Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 317/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 33 ust. 1, art. 39
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 38a ust. 1
journal: Dz.U. 1949 nr 4 poz 25
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 28 grudnia 1948 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Oświaty w sprawie  stypendiów dla studentów wydziałów prawa uniwersytetów krajowych
article: art. 105
journal: Dz.U. 1950 nr 34 poz 311
law: Ustawa z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna – Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki As. sąd WSA Robert Talaga (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Pasternak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

sygn. akt I SA/Po [...]

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 20 lutego 1954 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady N. [...] dokonało wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej [...]: a) [...] nr [...] - o powierzchni 7840 m˛; b) [...] nr parceli [...] – o powierzchni 2670 m˛, będących współwłasnością A. S. i P. M. z domu R.. Przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte pod budowę sztucznego jeziora "[...]" oraz pod otaczającą jezioro zieleń publiczną w okresie wojny 1939 – 1945 roku w dniu 16.IV.1948 r. znajdowały się we władaniu b. Zarządu Miejskiego m. [...] na wspomniany cel użytkowane oraz zostały zagospodarowane z funduszów publicznych.

Decyzją z dnia 29 października 1954 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady N. [...] postanowiła utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie. Sprawa przyznania nieruchomości zamiennej oraz dalszych zgłoszonych roszczeń, jako dotycząca odszkodowania miała być przedmiotem odrębnego postępowania, które zgodnie z pouczeniem zawartym w zaskarżonym orzeczeniu miało zostać wdrożone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady N.. Orzeczenie o wywłaszczeniu uzyskało przymiot ostateczności w dniu 29 października 1954 r., na skutek nieuwzględnienia odwołania M. P.. Z pism I. S. i M. P. z dnia 11 stycznia 1954 r., wynikało, iż wniosły one również o ustalenie odszkodowania.

Orzeczeniem z dnia 15 sierpnia 1961 r., znak [...] (zmienionym postanowieniem z 23 stycznia 1964 r.) Prezydium Rady N. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych orzekło o przyznaniu A. S. współwłaścicielowi połowy nieruchomości a faktycznie jego spadkobiercom oraz M. P., współwłaścicielce do drugiej połowy wspomnianej nieruchomości odszkodowanie w łącznej kwocie [...]zł, w tym dla spadkobierców A. S. [...] zł i dla M. P. [...] zł. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawcę wywłaszczenia tj. Wydział Gospodarki Mieszkaniowej i Komunalnej Prezydium Rady N. [...] do zapłaty odszkodowania w trybie przewidzianym rozporządzeniem Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. (Dz. U. z 1952 r., Nr 52, poz. 340 ). Przedmiotowa decyzja została skierowana do M. P. oraz I. S., a ponadto została obwieszczona.

Wnioskiem z dnia 1 września 1992 r. I. P. oraz W. S. spadkobiercy K. S. (syna A. S.) wystąpili o wypłacenie odszkodowania za przejętą nieruchomość zgodnie z obowiązującymi cenami wolnorynkowymi

Decyzją z 27 czerwca 1996 r., znak [...] Kierownik Urzędu Rejonowego [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone w 1954 r. nieruchomości, położonej w [...] przy byłej ulicy [...]j, parcela nr [...] oraz parcela [...]. Orzeczeniem z dnia 15 sierpnia 1961 r. nr [...] orzekł o przyznaniu współwłaścicielom A. S. i M. P., a faktycznie ich spadkobiercom odszkodowanie w kwocie [...]zł. W ocenie organu odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości (...) zostało ustalone orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. [...] z dnia 15 sierpnia 1961 r., Nr [...] W świetle obowiązujących przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości zabrakło podstaw prawnych do ponownego ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w sytuacji, gdy zostało już ustalone ostateczną decyzją. Brak było również podstaw do dokonywania waloryzacji ustalonego odszkodowania, czy też ustalenia dopłaty (...)".

Pismem z 3 września 2004 r. M. D. (reprezentowany przez T. D.) wniósł o wypłatę odszkodowania "za utracony grunt przez okupanta w latach 1939-1945, a następnie zajęty przez Gminę stołeczną miasta [...], który obejmował parcelę [...] o pow. 0,2670 ha (ks. wieczysta [...]); parcelę [...] o pow. 0.7840 ha (księga wieczysta [...]).

Pismem z 29 listopada 2004 r. organ I instancji zawiadomił strony o wszczęciu postępowania na wniosek p. M. D. w sprawie ustalenia odszkodowania.

Pismem z 7 kwietnia 2005 r. Prezydent Miasta [...] poinformował T. D., iż postępowanie wszczęte na wniosek z dnia 3 września 2004 r. podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe, gdyż "na podstawie akt archiwalnych nr [...], (..) ustalono, iż za nieruchomości oznaczone dawniej jako parcele nr [...] i [...], zostało już ustalone odszkodowanie orzeczeniem z dnia 15 sierpnia 1961 r., nr [...], sprostowanym postanowieniem z dnia 23 stycznia 1964 r., wydanym przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. [...]

Pismem z dnia z 27 listopada 2005 r. T. D. wystąpił do Ministra Transportu i Budownictwa o stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. [...] z dnia 15 sierpnia 1961 r., znak [...] o odszkodowaniu za wywłaszczenie nieruchomości, sprostowane postanowieniem z 23 stycznia 1964 r.

Postanowieniem z dnia 21 marca 2006 r., znak [...] organ I instancji zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania (...).

Pismem z 24 kwietnia 2017 r., J. M. oraz T. D. podtrzymali wniosek M. D. o wypłatę odszkodowania.

Decyzją z dnia 1 sierpnia 2017 r., znak [...] Minister Infrastruktury Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady N.

Wyrokiem z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2624/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. M. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady N..

Pismem z 25 lipca 2018 r. J. M. wniósł o wypłatę odszkodowania.

Postanowieniem z 16 stycznia 2020 r. organ I instancji podjął zawieszone postępowanie.

W dniu 19 lutego 2020 r. organ I instancji zwrócił się z wnioskiem do Sądu Rejonowego [...] o sprawdzenie czy po dniu 15 sierpnia 1961 r. do depozytu sądowego wpłacone zostało odszkodowanie za nieruchomości położone w [...] przy dawnej ulicy [...] (...).

Pismem z dnia 14 kwietnia 2020 r. Sąd Rejonowy [...] poinformował, iż zostały przeszukane wszystkie sprawy depozytowe z wniosku Prezydium Rady N. miasta [...] Urzędu Miejskiego oraz Zarządu Gospodarki Terenami za lata 1964-1981 i żadna z tych spraw nie dotyczyła depozytu wpłaconego lub wypłaconego na rzecz spadkobierców M. P. oraz A. S..

Decyzją z dnia 19 czerwca 2020 r., znak [...] Prezydenta Miasta [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie, wszczęte na wniosek M. S., J. M., T. D. i J. M. w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położne w [...] nad jeziorem [...], stanowiące dawniej parcele nr [...] o powierzchni 7.840 m2, zapisaną w księdze wieczystej [...] i [...] o powierzchni 2.670 m2, zapisana w księdze wieczystej [...].

Odwołanie złożyli J. M., T. D. nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia.

Decyzja z 26 stycznia 2021 r., nr [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na potrzebę dokonania właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Pismem z 22 marca 2021 r., organ I instancji zwrócił się do wnioskodawców o wyjaśnienie czy złożony wniosek dotyczy ustalenia i wypłaty odszkodowania i nadesłanie dokumentów potwierdzających, że odszkodowanie nie zastało wypłacone.

Wnioskodawcy sprecyzowali, że ich wniosek dotyczy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania wskazując, że jeżeli były jakiekolwiek dokumenty odnośnie wypłaty odszkodowania, to powinny być ich kopie w stosownych urzędach miasta [...].

Prezydent Miasta [...] zwrócił się do: Archiwum Zakładowego Sądu Rejonowego [...], Wydziału Finansowego Urzędu Miasta [...], Wydziału Gospodarki Nieruchomości Urzędu Miasta [...] Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Sądu Okręgowego w [...] w celu poszukiwania akt archiwalnych wskazujących na wypłatę odszkodowania bądź złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego lub odmowy przyjęcia odszkodowania przez uprawnionych. W odpowiedzi organ I instancji uzyskał informację, że brak w ich archiwach dokumentacji związanej z wypłatą przedmiotowego odszkodowania, ewentualnie złożeniem go do depozytu sądowego. Także analiza dokumentów wywłaszczeniowych zgromadzonych w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta [...] nie pozwoliła na odnalezienie dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania na rzecz dawnych właścicieli parcel nr [...] i [...].

Decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił M. S., J. M., T. D. i J. M. waloryzacji odszkodowania ustalonego orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. [...] z 15 sierpnia 1961 r., nr [...] za wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że współwłaścicielka nieruchomości M. P. oraz I. S. spadkobierczyni K. S. syna zmarłego współwłaściciela A. S. (która zmieniła nazwisko na P. ), wystąpiły z wnioskiem o wydanie orzeczenia 11 stycznia 1954 r. czyli jeszcze w toku postępowania wywłaszczeniowego. W orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości z 20 lutego 1954 r. wskazano, iż wnioski o ustalenie odszkodowania za wywłaszczane nieruchomości pozostawia się bez merytorycznego rozpatrzenia do chwili wszczęcia postępowania odszkodowawczego. Orzeczeniem z 15 sierpnia 1961 r., znak [...] zmienionym postanowieniem z 23 stycznia 1964 r. Prezydium Rady N. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych orzekło o przyznaniu A. S. współwłaścicielowi połowy nieruchomości oraz M. P., współwłaścicielce do drugiej połowy wspomnianej nieruchomości odszkodowanie w łącznej kwocie [...]zł. Jednocześnie zobowiązano Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady N. [...] do zapłaty odszkodowania uprawnionym w trybie rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. (Dz. U z 1952 r. Nr 52, poz. 340 ), tj. w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia. Odszkodowanie w części należnej A. S. zostało przyznane jego następcom prawnym. Orzeczenie o odszkodowaniu zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń od dnia 19 sierpnia 1961 r. do dnia 5 września 1961 r. oraz doręczone M. P. i I. S., od której korespondencja wróciła z adnotacją "adresat nieznany" pomimo wysłania orzeczenia na adres, który sama wskazała w toku postępowania odwoławczego.

Odwołanie złożyli J. M., T. D., J. M. oraz M. S. nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia 4 marca 2022 Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z 22 grudnia 2021 r. nr [...]

W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31) zgodnie z którym roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Według organu w pojęciu "roszczenia odszkodowawczego", o którym mowa w powołanym przepisie art. 39 ust. 1 dekretu mieści się nie tylko roszczenia odszkodowanie, ale także roszczenie o jego ustalenie, jak i wypłatę. Z pism I. S. i M. P. z dnia 11 stycznia 1954 r., wynikało, iż wniosły one o ustalenie odszkodowania. Orzeczenie o wywłaszczeniu uzyskało przymiot ostateczności w dniu 29 października 1954 na skutek nieuwzględnienia odwołania M. P.. Orzeczeniem z dnia 15 sierpnia 1961 r., znak [...] zmienionym postanowieniem z dnia 23 stycznia 1964 r. Prezydium Rady N. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych przyznało A. S. oraz M. P. odszkodowanie w łącznej kwocie [...]zł. Przedmiotowa decyzja została skierowana do M. P. oraz I. S., a nadto została obwieszczona. Wojewoda podkreślił, iż Prezydent Miasta [...] rozpatrując ponownie wniosek J. M., T. D., J. M. oraz M. S. dotyczący wypłaty i waloryzacji ustalonego odszkodowania przeprowadził poszukiwania, szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji w celu pozyskania dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania za wywłaszczane nieruchomości, które nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Organowi pomimo podjętych licznych prób nie udało się odnaleźć bezpośrednich dokumentów wskazujących, iż odszkodowanie należne M. P. i spadkobiercom A. S. zostało uprawnionym wypłacone, ewentualnie złożone do depozytu sądowego bądź uprawnieni odmówili przyjęcia odszkodowania. Wniosek inicjujący postępowanie został złożony po 50 latach od wywłaszczania; a więc wiele lat po okresie, przez który organy państwowe miały obowiązek przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania albo przekazania nieodebranych odszkodowań do depozytu sądowego. Odnalezienie dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania po tak długim czasie jest utrudnione, a w niektórych przypadkach prawie niemożliwe, z uwagi na obowiązujące przepisy dotyczące archiwizacji dokumentów finansowo-księgowych. Znaczna część dowodów w tym księgowych (potwierdzenie wypłaty) mogła ulec zniszczeniu. Skoro nie ma bezpośrednich dowodów na wypłatę odszkodowania, to dla ustalenia, czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone szczególne znaczenie posiadają dowody pośrednie, które nie pozwalają na uznanie w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, aby faktycznie zaniechano wypłaty odszkodowania. Brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, stanowił podstawę do odmowy dokonania waloryzacji i wypłaty odszkodowania na rzecz skarżących. Aby można było pozytywnie rozpoznać żądanie odwołując się, organy musiałyby w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, że odszkodowanie określone w decyzji z 1961 r. nie zostało wypłacone byłym współwłaścicielom. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie takiego rozstrzygnięcia. Strona odwołująca również nie przedstawiła żadnych wiarygodnych dowodów stwierdzających, że do wypłaty odszkodowania faktycznie nie doszło oraz, że właściciele nie odebrali kwoty odszkodowania z depozytu sądowego. Nie mogą oni przerzucać ciężaru dowodu na organy i oczekiwać, że brak dowodów bezpośrednich będzie skutkował korzystnym dla nich rozstrzygnięciem.

Pismem z dnia 8 kwietnia 2022 roku J. M. i T. D. wnieśli do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody z dnia 4 marca 2022 roku w sprawie domowy waloryzacji odszkodowania ustalonego orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady N. Miasta [...] z dnia 15 sierpnia 1961 roku oraz o jego wypłatę. Skarżący zwrócili się o uchylenie zaskarżonej decyzji i wypłatę należnego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

W sprawie przedmiotem sporu jest kwestia odmowy waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oraz kwestii odmowy jego wypłaty.

Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na dzień rozpoznawania wniosku skarżących, tryb i przesłanki ustalenia wysokości oraz ewentualnej wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania regulowały przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2021, poz.1899), dalej jako u.g.n. W myśl art. 132 ust. 3 u.g.n., wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Norma zawarta w art. 132 ust. 3 u.g.n. ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, ze zm.) dalej jako dekret z 1949 r., o ile nie zostało ono wypłacone byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego.

W niniejszej sprawie roszczenie spadkobierców wnioskodawcy o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest bezprzedmiotowe z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość było wydawane w postępowaniu odrębnym od postępowania wywłaszczeniowego i wymagało złożenia odrębnego wniosku przez którąkolwiek ze stron postępowania wywłaszczeniowego (art. 33 ust. 1 dekretu). W myśl art. 39 dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji (ust. 1). Treść przywołanego przepisu nie rodzi wątpliwości co do materialnoprawnego charakteru wskazanego w nim terminu. Przedawnienie, o którym mowa jest bowiem powiązane z instytucją prawa materialnego – odszkodowaniem za wywłaszczenie. Odszkodowanie to przybiera postać świadczenia głównego (zasadniczego) – będącego ekwiwalentem za odjęcie prawa do nieruchomości oraz świadczeń dodatkowych – akcesoryjnych, (bezpośrednio z nim powiązanych), a więc zapłaty odsetek za zwłokę i waloryzacji przyznanego ale niewypłaconego odszkodowania.

Odwołując się do literalnego brzmienia art. 39 ust. 1 dekretu wskazać trzeba, że nieprzypadkowo ustawodawca użył w nim liczby mnogiej "roszczenia", co wskazuje na intencjonalny zamiar objęcia terminem przedawnienia zarówno roszczenia głównego jak i roszczeń akcesoryjnych. Do analogicznego wniosku prowadzi zarówno wykładnia logiczna, jak i systemowa. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, gdy bez wyraźnego wskazania w przepisie, tylko roszczenie główne podlegałoby przedawnieniu, zaś roszczenia akcesoryjne już nie. Z kolei roszczenia akcesoryjne pozostają w bezpośrednim związku z roszczeniem głównym, a wobec tego tylko na mocy wyraźnego przepisu możliwe byłoby ich "odseparowanie" (por. wyrok NSA z 11 maja 2018 r., I OSK 1522/16, dostępny pod adresem [...]).

Sąd wskazuje, że jedynymi przepisami, które mogły mieć zastosowanie w niniejszej sprawie były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Z dniem wejścia w życie od dnia 31 stycznia 1952 r. jego nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. 1952.4.25), którą dodano art. 38a ust. 1 (później po zmianach numeracji i opublikowaniu tekstu jednolitego oznaczony jako art. 39), wprowadzono zasadę trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, biegnącego od dnia uzyskania przez orzeczenie o wywłaszczeniu przymiotu ostateczności w toku instancji. Termin ten orzecznictwo potraktowało jako obowiązujący zarówno dla roszczenia o odszkodowanie pieniężne, jak i w formie nieruchomości zamiennej. Uregulowano również w art. 9 ustawy nowelizującej kwestie intertemporalne. Mianowicie w tym przepisie wskazano datę jej wejścia w życie jako początek przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji lub prawomocne przed tym dniem, a roszczenie nie uległo jeszcze przedawnieniu. Jeśli przedawnienie nastąpiło według przepisów dotychczasowych, dekret nie miał zastosowania (zob. Lemańska E., Przedawnienie roszczeń związanych z wywłaszczaniem nieruchomości, monografia, LEX 2014). Należy wskazać, że przewidziany w art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. termin, mimo że został określony jako przedawnienie, to jest w istocie określonym przez ustawodawcę terminem dochodzenia roszczeń o odszkodowanie, który jest terminem materialnym. Termin materialny należy odróżnić od terminu procesowego, który stanowi okres do dokonania określonej czynności procesowej przez podmioty postępowania administracyjnego. O ile upływ procesowego terminu załatwienia sprawy, nie pozbawia kompetencji do jej załatwienia, o tyle upływ terminu materialnego odnoszący się do strony powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym, tj. uprawnienia (roszczenia), a termin ten nie podlega przedłużeniu lub przywróceniu. Upływ takiego terminu skutkujący przedawnieniem roszczenia powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany.

Kwestią mającą w tym aspekcie istotne znaczenie było ustalenie momentu, od którego rozpoczynał swój bieg termin przedawnienia. Zgodnie z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., trzyletni termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych dla wywłaszczeń dokonanych na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady N. [...] z dnia 20 lutego 1954 r., nr [...] mógł zaczął biec najpóźniej od dnia 29 października 1954 r., kiedy decyzją Odwoławczej Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady N. [...] nr [...] podtrzymano wcześniejszą decyzję o wywłaszczeniu na cele użyteczności publicznej nieruchomości. Roszczenie o odszkodowanie nie przedawniło się w tym okresie, gdyż jak ustaliły organy z pism I. S. i M. P. z dnia 11 stycznia 1954 r., wynika, iż wniosły one o ustalenie odszkodowania. W efekcie orzeczeniem z dnia 15 sierpnia 1961 r., znak [...] (zmienionym postanowieniem z 23 stycznia 1964 r.) Prezydium Rady N. [...] Urząd Spraw Wewnętrznych orzekło o przyznaniu A. S. oraz M. P., odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w łącznej kwocie [...]zł. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawcę wywłaszczenia tj. Wydział Gospodarki Mieszkaniowej i Komunalnej Prezydium Rady N. [...] do zapłaty odszkodowania uprawnionym w trybie przewidzianym rozporządzeniem Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. (Dz. U. z 1952 r., Nr 52, poz. 340 ). Przedmiotowa decyzja została skierowana do M. P. oraz I. S., a ponadto została obwieszczona. Powyższy termin wydania decyzji o przyznaniu odszkodowania miał bezpośredni wpływ na pozostałe roszczenia, w tym również na roszczenie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania.

W ocenie Sądu Wojewoda w zaskarżonej decyzji prawidłowo wyjaśnił, że roszczenia akcesoryjne związane z waloryzacją pozostają w bezpośrednim związku z roszczeniem głównym, a wobec tego tylko na mocy wyraźnego przepisu możliwe byłoby ich odseparowanie. Skoro przepis art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31) stanowi o roszczeniach, a nie o roszczeniu, co wskazuje na intencjonalny zamiar ustawodawcy wykluczenia na przyszłość możliwości dochodzenia wszelkich roszczeń związanych z wywłaszczeniem nieruchomości dokonanym na podstawie przepisów dekretu. W konsekwencji organy zasadnie przyjęły, że po upływie trzech lat od wydania orzeczenia o odszkodowaniu uległo przedawnieniu roszczenie o wypłatę odszkodowania, a w konsekwencji nie mogło powstać uprawnienie do żądania wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda z uwagi na upływ czasu oraz treść art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych trafnie przyjął, iż w analizowanej sprawie zachodziły okoliczności uzasadniające uznanie, iż uległo przedawnianiu roszczenie o waloryzację i wypłatę odszkodowania za wywłaszczane na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w [...] nad jeziorem [...], stanowiące dawniej parcele nr: [...] o powierzchni 7.8400 m2, zapisaną w księdze wieczystej [...] i nr [...] o powierzchni 2.670 m2, zapisaną w księdze wieczystej [...]. W tym względzie należy jednocześnie dostrzec, że nawet przyjęcie poglądu, że w kwestii waloryzacji nie obowiązywał trzyletni okres przedawnienia określony treścią art. 39 ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U z 1952 r. Nr 4, poz. 31) tylko dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 105 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. z 1950 roku, nr 34, poz. 311) i art. III ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - Przepisy wprowadzające przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. z 1950 r., Nr 34, poz. 312) nie odniosłoby skutku pozytywnego dla skarżących. Także i w tym przypadku upłynął bowiem termin przedawnienia wobec złożonego w przedmiotowej sprawie wniosku o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania. Z tego też względu podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia prawa nie zasługiwał na uwzględnienie, a roszczenie, z którym skarżący zwrócili się do organu uznać należało za przedawnione. Natomiast prowadzenie postępowania wyjaśniającego czy odszkodowanie zostało wypłacone, ze względu na przedawnienie roszczeń było prawnie irrelewantne dla oceny wniosku.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, organy zasadnie orzekły o odmowie wypłaty odszkodowania i odmowie zwaloryzowania odszkodowania na rzecz skarżących jako spadkobierców A. S.. Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), oddalił skargę.