Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 593/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, po wznowieniu postępowania uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. skarżący Z. K. wniósł

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, po’ wznowieniu postępowania.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], na wniosek skarżącego, organ umorzył skarżącemu składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od [...] października do [...] grudnia 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł w ramach programu pomocowego [...]).

Następnie, organ, w trybie wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] uchylił ww. decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r.

Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję z dnia 6 września

2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 719/18 uchylił decyzję z dnia [...] września 2018 r.

Od powyższego wyroku nie złożono skargi kasacyjnej, w konsekwencji wyrok ten stał się prawomocny od dnia 14 marca 2019 r.

W wyniku prawomocnego uchylenia przez sąd ww. decyzji z dnia [...] września 2018 r., organ wskazując, że wykonuje zalecenia sądu, pismem z dnia [...] maja 2019 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] września 2018 r. nr [...].

Następnie, zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. organ uchylił swoją decyzję z dnia [...] września 2018 r. nr [...] oraz decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...], a także odmówił skarżącemu umorzenia składek za okres od [...] października do [...] grudnia 2017 r. z uwagi na przekroczoną kwotę limitu z programu pomocowego [...]).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. zgodnie z wnioskiem rolnika, umorzono składkę na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 2017.4/10-2017.4/12 w kwocie [...]zł, w ramach programu pomocowego [...]

Podstawę wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. stanowiły art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, uchwała Rady Ministrów nr 129/2017 z dnia 28 sierpnia 2017 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla rolników i producentów rolnych, którzy ponieśli szkody w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu, gradu lub deszczu nawalnego, a także art. 25 rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 193/1) – dalej: "rozporządzenie nr 702/2014".

Organ zauważył, że w ramach programu pomocowego pomoc powinna być udzielona na warunkach określonych w art. 25 ww. rozporządzenia nr 702/2014 rolnikom i producentom rolnym, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej, szkody spowodowane wystąpieniem huraganu, gradu lub deszczu nawalnego, oszacowane przez komisje wynoszą powyżej 30% średniej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w ostatnim okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji. Łączna kwota pomocy w odniesieniu do jednego gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego produkcji rolnej, z wyłączeniem pomocy udzielonej producentowi rolnemu w związku z wystąpieniem szkód w lasach, nie może przekroczyć 80% kwoty obniżenia dochodu obliczonego zgodnie z art. 25 ust. 6 rozporządzenia nr 702/2014. Ponadto łączna kwota pomocy dla jednego gospodarstwa rolnego lub działu specjalnego produkcji rolnej powinna zostać pomniejszona o 50%, jeżeli nie została zawarta umowa ubezpieczeniowa obejmująca ochroną ubezpieczeniową w okresie 12 miesięcy, co najmniej 50% powierzchni upraw rolnych z wyłączeniem pastwisk.

W sprawie, w protokole nr [...] z dnia [...] października 2017 r. z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, sporządzonym przez Komisję ds. oszacowania szkód w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powołaną Zarządzeniem Wojewody Z. Nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., stwierdzono szkody poniesione przez rolnika w 43,65% średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym co spowodowało obniżenie dochodu w wysokości [...] zł (zniszczenie upraw na areale [...] ha).

Skarżący w dniu [...] listopada 2017 r. złożył formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc w rolnictwie lub rybołówstwie inną niż pomoc de minimis w rolnictwie i rybołówstwie na podstawie którego stwierdzono, że z uwagi na poniesione straty spowodowane przez deszcz nawalny w sierpniu 2017 r. do dnia [...] listopada 2017 r. nie otrzymał żadnej pomocy finansowej. Na tej podstawie ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. umorzono składkę na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 2017.4/10-2017.4/12 w kwocie [...]zł, w ramach programu pomocowego [...]

Następnie organ stwierdził, że z analizy akt sprawy oraz cytowanych powyżej przepisów wynika, że decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. przyznano skarżącemu pomoc finansową o wartości brutto [...] zł (decyzja Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu [...] z siedzibą w B. w sprawie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, który poniósł w sierpniu 2017 r. szkody w uprawach rolnych, lasach lub w budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej, spowodowane wystąpieniem huraganu, deszczu nawalnego lub gradu).

Na podstawie ww. protokołu [...] z dnia [...] października 2017 r. ustalono wysokość o szacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym ogółem w wysokości [...] zł. Dopuszczalna wysokość pomocy, zgodnie z art. 25 ust. 10 rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014, w przypadku poniesionych strat w gospodarstwie stanowiących 80% kwoty oszacowanych strat w gospodarstwie, stanowi więc w gospodarstwie skarżącego kwotę [...]zł. Organ wskazał przy tym, że uprawy nie były objęte ochroną ubezpieczeniową - brak polis ubezpieczeniowych. Tym samym, na mocy art. 25 ust 9 rozporządzenia nr 702/2014 limit przyznanej pomocy obniża się o 50%, zatem limit pomocy dla skarżącego wynosi [...] zł. Kwota [...]zł jest mniejsza od kwoty przyznanej pomocy tj. [...] zł.

Z uwagi na dopuszczalną wysokości pomocy, organ stwierdził, że wniosek skarżącego nie może być rozpatrzony pozytywnie z uwagi na przekroczenie dopuszczalnej wysokości pomocy.

W konsekwencji powyższego organ wskazał, że wykonując orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie sygn. akt I SA/Sz 720/18 (powinno być I SA/Sz 719/18) uchylił decyzję z dnia [...] września 2018 r. nr [...] o uchyleniu decyzji ostatecznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kw. 2017 r. oraz decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kw. 2017 r. Jednocześnie odmówił umorzenia należności w wysokości [...] zł za podany okres z uwagi na przekroczenie limitu dopuszczalnej wysokości pomocy, stanowiącej kwotę [...]zł, którą skarżący otrzymał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji wskazując, że spełnił obowiązek ubezpieczenia upraw od którego zależy limit przyznanej pomocy, a w konsekwencji umorzenie składki na ubezpieczenie. W związku z polityką ubezpieczyciela, uprawy były ubezpieczone przez J. K., natomiast przepisy prawa wymagają jedynie by uprawy rolne były ubezpieczone, nie jest przy tym istotne kto jest ubezpieczającym. Skarżący zauważył nadto, że ARiMR honorował jego ubezpieczenie i przyznał pomoc do hektara w kwocie 1.000 zł, a nie 500 zł jak to jest w przypadku braku ubezpieczenia.

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W ocenie organu uchybienie formalno-prawne w zaskarżonej decyzji, dotyczące ponownego uchylenia decyzji wcześniej uchylonej prawomocnym orzeczeniem sądowym pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] nie mogła zostać utrzymana w obrocie prawnym.

Zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, unormowanym w art. 145 i nast. k.p.a. Postępowanie prowadzone w tym trybie jest szczególnym i samodzielnym postępowaniem, mającym na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, jeżeli postępowanie przed organem było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 145 § 1, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.

Stosownie do treści 149 § 1 k.p.a., w razie dopuszczalności wznowienia postępowania organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu, postanowienie takie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Z kolei na podstawie art. 150 § 1 k.p.a., organem właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Zgodnie z art. 151 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Rozpoczynając rozważania nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez WSA, który prawomocnym wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 719/18 uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2018 r. W zaskarżonej decyzji mylnie powoływano wyrok WSA sygn. akt I SA/Sz 720/18, co wynika z akt sprawy, w tym zawartego w nich prawomocnego wyroku WSA sygn. akt I SA/Sz 719/18.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W konsekwencji dyspozycja zawarta w art. 153 p.p.s.a. wyznacza obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji publicznej i sądzie. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie te i normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za biedne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu unikniecie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 239/17).

Odstąpienie od sformułowanej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania może nastąpić tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenianych faktów i dowodów oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. W przeciwnym razie działanie organu, który nie stosuje się do wskazań sądu ocenić należy, jako naruszenie przez organ administracji publicznej normy z art. 153 p.p.s.a. W takiej sytuacji w razie złożenia skargi do sądu administracyjnego powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Związanie oceną prawną wyrażoną w treści prawomocnego orzeczenia oraz wskazaniami, co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organu administracji publicznej, jak i sądu ponownie rozpoznającego przedmiotową sprawę.

W wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r. WSA wskazał, że w sprawie niewątpliwe jest, iż decyzja z dnia [...] stycznia 2018 r., jest decyzją ostateczną, a w sytuacji stwierdzenia przez organ, że wyszedł na jaw nowy dowód (decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. o przyznaniu pomocy) uprawnione było wznowienie z urzędu postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją ostateczną.

W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie, organ po zasadnym wydaniu postanowienia z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie, nie zbadał jednak szczegółowo, czy wyszły na jaw nowe, istotne dowody (lub nowe istotne okoliczności) i czy istniały one w dniu wydania decyzji ostatecznej. W tej sytuacji sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, przy czym przede wszystkim ze względu na to, że organ całkowicie zaniechał zbadania (ustalenia), czy wystąpiły ustawowe przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzja z dnia [...] stycznia 2018 r. W przypadku stwierdzenia przez organ, że wystąpiła jedna z ww. ustawowych przesłanek wznowieniowych, organ zobowiązany był zbadać, czy – stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - dany dowód jest nowym dowodem, tj. nieznanym wcześniej organowi, czy istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej, a jeśli tak, to czy jest on na tyle istotny, że uzasadnia wznowienie postępowania. To samo dotyczy "nowych okoliczności faktycznych". Dopiero w konsekwencji zbadania, czy wystąpiła ustawowa przesłanka (wada), organ był uprawniony rozstrzygnąć o losach decyzji ostatecznej z dnia [...] stycznia 2018 r., stosownie do rozstrzygnięć przewidzianych w art. 151 k.p.a.

Ponadto, sąd stwierdził, że uchylając decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r., dopuścił się kolejnego błędu, a mianowicie, nie rozstrzygnął jednocześnie co do istoty sprawy administracyjnej i nie orzekł tym samym w przedmiocie wniosku skarżącego o umorzenie należności, chociaż jako podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji wskazał m.in. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

W świetle powyższych wskazań sądu należy wskazać na następujące uchybienia organu.

Po pierwsze, po prawomocnym uchyleniu decyzji z dnia [...] września 2018 r. i zwrocie akt, organ bez podstawy prawnej wydał postanowienie z dnia [...] maja 2019 r. w sprawie wznowienia z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] września 2018 r. Wskazana w tym postanowieniu decyzja z dnia [...] września 2018 r. została bowiem uchylona przez WSA ww. prawomocnym wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r. W konsekwencji powyższego, decyzja z dnia [...] września 2018 r. w chwili wydania postanowienia organu z dnia [...] maja 2019 r. nie istniała w obrocie prawnym i nie można było co do niej wznowić postępowania w sprawie. Tym samym, organ nie mógł również zaskarżoną decyzją uchylić ww. decyzji z dnia [...] września 2018 r, skoro decyzja ta została uchylona prawomocnym wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r.

Wykonując wyrok WSA z dnia 16 stycznia 2019 r. organ nie był zobowiązany do "ponownego" wznawiania postępowania i rozstrzygania w sprawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego przez sąd. Przedmiotowa sprawa, jako przekazana do ponownego rozpoznania ww. wyrokiem sądu, dotyczy wznowienia postępowania w sprawie decyzji organu z dnia [...] stycznia 2018 r. Jak natomiast wskazano w wyroku WSA z dnia 16 stycznia 2019 r. postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. zostało prawidłowo wznowione na podstawie znajdującego się w aktach sprawy postanowienia z dnia [...] marca 2018 r. W konsekwencji, organ ponownie rozpoznając sprawę, nie powinien był ponownie wznawiać postępowania, lecz zobowiązany był, przy uwzględnieniu wskazówek sądu, przeprowadzić ponownie postępowanie wznowieniowe i wydać jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 151 k.p.a. w odniesieniu do ostatecznej decyzji tego organu z dnia [...] stycznia 2018 r.

Pomimo wskazanych uchybień zaskarżona w sprawie decyzja, zgodnie z wytycznymi sądu, zawiera rozstrzygnięcie co do decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r. oraz jednocześnie co do istoty sprawy administracyjnej. Zaskarżoną decyzją, z pominięciem ww. uchylenia decyzji z dnia [...] września 2018 r., organ uchylił również decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. a także odmówił skarżącemu umorzenia składek za okres 2017.4/10-2017.4/12 z uwagi na przekroczoną kwotę limitu z programu pomocowego [...]

W sprawie nie można jednak uznać, że organ sprostał wytycznym co do uzasadnienia decyzji wskazanym przez sąd w wyroku z dnia 16 stycznia 2018 r. Przypomnieć wypada, że sąd wskazywał w tym wyroku, że "stanowisko organu zawarte w sentencji merytorycznego rozstrzygnięcia musi znaleźć pełny wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, co oznacza, że musi spełniać warunki, stosownie do art. 107 k.p.a. Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący (art. 11 k.p.a.), aby możliwe było zweryfikowanie zajętego przez organ stanowiska. Uzasadnienie jest niezwykle istotnym składnikiem decyzji, jego bowiem zadaniem jest wyjaśnienie merytorycznego rozstrzygnięcia, stanowiącego istotną część decyzji. Strona ma bowiem prawo znać argumenty i przesłanki podejmowania decyzji, gdyż w przeciwnym przypadku pozbawiona jest możliwości obrony swoich słusznych interesów. Uzasadnienie faktyczne musi wyjaśniać okoliczności wskazujące na potrzebę lub konieczność wydania decyzji, uwzględniając przy tym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w kontekście znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, a także stanowi wyraz zrealizowania przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. Poza tym uzasadnienie decyzji powinno być tak wyartykułowane by poddawało się kontroli.".

Zaskarżona decyzja nadal jest dotknięta licznymi brakami. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że organ nie zrealizował wytycznych sądu w zakresie rozważań dotyczących przyczyn wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W zaskarżonej decyzji, pomimo wcześniejszego wytyku sądu, organ nadal w zakresie wznowienia postępowania ograniczył się do wskazania, jedynie w podstawie prawnej jednostki redakcyjnej tekstu prawnego, tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu zaś zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie przytoczył treści powołanych przepisów regulujących procedurę wznowienia postępowania w celu zasadności ich zastosowania. Ponadto, w zakresie istotnej dla badanej sprawy okoliczności, a więc ujawnionej wady ostatecznej decyzji przewidzianej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., organ zaniechał wyjaśnienia, czy powoływana jako nowy dowód decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. o przyznaniu pomocy jest na tyle istotnym nowym dowodem w sprawie, że uzasadnia wznowienie postępowania. Organ, mimo zaleceń sądu, nie ustosunkował się w żaden sposób do odnoszących się do tej okoliczności - znanych mu zarzutów skarżącego - w zakresie objęcia gruntów kwestionowanym przez organ ubezpieczeniem. Nadto, organ nie odniósł się do kwestii przyznania skarżącemu przez ARIMR płatności objętej ww. decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. w pełnej wysokości. Wskazane okoliczności mają natomiast wpływ na rozstrzygnięcie zarówno zasadności wznowienia postępowania w sprawie i zmiany decyzji ostatecznej w przedmiocie umorzenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników.

Bez wątpienia w sytuacji, gdy odmawia się stronie do gwarantowanego prawnie uprawnienia to podejmując rozstrzygnięcie, organy powinny stanowisko szczegółowo uzasadnić, stosownie do wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., czego zabrakło w badanej sprawie. Orzeczenie powinno więc być rzetelne i oparte na kompletnym materiale dowodowym oraz zawierać jasną subsumpcję. Nie może ograniczać się do lakonicznych stwierdzeń, lecz winno zawierać wszechstronne wyjaśnienie wątpliwości i uzasadnienie przekonujące, dostępne i zrozumiałe dla stron i innych organów czy sądów ewentualnie powiązanych z prowadzonym postępowaniem. Argumentacja organów administracji powinna być przekonująca i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji.

Rozstrzygając ponownie sprawę sąd, powziął nadto wątpliwość, czy organ respektował przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wyłączenia pracownika organu. Instytucja ta uregulowana została w art. 24 § 1- 4 ww. ustawy. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja została wydana w trybie wznowienia postępowania, dla badanej sprawy istotny jest przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Prawidłowa wykładnia i zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga właściwej interpretacji pojęcia "brania udziału w wydaniu decyzji". Wątpliwości wzbudza kwestia, czy w sytuacji, w której ten sam pracownik opracowuje decyzję ostateczną a następnie sporządza decyzję wydaną w trybie nadzwyczajnym - wznowienia postępowania, wypełniona zostaje dyspozycja art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a konkretnie, czy "brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji".

Z akt sprawy wynika, że przy wydaniu decyzji ostatecznej z dnia [...] stycznia 2018 r., której to w istocie dotyczy wznowione przez organ postępowania uczestniczyła m.in. samodzielny inspektor M. G.. Na przedmiotowej decyzji wskazano, że decyzję sporządziła samodzielny inspektor M. G., natomiast decyzję w imieniu Prezesa KRUS podpisała Kierownik Placówki Terenowej KRUS w P. E. S.. Samodzielny inspektor M. G. sporządziła w tej sprawie również analizę wniosku o umorzenie należności, a także - jak wynika ze sporządzonej metryki sprawy - była osobą podejmującą inne czynności w tej sprawie. Jednocześnie, z danych wynikających z metryki sprawy wynika, że choć zaskarżoną obecnie decyzję z dnia [...] czerwca 2019 r. podpisała z upoważnienia Prezesa KRUS Kierownik Placówki Terenowej KRUS w P. M. N. (jedyny podpis na decyzji), to przy wydaniu tej decyzji uczestniczyła również samodzielny inspektor M. G.. W metryce sprawy odnotowano bowiem, że osobą podejmującą czynność w zakresie m.in. wystosowania do skarżącego zawiadomienia z dnia [...] maja 2019 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a także wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r. była samodzielny inspektor M. G., co zostało potwierdzone pieczęcią i podpisem pracownika. Ponadto, z treści skargi oraz innych pism skarżącego wynika również, że w sprawie kontaktował się z samodzielnym inspektorem M. G.. Samodzielny inspektor M. G. była zatem osobą, która prowadziła postępowanie w przedmiocie udzielenia skarżącemu ulgi, a następnie aktywnie uczestniczyła (sporządzała projekty pism i rozstrzygnięć) w toku wznowionego postępowania, którego celem była kontrola prawidłowości działań podejmowanych przez w ramach postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Wyrażenie "brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" trzeba bowiem odnieść do nie tylko do samego stadium decyzyjnego postępowania administracyjnego, ale i do wykonywania czynności procesowych poprzedzających wydanie decyzji.

Sąd w składzie rozstrzygającym sprawę podziela pogląd wyrażony m.in. w wyroku WSA w Łodzi z dnia 4 lipca 2019 r. III SA/Łd 268/19, a także powołanym w nim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2017 r. II FSK 506/17, zgodnie z którym z uwagi na konieczność zapewnienia stronie obiektywnego rozstrzygnięcia sprawy, należy uznać, że określenie "brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" zawarte w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dotyczy również udziału pracownika w postępowaniu w trybach nadzwyczajnych, takich jak wznowienie postępowania. Istotą instytucji wznowienia postępowania jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która została zakończona decyzją ostateczną, w sytuacji gdy zaistniały określone w Kodeksie postępowania administracyjnego podstawy wznowienia postępowania.

Sąd w pełni podziela argumentację i przyjmuje za swoją, iż uznanie, że w przypadku nadzwyczajnego środka zaskarżenia jakim jest wznowienie postępowania, nie ma zastosowania instytucja wyłączenia pracownika unormowana w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. prowadzić może do sytuacji, w której ten sam pracownik dokonuje oceny własnego rozstrzygnięcia, zawartego w zaskarżonej decyzji ostatecznej. Z punktu widzenia obiektywizmu i bezstronności w relacjach z jednostką, której gwarancją są przepisy o wyłączeniu pracownika byłoby to nie do przyjęcia.

Wypada zauważyć, ze w uchwale w składzie siedmiu sędziów z dnia 22 lipca 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, na tle regulacji zawartej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. NSA stwierdził, że "istotą tego unormowania, podobnie zresztą jak odpowiadających mu przesłanek wyłączenia sędziego w procedurze cywilnej (art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.) i karnej (art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k.), jest wyeliminowanie wszelkich zastrzeżeń co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu określonej sprawy, na co w swoim orzecznictwie zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki z dnia: 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 19/02 i 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04). Orzekając o zgodności art. 24 w zw. z art. 141 § 1 k.p.a. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w wyroku z 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika ma charakter procesowy, gwarantuje stronie obiektywne rozstrzygnięcie sprawy przez jej poddanie instancyjnej kontroli w postępowaniu administracyjnym, a następnie - kontroli sądowej. Z wyjątkiem podejmowania czynności niecierpiących zwłoki z uwagi na interes społeczny lub ważny interes strony (art. 24 § 4 k.p.a.) podlegający wyłączeniu pracownik nie może dokonywać innych czynności niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji ani w nich uczestniczyć, a tym bardziej wydawać decyzji w imieniu organu administracji publicznej lub za ten organ."

Reasumując sąd stwierdził, że w porządku prawnym nie może ostać się rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu, w którym strona została pozbawiona bezstronnego rozpatrzenia jej sprawy, tj. bez udziału pracowników orzekających przy jej rozpoznaniu w zwykłym trybie postępowania administracyjnego.

Dla porządku należy zaznaczyć, że mając na uwadze treść wyżej powołanego art. 153 p.p.s.a. w orzecznictwie i literaturze przedmiotu wskazuje się, iż kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd. Jest to bowiem główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r. II OSK 729/10). Sąd, podobnie jak organy administracji publicznej jest bowiem związany oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku. Oznacza to, że sąd nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Nie mniej jednak – zdaniem sądu - oceniając zgodność z prawem decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, niewykluczone jest ustalenie innych wad tego postępowania, w szczególności jeśli organ w ponownie prowadzonym postępowaniu dopuścił się naruszenia innych tj. zachowanych we wcześniejszym postępowaniu lub nieocenionych przez sąd zasad postępowania, w szczególności jeśli stwierdzone wady postępowania są na tyle istotne, że stanowią przyczyny wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zastosuje się do oceny wyrażonej powyżej, w szczególności uwzględni kwestię wyłączenia pracownika, który wydał ww. decyzję od udziału w rozpoznaniu wniosku o wznowienie postępowania, a także ponownie przeprowadzić postępowanie i wyda jedno z rozstrzygnięć wskazanych w art. 151 k.p.a., w którym kierując się wskazówkami zawartymi w niniejszym wyroku oraz w wyroku I SA/Sz 7419/18 wypowie się, czy decyzja z dnia [...] stycznia 2018 r., jest dotknięta wadą wznowieniową uzasadniającą jej uchylenie. Dokonane przez organ rozstrzygniecie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym stosownie do wymogów z art. 107 k.p.a, które powinno zawierać pełną ocenę występujących w sprawie okoliczności, nawet wtedy, gdyby nie znalazły uznania organu rozstrzygającego sprawę.

Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd zdecydował o uchyleniu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a.