Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1230/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136, 137, 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, 77, 97 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J. N., D. N. i A. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. N., D. N. i A.S. solidarnie kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2013 r. po rozpoznaniu odwołania A. B. reprezentującego D. N. i A. S. od decyzji Starosty w [...] nr. [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. odmawiającej zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr. [...], nr [...] oraz nr [...]

z obrębu [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ podał następująco stan sprawy:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Starosta w [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...] z obrębu [...].

Pismem z dnia 22 stycznia 2013 r. A. S., D. N. i J. N. reprezentowani przez A. B. złożyli w ustawowo przepisanym terminie, odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Pismem z dnia 28 stycznia 2013 r., Starosta w [...] przekazał Wojewodzie [...] w/w. odwołanie wraz z aktami sprawy.

Rozpoznając odwołanie organ podniósł, że na mocy aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] lipca 1974 r., M. R. i A. R. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w W., przy ul. [...], oznaczonej nr rej. [...] o powierzchni [...] m2 z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...].

Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie art. 6 ustawy

z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku

z decyzją o lokalizacji inwestycji Nr [...] wydaną przez Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej w W. dnia [...] lipca 1972 r., zmienionej decyzją z dnia [...] lutego 1974 r. ustalającej lokalizację budowy osiedla mieszkaniowego [...] (część [...]).

Zgodnie z wytycznymi lokalizacji inwestycji oraz decyzją z dnia [...] października 1977 r. Wydziału Urbanistyki i Architektury wprowadzającej ogólny plan realizacji zagospodarowania terenu osiedla [...] w W. przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona na; ciąg pieszy obecna działka nr [...], obsługę komunikacyjną - ulicę osiedlową działka nr [...], na tereny zielone, na którym przewidywano zachowanie dotychczasowego cennego starodrzewia i sadów działka

nr [...].

Realizacja powyższych planów rozpoczęła się w 1978 roku. W 1981 roku została zakończona budowa osiedla mieszkaniowego, czyli budynków mieszkalnych wraz

z infrastrukturą towarzyszącą tj. chodników, dróg wewnętrznych, parkingów i terenów zielonych. Powyższe zostało ustalone na podstawie protokołu przesłuchania świadków z dnia 6 listopada 2012 r. na okoliczność ustalenia stanu i sposobu zagospodarowania działki w czasie realizacji inwestycji, jej zakończenia i stanu obecnego.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1993 r., Wojewoda [...] potwierdził nabycie przez Dzielnicę Gminę [...], prawa własności nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...], [...], [...], [...] z obrębu [...].

Dnia 4 listopada 1996 r. D. N. złożyła wniosek o zwrot nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], przejętej przez Skarb Państwa

na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] lipca 1974 r. Wniosek powyższy został podtrzymany przez następców prawnych wnioskodawczym tj. A. S., D. N. i J. N.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 1997 r. Zarząd Gminy [...] orzekł

o przekazaniu przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni [...]. Fakt ten został ujawniony

w księgach wieczystych nr [...] i nr [...].

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku o zwrot nieruchomości położonej

w W., Prezydent Miasta W. działając na podstawie art. 123 k.p.a., postanowieniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. wyłączył się

z przedmiotowego postępowania oraz przekazał ów wniosek Wojewodzie [...] do rozpatrzenia zgodnie z właściwością.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2011 r., Wojewoda [...] wyznaczył Starostę Powiatu w [...] jako organ właściwy

do załatwienia wspomnianego wniosku w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Stronami postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej

w W., przy ul. [...] są następcy prawni byłych właścicieli - A. R. i M. R. ustaleni na podstawie ciągu postanowień spadkowych (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. dnia [...].04.1994 r. sygn. akt [...]; postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...].12.2005 r. sygn. akt. [...]) są A. S., D. N. i J. N. reprezentowani na podstawie udzielonego pełnomocnictwa radcy prawnemu A. B., obecny właściciel gruntu tj. Prezydent W. i użytkownik wieczysty nieruchomości tj. [...] Spółdzielnia [...].

W dacie obecnej powyższa nieruchomość przeznaczona jest pod drogę wewnętrzną, chodnik i parking.

Starosta Powiatu w [...] na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wypisów z ksiąg wieczystych, z ewidencji gruntów, materiałów archiwalnych, wizji lokalnej i rozprawy administracyjnej oraz dokumentów przekazanych przez strony postępowania wydał decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w W., przy

ul. [...] w części dotyczącej działek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...]

z obrębu [...].

Powyższa decyzja został zaskarżona przez A. B. reprezentującego spadkobierców byłych właścicieli wnoszącego o jej uchylenie i przekazanie sprawy

do ponownego rozpatrzenia zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 136 ust 3 w związku z art. 137 ust 1 oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że kwestią konieczną do wyjaśnienia zaistnienia przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie daty realizacji inwestycji na przedmiotowym gruncie. W wymienionej kwestii, Starosta Powiatu w [...] ustalił na podstawie zeznań świadków i decyzji z dnia [...] października 1977 r. Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu W. (znak: [...]), iż w 1978 r. rozpoczęto budowę osiedla [...], a realizacja inwestycji nastąpiła w 1981 r. W tym też okresie zgodnie z planem inwestycji oraz ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego wybudowano budynki mieszkalne i całą infrastrukturę towarzyszącą tj. chodniki, ulice, zieleńce oraz budynki użyteczności publicznej.

Organ zwrócił uwagę, że ustalenie rodzaju inwestycji jaka miała być zrealizowana na określonej części wywłaszczonego gruntu powinno być dokonane

w szczególności na podstawie decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny wraz

z załącznikiem graficznym w postaci tego planu. W przedmiotowej sprawie w taki właśnie ogólnikowy sposób określony został cel wywłaszczenia, dlatego, przy jego doprecyzowaniu, konieczne jest sięgnięcie przede wszystkim do decyzji z dnia

[...] października 1977 r. Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu W. zatwierdzającej plan realizacyjny.

Jak ustalił organ pierwszej instancji pierwszy budynek tj. [...] powstał w 1978 r. Całość osiedla została zrealizowana w 1981 r. - łącznie z chodnikami, ulicami wewnętrznymi oraz terenem zielonymi. Powyższe ustalania zostały oparte

na podstawie zeznania świadków z rozprawy administracyjnej oraz mapy sytuacyjnej sporządzonej w 1982 r.

Dlatego też organ ten uznał, że na przedmiotowym gruncie zrealizowano

w/w inwestycje i nie ma możliwości ich zwrotu.

Cel wywłaszczenia w postaci zieleni osiedlowej na terenie części obecnej działki ewidencyjnej nr [...] zgodnie z wytycznymi lokalizacji inwestycji oraz ogólnym planem realizacji zagospodarowania terenu osiedla [...] w W. został, zdaniem organu zrealizowany, bo przedmiotowa nieruchomość była przeznaczona na tereny zielone, na którym przewidywano zachowanie dotychczasowego cennego starodrzewia i sadów. Zatem zgodnie z powyższym nieruchomość ta nie była, zdaniem organu, przeznaczona na zieleń urządzoną tj. skwer, czy park jak podnosi skarżący, a miał to być pas zieleni z zachowanym drzewostanem, oddzielającym ulicę od budynków mieszkalnych.

Spółdzielnia [...] pismem z dnia 6 kwietnia 2012 r. poinformowała,

iż parking zlokalizowany na przedmiotowej działce został wybudowany na początku lat 90 - tych ubiegłego wieku społecznie przez mieszkańców osiedla i od tego czasu działka ta zabudowana parkingiem użytkowana była i jest przez członków [...] Spółdzielni [...].

Wbrew twierdzeniom stron podniesionym w odwołaniu organ podnosi, iż zmiana sposobu przeznaczenia nieruchomości po realizacji inwestycji tj. budowa parkingu nie spowodowała, iż działka ewidencyjna nr [...] stała się zbędna na cele wywłaszczeniowe zgodnie z kryterium art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie może bowiem stać się zbędna nieruchomość, która w okresie realizacji inwestycji okazała się niezbędna poprzez upływ terminów określonych w art. 137. Ustawodawca wyklucza tzw. "zbędność następczą". Inwestor, który zrealizował cel wywłaszczeniowy nie musi kontynuować takiego używania nieruchomości w nieskończoność. Przeciwnie, zdaniem organu, osiągnięcie celu, pozwala inwestorowi zmienić przeznaczenie nieruchomości stosownie do obecnych potrzeb.

W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji, wydając decyzję

nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r., objętą odwołaniem przeprowadził postępowanie w sposób wyczerpujący, zgromadził dowody niezbędne do oceny zaistnienia przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wymienione w art. 137 ust. 3 u.g.n. oraz uzasadnił należycie swoje rozstrzygnięcie, przez co wypełnił dyspozycję obowiązujących go przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. a także dyspozycję przepisów, stanowiących materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie, tj. art. 136 ust. 3 oraz

art. 137 ust. 3 u.g.n.

Odnosząc się do zarzutów błędnej wykładni art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ stwierdził, iż wynikające z treści art. 136 ust. 3 powyższej ustawy uprawnienie do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, niewątpliwie stanowi element konstytucyjnej zasady ochrony prawa własności przewidzianej art. 21 i art. 64 Konstytucji RP. Ustawodawca, stanowiąc przepisy pozwalające na realizację tego uprawnienia jednocześnie wprowadził w art. 229 jego ograniczenia stwierdzając,

iż roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie (to jest przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo

to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Również w tym przepisie ustawodawca zawarł regulację chroniącą prawa wskazane w Konstytucji RP, przy czym ochroną objął prawa nabyte przez osoby trzecie. Usankcjonował tym samym stan prawny powstały przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami - przed dniem

1 stycznia 1998 r.

W przepisie tym nie zawarto regulacji, iż użytkownik wieczysty lub nabywca nieruchomości muszą ją użytkować zgodnie z celem wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej. Niezasadne są zatem, zdaniem organu, zarzuty odnoszące się

do niezrealizowania celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości, bowiem zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znosi obowiązek badania przesłanek merytorycznych wymienionych w art. 136 tej ustawy. Z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, bowiem jednoznacznie, że nieruchomości wywłaszczone, jeżeli zostały sprzedane

lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego, czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przy czym pozbawienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter bezwzględny, gdy prawo własności nieruchomości zostało przeniesione na osobę trzecią w drodze sprzedaży. Jeżeli natomiast na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, to roszczenie o zwrot nie przysługuje tylko wówczas,

gdy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej,

to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu), choćby spełnione były przesłanki do zwrotu z art. 137 ustawy.

Organ uznał, że negatywne przesłanki zawarte w art. 229 u.g.n. zostały spełnione, ponieważ umowa o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste została ujawniona w księdze wieczystej a zatem roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości skarżącym nie przysługuje.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. N., D. N. i A. S. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 136 ust. 3 oraz art. 137, a także art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w ten sposób, że niesłusznie przyjęto jakoby w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a także uznania, iż zachodzą określone w art. 229 przesłanki wyłączenia prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, naruszenie przepisów postępowania poprzez uchybienie treści art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, polegające na nie podjęciu przez organ administracji publicznej wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i wnieśli o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podnieśli miedzy innymi, że organ nie zwrócił uwagi kiedy prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości zostało ujawnione

w księdze wieczystej, co ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie.

Dokonując oceny spełnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, określonych w art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w odniesieniu do działki ewidencyjnej o numerze [...], organ odwoławczy podobnie zresztą jak organ pierwszej instancji skupił się nie na właściwym celu określonym w decyzji wywłaszczeniowej, lecz na późniejszym sposobie jej wykorzystania.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wielokrotnie podkreśla, iż na części terenu wskazanej działki mieści się parking osiedlowy wybudowany z inicjatywy mieszkańców. Argumentując zajęte stanowisko organ podnosi jakoby rozpoczęcie robót budowlanych zmierzających do wybudowania miedzy innymi parkingu samochodowego oraz jego dalsze inwestycje wskazują na przystąpienie do rzeczywistej realizacji celu wywłaszczenia oraz jego pełne zrealizowanie w przepisanych ustawowo terminach tj. odpowiednio 7 i 10 lat od dnia zawarcia umowy. Tymczasem, zadnie skarżących, zgodnie z postanowieniami decyzji lokalizacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r. oraz zatwierdzonego planu realizacyjnego osiedla "[...]" na terenie odpowiadającym działce ewidencyjnej o numerze [...] znajdować się miała zieleń osiedlowa z ciągami spacerowymi. Przy realizacji tego celu przewidziano zachowanie kilkunastu cennych drzew oraz w miarę możliwości terenów sadów.

Z zeznań świadków nie można, zdaniem skarżących, w sposób wystarczający wysnuć, iż cel w postaci zieleni osiedlowej i ciągów spacerowych został rzeczywiście w pełni zrealizowany. Jedyną sprawdzoną i pewną informacja jest okoliczność, że na dzień dzisiejszy na przedmiotowych "terenach zielonych" znajduje się "dziki" parking stworzony przez mieszkańców osiedla w ten sposób, że stopniowo, już od 1990 roku zaczęli oni parkować na tym terenie samochody. Teren parkingu mieszczący się na części obszaru działki o numerze [...] jest w części utwardzony, nietrwale wysypany żużlem, a w części pozostawiony bez jakiejkolwiek ingerencji, nie utwardzony,

ogrodzony siatką. Przy czym wskazać należy, iż parking ten powstał z inicjatywy tylko niektórych mieszkańców, a dla potrzeb jego budowy nie zmieniono planu realizacyjnego w tym zakresie, nie uzyskano także zgodnych z wymogami prawa budowlanego pozwoleń budowlanych.

Zdaniem skarżących na podstawie przywołanych postanowień, decyzji lokalizacyjnej oraz planu realizacyjnego osiedla można uznać, iż zieleń osiedlowa miała mieć charakter zorganizowany i rekreacyjny, o czym świadczy chociażby przewidywane przeprowadzenie ciągów spacerowych. Zaś sformułowanie o zachowaniu przy realizacji celu wywłaszczenia jedynie w miarę możliwości terenów sadów pozwala domniemywać, iż na wspomnianym terenie zakładano podjęcie pewnych prac budowlanych zmierzających do przystosowania terenu do przyjętych założeń inwestycyjnych. Wobec powyższego użyte tutaj sformułowanie "tereny zielone" można rozumieć jako wydzielony, zaprojektowany i zagospodarowany obszar pokryty roślinnością, pełniący funkcje estetyczne, rekreacyjne lub osłonowe.

Przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy zachodzi zatem w szczególności

w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim, jak

w czasie wywłaszczenia – bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego.

Za w pełni zrealizowaną inwestycję "tereny zielone", w ramach osiągnięcia celu wywłaszczenia nie można zatem uznać, zdaniem skarżących, pozostawienia nieruchomości w niemalże identycznym stanie jak ten sprzed wywłaszczenia. Z zeznań świadków wynika, iż działki przeznaczone postanowieniami planu zagospodarowania terenu osiedla na tereny zielone "na etapie wywłaszczenia były ogródkami działkowymi.

Po wywłaszczeniu ogródki te funkcjonowały nadal jako wymagane tereny zielone". Wynika z tego, że w ramach "realizacji" przedmiotowej inwestycji nie dokonano żadnych prac pozostawiając ten teren w stanie niezmienionym. Niedopuszczalne jest zatem uzasadnienie, iż cel inwestycji został zrealizowany.

Błędnym jest również, zdanie skarżących, stanowisko organu, iż samowolne urządzenie przez niektórych mieszkańców z pominięciem przepisów prawa parkingu samochodowego stanowi automatyczną zmianę celu wywłaszczenia.

Na części wywłaszczonej nieruchomości nielegalnie w sposób sprzeczny

z wymogami prawa budowlanego wybudowano parking, część zaś została niezagospodarowana.

Wobec powyższego, zdaniem skarżących, organ odwoławczy niesłusznie uznał,

iż w oparciu o przepis art. 136 ust. 3 oraz 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest uzasadniona. Błędne uznanie organu odnosi się, zdaniem skarżących, w szczególności do części nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną o numerze [...], zajmującą powierzchnie [...] m², wpisaną do księgi wieczystej o numerze [...]. Organ ukształtował swoje przekonanie nie tylko w oparciu o błędną wykładnię art. 136 ust. 3 oraz

art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, lecz również dopuścił

się naruszenia zasady prawdy obiektywnej, sformułowanej w przepisie art. 7 k.p.a., nie podejmując działań zmierzających do dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia okoliczności realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości w części dotyczącej działki ewidencyjnej o numerze [...].

Nie sposób także, zdaniem skarżących, podzielić stanowiska organu odwoławczego w przedmiocie uznania, iż negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w przepisie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zostały w niniejszej sprawie spełnione.

Na mocy decyzji o numerze [...] z dnia [...] lipca 1997 roku, zmienionej postanowieniem z dnia [...] listopada 1997 roku Zarząd Gminy W. orzekł o przekazaniu działek, w tym między innymi działek o numerach [...], [...] oraz [...] z obrębu [...], w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] Spółdzielni [...]. Prawo to zostało ujawnione w księgach wieczystych o numerach [...] i [...]. Na fakt ten zwrócił uwagę organ uznając, iż wobec niezaprzeczalnego rozporządzenia nieruchomością przed dniem 1 stycznia 1998 roku, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w sposób określony w art. 229 ustawy i ujawnienia tego faktu w księdze wieczystej roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi i odpowiednio jego następcom prawnym.

Organ błędnie jednak przyjął, zdaniem skarżących, jakoby ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nastąpiło podobnie jak ustanowienie tego prawa przed 1 stycznia 1998 roku. Przy czym organ nie poczynił w tym zakresie stosowanych ustaleń, naruszając tym samym dyspozycję art. 7 k.p.a. Organ nie wykazał kiedy prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w księgach wieczystych.

W oparciu o analizę zapisów ksiąg wieczystych o numerach [...] i [...] skarżący podnieśli, iż prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowych nieruchomościach ujawnione zostało w księgach wieczystych na długo po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami a zatem po dniu 1 stycznia 1998 roku, w związku z czym nie spełniona została, zdaniem skarżących, łączna przesłanka z art. 229 u.g.n. ustanowienia prawa i jego ujawnienia w księdze wieczystej przed datą 1 stycznia 1998 roku.

W przeciwieństwie do tego, co utrzymuje organ odwoławczy, uznać należy, iż w oparciu o przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami skarżącemu przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż wniosek o zwrot nieruchomości złożony został jeszcze przed wydaniem decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając skargę w oparciu o powyższe kryteria Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 26, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stosownie do ust.1 tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Natomiast zgodnie z art. 229 tej ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana, albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przedmiotowa nieruchomość położona przy ul. [...] w W. oznacza nr [...] o powierzchni [...] m² (w tym obecna działka nr [...]) została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1974 r. Rep. [...] od poprzedników prawnych skarżących M. R. i A. R. z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Obecna działka nr [...] zgodnie z decyzją lokalizacyjną Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu W. z dnia [...] października 1977 r. przeznaczona była na zieleń osiedlową z ciągiem spacerowym z zachowaniem kilkunastu cennych drzew oraz w miarę możliwości terenów sadów. Obecnie znajduje się tam parking osiedlowy wybudowany przez mieszkańców. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 1997 r. nr [...] zmienioną postanowieniem z dnia [...] listopada 1997 r. Zarząd Gminy [...] przekazał przedmiotową nieruchomość (w tym obecną działkę nr [...]) w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni [...] a fakt ten został ujawniony w księgach wieczystych nr [...] i nr [...]. Przy czym istotnym jest, że uczyniono to, wiedząc, że w dniu 4 listopada 1996 r. D. N. (następczyni prawna dawnych właścicieli) złożyła wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

W rozpoznawanej sprawie organy nie ustaliły jednak w sposób nie budzący wątpliwości, kiedy (w jakiej dacie) prawo użytkowania wieczystego ustanowione na rzecz Spółdzielni [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ma to istotne znaczenie, bowiem od powyższego ustalenia zależy czy ma w tej sprawie zastosowanie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym powyższego art. jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej - to roszczenie o zwrot takiej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi oraz jego następcom prawnym, choćby spełnione były przesłanki do jej zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Pogląd taki reprezentował:

- Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 9 grudnia 2008 r., II CSK 275/08, LEX nr 484702, w którym stwierdził, iż prawidłowa wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości.

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r., I OSK 386/06, LEX nr 290617, w którym stwierdził, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy.

- Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 r., I OSK 949/07, w którym stwierdził, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 ustawy i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela w zupełności przytoczony wyżej pogląd Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Także podstawowy zarzut skargi dotyczy powyższej kwestii.

Zdaniem skarżących wpisu tego dokonano "na długo po wejściu w życie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami".

Zatem bezsporne ustalenie powyższego, wyjaśni czy skarżącym przysługuje czy też nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Nie wyjaśniając dokładnie tej kwestii organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 77 k.p.a. Dopiero po wyjaśnieniu zagadnienia mającego istotny wpływ na wynik sprawy organ ponownie rozpozna wniosek następców prawnych dawnych właścicieli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oraz oceni czy przedmiotowa nieruchomość zwłaszcza obecna działka nr [...] została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, ewentualnie odmówi jej zwrotu z powodu spełnienia przesłanek z art. 229 u.g.n.

Podkreślenia wymaga, że jeżeli wniosek o zwrot okaże się zasadny Skarb Państwa lub gmina która z naruszeniem art. 136 ust. 1 u.g.n. utraciły władanie wywłaszczoną nieruchomością poprzez oddanie jej w użytkowanie wieczyste już po złożeniu wniosku o zwrot nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. Przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań, postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ma bowiem charakter prawa konstytucyjnego (art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji). Nie może być zatem ograniczane w sposób naruszający istotę tego prawa ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji publicznej stosujące prawo (wyrok NSA sygn. I OSK 2485/11).

Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.