Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 392/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 77 kpar. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2021 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia [...].06.2022 r. o numerze [...]; 2. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego J. S. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 20 kwietnia 2021 r. J. S. (dalej: "skarżący") złożył za pomocą formularza udostępnionego na stronie internetowej Agencji wniosek o przyznanie na 2021 r. płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) w ramach realizacji pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, wariantu 4.4 - półnaturalne łąki wilgotne do działki rolnej o powierzchni 8,38 ha i wariantu 4.5 - półnaturalne łąki świeże do działki rolnej o powierzchni 5,93 ha.

W dniu 10 stycznia 2022 r. skarżący złożył formularz zaznaczając, że jest to zmiana do wniosku, w której deklarację realizacji wariantu 4.5 zmienił na wariant 4.4. Jednocześnie dołączył do formularza kopię Rejestru działalności rolnośrodowiskowej (PROW 2014-2020) i pismo, w którym wniósł o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w wniosku o przyznanie płatności złożonym za 2021 rok – w oświadczeniu o sposobie wykorzystania działek rolnych polegającej na zastąpieniu 4.5 na 4.4. Wyjaśnił, że w wyniku pomyłki, do działki rolnej D o powierzchni 5,93 ha został błędnie przypisany kod 4.5.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] marca 2022 r. nr [...] przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną (PROW 2014-2020) na 2021 r. w ramach realizacji pakietu 4, wariantu 4.4 zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku oraz odmówił przyznania płatności do wariantu 4.5.

Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] uchylił ww. decyzję z [...] marca 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w K.. Organ uznał, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia, a ponadto decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera prawidłowego uzasadnienia i została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z [...] czerwca 2022 r. nr [...], umorzył postępowanie w części dotyczącej działki rolnej "D1" o powierzchni 5,93 ha zadeklarowanej w wariancie 4.5 oraz przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną (PROW 2014-2020) na 2021 r. w ramach realizacji pakietu 4, wariantu 4.4.

Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...] utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Organ przytoczył treść §2 ust. 1, §5 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, § 15 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 4, § 19 ust. 2 i ust. 2a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. – dalej: "Rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne".

Następnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 21 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 2137), wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin ten nie podlega przywróceniu. W przypadku gdy Komisja Europejska, działając w trybie art. 78 akapit drugi rozporządzenia nr 1306/2013, upoważni Rzeczpospolitą Polskę do przedłużenia terminu, o którym mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw rozwoju wsi może określić, w drodze rozporządzenia, dłuższy termin składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w danym roku, mając na względzie okoliczności, którymi kierowała się Komisja Europejska, upoważniając do przedłużenia tego terminu oraz umożliwienie otrzymania przez rolników należnych im płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 maja 2021 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu oraz zgłaszania zmian do tych wniosków w 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 908), termin na złożenie przedmiotowego wniosku w 2021 r. został przedłużony do 17 czerwca.

Organ przytoczył też treść art. 13 ust. 1 rozporządzenia 640/2014 i wskazał, że z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, wniesienie poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność po ostatecznym terminie wnoszenia poprawek, ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, prowadzi do zmniejszenia o 1% za każdy dzień roboczy kwot związanych z faktycznym wykorzystywaniem danych działek rolnych. Poprawki w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność są dopuszczalne tylko do najpóźniejszego możliwego terminu wyznaczonego dla składania po terminie pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność , jak określono w ust. 1 akapit trzeci. Jeżeli jednak ten najpóźniejszy termin jest wcześniejszy niż ostateczny termin wnoszenia poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, o którym to terminie mowa w ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu, bądź gdy terminy te przypadają w tym samym dniu, za niedopuszczalne uznaje się poprawki do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność wniesione po tym terminie. Organ przyjął w sprawie, że ostateczny termin złożenia wniosku i zmiany do wniosku (dopuszczający opóźnienie do 25 dni, z sankcją 1% za każdy dzień opóźnienia) przypadał na dzień 12 lipca 2021 r. W związku z tym zamianę wariantu 4.5 na wariant 4.4 w dniu 10 stycznia 2022 r. polegającą na dodaniu do wariantu 4.4 działki rolnej oznaczonej identyfikatorem "D1" o powierzchni 5,93 ha do płatności organ uznał za nieskuteczną. Organ potraktował pismo skarżącego z 10 stycznia 2022 r. za dostosowanie wniosku do faktycznej sytuacji, jednak z uwagi na złożenie go po terminie przewidzianym do składania zmian (12 lipca 2021 r.) powierzchni dodanej zmianą (5,93 ha) nie uwzględnił do płatności. Przyjęto, że na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 809/2014 wycofanie części wniosku jest skuteczne. Skarżący nie został bowiem powiadomiony o nieprawidłowościach w wniosku. Zdaniem organu odwoławczego, umorzenie postępowania w zakresie powierzchni 5,93 ha (wariant 4.5) było rozstrzygnięciem właściwym.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że rolnik może w każdym momencie poinformować organ, że wniosek o przyznanie płatności jest nieprawidłowy lub stał się niepoprawny od czasu jego złożenia, chyba że rolnik został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu lub o jakichkolwiek niezgodnościach we wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność. W takim przypadku nie stosuje się kar administracyjnych w odniesieniu do części wniosku, co do których beneficjent poinformował właściwy organ na piśmie (art. 15 rozporządzenia nr 640/2014). Skarżący skorzystał z tej możliwości. Składając w dniu 10 stycznia 2022 r. zmianę do wniosku złożył też oświadczenie o dostosowaniu wniosku do stanu faktycznego. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. uznał przedmiotowe pismo jako dostosowanie wniosku do taktycznej sytuacji. Jednak z uwagi na złożenie zmiany po terminie przewidzianym do składania zmian (do dnia 12 lipca 2021 r.) powierzchnia dodana zmianą (5,93 ha) nie została uwzględniona do uzyskania płatności.

Organ wyjaśnił, że kwestia zgłoszonych do płatności działek w ramach poszczególnych pakietów lub wariantów i ich powierzchni określa ciężar finansowy wnioskowanej pomocy, więc ubiegający się o pomoc producent wskazując powierzchnię do płatności lub z niej rezygnując musi czynić to w pełni świadomie, bowiem tylko on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane. Dodatkowo wniosek o przyznanie płatności wiąże organ, który decydując o przyznaniu pomocy, musi odnieść się do danych w nim zawartych, w tym do wielkości zgłoszonego obszaru i te właśnie dane poddać kontroli administracyjnej. Strona w swoim działaniu składając na zewnątrz jakiekolwiek oświadczenie i deklaracje winna mieć świadomość ich treści i konsekwencji, jakie są z nimi związane.

Organ odwoławczy uznał za prawidłowe przyznanie skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej na 2021 r. do działek zadeklarowanych w wariancie 4.4.

Organy obu instancji nie uwzględniły natomiast wyjaśnień skarżącego, że podczas sporządzania wniosku został popełniony błąd i omyłkowo na działce rolnej "D1" przyporządkowany został kod wariantu 4.5 zamiast 4.4. Zdaniem organów działania takiego nie można uznać za błąd oczywisty. Podkreślono, że organ nie miał możliwości jego wykrycia na podstawie treści wniosku o przyznanie płatności na 2021 rok ani dołączonych do niego załączników. Sama deklaracja działek rolnych, jak też złożone wraz z wnioskiem o przyznanie płatności na 2021 rok załączniki nie budziły żadnych wątpliwości.

Organ odwoławczy przywołał art. 4 Rozporządzenia nr 809/2014 i wskazał, że za błąd oczywisty można uznać tylko taki błąd, który nasuwa się każdemu, bez potrzeby przeprowadzania dodatkowych czynności czy też ustaleń. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że termin "oczywisty " należy rozumieć jako niebudzący wątpliwości, bezsporny, pewny, przy czym istotne jest, by oczywistość ta wynikała z samej treści dokumentu dotkniętego błędem. Jednak, zdaniem organu, wniosek skarżącego sformułowany był jasno i wyraźnie, zarówno co do przedmiotu żądania jak i jego zakresu, zatem organ pierwszej instancji nie był zobligowany do wezwania wnioskodawcy do skonkretyzowania wniosku lub jego uzupełnienia. Wniosek o przyznanie płatności na rok 2021 nie zawierał braków formalnych, tj. wszystkie pola były wypełnione. Organ nie miał podstaw do wystosowania wezwania, o którym mowa w art. 64 § 2 Kpa. Zasady ogólne Kpa mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przepis art. 9 Kpa nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych czy też doradztwa. Wynikający zaś z art. 9 Kpa obowiązek organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej nie stanowi obowiązku ingerowania w zakres żądania strony, gdy ten jest wyraźnie we wniosku określony i takiego kierowania zakresem tego żądania, który mógłby objąć wszelkie związane ze sprawą aspekty, w sytuacji gdy ich wszechstronne rozpoznanie możliwe jest w drodze postępowania wszczętego z urzędu. Organ zwrócił uwagę że uczestnictwo w programach pomocowych nie jest obligatoryjne, a producent, który chce skorzystać z przywilejów dopłat, jest obowiązany dostosować się do precyzyjnych i sformalizowanych wymogów i aktywnie uczestniczyć w postępowaniu przed organami. Producent ma natomiast prawo do podjęcia, w chwili składania wniosku, decyzji, jakie działki mają być objęte przyznaną płatnością. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie płatności na 2021 r. wskazał konkretne kody wariantu i numery identyfikacyjne działek, do których żądał przyznania płatności oraz sam dobrowolnie w zmianie do wniosku wycofał działkę, nie było zatem podstaw do tego, aby organ domagał się złożenia dodatkowych wyjaśnień co do jego merytorycznej treści. To bowiem do rolnika, a nie do organu należy decyzja, o które płatności i w stosunku do których działek się ubiega. Nie można również uznać, że uzasadnionym byłoby kwestionowanie przez organ woli odwołującego co do złożonego, w sposób jasny i czytelny wniosku o przyznanie płatności. Organ podkreślił, że ubieganie się o płatności ma charakter wnioskowy, a postępowanie prowadzone jest w zakresie określonym we wniosku. Organ jest związany danymi wskazanymi we wniosku. Natomiast zmiana do wniosku polegająca na dodaniu do wariantu 4.4 działki rolnej oznaczonej identyfikatorem "D1" o powierzchni 5,93 ha złożona po terminie składania zmian do wniosku tj. do dnia 12 lipca 2021 r., o ile stanowiła dostosowanie wniosku do stanu faktycznego, to nie może wiązać się z przyznaniem płatności.

Organ wyjaśnił, że w sprawie nie zastosował wobec producenta żadnych kar administracyjnych, a dostosowanie wniosku w zakresie działek nie ma wpływu na zmianę zaskarżonej decyzji, bowiem płatnością mogą być objęte działki zgłoszone do poszczególnych wariantów w przewidzianych wyżej wskazanych terminach. Dostosowanie wniosku w trybie art. 15 rozporządzenia nr 640/2014 ma na celu ochronę producenta przed zastosowaniem kar administracyjnych w przypadku, gdy od dnia złożenia wniosku nastąpią zmiany mające wpływ na spełnienie warunków do przyznania płatności.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. S. złożył skargę do Sądu. Wyjaśnił, że począwszy od 15 marca 2017 r. wdraża w swoim gospodarstwie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, w ramach wariantu półnaturalne łąki wilgotne na powierzchni 14,82 ha. Sezon 2021 był ostatnim z realizowanego 5-letniego zobowiązania. Wniosek o przyznanie płatności obszarowych za 2021 r. złożył 20 kwietnia 2021 r. W wyniku niezamierzonego błędu oczywistego na działce rolnej "D" przyporządkowany został błędny kod "4.5" (Półnaturalne łąki świeże). W ocenie skarżącego błąd jest oczywisty, ponieważ w myśl zapisów Rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego rolnik realizujący zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne nie ma możliwości dokonywania zmian podjętego zobowiązania. Zmiana może nastąpić tylko wówczas, jeżeli na terenie realizowanego zobowiązania zostanie wprowadzony lub zniesiony obszar NATURA 2000. Wówczas, warianty pakietu 5 przechodzą w analogiczne warianty pakietu 4 i odwrotnie. W związku z tym twierdzenie, że wnioskodawca dokonał niedopuszczalnej zmiany, jest bezzasadne, ponieważ zapisy przytoczonego rozporządzenia nie przewidują możliwości wprowadzenia z inicjatywy rolnika jakiejkolwiek zmiany w zobowiązaniu realizowanym w ramach pakietów 4 lub 5.

Skarżący wskazał, że powziąwszy wiedzę, że takowy błąd zakradł się we wniosku o przyznanie płatności obszarowych za 2021r., podjął kroki mające na celu usunięcie błędu oczywistego i dostosowanie wniosku do stanu odzwierciedlającego faktycznie realizowane zobowiązanie.

W celu wykazania że powzięte zobowiązanie w dalszym ciągu jest realizowane załączył dokumenty potwierdzającą realizację podjętego w 2017 roku zobowiązania. Mając świadomość, że ARiMR jest organem administracji publicznej działającym w imieniu i dla dobra obywateli Rzeczpospolitej Polskiej, domniemywał że sytuacja ta zostanie zinterpretowana jako błąd oczywisty, który wnioskodawca sam sprostował. Zdaniem skarżącego, podstawę do takiego posunięcia dają zapisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78,(WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, a konkretnie art. 59 ust. 6.

Ponadto skarżący podnosi, że Agencja weryfikację złożonych wniosków przeprowadza w oparciu o skomplikowany i skrupulatny system informatyczny, który sprawdza przedłożone wnioski pod kątem zgodności z literą prawa, zarówno unijnego jak i krajowego oraz podjętego w danym gospodarstwie zobowiązania. Wiedza ta sprawia, że płonną nadzieją jest oczekiwanie, że zostanie zatwierdzony wniosek niezgodny z prawem i podjętym zobowiązaniem. Twierdzenie, że dokonał zmiany realizowanego zobowiązania jest bezzasadne, ponieważ nawet hipotetycznie zakładając, że chciałby takowej zmiany dokonać, to aby nowe zobowiązanie zostało skutecznie zawiązane, to logika wskazuje, że tak jak w 2017 roku, podejmując przedmiotowe zobowiązanie, skarżący powinien opracować i dostarczyć do BP ARiMR strony z ekspertyzy przyrodniczej, informacje o wymogach określonych przez eksperta, oświadczenie eksperta przyrodniczego lub doradcy rolnośrodowiskowego oraz plan działalności rolno-środowiskowo-klimatycznej dla wprowadzanego zobowiązania. Brak wyżej wymienionych dokumentów potwierdza fakt, że nie miał zamiaru wprowadzać zmian do realizowanego zobowiązania.

Mając na uwadze wyżej przytoczone argumenty oraz fakt, że działał w dobrej wierze bez zamiaru uzyskania dodatkowych korzyści., zdaniem skarżącego, należy stwierdzić że zaistniała sytuacja może być potraktowana jako błąd oczywisty.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zgodnie zaś z treścią art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozpoznając sprawę niniejszą w jej całokształcie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Jej nieprawidłowość dotyczy aspektu umorzenia postępowania w sprawie przyznania płatności rolno – środowiskowo – klimatycznej w części dotyczącej działki D1 o powierzchni 5,93 ha, Wariant 4.5. W pozostałym zakresie tj. dotyczącym przyznania płatności na rok 2021 w wariancie 4.4 decyzją jest prawidłowa. Z uwagi jednak na jednopunktowość rozstrzygnięcia organu odwoławczego koniecznym było uchylenie decyzji w całości.

Podkreślić należy, że Sąd co do zasady podziela stanowisko organu, że dokonywanie płatności odbywa się na wniosek strony i to strona deklaruje do których działek, jakich powierzchni i jakie płatności chce otrzymać. Zgodzić się należy z organem, że postępowanie o przyznanie płatności jest postępowaniem wszczynanym i toczącym się w oparciu o wniosek zainteresowanego, a decyzje w sprawie przyznania płatności organ wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane przez producenta rolnego we wniosku jak też wszelkich zmianach i korektach tego wniosku. Rację ma też organ, że to na stronie ciąży obowiązek dopilnowania swoich praw i obowiązków i to strona powinna dochować należytej staranności w wykonaniu wszystkich warunków.

Należy jednak mieć na uwadze, że w przepisach przewidziano w pewnych okolicznościach możliwość poprawienia, zweryfikowania wniosku. Jednocześnie nie można przyjąć, że organ administracji dokonując kontroli wniosków ograniczony jest do ich oceny tylko pod kątem nieprawidłowości mogących skutkować przyznaniem nienależnej płatności. Organ zobowiązany jest rozpatrzyć wniosek strony w zakresie przysługujących mu uprawnień.

W zaistniałym stanie faktycznym sprawy skarżący od 15 marca 2017 r. realizuje w swoim gospodarstwie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, w ramach wariantu półnaturalne łąki wilgotne na powierzchni 14,82 ha. Jak wyjaśnia, sezon 2021 był ostatnim z realizowanego 5-letniego zobowiązania. W dniu 20 kwietnia 2021 r. złożył on za pomocą udostępnionego przez organ elektronicznego formularza wniosek o przyznanie na 2021 r. płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach realizacji pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, wariantu 4.4 - półnaturalne łąki wilgotne do działki rolnej o powierzchni 8,38 ha i wariantu 4.5 - półnaturalne łąki świeże do działki rolnej o powierzchni 5,93 ha. Wariant 4.5 został zaznaczony we wniosku wyłącznie w jednym miejscu - przy działce D1. Zarówno przy wariancie 4.4 jak i 4.5 skarżący w informacjach dotyczących realizacji zobowiązania wskazał "sposób użytkowania kośny". W załączonym Rejestrze działalności rolnośrodowiskowej lub działalności ekologicznej w każdym z wariantów skarżący wskazywał jako rodzaj podejmowanych czynności – koszenie i zbiór. W dniu 10 stycznia 2022 r. skarżący złożył do organu pismo, w którym wnosił o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej we wniosku o przyznanie płatności na 2021 rok w oświadczeniu o sposobie wykorzystania działek rolnych w kolumnie 8 polegającej na zastąpieniu 4,5 na 4,4. Wyjaśnił, że w wyniku pomyłki do działki rolnej D został przypisany błędny kod, tj. 4.5, faktycznie zaś realizuje on wariant 4.4.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie przed wydaniem decyzji administracyjnej umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art.79a i art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ww. ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z wyżej przytoczonych przepisów wynika, że Kodeks postępowania administracyjnego jest stosowany w sprawach o przyznanie pomocy w ograniczonym zakresie, a ciężar dowodu co do okoliczności mających znaczenie dla płatności ciąży na stronie tj. rolniku składającym wniosek. Powyższe nie zwalnia jednak organów od przestrzegania określonych zasad postępowania. Przede wszystkim jest to zasada praworządności, która ma szeroki zakres znaczeniowy. Oznacza ona dokonywanie wykładni norm zgodnej nie tylko z literalnym brzmieniem, ale przede wszystkim celem danej normy i jej funkcji w systemie prawa, uwzględnianie w procesie stosowania prawa zasad niedyskryminacji oraz proporcjonalności.

Z kolei obowiązek rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oznacza wykorzystanie, przy ocenie wniosku, wszelkich informacji i danych, którymi organ dysponuje z urzędu i które może pozyskać od innych organów, z uwagi na dane zawarte w zintegrowanym systemie działek i producentów rolnych. Powyższe koreluje z treścią art. 11 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, zgodnie z którym, przy stosowaniu uproszczonych procedur tj. elektronicznym składaniu wniosku na dostarczonych formularzach i materiałach graficznych, przy kontroli administracyjnej powinny być wykorzystywane dane będące w zintegrowanym systemie danych oraz ze źródeł danych będących w dyspozycji władz krajowych do celów wniosków o płatność.

Sedno sporu w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy wskazanie przez skarżącego dla działki D1 wariantu 4.5 stanowiło oczywisty błąd i czy organ mógł skorygować ten błąd w ramach prowadzonego na wniosek strony postępowania. Należy odpowiedzieć na pytanie, czy w okolicznościach tej sprawy organy prawidłowo uznały, że nie miały podstawy, a tym samym organ pierwszej instancji nie był zobowiązany do podjęcia czynności w zakresie wyjaśnienia zakresu wniosku złożonego przez skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania mu płatności rolno – środowiskowo - klimatycznej na 2021 r. do działki oznaczonej D1.

Stosownie do treści art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69), wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym.

Organy przyjęły, że przepis ten nie znajduje zastosowania w stosunku do wniosku skarżącego.

Zdaniem Sądu, ze stanowiskiem organów nie można się zgodzić.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżący od 2017 r. realizował 5-letni program rolnośrodowiskowy, a rok 2021 r. był ostatnim rokiem realizacji tego zobowiązania. Przez cały ten okres skarżący realizował w odniesieniu do całego zobowiązania, w tym do działki D1, wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne.

Po drugie, skarżący działał w zaufaniu do systemu eWniosekPlus.

Po trzecie, na oczywistość błędu wskazuje podobieństwo wariantu, który skarżący zamierzał zadeklarować (4,4) do zadeklarowanego (4,5).

Wreszcie, skarżący sam wykrył błąd i zgłosił go. Nie nastąpiło to ani w związku z zaplanowaną kontrolą, ani w związku z wydaniem decyzji. Skarżący złożył pismo informujące o pomyłce 10 stycznia 2022 r., a decyzja organu pierwszej instancji została wydana [...] marca 2022 r. Wraz ze zgłoszeniem skarżący przekazał organowi Rejestr działalności rolnośrodowiskowej, z którego wynika, że kontynuuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w niezmienionym kształcie .

W tych okolicznościach Sąd, nie kwestionując co do zasady obowiązku organu rozpatrzenia wniosku zgodnie ze wskazanym przez wnioskującego o płatność zakresem, stwierdził jednak, że okoliczności tej sprawy uzasadniały, z uwagi na zakres zasady praworządności, podjęcie przez organ wątpliwości i podjęcie się wyjaśnienia wniosku już po jego złożeniu (co miało miejsce 20 kwietnia 2021 r.). Skoro termin składania wniosku upływał 12 lipca 2021 r. organ dysponował czasem niemal trzech miesięcy aby dostrzec błąd, który – zdaniem Sądu – ze względu na podane wyżej okoliczności miał charakter błędu oczywistego.

Zdaniem Sądu, wydając w sprawie decyzję organy powinny to uczynić przez pryzmat powyższych okoliczności. Organ niewątpliwie nie wie, o jakie płatności chce wystąpić strona w ramach złożonego wniosku, a sam system błędu nie sygnalizuje. Występują jednak czasami takie sytuacje, gdzie oczywistość błędu jest widoczna już na pierwszy rzut oka. Jeśli organ nie dostrzegł jej w okresie na złożenie wniosku, to powinien to uwzględnić na etapie wydawania decyzji. Nie sposób pominąć, że skarżący realizował 5-letnie zobowiązanie. Skoro tak, to należy domniemywać, że co do zasady będzie chciał je zrealizować w założonym kształcie przez cały okres, zwłaszcza że zaprzestanie realizacji tego zobowiązania niesie konsekwencje finansowe.

Pojęcie oczywistego błędu w rozumieniu art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 zawiera w sobie zarówno możliwość popełnienia go wskutek "oczywistej omyłki pisarskiej", jak i "oczywistej omyłki rachunkowej". Ponadto, jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 31 lipca 2019 r., I SA/Go 389/19, (prawomocny), w powołanym przepisie jest odniesienie do "oczywistych błędów", a więc nie można tego odnosić wyłącznie do omyłek pisarskich czy rachunkowych. Za oczywisty błąd można uznać również niespójność, sprzeczność czy przeoczenie. Przepis nie zawiera ponadto jakichkolwiek ograniczeń co do momentu ujawnienia błędu. Zasadniczym warunkiem jest to, by dało się jego wystąpienie ustalić na podstawie samego wniosku o przyznanie płatności oraz złożonych wraz z nimi dokumentów oraz by nie można było stronie przypisać złej wiary.

W tej sprawie nie może budzić wątpliwości, że działanie skarżącego nie nosiło znamion złej wiary. Wskazują na to oczywistość błędu o charakterze pisarskim i to, że skarżący sam ów błąd wykrył i poinformował o tym Agencję.

W ocenie Sądu, organ realizując zasadę praworządności winien był powziąć wątpliwość co do prawidłowości zadeklarowanego wariantu i podjąć działania, aby tę okoliczność wyjaśnić i dokonać oceny stosownej do zaistniałych okoliczności sprawy. Podjęcie takiego działania umożliwiłoby stronie poprawę wniosku w terminie do jego złożenia.

Zdaniem Sądu, organ nie dokonał właściwej, pełnej oceny sprawy jako konkretnego, jednostkowego przypadku, nie odniósł się także w pełni do realiów niniejszej sprawy, czym naruszył określoną w art. 6 k.p.a. zasadę praworządności. Brak podjęcia działania w wyjaśnieniu zakresu wniosku, uniemożliwiło stronie poprawienie wniosku, poprzez wskazanie dla działki D1 wariantu 4.4, a w konsekwencji uniemożliwiło uzyskanie do przedmiotowej działki płatności, pomimo że sposób jej wykorzystania nie uległ zmianie w odniesieniu do lat poprzednich i pomimo zgłoszenia przedmiotowej działki w wariancie 4.4 w latach poprzednich.

Rozpoznając sprawę ponownie organy winny mieć powyższą okoliczność na uwadze. Należy dokonać oceny podnoszonych przez skarżącego argumentów z uwzględnieniem wskazanego przez Sąd rozumienia pojęcia oczywistego błędu w rozumieniu art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jak też ją poprzedzającą decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego od organu uiszczoną kwotę wpisu w wysokości 200 zł.