Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 490/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marta Wojciechowska Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do tut. Sądu przez J. B. (dalej: skarżący, strona) jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.- dalej ustawa COVID-19) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z [...] nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] nr [...] odmawiającą stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.

Jak wynikało z akt sprawy, skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności za okres od marca do maja 2020 r. z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Decyzją z [...] Zakład na podstawie art. 31 zq ust. 7, art. 31 zo us.1 i art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 – dalej jako: usus), odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu w/w składek.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek (o którym mowa w art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 tej ustawy) jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. Na koncie strony brak jest deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., wobec czego wnioskodawcy nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za okres maj 2020 r.

Pismem z 25 sierpnia 2020 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że dokumenty rozliczeniowe nie zostały przesłane elektronicznie w terminie, w związku z epidemią COVID-19 i problemami informatycznymi.

W reakcji na powyższe Zakład, pismem z 3 września 2020 r., zwrócił się do strony o przysłanie potwierdzenia z programu Płatnik, że wysyłka dokumentów nastąpiła w terminie, lecz nie zostały one przyjęte przez ZUS.

W odpowiedzi skarżący przysłał pismo oraz kopie kompletu dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. z identyfikatorem 01.05.2020, tj. deklarację rozliczeniową ZUS DRA z datą wypełnienia 15 czerwca 2020 r. oraz imienny raport miesięczny ZUS RCA z datą wypełnienia 15 maja 2020 r. (w komplecie dokumentów przekazanych 1.07.2020 r. raport RCA jest z datą wypełnienia 15.06.2020 r.).

W wyniku rozpatrzenia przedłożonych przez stronę dowodów Zakład uznał, że ponieważ na okoliczność przekroczenia terminu przekazania dokumentów rozliczeniowych z powodu problemów informatycznych po stronie ZUS skarżący nie przedstawił dokumentu, który jest wysyłany z systemu informatycznego ZUS "Informacja o wysyłce i potwierdzeniu" - wymóg z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 nie został spełniony. Płatnik składek może bowiem przekazywać do ZUS wszelkie pisma, wnioski a także m.in. dokumenty rozliczeniowe drogą elektroniczną za pomocą Platformy Usług Elektronicznych (PUE), pocztą lub osobiście do najbliższej placówki ZUS. Organ podkreślił przy tym, że podstawowy termin na złożenie dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. upływał 15 czerwca 2020 r. zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U z 2020 r., póź. 266), natomiast ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dla celów ustalenia wysokości należności do zwolnienia termin ten ustaliła jako ostateczny na 30 czerwca 2020 r. Sam też ustawodawca w powyższym przepisie nie wskazał żadnych odstępstw, dlatego organ nie może swobodnie i uznaniowo interpretować tej formy prawnej.

Z tego względu, wskazaną na wstępie decyzją z [...] Zakład utrzymał w mocy własną decyzję, odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

W wniesionej na tą decyzję skardze skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą, a także zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych, podnosząc zarzuty naruszenia: art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego w postaci kierowanej do organu korespondencji w formie elektronicznej oraz braku reakcji organu na złożone przez niego dokumenty w zewnętrznej skrzynce odbiorczej w formie papierowej, co w konsekwencji doprowadziło tez do obrazy art. 46 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak możliwości potwierdzenia pism złożonych organowi w formie papierowej a także art. 57 k.p.a. w sytuacji, gdy nie przewiduje on zachowania terminu po złożeniu pisma w skrzynce wystawionej przez organ poza miejscem jego urzędowania bez możliwości monitorowania doręczeń.

Zdaniem skarżącego z uwagi na wystąpienie sytuacji nadzwyczajnej w kraju i wprowadzenia przepisów ustawy w tytule o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych organ powinien działać na zasadach prawa obowiązującego i w granicach prawa. Przesądzają o tym zapisy w art. 7 i 8 k.p.a. oraz naczelna zasada płynąca wprost z art.2 Konstytucji RP. Tymczasem organ nie zadał sobie nawet najmniejszego trudu w wyjaśnieniu sprawy, a ponowne rozpatrzenie wniosku przez Prezesa ZUS stało się fikcją wielokrotnie powielaną do wszystkich interesantów, którzy znaleźli się w informatycznej pułapce. Skarżący nie miał i nie mógł mieć wiedzy, że stworzony przez ZUS program jest niedoskonały i budzi wiele zastrzeżeń wśród użytkowników. O tym, że system teleinformatyczny ZUS został niejako "przeładowany" natłokiem wniosków, świadczy raport Rzecznika Praw Obywatelskich, wg którego nastąpił ich wzrost aż o 163 % w stosunku do 2019 r., a system informatyczny stał się niewydolny. Po szeregu nowelizacji ustawy COVID-19 i kolejnych nowelizacji do nowelizacji oraz wytworzeniu do nich w okresie drugiego kwartału 2020 r. kilkuset aktów wykonawczych i zarządzeń doszło do wielu nieprawidłowości i niespójności, na co zwracały uwagę liczne autorytety prawnicze w swoich publikacjach, wskazując, że ustawa ta dotyka sfery wolności praw człowieka i obywatela. Dodatkowo skarżący odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12.01.2000 r. P11/98, OTK 2000/1/3, wskazując na celowość poczynienia rozważań, czy wprowadzenie określonych regulacji jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona oraz czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji ciężarów nakładanych przez nią na obywatela. Negatywne skutki nigdy zatem nie mogą przeważać i zawsze muszą być w rozsądnej proporcji do zamierzonego celu i treści tych wolności i praw, które są gwarantowane przez normy konstytucyjne.

Zdaniem skarżącego przepisy art 31 zq i 31 zo ustawy COVlD-19 nie spełniają wymogów wyrażonych w art. 31 ust. 3 zdanie 1 Konstytucji RP, a także rozdziałem 10 k.p.a "Terminy", gdyż zarówno sam ustawodawca, a za nim organ, nie doprecyzował skutków prawnych niedopełnienia określonej czynności.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał, iż podniesione w niej zarzuty nie znajdują oparcia w prawnym i faktycznym stanie sprawy. Organ przeprowadził właściwie postępowanie dowodowe w sprawie i na jego podstawie ustalił prawidłowy stan faktyczny oraz zastosował właściwie przepisy prawa materialnego. Trudno przy tym zarzucać organowi niezastosowanie przez niego zasady prawidłowej legislacji w sytuacji, gdy nie jest on organem ustawodawczym, co skarżący pominął w swoich wywodach. Jednocześnie podkreślono, że sam przepis art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19 ma charakter szczególny w stosunku do przepisów ustawy systemowej, a jego brzmienie nie wymaga żadnej wykładni i jest zrozumiałe. Termin do złożenia dokumentów za maj 2020 r. wynikający z treści przepisu art. 47 ustawy systemowej upływający w dniu 15.06.2020 r. został niejako przedłużony przez ustawodawcę do dnia 30.06.2020 r., a mimo to skarżący tego terminu nie zachował, choć jako długoletni przedsiębiorca, należycie dbający o swoje interesy, powinien. Za całkowicie chybione uznano też zarzuty, iż to po stronie organu leżały przyczyny, które uniemożliwiały złożenie dokumentów w terminie. Po pierwsze, skarżący poza gołosłownymi twierdzeniami nie przedkłada na tą okoliczność żadnych dowodów, po wtóre - o każdej przerwie bądź utrudnieniach w dostępności do PUE ZUS organ rentowy informuje w postaci ogólnodostępnego komunikatu technicznego pod https://www.zus.pl/o-zus/komunikatv/komunikatv-techniczne. Z historii tych komunikatów wynika, iż przed 30.06.2020 r. dostępność usług była ograniczona incydentalnie i krótkotrwale. Z kolei organ nie ponosi odpowiedzialności za sprzęt, jego oprogramowanie, czy też inne parametry techniczne, przy pomocy którego skarżący podejmował próby złożenia rzeczonych dokumentów (jeżeli rzeczywiście zostały podjęte), co mogło przyczynić się do zakłóceń przy składaniu wniosku. Końcowo podkreślono, że termin 30.06.2020 r. jest terminem ustawowym, nieprzekraczalnym, nie podlegającym przywróceniu, a takie jego ustalenie miało na celu szybkie rozpoznawanie wniosków o zwolnienie z opłacania składek. Z kolei sam organ jest zobligowany do stosowania obowiązujących przepisów prawa, a Prezes ZUS nie jest w tym przypadku umocowany do przywracania terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: ppsa, zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to narusza prawo.

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja ZUS, którą organ odmówił stronie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FS, FGŚP i FEP za osoby ubezpieczone.za maj 2020 r.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Jednocześnie, w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy o COVD-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Podkreślić przy tym należy, że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 kpa oraz art. 123 usus, mają zastosowanie przepisy kpa.

W zaskarżonej decyzji organ rentowy, odwołując się do brzmienia art. 31zq ustawy COVID-19, stwierdził, że skarżący w ustawowym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie dostarczył dokumentów rozliczeniowych dotyczących miesiąca maja 2020 r. i w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia.

Orzekając w sprawie niniejszej Sąd, w wyniku dokonanej analizy akt sprawy, uznał, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów wynikających z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa.

Stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa, wydanie prawidłowej decyzji w postępowaniu administracyjnym powinno każdorazowo być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego istniejącego w sprawie. Zgodnie natomiast z art. 107 § 3 kpa decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty przyjęto za udowodnione oraz przyczyn z powodu których innym odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Konstrukcja prawidłowego uzasadnienia faktycznego powinna spełniać szereg postulatów odnośnie treści i formy, ale przede wszystkim powinno być ono konsekwencją dokonań dowodowych organu i zawierać wszechstronną ocenę materiału dowodowego sprawy, traktowanego jako jednolita całość. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w tym zasadę prawdy obiektywnej, jak również stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny decyzji dotkniętej takimi wadami. Poza tym, zgodnie z wynikającą z art. 80 kpa zasadą swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ powinien ustalając stan faktyczny sprawy opierać się na całym materiale dowodowym zebranym w sprawie. Ocena tego materiału powinna być wszechstronna i obejmować nie tylko dowody uwzględnione przy podejmowaniu decyzji, ale i dowody, którym odmówiono przymiotu wiarygodności. Ponadto w razie wątpliwości powinien niektóre dowody przeprowadzić z urzędu, a jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla ich wyjaśnienia należy przesłuchać stronę (art. 86 kpa). Naruszenie powyższych zasad postępowania powoduje, że rozstrzygnięcie sprawy opiera się na dowolnej ocenie dowodów, wykraczającej poza granice zastrzeżonej dla organu swobody.

W rozpoznawanej sprawie zasady te nie zostały przez organ zachowane. Sporządzone przez organ uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest bowiem zbyt lakoniczne i nie wyjaśnia w sposób jasny i wyczerpujący okoliczności złożenia przez stronę skarżącą deklaracji rozliczeniowej należnej za maj 2020 r., kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z lektury akt wynika, że skarżący wywiązał się z wprawdzie z samego obowiązku złożenia stosownych dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. (o czym świadczą zawarte w aktach druki ZUS DRA i ZUS RCA), jednakże Zakład przyjął, że złożenie przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych miało miejsce po 30 czerwca 2020 r. Należy pamiętać, że w myśl art. 31 zq ust. 3 ustawy o COVID dla oceny spełnienia przewidzianego w tym przepisie warunku zwolnienia decydująca jest data przesłania przez płatnika, w ustawowo określony sposób, wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie data przyjęcia (przetworzenia) tych dokumentów przez organ w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Jak bowiem trafnie wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 405/21, "ustawodawca, zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 związał uprawnienie do zwolnienia nie z wpływem stosownych dokumentów do organu, lecz z ich terminowym nadaniem przez zainteresowanego." Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że obowiązki płatnika w tym zakresie reguluje art. 47a § 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiąc, że płatnicy składek są obowiązani przekazywać deklaracje rozliczeniowe, o których mowa w art. 46 ust. 4 oraz korekty tych dokumentów poprzez transmisję danych w formie dokumentu elektronicznego z oprogramowania, którego zgodność z wymaganiami określonymi przez Zakład na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne została potwierdzona w sposób określony w art. 21 i art. 22 tej ustawy, lub za pośrednictwem systemu teleinformatycznego udostępnionego przez Zakład.

Konfiguracja systemów komunikacji elektronicznej, oraz takie zorganizowanie ich obsługi technicznej winno zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych za ich pośrednictwem podań (por. np. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15 i z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15, wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14).

Jak wynika z akt sprawy w związku z wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład pismem z 3 września 2020 r. zwrócił się do niej o przysłanie potwierdzenia z programu Płatnik, że wysyłka dokumentów nastąpiła w terminie, lecz nie zostały one przyjęte przez ZUS.

W udzielonej odpowiedzi skarżący przysłał pismo oraz kopie kompletu dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. z identyfikatorem 01.05.2020, tj. deklarację rozliczeniową ZUS DRA z datą wypełnienia 15 czerwca 2020 r. oraz imienny raport miesięczny ZUS RCA z datą wypełnienia 15 maja 2020 r. (w komplecie dokumentów przekazanych 1.07.2020 r. raport RCA jest z datą wypełnienia 15.06.2020 r.), jednakże w związku z jak to określił " zapchanym" systemem informatycznym ZUS Mie był w stanie przekazać potwierdzenia nadania z systemu PŁATNIK.

Z kolei organ odnosząc się dopiero w odpowiedzi na skargę, do podnoszonej przez skarżącego wadliwości działania systemu PŁATNIK, wskazał iż o każdej przerwie bądź utrudnieniach w dostępności do PUE ZUS organ rentowy informuje w postaci ogólnodostępnego komunikatu technicznego pod https://www.zus.pl/o-zus/komunikatv/komunikatv-techniczne.

Wprawdzie przyznano, że z historii ogólnodostępnego komunikatu technicznego wynika, iż przed 30.06.2020 r. dostępność usług była ograniczona incydentalnie i krótkotrwale, jednakże okoliczności tej nie wykazano żadną udokumentowana analizą.

Skarżący na etapie skargi, jak wynika z konstrukcji samych jej zarzutów, wszyje obecnie, iż stosowną dokumentacje przedłożył organowi poprzez ogólnodostępną skrzynkę odbiorczą ustawiona przed placówką ZUS, jednakże – co istotne- na takową okoliczność nie wskazywał jednakże na żadnym etapie toczącego się uprzednio przed organem postępowania. Wbrew temu obecnemu twierdzeniu, sam przyznawał, że mogło dojść do uchybienia terminowi złożenia stosownych dokumentów, upatrując jako przyczynę tego opóźnienia wadliwość systemu informatycznego Zakładu.

Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego na żadnym jej etapie nie otrzymał on od organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. Termin do złożenia dokumentów upływał 30 czerwca 2020 r. Przynajmniej z przesłanych sądowi akt nie wynika, aby Zakład po złożeniu wniosku w sprawie, a przed 30 czerwca 2020 r., w jakikolwiek sposób zakomunikował płatnikowi, że wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie.

Zaniechanie organów rentowych w tym zakresie stanowi istotne uchybienie reguł postępowania z perspektywy praw strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto przepisy regulują obowiązek organów administracji publicznej, w sprawach wszczętych na żądanie strony, do wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a kpa). Przywołana regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 kpa. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej sprawy organ - kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 kpa - powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Takich jednak działań ze strony organu zabrakło. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymagany dokument.

Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy COVID-19 było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z kpa obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, powinien był zakomunikować to stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID -19. Nieudzielenie stronie powyższych informacji narusza art. 9 i art. 79a § 1 kpa, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że skarżący mógłby uczynić zadość temu obowiązkowi do 30 czerwca 2020 r. Zdaniem Sądu, uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli ona nie złożyła od razu deklaracji w terminie. Organy powinny mieć przede wszystkim na uwadze dobro strony w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu pandemii. Dlatego przestrzeganie przez organ wskazanych przepisów kpa musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia deklaracji. Brak informacji ze strony organu nie może przyczyniać się do negatywnych skutków dla strony (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 647/21, wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 496/21).

Jednocześnie Sąd zwraca także uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie, przepisy art. 15zzzzzn2 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem też kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID-19 tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników. Podkreślić też należy, że płatnicy składek nie powinni być różnie traktowani w zależności od tego, kiedy zostanie rozpatrzony ich wniosek, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, czy po tej dacie, co ma znaczenie przy obowiązkach organu o pouczaniu w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21).

Rozpatrując ponownie sprawę organ w oparciu o posiadane dokumenty urzędowe jednoznacznie i skrupulatnie wyjaśni termin złożenia przez skarżącego dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. Jednocześnie organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze, że skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). W związku z powyższym organ zobowiązany będzie wyznaczyć skarżącemu 30-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powyższy przepis, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii tj. od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 7, 9, 77 § 1, 79a § 1, 80 i 107 § 3 kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c oraz art.135 ppsa, uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...].