Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2261/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7 pkt 14, art. 11 ust. 2, art. 39
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1640/15 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1640/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G. K. (dalej zamiennie skarżąca lub skarżąca kasacyjnie) na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz orzekł o wynagrodzeniu dla pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu.

W jego uzasadnieniu podał, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. skarżąca zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie zasiłku z przeznaczeniem na wykup lekarstw zgodnie z załączonymi do tego wniosku receptami oraz na zakup jedzenia. Z kolei wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. zwróciła się o pomoc finansową z przeznaczeniem na wykupienie lekarstw i objęcie jej ubezpieczeniem zdrowotnym. W uzasadnieniu wniosków podniosła, iż ubiega się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej z uwagi na swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Burmistrz W., na podstawie wywiadu środowiskowego oraz analizy zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest pod stałą kontrolą lekarską. Ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności na czas określony do dnia [...] grudnia 2016 r. i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały w kwocie 529 zł miesięcznie, a także korzysta z pomocy w formie zasiłków celowych. Ponadto jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w W., jako osoba poszukująca pracy. Dodatkowo ustalono, że od około 16 lat toczy się sprawa o przyznanie skarżącej renty. Synowie skarżącej: B. i D., pomimo iż są zameldowani, nie zamieszkują pod wskazanym adresem. Skarżącej przysługują świadczenia z pomocy społecznej na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 8 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej zamiennie ustawa, jednak z uwagi na dysponowanie ograniczonymi środkami finansowymi będącymi w dyspozycji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. nie jest możliwe zadośćuczynienie żądaniu przyznania środków na wykupienie wszystkich lekarstw, których łączny koszt wynosi ok. 400 zł. Organ wyjaśnił, że z pomocy społecznej z ww. Ośrodka korzysta ok. 400 rodzin, a środki finansowe którymi dysponuje przeznacza na różnego rodzaju zasiłki wynoszące średnio 177,72 zł. W jego ocenie możliwe było przyznanie skarżącej zasiłku celowego na wykup lekarstw i żywności w łącznej wysokości 250 zł, zatem odnowa uwzględnienia żądania w pozostałym zakresie. Należało bowiem wziąć pod uwagę nie tylko interes skarżącej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W dniu [...] listopada 2014 r. skarżąca złożyła pismo, w którym nie zgadzając się z treścią decyzji wniosła o "poprawienie" informacji w niej zawartych. W związku z powyższym organ pismo to potraktował jako odwołanie. Jednocześnie pismem z dnia [...] listopada 2014 r. poinformował o możliwości podjęcia przyznanych środków finansowych w kasie organu, z czego strona nie skorzystała. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy powyższą decyzję, podzielając stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy powołał się na art. 39 i art. 8 ust. 1 ustawy oraz stwierdził, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, od którego uzależniona jest pomoc społeczna. Utrzymuje się z zasiłku stałego oraz zasiłków celowych. Dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy społecznej wyniósł 529 zł, a zatem nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 542 zł. Następnie wskazał, że odrębnymi decyzjami przyznano skarżącej zasiłek celowy w miesiącu październiku 2014 r. m.in. na zakup lekarstw w wysokości 176,03 zł oraz na dopłatę do zakupu żywności i sprzętu rehabilitacyjnego w kwocie 50 zł. Oznacza to, że skarżąca jest objęta pomocą społeczną, a organ nie jest obojętny wobec jej sytuacji życiowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zwróciło uwagę na fakt, że wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek okresowy jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W związku z powyższym, jego zdaniem, przyznanie kolejnego świadczenia z pomocy społecznej w oczekiwanej przez skarżącą wysokości nie mogło być uwzględnione.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca i pismem z dnia [...] listopada 2015 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjne w Krakowie, podtrzymując stanowisko zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Skarżąca opisała swoją trudną sytuację zdrowotną, osobistą i dochodową. Wyraziła także niezadowolenie z pracy pracowników organów obu instancji i zarzuciła błędne ustalenia stanu faktycznego przez te organy. Podniosła również zarzut nieprawidłowego doręczenia jej zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ postulował jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego doręczenia decyzji podał, iż dopiero po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego możliwe było ustalenie, czy przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję wysłana za pośrednictwem operatora pocztowego została nieprawidłowa zwrócona przed czasem do adresata przesyłki z adnotacją, "iż nie została podjęta w terminie". Stwierdzając, że doszło pierwotnie do nieprawidłowego doręczenia przesyłki w trybie art. 44 K.p.a., organ odwoławczy ponownie ekspediował do skarżącej przedmiotową decyzję.

Na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu poparł pisemną skargę oraz zarzuty w niej zawarte. Wniósł o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił zasady przyznawania pomocy społecznej, nadto podkreślił, iż wedle treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzje w tej materii zapadają w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza brak obowiązku przyznania świadczenia i swobodę w ustaleniu jego wysokości. Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego. W dacie orzekania w niniejszej sprawie kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 542 zł, a dla osoby w rodzinie – 456 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Niezależnie od spełnienia kryterium dochodowego pomoc społeczną można przyznać przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżąca spełnia kryterium dochodowe, co nie oznacza jednak, że organ ma automatycznie przyznać jej wnioskowaną pomoc. Decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, w tym również rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje, czy ilość osób potrzebujących, jak również sama postawa skarżącej w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej oraz cel, na który wystąpiła o przyznanie jej zasiłku celowego. Dalej Sąd meriti wskazał, że organy prawidłowo uznały, iż skarżącej należy przyznać zasiłek, zaś jego wysokość została dostosowana do jej potrzeb, odwołując się do konkretnych ustaleń co do sytuacji materialnej i rodzinnej, otrzymywanych przez nią innych świadczeń z pomocy społecznej oraz zadań i możliwości finansowych organów pomocy społecznej. Organy w sposób wyraźny podniosły, że przyczyną przyznania skarżącej pomocy w tej wysokości jest jej trudna sytuacja materialna, w tym uzyskiwany niski dochód, a także sytuacja życiowa i zdrowotna – jej niepełnosprawność i długotrwała choroba, wymagająca zażywania nieprzerwanie leków. W tym więc względzie organy dały prym interesowi indywidualnemu przed publicznym. Skarżąca jednocześnie musi zrozumieć, że system pomocy społecznej został tak skonstruowany, iż pomoc społeczna ze swej istoty nie jest pomocą, która ma pokryć wszystkie wydatki i potrzeby beneficjentów, lecz co dobitnie podkreśliły orzekające organy w tym wypadku, ma ona być subsydiarną, czyli doraźną pomocą, wspierającą osobę w wysiłkach przezwyciężenia trudności, w których się znalazła, jakich przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości nie jest w stanie przezwyciężyć bez pomocy państwa. Konieczne jest też uwzględnienie możliwości finansowych organu. W ocenie Sądu meriti nie sposób pominąć również istotnej okoliczności, że mimo przyznania zasiłku celowego w kwocie 250 zł, skarżąca nie podejmowała tej kwoty. Organ kilkukrotnie wyznaczał skarżącej terminy wypłaty ww. kwoty, które były przezeń ignorowane. Podniesiono dodatkowo, że skarżąca co prawda prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak nie jest osobą samotną – ma dwóch dorosłych synów i męża, od których – jako osób prawnie zobowiązanych do alimentacji na jej rzecz - mogłaby oczekiwać wsparcia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącej adwokata orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.).

W skardze kasacyjnej G. K. zaskarżyła powyższy wyrok w części oddającej skargę (punkt I), zarzucając mu naruszenie:

1. prawa materialnego wskutek błędnej wykładni art. 7 pkt 14 i niewłaściwego zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wskutek braku należytego rozważenia znaczenia szczególnego nagłego przypadku istotnego przy ocenie okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącej zasiłku celowego (art. 7 pkt 15 tej ustawy) oraz błędne zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskutek przyjęcia, że skarżąca mogąc dochodzić alimentów od męża i dzieci, nie czyniąc tego nie podejmuje wysiłków w przezwyciężaniu sytuacji kryzysowej;

2. przepisów postępowania w stopniu wpływającym istotnie na wynik sprawy, wskutek braku zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i nietrafne oddalenie skargi, pomimo istnienia przesłanek uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nietrafnie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, która zapadła z naruszeniem art. 77 § 1 K.p.a i art. 7 K.p.a, wskutek braku wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczących sytuacji materialnej i osobistej skarżącej, braku wyjaśnienia sprawy podania przez pracownika MOPS w wywiadzie nieprawdziwej informacji: "nie okazała do wglądu kart informacyjnych", pomimo braku rozpoznania zarzutu przewlekłego rozpoznawana spraw skarżącej (każdy jej wniosek rozpatrywany jest przez 28 dni, podczas gdy wnioski innych osób są rozpoznawane do 14 dni; nie został także rozpoznany zarzut braku rzetelnego informowania skarżącej przez pracownika socjalnego i kierownika ośrodka pomocy społecznej).

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie I i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o przyznanie taryfowych kosztów zastępstwa adwokackiego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w postępowaniu kasacyjnym, bowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej ww. zarzuty szeroko umotywowano, dowodząc wystąpienia nagłego zdarzenia – pobytu w szpitalu, który wywołał potrzebę zakupu leków, ubóstwa i niemożności uzyskania pomocy z innych źródeł, w tym od rodziny. Podniesiono nadto niewyjaśnienie sprawy, w tym brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który uznał, że organy pomocy społecznej zasadnie i w prawidłowej wysokości przyznały G. K. zasiłek celowy w formie pieniężnej w wysokości 250 zł na miesiąc listopad 2014 r. z przeznaczeniem na dopłatę do zakupu lekarstw oraz żywności - uwzględniając jej niezbędne potrzeby bytowe oraz potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc ośrodka, w tym ilość posiadanych środków, a także trafnie odmówiły wyżej wymienionej przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w żądanej kwocie 400 zł. W zasadzie kasacja nie kwestionuje ustaleń faktycznych, a tylko nieprawidłowość ich podciągnięcia pod właściwy przepis prawa materialnego. Z tych przyczyn wytyki prezentowane w ramach obu podstaw kasacyjnych zostaną omówione łącznie.

Zasiłek celowy uregulowany w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej jest jedną z form pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy wsparcie udzielane w ramach pomocy społecznej ma charakter wyłącznie pomocniczy. Oznacza to, że jedynie uzupełnia ono środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej i łączyć się musi ze współdziałaniem z jej strony, zmierzającym do przezwyciężenia powstałych trudności życiowych, ale również, iż organy są zobligowane objąć swoim wsparciem możliwie największą liczbę osób takiego wsparcia wymagających. Organ decydując o przyznaniu wsparcia ma obowiązek uwzględnienia nie tylko sytuacji strony, ale także wielkości budżetu, którym dysponuje na realizację przypisanych mu przez ustawodawcę celów. W świetle art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4). Zauważyć należy, iż organy administracji publicznej w zakresie pomocy społecznej realizują przyznane im zadania w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Są one zatem uprawnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na posiadane środki finansowe, gdyż fundusze muszą rozdzielać pomiędzy określoną (stale rosnącą) liczbę osób, wymagających pomocy. Muszą także dokonywać gradacji wagi zgłaszanych przez wnioskodawców potrzeb. W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Niewielkie przesunięcie środków, którymi dysponuje organ, może skutkować brakiem realizacji ustalonych celów, jak chociażby udzielenie pomocy osobom bardziej potrzebującym. W takich sytuacjach odmowa przyznania osobie ubiegającej się o przyznanie tego rodzaju świadczenia może być także podyktowana brakiem dostatecznych środków na ich pokrycie. Nie jest też możliwe stałe wspieranie osób potrzebujących, bo nie jest to zadanie organów pomocowych. W niniejszej sprawie organ podał, że z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. korzysta ok. 400 rodzin, a środki finansowe, którymi instytucja ta dysponuje, przeznacza na różnego rodzaju zasiłki, jakich średni koszt wynosi 177,72 zł. Przyznając skarżącej przedmiotowe świadczenie organ uwzględnił nie tylko interes skarżącej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wskazał, że skarżąca stale korzysta ze wsparcia udzielanego z pomocy społecznej (otrzymuje m.in. zasiłek stały ze względu na posiadany stopień niepełnosprawności w kwocie 529 zł oraz zasiłki celowe). W związku z powyższym, mając na uwadze jej sytuację materialną, zdrowotną oraz fakt, że udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków i żywności stanowi niezbędną potrzebę bytową, a zatem odpowiada celowi pomocy społecznej, organ przyznał jej przedmiotowe świadczenie w wysokości odpowiadającej możliwościom finansowym Ośrodka (art. 39 ustawy o pomocy społecznej).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że forma i rozmiar przyznanego skarżącej świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego są odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Z uwagi na powyższe nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie, jak również błędną wykładnię art. 7 pkt 14 tej ustawy. Ostatni z wymienionych przepisów mówi wprost, iż pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej. Nie sposób więc zarzucić organom administracji błędnej wykładni tego przepisu, bowiem prawidłowo oceniły, że sytuacja skarżącej mieści się w dyspozycji tego przepisu i przyznały jej pomoc materialną w formie zasiłku celowego. To, że nie został on przyznany w takie wysokości, w jakiej skarżąca by sobie tego życzyła, było spowodowane okolicznościami opisanymi powyżej. Zatem w tym przypadku nie mogło dojść do błędnej wykładni tego przepisu. Z kolei art. 11 ust. 2 ustawy w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie: "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszcza się szerokie granice uznania organów administracyjnych w stosowaniu ww. przepisu. Koresponduje on bowiem z treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wedle którego "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości", art. 3 ust. 2, stanowiącego że "Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem" i zwłaszcza art. 4 tej ustawy, wedle którego "Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej". Intencją norm prawnych zawartych w tych przepisach jest to, aby pomoc społeczna trafiała do osób jej istotnie potrzebujących, wykazujących aktywność zmierzającą do wyjścia ze stanu wymagającego tej pomocy, czynnie współpracujących z organami administracji w tym celu. Z brzmienia przepisów art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika zatem jednoznacznie, że na środki z pomocy społecznej nie powinny liczyć osoby, które nie chcą w istocie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej, nie podejmują działań zmierzających do swojego lub swojej rodziny usamodzielnienia oraz zintegrowania ze społeczeństwem – przez możliwie aktywną postawę i czynną współpracę z organami (pracownikami) administracji publicznej wykonującej zadania z zakresu pomocy społecznej. W tej grupie mieszczą się oczywiście także osoby, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, zatajają swe dochody, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc. Mając na uwadze powyższe, powtórzyć należy, że przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wymaga od adresata tej pomocy zachowania czynnej postawy, aktywności w podejmowaniu działań mających na celu wyjście ze stanu, w którym wymaga on tej pomocy oraz współpracy z organami pomocowymi. Pomoc społeczna nie może bowiem służyć utrwaleniu tego stanu trudności życiowych, co do zasady powinna być ona możliwie krótkotrwała, a w świetle art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy, na adresacie pomocy ciąży główny ciężar pokonania tych trudności. Innymi słowy, intencją ustawodawcy było, aby pomoc społeczna służąca wszak przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych była kierowana do osób, które wykazują realną wolę wyjścia z tych sytuacji. Emanacją tej woli jest wspomniana współpraca z organem publicznym, zaś jej brak umożliwia zastosowanie przez ten organ art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i odmowę przyznania żądanego świadczenia. Końcowo wypada dodać, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniami skarżącej kasacyjnie, iż Sąd I instancji błędnie przyjął, że skarżąca mogąc dochodzić alimentów od męża i dzieci, a nie czyniąc tego, nie podejmowała wysiłków w przezwyciężaniu sytuacji kryzysowej. Była to jedynie sugestia Sądu meriti zawarta na zakończenie jego rozważań merytorycznych i okoliczność ta nie była podstawą decyzji zapadłych sprawie. Niepodobna zresztą jej w całości zanegować.

Zamierzonego przez autorkę skargi kasacyjnej skutku nie mogły odnieść również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przyjął, że decyzje organów pomocy społecznej wydane w tej sprawie spełniały kryterium uznania administracyjnego oraz zostały poprzedzone zgromadzeniem wystarczającego materiału dowodowego i prawidłową jego oceną. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji szczegółowo wskazują dlaczego przyznano skarżącej zasiłek celowy z przeznaczeniem na leki i żywność w określonej wysokości oraz dlaczego odmówiono przyznania jej zasiłku w wysokości przez nią wnioskowanej. Organy nie dopuściły się zatem naruszeń przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a., które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzenie dalszych dowodów, w tym z przesłuchania stron, było zbędne. Przeto nie ma powodów dla zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (ujętego w kasacji bez dalszego sprecyzowania jednostki redakcyjnej).

Konkludując, organy dostatecznie wyjaśniły sprawę i prawidłowo procedując trafnie zastosowały przepisy prawa materialnego, zatem sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia, które jako legalne nie podlegało wzruszeniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Na koniec trzeba dodać, że złożony w postępowaniu kasacyjnym wniosek skarżącej kasacyjnie o przyznanie prawa pomocy nie został rozpoznany z uwagi na jego wcześniejsze uwzględnienie, które rozciąga się na całe postępowanie sądowe. Dlatego postępowanie w tej materii zostało umorzone na rozprawie. Natomiast odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, należy wyjaśnić, iż tego rodzaju żądanie składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w art. 258 – art. 261 P.p.s.a.