Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 177/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 4, art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
journal: Dz.U. 1944 nr 7 poz. 33
Teza: Uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach 1944-1956 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego /art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm. w związku z art. 1 dekretu Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej - Dz.U. nr 7 poz. 33/.

TEZY

Uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach 1944-1956 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego /art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm. w związku z art. 1 dekretu Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej - Dz.U. nr 7 poz. 33/.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gastona S. na decyzje Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lutego 1999 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2000 r. SA/Sz 348/99 - uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 15 października 1998 r., wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pozbawił Gastona S. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. w dniu 28 grudnia 1977 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 7 lutego 1945 r. do 30 czerwca 1945 r. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że Gaston S. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w szeregach Milicji Obywatelskiej we wskazanym okresie, a ponieważ Milicja Obywatelska ani nie była częścią Wojska Polskiego, ani też zmilitaryzowaną służbą państwową, to działalność w jej szeregach nie może być uznana za działalność kombatancką lub równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu art. 1 ust. 2 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Następnie, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z 3 lutego 1999 r. utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z 15 października 1998 r.

W wyniku skargi Gastona S. Naczelny Sąd Administracyjny (...) wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2000 r. uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lutego 1999 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 15 października 1998 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż ponieważ w rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, bowiem wskazuje na to również Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu swojej decyzji, że Gaston S. w okresie od 7 lutego 1945 r. do 30 czerwca 1945 r. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i w czasie zatrudnienia w organach MO brał udział między innymi w walkach z Niemcami w czasie walk o Poznań, to mając na uwadze dyspozycję art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, wskazany w uzasadnieniu decyzji pogląd, że jakakolwiek działalność w ramach Milicji Obywatelskiej nie może być uznana za działalność kombatancką, a Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową, jest zdaniem sądu sprzeczny z przepisami art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy.

Równocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził także, że mimo różnych ocen co do ustawowych powodów powołania MO, nie można przesądzić, że Gaston S. nie zasługuje na przyznanie statusu kombatanta, skoro w konkretnej sytuacji, w ramach formacji, w której służył, podejmował i uczestniczył w działaniach zmierzających do wyzwolenia spod okupacji niemieckiej, odzyskania suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego, oraz że zgodnie z aktami prawnymi ojej utworzeniu, Milicja Obywatelska w walkach była służbą podobnie jak wojsko, zhierarchizowaną umundurowaną, uzbrojoną, co w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, aprobowanego przez Sąd Najwyższy /patrz wyrok z dnia 21 marca 1996 r., III ARN 80/95/, na tle wykładni przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy uzasadnia pogląd, że osobom wykonującym określoną działalność, w tym wypadku zmierzającą do odzyskania i zachowania niepodległości państwa, mogą być przyznane czy zachowane uprawnienia kombatanckie.

Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) z dnia 6 kwietnia 2000 r., któremu zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Z kolei art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi wprawdzie, że za działalność kombatancką uznaje się udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych, jednakże równocześnie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" tej ustawy przesądza jednoznacznie o tym, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że osoba ta albo przedłoży dowody, że do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy /art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach/, albo też przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których wyżej mowa, wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej /art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach/.

W tej sytuacji, mając na uwadze, że Milicja Obywatelska, która utworzona została dekretem Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej /Dz.U. nr 7 poz. 33/, miała wprawdzie znamiona zmilitaryzowanej służby państwowej, jednakże - z mocy wyraźnego postanowienia art. 1 tego dekretu - była ona "prawnopubliczną formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", stosownie do wyraźnej dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach, uprawnienia kombatanckie nie przysługują również osobom, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, chyba że osoby te przedłożą wymagane dowody, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Gaston S. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu swego udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w 1945 r. w ramach służby w organach MO. Wprawdzie z dokumentacji zebranej w postępowaniu dowodowym w tej sprawie wynika także, że w czasie swej służby w organach Milicji Obywatelskiej /w okresie od marca 1945 r. do czerwca 1945 r./ brał on również udział w walkach z Niemcami, to jednak okoliczność ta nie może stanowić podstawy dla przyznania mu uprawnień kombatanckich. Skoro bowiem Milicja Obywatelska była "formacją służby Bezpieczeństwa Publicznego", oznacza to, że skarżący brał udział także w walkach z Niemcami jako osoba zatrudniona "w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa" /art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach/, a nie przedłożył wymaganych w takiej sytuacji dowodów /art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach/, które pomimo to umożliwiłyby mu korzystanie z uprawnień kombatanckich.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 par. 1 Kpc w zw. z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.