Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1483/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 887
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 403/17 w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 403/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I.K. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 7 marca 2016 r. skarżąca wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym K.K.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., stosując art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ przywołując treść z art. 83 ust. 1 ww. ustawy, wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2002 r. sygn. akt [...] orzeczono rozwód . K. i K. K. Skarżąca nie miała prawa do alimentów ze strony byłego męża w dniu jego śmierci ustalonych wyrokiem sądowym lub ugodą sądową. Brak jest również dokumentu potwierdzającego fakt, iż alimenty były świadczone na jej rzecz w drodze dobrowolnego porozumienia. Organ zaznaczył, iż skarżąca ma ukończone 48 lat życia oraz orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2016 r. nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Zarówno wiek, jak i stan zdrowia strony nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania. Końcowo organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącej, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Pismem z dnia 22 listopada 2016 r. I.K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Prezes ZUS, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, że wyrokiem z dnia [...] lipca 2002 r. orzeczono rozwiązanie małżeństwa skarżącej i K. K. Orzeczenie o rozwodzie wyklucza prawo do renty rodzinnej, bowiem skarżąca nie pozostawała ze zmarłym w chwili jego śmierci we wspólności małżeńskiej oraz nie miała ustalonych alimentów wyrokiem lub ugodą sądową. Ponadto renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ skarżąca nie osiągnęła wieku emerytalnego oraz nie ma orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, w celu zapewnienia niezbędnych środków utrzymania. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2016 r. wnioskodawczyni nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Natomiast nadesłane kserokopie wyników badań laboratoryjnych zostały przekazane do zaopiniowania przez lekarza orzecznika ZUS. Opinią lekarską z dnia [...] stycznia 2017 r. ustalono, że wyniki badań laboratoryjnych z dnia 20 października 2016r. nie mają wpływu na wymienione powyżej orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Końcowo organ wskazał, że wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu w powołanej ustawie.

Na powyższą decyzję I.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu podtrzymał w całości zarzuty podniesione w skardze, przedstawiając dodatkową argumentację.

Oddalając skargę Sąd I instancji podniósł, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a jego przyznanie przez Prezesa ZUS następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają przesłanki wymienione w ww. przepisie. Ocena, czy w danej sprawie przesłanki te zostały spełnione należy do organu, który musi ustalić istotne okoliczności faktyczne oraz poddać je należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 124 ww. ustawy). To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych w art. 83 ust. 1 przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W tej sprawie bezsporne jest, że skarżąca nie osiągnęła wieku emerytalnego (w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżąca miała 48 lat). Ponadto organ dysponował orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. stwierdzającym, że I.K., urodzona w dniu [...] kwietnia 1968 r., nie jest niezdolna do pracy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że zostało ono wydane w następstwie przeprowadzenia bezpośredniego badania i dokonania analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym: dokumentacji z przebiegu leczenia, kart informacyjnych leczenia szpitalnego w 2009 r., zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniach: 9 - 23 maja 2016 r., wyników badań dodatkowych z 2015 r. i 2016 r. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono: stopień naruszenia sprawności organizmu, poziom wykształcenia i wiek, rodzaj i charakter wykonywanej pracy, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy, predyspozycje fizyczne. Stwierdzono, że problemy zdrowotne orzekanej mają charakter przewlekły, pozostają w okresie stabilnym, nie skutkują naruszeniem sprawności organizmu w stopniu powodującym niezdolność do pracy.

Powołując treść art. 12 ust. 2 oraz art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Sąd wskazał, że nie wywołuje skutków prawnych na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stwierdzenie niezdolności do pracy przez innego lekarza, jak również twierdzenie samej strony, że jest niezdolna do pracy, wynikające z jej subiektywnego przekonania. Prezes ZUS rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i oceniając, czy wnioskodawca spełnia przesłankę braku możliwości podjęcia pracy z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy, zobowiązany jest oprzeć się na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS lub orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS.

Skoro zatem w niniejszej sprawie komisja lekarska ZUS wydała w dniu [...] lipca 2016 r. orzeczenie, zgodnie z którym skarżąca nie jest niezdolna do pracy, to ustalenie to było wiążące dla organu.

Skarżąca do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła wyniki badań laboratoryjnych z dnia 20 października 2016 r. przeprowadzonych w Zakładach Diagnostyki Laboratoryjnej w [...]. Organ przekazał ww. dokumentację medyczną do weryfikacji przez lekarza orzecznika ZUS w celu stwierdzenia, czy dokumentacja ta ma wpływ na orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2016 r. W opinii lekarskiej z dnia [...] stycznia 2017 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że dosłane wyniki badań laboratoryjnych z dnia 20 października 2016 r. nie mają wpływu na wydane przez komisję lekarską orzeczenie z dnia [...] lipca 2016 r.

Jak wynika z akt sprawy decyzja Prezesa ZUS w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku wydana została w dniu [...] listopada 2016 r., zaś decyzja ostateczna - utrzymująca ww. decyzję w mocy - w dniu [...] stycznia 2017r. Mając na względzie datę wydania ww. orzeczenia komisji lekarskiej ZUS i opinii dodatkowej lekarza orzecznika ZUS oraz daty wydania ww. decyzji nie można uznać, że orzeczenie komisji lekarskiej ZUS pozbawione było waloru aktualności w sytuacji, gdy okoliczności stanu zdrowia skarżącej, jak wynika z ww. opinii lekarskiej, nie uległy istotnej zmianie. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do kwestionowania opinii lekarskiej z dnia [...] stycznia 2017 r.

Nadto, w ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a podejmując rozstrzygnięcie odmowne należycie je uzasadnił - stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Uwzględniając wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącej Sąd przeprowadził dowód uzupełniający (art. 106 § 3 P.p.s.a.) z dokumentacji medycznej załączonej do pisma procesowego z dnia 12 czerwca 2017r., tj. zaświadczenia lekarza chorób wewnętrznych J. C. z dnia [...] czerwca 2017 r., historii choroby Poradni Zdrowia Psychicznego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz historii zdrowia i choroby wydanej przez Lecznicę [...] w dniu [...] czerwca 2017 r. Sąd stwierdził, że powyższe dokumenty zostały wytworzone po dacie wydania zaskarżonej decyzji i nie mogą mieć wpływu na podjęte przez organ rozstrzygnięcie. Wszak organ administracji wydaje decyzję na podstawie okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawne. Również Sąd dokonuje oceny zaskarżonej decyzji na podstawie stanu faktycznego oraz stanu prawnego istniejącego w dacie jej wydania. Zaświadczenie lekarza chorób wewnętrznych J.C. z dnia [...] czerwca 2017 r. potwierdza zdiagnozowaną uprzednio u skarżącej boreliozę (opiniowaną przez lekarza orzecznika ZUS) oraz stwierdza istniejące nadal dolegliwości bólowe wymagające dalszej obserwacji i leczenia. Z kolei z historii choroby Poradni Zdrowia Psychicznego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. wynika, że data pierwszego zarejestrowania skarżącej w poradni i data pierwszej wizyty w tej placówce miała miejsce właśnie w dniu [...] czerwca 2017 r., a więc po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Również historia zdrowia i choroby wydana przez Lecznicę [...] potwierdza schorzenia ortopedyczne skarżącej istniejące już w 2016 r., a więc również w dacie orzekania przez komisję lekarską ZUS, oraz boreliozę będącą przedmiotem opinii lekarza orzecznika ZUS. W ocenie Sądu brak jest zatem podstaw aby stwierdzić, jak podnosi pełnomocnik skarżącej, że ww. dokumenty wskazują na niewłaściwość wydanej opinii lekarskiej, iż stwierdzona u skarżącej borelioza, nie ma wpływu na wydane orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy.

Zdaniem Sądu, bez wpływu na podjęte w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie pozostaje również kwestia nieuwzględnienia przez organ wniosku skarżącej o przesłuchanie świadków: J. K. i J. O., na okoliczność potwierdzenia tego, że na skutek ugody pozasądowej K. K. ponosił obowiązek alimentacyjny i przekazywał na rzecz skarżącej środki pieniężne tytułem alimentów. W istocie skarżąca w piśmie z dnia 21 czerwca 2016 r. wniosła o przesłuchanie wymienionych świadków na tę okoliczność, zaś organ wniosek ten pominął, co stanowi o naruszeniu art. 78 k.p.a. Naruszenie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko takie uchybienie w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., stanowi przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżąca - co należy podkreślić - nie spełnia przesłanki niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek. Przesłanka ta, w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, pozostaje kluczowa dla kwestii przyznania świadczenia w drodze wyjątku w niniejszej sprawie, zaś brak jej wystąpienia musiał skutkować wydaniem przez organ decyzji odmownej.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. Sąd wskazał, że w istocie z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca miała możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co stanowi o naruszeniu przez organ ww. przepisu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela jednak pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym naruszenia art. 10 k.p.a. nie można traktować w sposób automatyczny, upatrując w nim bezwzględnego uchybienia zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu, w sytuacjach, gdy organ formalnie nie wystosował do strony zawiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami i zajęcia końcowego stanowiska. Dopiero wykazanie przez stronę skarżącą, że brak powiadomienia jej o zebraniu materiału dowodowego i możliwości złożenia ewentualnych wniosków dowodowych uniemożliwił jej podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, mogącej mieć przy tym istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawę do przyjęcia, że uchybienie to stanowi podstawę do eliminacji zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W tej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, bowiem skarżąca w skardze nie wskazywała na brak możliwości podjęcia określonych czynności procesowych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zgłaszała również nowych wniosków dowodowych. Uczynił to natomiast pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 12 czerwca 2017 r., jednakże - jak wykazano powyżej - podniesione zarzuty oraz przedłożone dokumenty, objęte wnioskiem dowodowym pełnomocnika, nie mogły mieć istotnego wpływu na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

Z rozstrzygnięciem tym skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła, stosownie do art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm., dalej, jako: "P.p.s.a."), naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zwiazku z art. 7, 77, 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz błędnej jego ocenie, w szczególności w zakresie pełnej niezdolności do pracy skarżącej oraz nieustaleniu czy skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej renty w drodze wyjątku poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków J. K. i J. O. na okoliczność potwierdzenia tego, że na skutek ugody pozasądowej K. K. - ponosił obowiązek alimentacyjny i przekazywał na rzecz skarżącej środki pieniężne tytułem alimentów oraz zaniechanie przeprowadzenia ponownej analizy stanu zdrowia skarżącej, po przedstawieniu przez nią organowi dokumentów medycznych potwierdzających u skarżącej boreliozę;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 78 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zaniechaniu przeprowadzenia zawnioskowanego przez skarżącą dowodu z zeznań świadków J. K. i J. O. na okoliczność potwierdzenia tego, że na skutek ugody pozasądowej K. K. - ponosił obowiązek alimentacyjny i przekazywał na rzecz skarżącej środki pieniężne tytułem alimentów, co skutkowało uznaniem przez organ, że skarżąca nie spełnia wymogów do przyznania jej renty w drodze wyjątku;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku faktycznej możliwości zapoznania się ze wszystkim aktami sprawy przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu oraz zasady wysłuchania stron jak też zasady informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenia ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (oświadczono, iż koszty te nie zostały pokryte ani w części ani w całości).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Przed odniesieniem się do jej zarzutów zauważyć należy, że w myśl art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, którą ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie ziściły się te warunki odstępstwa od zasady jawności, a rozprawa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym byłaby zbędna.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja ta ma charakter szczególny, albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tą możliwość.

W myśl art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy oceny niezdolności do pracy oraz m.in. jej stopnia dokonuje - lekarz orzecznik ZUS. Stosownie do art. 14 ust. 2a ustawy, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 ustawy).

W świetle art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem rentowym.

W związku z powyższym rozstrzygając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes ZUS zobowiązany był do oceny, czy skarżąca spełnia ustawowy warunek całkowitej niezdolności do pracy. Ustalenia tego, organ musiał dokonać w oparciu o orzeczenie Komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2016 r., z którego wynika jednak, iż wnioskodawczyni nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Dodatkowo nadesłane przez skarżącą wyniki badań, zostały przedstawione lekarzowi orzecznikowi ZUS i opinią lekarską z dnia [...] stycznia 2017 r. ustalono, że nie mają one wpływu na wydane przez Komisję orzeczenie z dnia [...] lipca 2016 r.

Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, organ nie mógł pominąć tego dowodu i prowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Podkreślić należy, iż w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi bowiem okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się jednak wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Tym samym twierdzenia o zaniechaniu przez sąd administracyjny kontroli prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy nie mogą stać się skuteczną podstawą zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej. Rozumie jej położenie i kłopoty z codziennym funkcjonowaniem jednakże oceniając legalność decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, iż skarżąca nie spełnia wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Niespełnienie już tylko jednej przesłanki - przesłanki niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek, powoduje, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia sprawy pozostać muszą wszelkie inne kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącej, jej sytuacją materialną, a także pobieraniem alimentów od męża po orzeczonym rozwodzie. Organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a ocena legalności zaskarżonej decyzji dokonana przez Sąd I instancji odpowiada prawu, mimo, że skarżąca oceny tej nie podziela.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. wskazać trzeba w pierwszej kolejności, iż przepis ten zawiera kilka jednostek redakcyjnych (paragrafów), których autor skargi kasacyjnej nie wskazał. Niezależnie jednak od tego wyjaśnić należy, że zarzut ten nie mógł skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdy weźmie się pod uwagę, że ustawodawca nakazuje uchylenie decyzji jedynie w przypadku stwierdzenia przez sąd takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy i to w sposób istotny. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji takiego wpływu trudno doszukać się w niniejszej sprawie. Skarżąca brała udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym, odwołała się od niekorzystnej dla niej decyzji, a następnie złożyła skargę do sądu administracyjnego. Stwierdzone w tym zakresie uchybienia organu nie uniemożliwiły skarżącej podejmowanie określonych czynności procesowych i nie wpłynęły istotnie na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji. Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem na podstawie art. 258-261 P.p.s.a. w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.