Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 640/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-09-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Zwolniono od uiszczenia wpisu w części
Powołane przepisy: article: art. 243 par. 1, art. 245 par. 1, par. 2 i par. 3, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. (M.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: zwolnić skarżącego z wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych) zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą z dnia [...] r. M. M. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata.

W uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie pokryć kosztów związanych z niniejszym postępowaniem albowiem osiąga miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3.000 zł a przy tym jest jedynym żywicielem rodziny gdyż ma na utrzymaniu żonę oraz dwoje uczących się dzieci (w tym jedno [...]).

Równocześnie zadeklarował, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani nieruchomości. Jest natomiast właścicielem [...] samochodów, które zostały jednak zajęte przez Urząd Celny oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nadto jego żona posiada "majątek odrębny darowiznę po [...]".

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia [...] r. (a następnie kolejnym pismem z dnia [...] r., przedłużającym termin do wykonania wezwania) zwrócono się do niego o uzupełnienie oraz uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał.

W odpowiedzi M. M. nadesłał między innymi:

- zaświadczenie z dnia [...] r., wydane przez "A" S.A., potwierdzające fakt, iż na należącym do niego rachunku bankowym Izba Celna w K. zablokowała kwotę [...] zł oraz, że przez ostatnie 3 miesiące nie dokonywano na tym rachunku żadnych operacji;

- pismo skierowane do Urzędu Skarbowego w W. informujące o zawieszeniu z dniem [...] r. działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę wnioskodawcy – E. M.;

- zeznanie podatkowe złożone przez skarżącego wraz z żoną za rok [...], w którym wykazano dochód M. M. w kwocie [...] zł oraz stratę poniesioną przez E. M. w wysokości [...] zł);

- księgę przychodów i rozchodów prowadzoną przez wnioskodawcę w zakresie działalności gospodarczej za [...],[...] i [...] r., z której wynika, że osiągnął on od początku tego roku (to jest w okresie od [...] do [...]) przychód w wysokości [...] zł przy kosztach poniesionych w kwocie ogółem [...] zł;

- zaświadczenie z dnia [...] r., wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., potwierdzające, że małżonka wnioskującego w okresie od [...] bieżącego roku nie dokonywała wpłat zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.

- protokoły zajęcia należących do niego samochodów.

Nadto M. M. nadesłał pismo procesowe datowane na [...] r., w którym sprecyzował, iż w skład majątku odrębnego jego małżonki wchodzi mieszkanie położone w K. o powierzchni użytkowej [...] m2. Podał również, iż aktualnie zamieszkuje wraz z rodziną w domu swoich rodziców, którzy przebywają aktualnie w N. i obecnie to on pokrywa koszty związane z utrzymaniem tego lokalu.

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Odnosząc się do wniosku M. M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku albowiem zarówno zgromadzone na jego rachunku bankowym środki pieniężne jak i posiadane samochody zostały zajęte w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Równocześnie uzyskuje on przeciętny miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3.111,76 zł (ustalona na podstawie księgi przychodów i rozchodów różnica pomiędzy przychodem a kosztami za okres od [...] do [...] r., po przeliczeniu na jeden miesiąc), co - uwzględniwszy fakt, iż ma na utrzymaniu czteroosobowe gospodarstwo domowe - nie stanowi kwoty umożliwiającej uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi wynoszącego 2.000 zł, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych jego rodziny.

Zważywszy sytuację materialną i życiową M. M. nie sposób jednak uznać, aby spełnił on kryterium, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika).

Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej powinno sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8).

W konsekwencji, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi, nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (podobnie: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623).

Tymczasem sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący osiąga bowiem dochód znacznie przekraczający wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę (wynoszącą 1.276 zł - vide: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. - Dz. U. Nr 55, poz. 499) a równocześnie z jego oświadczeń nie wynika, aby w niniejszym przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka choroba, niepełnosprawność, nadzwyczajne zdarzenia losowe) mogące świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji bądź skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania.

Warto tu zaznaczyć, iż zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie (postanowienie z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.).

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań nie sposób więc zgodzić się, aby wnioskodawca nie był w stanie ponieść jakichkolwiek obciążeń związanych z niniejszym postępowaniem.

Strona nie zachowuje zatem przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego brak jest podstaw do ustanowienia dla niej profesjonalnego pełnomocnika.

Równocześnie uznano, że sytuacja majątkowa strony pozwala na zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na uiszczenie przynajmniej części wpisu sądowego jaką jest kwota 50 zł (zaledwie 2,5% wymaganej opłaty) zaś pokrycie sumy wpisów od skargi w takim rozmiarze we wszystkich sprawach, w których M. M. jest stroną skarżącą (sygn. akt od III SA/Gl 640/09 do III SA/Gl 645/09) - wynoszącej 300 zł, nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego rodziny.

Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).

Tymczasem uwzględniwszy stan majątkowy wnioskodawcy, a w szczególności wysokość uzyskiwanego przezeń dochodu trudno zgodzić się, by on i jego rodzina mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kwoty 300 zł.

Równocześnie trzeba podnieść, że brak jest podstaw do zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia innych ewentualnych kosztów sądowych (poza wpisem od skargi). Nawet bowiem jeżeli skarżący będzie w niniejszej sprawie obowiązany do uiszczenia takich należności, może to nastąpić dopiero w przyszłości. Tymczasem sytuacja materialna gospodarstwa domowego wyżej wymienionego może w międzyczasie ulec istotnej poprawie albowiem nie sposób wykluczyć, iż jego małżonka wznowi prowadzenie zawieszonej działalności gospodarczej i zacznie uzyskiwać z tego tytułu dochód, co poskutkowałoby zwiększeniem możliwości płatniczych tej rodziny.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.