Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1583/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par.1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.82 ust.1
journal: Dz.U. 2017 poz 1383
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Danuta Kania, Protokolant, starszy referent Agnieszka Fidor, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Rady Ministrów na rzecz R. K. kwotę 210 (słownie: dwieście dziesięć) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. odmówił przyznania R. K. emerytury specjalnej.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach Premier może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przyznanie (lub odmowa przyznania) emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy.

Świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa wnioskodawcy, choć brana jest pod uwagę, jednak nie może być jedyną przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia.

Dalej organ ustalił, że R. K., ur. [...] października 1948 r., zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów z prośbą o przyznanie mu emerytury specjalnej na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "w wysokości 2500 zł jako rekompensatę za dotychczasowe kalectwo i niesprawiedliwe orzekanie w sprawie nie mające nic wspólnego z rzeczywistością bytową".

Wniosek swój argumentował stanem zdrowia, będącym wynikiem zakażenia go wirusowym zapaleniem wątroby typu "C". Z nadesłanych dokumentów wynika, że do zakażenia doszło w czasie leczenia w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. [...] w [...] w 1984 r. W 1985 r. orzeczono częściową niezdolność do pracy, a na skutek postępu choroby w 1999 r. orzeczono całkowitą niezdolność do pracy na stałe. Z tytułu ww. zakażenia Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] grudnia 2003 r. ustalił, że Wojewoda [...] w przyszłości będzie ponosił odpowiedzialność oraz zasądził na rzecz wnioskodawcy kwoty: 150 tys. zł, 5805 zł, 8000 zł, a także po 150 zł miesięcznie renty, poczynając od stycznia 2004 r. Orzekł również o kosztach procesu i kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Kwota 150 tys. zł stanowiła zadośćuczynienie za krzywdę, kwota 5805 zł - odszkodowanie obejmujące zwrot kosztów leczenia, kwota 8000 zł - skapitalizowaną rentę orzeczoną tym wyrokiem. Renta ta została przyznana z tytułu zwiększonych w wyniku zakażenia potrzeb. Wnioskodawca zaś w swoim pozwie podnosił, że zakażenie to uniemożliwiło mu dalszą działalność zawodową i "odebrało możliwość pracy na morzu" oraz żądał, by renta uzupełniająca odpowiadała przeciętnej wysokości emerytury. W tym

zakresie sąd powszechny stwierdził, że p. R. K. nie udowodnił utraconych zarobków i oddalił powództwo p. R. K.. Apelacja od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] września 2004 r. Następny pozew p. R. K., tym razem o zasądzenie kwoty 2500 zł miesięcznie tytułem renty uzupełniającej, poczynając od lutego 2014 r. wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z [...] października 2016 r. został oddalony. Jednak Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z [...] września 2017 r. zmienił ten wyrok

podniósł kwotę renty wyrównawczej do 400 zł miesięcznie, począwszy od dnia [...] maja 2015 r., a w pozostałej części powództwo oddalił.

Wnioskodawca pouczony o przesłankach przyznawania świadczeń specjalnych podtrzymał swój wniosek o 2500 zł emerytury specjalnej i podniósł, że osobiście uratował 2 osoby przy fali przekraczającej 10 m wysokości, za co w czerwcu 1979 r. otrzymał brązową odznakę "Zasłużony pracownik morza". Dodatkowo wnioskodawca nadesłał:

- pochwałę otrzymaną od pracodawcy z [...] listopada 1975 r. za duży wkład pracy przy usuwaniu skutków awarii SG na m/s "[...]" w podróży nr [...] wraz z oświadczeniem inż. [...] z [...] lutego 1976 r,, złożonym na prośbę wnioskodawcę, dotyczącym jego bardzo dobrego przygotowania zawodowego oraz czynnego udziału we wszystkich remontach podczas podróży, a także aktywnego udziału w życiu społeczno-politycznym, jako członek OOP-PZPR;

- pochwałę otrzymaną od pracodawcy z [...] sierpnia 1978 r. za wzorową postawę oraz poświęcenie podczas akcji ratowania członków załogi statku "[...]" bandery panamskiej wraz z kopią artykułu prasowego w języku angielskim, pt. "[...]";

- pochwałę otrzymaną od pracodawcy z [...] maja 1980 r. za szczególnie wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych, a w szczególności wymianę głowicy [...] z osprzętem w sytuacji awaryjnej na m/s "[...]'.

Jednocześnie wnioskodawca ponownie wyraził niezadowolenie z dotychczasowych wyroków sądowych w jego sprawie i poparł reformę sądownictwa podjętą przez rząd.

W ramach swojej sytuacji socjalno-bytowej ujawnił, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1030 zł, zasądzoną rentę w kwocie 400 zł i rentę na leczenie (dietę, zakup leków, dojazdy do lekarza). Natomiast jego żona ma przyznane prawo do emerytury w kwocie 1040 zł. Stałe, miesięczne wydatki oszacował na łączną kwotę 1309.90 zł.

Wnioskodawca poproszony o udokumentowanie swojego wykształcenia i aktywności zawodowej oraz opis tej aktywności podał, że ukończył Technikum Komunikacyjne w [...] w 1968 r. i podjął pracę w transporcie jako technik. Następnie został powołany do służby wojskowej w jednostce niebieskich beretów, a po jej odbyciu wrócił do pracy w transporcie. W 1971 r. rozpoczął pracę na morzu i zakończył ją jako czwarty mechanik Polskiej Marynarki Handlowej w 1980 r. Nadesłał jedynie kopię dyplomu oficera mechanika okrętowego czwartej klasy, ważnego od [...] kwietnia 1978 r. Dalej podał, że w czasie badań okresowych na świadectwo zdrowia stwierdzono u niego zaawansowaną chorobę wrzodową, w związku z którą dwukrotnie przebywał w Szpitalu Wojewódzkim w [...]. Wówczas, najprawdopodobniej podczas przetaczania krwi, został zakażony WZW "C".

W odniesieniu do podjętej z urzędu czynności weryfikacji sytuacji socjalno-bytowej wnioskodawcy i jego najbliższej rodziny, p. R. K. wyraził oburzenie i stwierdził, że nie jest "menelem spod mostu", niemniej jednak zgodził się na jednorazową rozmowę z pracownikiem socjalnym. W trakcie rozmowy ustalono, że p. R. K. mieszka wraz z żoną, E. K., w lokalu (ok. 80 m2) stanowiącym własność syna, A. K., mieszkającego oddzielnie. Potwierdzono, że źródłem utrzymania rodziny są emerytury małżonków (1030 zł - wnioskodawca, 1040 zł - jego żona) i dodatek do emerytury wnioskodawcy w wysokości 400 zł. Podano także, że zwrot części kosztów leczenia wnioskodawcy wynosi 720 zł.

Uzupełniająco podano, że koszt leków (po odjęciu otrzymywanego zwrotu) wynosi 100 zł. Jednocześnie podano, że p. R. K. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.

Pan R. K. poinformowany o zawartości akt sprawy i pouczony, w trybie art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, przekazał, że jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu w wyniku zatrucia całego organizmu sepsą i nadesłał kartę leczenia szpitalnego w dniach od [...] do [....] maja 2018 r. wraz z wynikiem badania USG jamy brzusznej z dnia [...] maja 2018 r. i fakturą za leki na kwotę 164,75 zł. Nadesłał również treść swojej apelacji od wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2016 r. i fragment uzasadnienia wyroku (stronę 3 z 7) o sygnaturze [...], przedstawiający stan faktyczny ustalony w toku postępowania. Wnioskodawca m.in. podniósł, że "kolejne instancje nie wzięły pod rozwagę" ustalonego stanu faktycznego. Wskazał także na całkowity brak odporności immunologicznej spowodowany wirusowym zapaleniem wątroby.

W ocenie organu całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje w ocenie organu na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania przez Prezesa Rady Ministrów p, R. K. emerytury specjalnej. Prezes Rady Ministrów musi kierować się jedynie obiektywnymi kryteriami oceny, a taka obiektywna ocena nie daje podstaw do przyjęcia, że podnoszone przez wnioskodawcę osiągnięcia są wybitne. W niniejszej sprawie wnioskodawca powołał się bowiem na swoją postawę w pracy, potwierdzoną pochwałami od pracodawcy, w tym uratowanie dwóch osób. Bez wątpienia postawa ta budzi szacunek, jednak nie ma ona wymaganego w postępowaniach o świadczenia specjalne elementu wyjątkowości. Obowiązkowość i sumienność wobec wykonywanych zadań jest bowiem zasługą wielu osób. Wnioskodawca nie wskazał i nie udokumentował cech wyróżniających go z grona innych marynarzy, którzy, podobnie jak on, wzorowo wykonują powierzane im zadania. Otrzymane przez p. R. K.: brązowa odznaka "Zasłużony pracownik morza" i pochwały od pracodawcy są formą nagrody za taką postawę, niemniej jednak są niewystarczające do uznania tejże postawy za szczególną w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Podobnie wskazywane przez wnioskodawcę zdarzenie losowe, tj. zakażenie go wirusowym zapaleniem wątroby nie jest nadzwyczajne. Wzrost specjalizacji zabiegów diagnostycznych i leczniczych, które ratują zdrowie i życie chorym, stwarza jednocześnie ryzyko zakażeń szpitalnych. Zakażenia te dotyczą zarówno pacjentów, jak i personelu, i ich skala jest zbyt duża, by mogły być uznane za szczególne w rozumieniu omawianego przepisu. Wnioskodawca uzyskał zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie za doznaną szkodę. W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że organ administracji nie jest władny w postępowaniu administracyjnym dokonywać oceny prawidłowości procesów sądowych t prawomocnych orzeczeń sądowych. Samo niezadowolenie wnioskodawcy z dotychczasowych wyroków sądowych jest niewystarczające do przyznania mu emerytury specjalnej, Świadczenia specjalne nie stanowią bowiem odszkodowania, zadośćuczynienia, czy też rekompensaty za doznane krzywdy i cierpienia. O ich charakterze przesądza zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego.

Organ zauważył, że trudna sytuacja materialna i problemy ze zdrowiem, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną w rozumieniu powołanego przepisu, nie daje podstawy do przyznania świadczenia specjalnego, co zostało potwierdzone przez orzecznictwo sądów administracyjnych. Świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego i nie zależą wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie. Przeciwne podejście do przedmiotowej kwestii spowodowałoby utratę wyjątkowego charakteru omawianego świadczenia. Należy pamiętać, że działania z tego zakresu wykonują odpowiednio powołane do tego instytucje, posiadające szereg mechanizmów pomocy zarówno finansowej, rzeczowej, jak i usługowej.

Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł R. K. uwypuklając w szczególności kwestię zakażenia go w Szpitalu wirusem WZW typu C, kwestię odpowiedzialności odszkodowawczej Państwa, kwestię niezadowolenia z wyroków wydanych w sprawach odszkodowawczych i kwestię nieodniesienia się przez organ do całokształtu sprawy i wszystkich dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ dokonał poprawnej wykładni przepisu prawa uczynionego podstawą rozstrzygnięcia oraz, czy ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy i czy w sposób wyczerpujący uzasadnił wydaną decyzję.

Odnosząc się do powyższego wskazać należało, iż co do zasady wykładnia przepisu art.82 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada zarówno prawu, jak i pozostaje w zgodzie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądów administracyjnych. Rację ma organ, iż omawiane świadczenie specjalne, może zostać przyznane osobie legitymującej się wybitnymi i niepowtarzalnymi zasługami w dziedzinie aktywności np. zawodowej, artystycznej, społecznej, politycznej itp.

Zgodzić należało się również z organem, iż decyzja wydawana w niniejszym postępowaniu, posiada charakter wysoce uznaniowy. Do kompetencji Prezesa Rady Ministrów należy bowiem ocena zasług wnioskodawcy.

Należy jednak pamiętać o tym, że okoliczność wydawania decyzji uznaniowej, nie oznacza dowolności w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej. Organ w takim wypadku zobowiązany jest do nadzwyczaj szczegółowego wyjaśnienia motywów swego postępowania. Obowiązany jest również do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego – zwłaszcza w odniesieniu do podnoszonych przez wnioskodawcę twierdzeń. Nie sposób bowiem abstrahować od tego, iż to na organie administracji ciąży obowiązek udowodnienia poprawności stanowiska zaprezentowanego w rozstrzygnięciu.

Przenosząc powyższe rozważania na realia faktyczne niniejszej sprawy uznać należało, iż organ nie podołał ciążącym na nim obowiązkom w zakresie wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego i równie wyczerpującego ustosunkowania się do twierdzeń i faktów podnoszonych przez wnioskodawcę.

Pomimo tego, że wnioskodawca we wniosku, przywołał fakt uczestniczenia w 1979r. w akcji ratunkowej na oceanie, gdy podczas sztormu i przy falach sięgających 10 m, uratowano 30 rozbitków, z czego dwóch uratował osobiście skarżący schodząc po zewnętrznej stronie kadłuba statku i podejmując rozbitków z fal, organ nie ustosunkował się do powyższego w należyty sposób. Nie sposób bowiem uznać, iż skwitowanie powyższego stwierdzeniem, że postawa strony budzi szacunek ale nie nosi elementu wyjątkowości, stanowi wyczerpujące uzasadnienie, dla nie uznania powyższej heroicznej postawy strony za wybitną i niepowtarzalną. Organ pominął bowiem to, iż dokonując omawianego czynu skarżący ryzykował swoim życiem a co najmniej zdrowiem. Organ nie wziął również pod uwagę tego, że udział w akcji ratunkowej rozbitków nie należał do zapisanych w kontrakcie obowiązków służbowych strony. Skarżący przystąpił do niej na ochotnika pełniąc służbę na statku.

Powyższe postępowanie skarżącego, dla przeciętnego, obiektywnego człowieka, może jawić się jako akt bohaterstwa i olbrzymiej odwagi. Nie każdego stać by było bowiem na to, aby zaryzykować swoje życie, i by w tak ekstremalnych warunkach podjąć się ratowania życia obcych ludzi.

Uwzględniając powyższe zasadnym wydaje się postawienie retorycznego pytania – jaka inna zasługa w dziedzinie aktywności zawodowej, może zostać uznana za wyjątkową, niepowtarzalną i wybitną, jeśli za noszącego powyższe cechy nie uznać zachowania skarżącego, który postawił na szali własne życie mimo, iż nie miał takiego obowiązku gdyż nie był funkcjonariuszem straży wybrzeża lub innej formacji powołanej do ratowania ludzi?

W ocenie tut. Sądu, biorąc pod uwagę powyższe uznać należało, iż organ oceniając omawiane bohaterskie zachowanie skarżącego, winien uczynić to w sposób bardziej wszechstronny i szczegółowy. Powinien w sposób wyjątkowo dokładny przedstawić swój tok rozumowania, a sporządzając uzasadnienie decyzji winien pamiętać o nałożonych na niego w przepisach art. 7 i 8 K.p.a. przez ustawodawcę obowiązkach. Jeśliby zaś organ, iż nie posiada wystarczającej wiedzy na temat katastrof morskich i prowadzenia w ich trakcie akcji ratunkowych, i wskutek tego miał problemy z prawidłową oceną działań wnioskodawcy, mógł (a wręcz powinien) zasięgnąć informacji w kompetentnych podmiotach. Jeszcze raz należy bowiem podkreślić, iż to na organie rozpoznającym wniosek ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania dowodów i ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Z obowiązku tego nie zwalnia zaś organu uznaniowy charakter omawianej decyzji.

Na marginesie należało też zwrócić organowi uwagę na to, iż rozpoznając sprawy na gruncie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie może zapominać o tym, iż rozstrzyga sprawy ludzkie. Nie powinien więc zapominać o tym, czym jest empatia. Oceniając okoliczności podnoszone we wniosku winien czynić to z poszanowaniem godności człowieka, która stanowi niezbywalne prawo ludzkie. Powinien więc mieć świadomość tego, iż zdawkowe i lakoniczne stwierdzenie, iż przywołane przez wnioskodawcę wydarzenie polegające na narażeniu życia przy udziale w akcji ratunkowej, stanowi jedynie "postawę w pracy budzącą szacunek", może urażać godność wnioskodawcy i być powodem jego rozgoryczenia. Żaden organ administracji nie może zaś w taki przedmiotowy i bezosobowy sposób taktować obywateli.

Rozpoznając niniejszą sprawę tut. Sąd nie podzielił zaś pozostałych zarzutów zawartych w skardze. W szczególności podkreślenia wymagało to, że Sąd administracyjny, podobnie jak Prezes Rady Ministrów, nie jest uprawniony do oceniania i kontestowania wyroków Sądów powszechnych (jak i wyroków innych Sądów). Materia odszkodowań wywodzonych z przepisów Kodeksu Cywilnego nie należy zaś do kategorii zdarzeń, jakie mogą rzutować na kwestię przyznania omawianego świadczenia w drodze wyjątku.

W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.).

O kosztach orzeczono zaś na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.) zasądzając od organu na rzecz strony zwrot kosztów jej dojazdu na rozprawę (i z powrotem) w wysokości udokumentowanej przedłożonym biletem kolejowym.