Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 674/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 63 ust. 2, art. 64 ust 1, art. 75 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędzia del. WSA Marta Laskowska – Pietrzak Protokolant starszy inspektor sądowy Wioletta Lasota po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1515/14 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego w Krakowie na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i udzielenia pozwolenia na budowę oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1515/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi Prokuratora Okręgowego w Krakowie uchylił decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2014 r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i udzielenia pozwolenia na budowę.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wadowicach zatwierdził projekt budowlany zamienny i udzielił pozwolenia na wznowienie robót budowlanych związanych z budową budynku produkcyjno-magazynowego wraz z infrastrukturą towarzyszącą, w skład której wchodzą: - budynek produkcyjno-magazynowy z częścią biurową i zapleczem socjalnym wraz z instalacjami (kategoria obiektu XVIII): o powierzchni zabudowy [...] m2, o powierzchni użytkowej [...] m2, o kubaturze [...] m3, - zbiornik technologiczny o pojemności [...] m3 (kategoria obiektu XIX), - studnie chłonne, - miejsca postojowe, - zjazd z drogi powiatowej (kategoria obiektu IV), -rozbiórka części instalacji kanalizacji deszczowej [...] - budowa kanalizacji deszczowej [...] - na działce nr [...] położonej w miejscowości M. (...)."

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kontroli, w dniu [...] lipca 2012 r. ustalono, że inwestor realizuje roboty budowlane na podstawie pozwolenia na budowę z dnia [...] stycznia 2007 r. znak: [...] wydanego przez Starostę Wadowickiego, dla S. G., prowadzącego działalność gospodarczą (Firma Produkcyjno-Handlowa B.). Ponadto stwierdzono, że inwestor decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak [...] uzyskał warunkowe pozwolenie na użytkowanie przedmiotowego obiektu, przed zakończeniem wszystkich robót budowlanych.

Po dokonaniu oględzin w terenie oraz analizie zgromadzonych dokumentów, organ stwierdził, że inwestor dokonał istotnych, w rozumieniu art. 36a ust. 5 ustawy Prawo budowlane, odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego i od warunków udzielonego pozwolenia na budowę. Odstępstwa te polegają na: rezygnacji z budowy budynku magazynowego oraz zmianie kotła w pomieszczeniu kotłowni. Ponadto podczas kontroli stwierdzono równoczesne dokonanie przez inwestora nieistotnych zmian w stosunku do zatwierdzonego projektu budowlanego polegających na rezygnacji z wykonania dźwigu towarowego w obiekcie.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. znak: [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wadowicach nałożył na inwestora obowiązek przedłożenia kompletnego projektu budowlanego zamiennego dla inwestycji budowa budynku produkcyjno-magazynowego na działce nr [...] w miejscowości M..

W dniu [...] maja 2013 r. inwestor przedłożył 4 egzemplarze ww. projektu budowlanego.

W piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. Prokurator Okręgowy w Krakowie złożył wniosek o zobowiązanie inwestora do przedłożenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, albowiem przedmiotowa inwestycja jest zaliczona do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko - zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 47 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Odnosząc się w uzasadnieniu decyzji do powyższego wniosku, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wadowicach, stwierdził, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 47 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r., przedsięwzięcie polegające na wykonaniu instalacji do wyrobu płyt pilśniowych, płyt wiórowych, sklejek lub mebli wymagało sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko. Planowane przedsięwzięcie polega na wybudowaniu budynku produkcyjno-magazynowego branży drzewnej tj. produkcja i sprzedaż forniru. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. zawiera zamknięty katalog przedsięwzięć mogących znacząco lub potencjalnie oddziaływać na środowisko, dla których wymagane było sporządzenie oceny oddziaływania na środowisko jak również uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przedmiotowa inwestycja polegająca na budowie budynku produkcyjno-magazynowego branży drzewnej tj. produkcja i sprzedaż forniru nie mieści się w ww. katalogu. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Wadowicach wskazał, że Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2013 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2013 r. poz. 817) § 3 ust. 1 pkt 47 został uchylony. W związku z powyższym planowane przedsięwzięcie nie jest zaliczane do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, a co za tym idzie brak jest podstaw do nałożenia na inwestora obowiązku przedłożenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Nadto organ zaznaczył, że w piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] Wójt Gminy Mucharz jednoznacznie stwierdził, iż budowa budynku produkcyjno-magazynowego branży drzewnej tj. produkcja i sprzedaż forniru w miejscowości M. na działce ewidencyjnej nr [...] nie wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, a tym samym uzyskania decyzji środowiskowej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie zarzucając jej naruszenie:

– art. 7 i art. 77 K.p.a., polegające na udzieleniu inwestorowi pozwolenia na wznowienie robót budowlanych pomimo niewystarczającego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,

– art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2008 r., Nr 199, poz. 1227 ze zm.), dalej jako ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie poprzez brak postanowienia Wójta Gminy Mucharz o nie stwierdzeniu potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko

W oparciu o powyższe zarzuty strona odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem Prokuratora decyzja ta została wydana przedwcześnie. Brak precyzyjnego określenia planowanego przeznaczenia obiektu nie pozwala na stwierdzenie, czy przedmiotowa inwestycja może, znacząco lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

Rozpoznając przedmiotowe odwołanie Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 104 K.p.a. w związku z art. 51 ust. 4 oraz art. 80 ust. 2 pkt 2, art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w realiach sprawy zastosowanie przewidzianej przez przepisy prawa procedury legalizacyjnej w odniesieniu do istotnych odstępstw od warunków określonych w pozwoleniu na budowę spornej inwestycji wymagało nałożenia na inwestora obowiązku przedłożenia projektu budowlanego zamiennego, o którym mowa w art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane. Działanie organu I instancji w ww. zakresie stanowiło wypełnienie pierwszego etapu postępowania naprawczego, którego skuteczna realizacja przez inwestora w postaci wykonania ww. obowiązku (przedłożenie projektu budowlanego zamiennego) miała umożliwić organowi wdrożenie kolejnego etapu procedury naprawczej, obejmującego wydanie decyzji zatwierdzającej projekt budowlany zamienny i zezwalającej na wznowienie robót budowlanych (o ile nie zostały jeszcze zakończone).

Przechodząc do merytorycznej oceny decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wadowicach, organ odwoławczy stwierdził, że jest to rozstrzygnięcie prawidłowe. Dokonana analiza przedłożonego przez inwestora projektu budowlanego zamiennego wykazała, że dokument ten spełnia wymogi określone w przepisach prawa.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w czasie orzekania działka nr ew. [...] w M. położona jest w terenie oznaczonym symbolem M2PU - tereny produkcyjne, składów i magazynów oraz zabudowy usługowej i produkcyjno-usługowej. Planowana inwestycja jest zatem zgodna z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla tego terenu.

W ocenie organu odwoławczego projektowany budynek produkcyjno-magazynowy zgodnie z informacjami zawartymi w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym nie zalicza się do inwestycji oddziaływujących negatywnie na środowisko w myśl Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko i nie wymaga tym samym uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w oparciu o art. 71 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie. Powyższe zostało również potwierdzone w piśmie Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca r. znak: [...].

Przechodząc do oceny projektu zagospodarowania terenu organ odwoławczy stwierdził, że jest on zgodny z przepisami, w tym z przepisami Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zachowane zostały wymagane przepisami odległości od granic z działkami sąsiednimi, innymi budynkami oraz urządzeniami technicznymi znajdującymi się na działce. Na planie zagospodarowania działki został również uwidoczniony odcinek kanalizacji deszczowej przeznaczony do rozbiórki oraz przyłącza kanalizacji i wody jak również przyłącz energetyczny do budynku.

Przedłożony projekt jest kompletny i spełnia stawiane mu wymagania określone w przepisach rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W projekcie znajdują się wszystkie niezbędne uzgodnienia, pozwolenia i oświadczenia właściwych jednostek oraz informacja dotycząca warunków ochrony przeciwpożarowej i informacje dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b ustawy Prawo budowlane, a także zaświadczenia podmiotów opracowujących projekt, o których mowa w art. 12 ust. 7 ww. ustawy.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że przedłożony przez inwestora projekt budowlany zamienny budynku produkcyjno-magazynowego zlokalizowanego na działce nr ew. [...], spełnia wymagania stawiane przepisami prawa i tym samym należy uznać, że obowiązek nałożony decyzją PINB w Wadowicach z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] oraz decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], uściślony postanowieniem PINB w Wadowicach nr [...] z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], został wykonany.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, organ wskazał, że w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym znajduje się kopia pisma Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca 2013 r., znak: [...], z którego jednoznacznie wynika, że organ wyraził opinię, iż przedmiotowa inwestycja nie wymaga sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko, a tym samym nie wymaga również wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

W skardze wniesionej na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie zarzucił jej naruszenie art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez uznanie za wystarczające pisma Wójta Gminy Mucharz o nie stwierdzeniu potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, podczas gdy w myśl ww. przepisu wymagana jest forma postanowienia wydanego w toku postępowania.

W uzasadnieniu skargi Prokurator podniósł, że pismo Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2013 r., na które powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może zastąpić postanowienia organu stwierdzającego brak potrzeby przeprowadzenia takiej oceny. Takiej mocy nie posiada pismo uznane przez organ za opinię, tym bardziej, że istnieje obowiązek sporządzenia uzasadnienia postanowienia, które pozwoli organowi wyższej instancji na poznanie argumentów przemawiających za rezygnacją z przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko, a w przypadku wniesienia skargi na decyzję, pozwoli na kontrolę sądu administracyjnego. Uzasadnienie postanowienia powinno zawierać wszelkie wymagania wynikające z art. 124 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1515/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i udzielenia pozwolenia na budowę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Art. 7 k.p.a., ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei art. 77 § 1 K.p.a., nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei w myśl art. 80 K.p.a. - udowodnienie danej okoliczności ma nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Art. 80 k.p.a. w doktrynie prawa administracyjnego powszechnie uznaje się za przepis, statuujący zasadę tzw. swobodnej oceny dowodów rozumianą w ten sposób, iż jest nią taka ocena, która wywiedziona po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego nie przekracza granic doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania. Mając natomiast na uwadze uregulowanie art. 107 § 3 k.p.a., organy w uzasadnieniu decyzji winny wskazać fakty uznane za udowodnione, dowody będące podstawą ustaleń faktycznych oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Zgodnie z dyspozycja art. 35 ust.1 pkt1 ustawy Prawo budowlane właściwy organ przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego sprawdza zgodność projektu budowlanego m.in. z wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Tym samym jedną z istotnych kwestii wymagających rozstrzygnięcia przez orzekające w sprawie organy nadzoru budowlanego była ocena, czy planowane zamierzenie inwestycyjne stanowi przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, bądź też przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, czy też nie mieści się w powyższych kategoriach. Od tej kwalifikacji zależy bowiem tryb postępowania, jaki winien zostać przyjęty w związku ze złożonym przez inwestora wnioskiem zatwierdzenie projektu budowlanego zamiennego i udzielenie pozwolenia na wznowienie robót budowlanych.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie - przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko:

1) planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;

2) planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1.

Rodzaje przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, na podstawie art. 60 powołanej ustawy, określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. 2010, Nr 213 poz. 1397).

Ocena oddziaływania przedsięwzięcia, o jakiej mowa powyżej obejmuje natomiast w szczególności weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień oraz zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu.

W ramach oceny oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko analizie i ocenie polegają m.in. bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko oraz zdrowie i warunki życia, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami, dostępność do złóż kopalin. Ponadto możliwość oraz sposoby zapobiegania i zmniejszenia negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i wymagany zakres monitoringu (art. 62 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji stanęły na stanowisku, że w przypadku przedmiotowej inwestycji brak jest obowiązku nałożenia na inwestora przedłożenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Organy powołały się w tej kwestii na pismo Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca 2013 r., w którym to piśmie Wójt stwierdził, że budowa budynku produkcyjno-magazynowego branży drzewnej tj. produkcja i sprzedaż forniru nie wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, a tym samym uzyskania decyzji środowiskowej. Ten sposób postępowania organów, zdaniem Sądu, uznać należy za wadliwy.

W myśl art. 63 ust. 1 ustawy obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Zgodnie z ust. 2 postanowienie wydaje się również, jeżeli organ nie stwierdzi potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Z kolei zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie postanowienia, o których mowa w art. 63 ust. 1 i 2, wydaje się po zasięgnięciu opinii: 1) regionalnego dyrektora ochrony środowiska; 2) organu, o którym mowa w art. 78, w przypadku przedsięwzięć wymagających decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1-3, 10, 11, 13 i 15-17. Organy prowadzące postępowanie de facto nie dokonały kwalifikacji przedmiotowego przedsięwzięcia na podstawie przepisów obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. Pod pozycją § 3 ust. 1 pkt 48 omawianego rozporządzenia zakwalifikowane zostały tartaki i stolarnie posiadające instalacje do impregnacji drewna lub o zdolności produkcyjnej nie mniejszej niż 10 000 m3 drewna na rok. Ze gromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak duża produkcja przewidziana została w planowanym budynku. Tok prowadzonego postępowania wskazuje, że ani organy nadzoru budowlanego, ani też Wójt, w ogóle nie zajęły się powyższą kwestią.

W prawidłowo prowadzonym postępowaniu Burmistrz Gminy Mucharz (jako organ właściwy na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy) powinien wszcząć na wniosek inwestora postępowanie, w ramach którego, w oparciu o art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy powinien przeprowadzić szczegółową analizę przedmiotowego przedsięwzięcia, w szczególności z uwzględnieniem skali planowanej produkcji. Postępowanie to powinien zaś zakończyć wydaniem postanowienia (z art. 63 ust. 1 lub ust. 2 ustawy).

Zdaniem Sądu, rację ma strona skarżąca podnosząc, że pismo Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca 2013 r. nie może zastąpić postanowienia organu wydanego w przedmiocie stwierdzenia potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko lub też braku obowiązku przeprowadzenia takiej oceny. W żadnej mierze ww. pismo nie może być również uznane za opinię, jak chcą tego organy prowadzące postępowanie. Pismo to nie zawiera jakiegokolwiek wyjaśnienia zajętego przez Wójta stanowiska, czy też wskazania podstawy prawnej. Jest to zupełnie dowolna ocena organu, nie poparta żadną argumentacją.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że nie jest w stanie ocenić prawidłowości przyjętej przez organy tezy, iż projektowana inwestycja nie stanowi ani przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, ani też przedsięwzięcia mogącego przynajmniej potencjalnie na środowisko oddziaływać.

Nadto, zdaniem Sądu, jak już wyżej wskazano, błędem organów było uznanie pisma Wójta za wystarczające do rozstrzygnięcia kwestii oceny oddziaływania inwestycji. Powyższe zagadnienie powinno zostać rozstrzygnięte w procesowej formie jaką jest postanowienie wydane na podstawie art. 63 ust. 1 lub ust. 2 ustawy, w zależności od poczynionych ustaleń. Postanowienie to powinno spełniać wszystkie wymogi formalne o jakich mowa w art. 124 k.p.a. W szczególności zawierać powinno szczegółową charakterystykę inwestycji, w tym podanie parametrów uzasadniających przyjętą kwalifikację przedsięwzięcia.

Z przedstawionych powyżej względów, w ocenie Sądu, stwierdzić należy, że zaskarżana decyzja została wydana przedwcześnie, bez gruntownego wyjaśnienia kwestii mających kluczowe znaczenia dla prawidłowej kwalifikacji przedsięwzięcia. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji wydały decyzje bez dokonania koniecznych w sprawie ustaleń, uchybiając tym art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80, a także art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie organy administracji wezmą pod uwagę przedstawioną wyżej ocenę prawną oraz uzupełnią materiał dowodowy we wskazanym przez Sąd zakresie, w szczególności mając na względzie konieczność jednoznacznego ustalenia charakteru planowanego przedsięwzięcia i wielkości planowanej produkcji.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną wniósł S. G. podnosząc zarzuty naruszenia:

1) art. 63 ust. 2 w zw. z ust 1 ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez zastosowanie ww. przepisu tj. przyjęcie, iż do przedsięwzięć, które nie zostały zakwalifikowane do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopad 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, (Dz.U.2010.213.1397) postanowienie wydaje się również, jeżeli organ nie stwierdzi potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko,

2) art. 8 K.p.a. w zw. art. 1 § 2 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wcześniejszych pozytywnych decyzji wydanych przez Wójta Gminy Mucharz, Starostwo Powiatu Wadowickiego oraz Wydział Ochrony Środowiska Starostwa Powiatowego w Wadowicach, w odniesieniu do braku konieczności sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowej inwestycji skarżącego,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji pomimo tego, iż w niniejszej sprawie poczyniono prawidłowe ustalenia faktyczne zgodnie z art. 7 art. 8, art. 77 § 1 i 80 a także art. 107 § 3 K.p.a.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, zarówno PINB w Wadowicach jak i MWINB w Krakowie prawidłowo wydały decyzje dokonując koniecznych ustaleń w sprawie i nie uchybiając tym samym art. 7 art. 8, art. 77 § 1 i 80 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a. co w konsekwencji skutkowało zatwierdzeniem projektu budowlanego zamiennego dla inwestycji.

W ocenie skarżącego kasacyjnie, zasadnym jest twierdzenie sądu, iż zgodnie z art. 63 ust 2 w zw. z ust 1 ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko stwierdza w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Postanowienie wydaje się również, jeśli organ nie stwierdził potrzeby oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Rodzaje przedsięwzięć mogących zawsze i potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zostały wymienione w § 2 (w zakresie przedsięwzięć zawsze oddziałujących negatywnie na środowisko) i § 3 (w zakresie przedsięwzięć mogących potencjalnie oddziaływać negatywnie na środowisko) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Projektowany budynek produkcyjno - magazynowy, zgodnie z informacjami zawartymi w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym nie zalicza się do żadnych wymienionych tym rozporządzeniem tj. inwestycji oddziałujących negatywnie na środowisko w myśl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko i nie wymaga tym samym uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w oparciu o art. 71 ust 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenie oddziaływania na środowisko.

Z przedłożonego projektu budowlanego przedsięwzięcie będące przedmiotem niniejszego postępowania, zgodnie z podanymi wartościami technicznymi nie kwalifikuje się zarówno do przedsięwzięć, o których mowa w § 2 rozporządzenia, co do których zawsze jest sporządzana ocena oddziaływania na środowisko, ale również do kategorii inwestycji określonych § 3 rozporządzenia, co do których taka ocena może być dokonana. Planowana inwestycja nie należy do kategorii przedsięwzięć określonych w pkt. 48 rozporządzenia tj. tartaki i stolarnie posiadające instalacje do impregnacji drewna lub o zdolności produkcyjnej nie mniejszej niż 10 000 m3 drewna na rok, ale również nie można jej zaliczyć do uchylonego rozporządzeniem z dnia 25 czerwca 2013 r. pkt 47 rozporządzenia, do którego zliczano instalacje do wyrobu płyt pilśniowych, pływ wiórkowych sklejek do mebli. Potwierdzeniem powyższego jest nie tylko pismo Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca 2013 r., ale również pismo Starosty Wadowickiego z dnia z [...].10.2006 r. oraz pismo WOŚ z dnia [...].10.2006 r. nr [...] z których wynikało, że przedmiotowa inwestycja nie kwalifikuje się do przedsięwzięć wymagających przeprowadzenia procedury oceny oddziaływania na środowisko.

W ocenie skarżącego kasacyjnie skoro art. 63 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko odnosi się do przedsięwzięć mogących potencjalnie oddziaływać na środowisko, a taką inwestycją nie jest działalność skarżącego, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie art. 63 ust 2 ww. ustawy tj. konieczność ustalania postanowieniem organu właściwego braku konieczności sporządzania oceny oddziaływania na środowisko.

Nie zależnie od powyższego, gdyby przyjąć odmiennie, tj. tak jak uczynił to Sąd, iż w mniejszej sprawie zachodzi konieczność wydania takiego postanowienia, to wskazać należy, iż w niniejszej sprawie w przedłożonym projekcie budowlanym zamiennym znajduje się pismo Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...], w którym wskazano "w odpowiedzi na pismo dotyczące prośby o wydanie informacji czy istnieje konieczność uzyskania decyzji środowiskowej dla przedsięwzięcia polegającego na budowie budynku produkcyjno-magazynowego branży drzewnej tj. produkcja i sprzedaż forniru w Miejscowości M. na działce ewidencyjnej nr [...], Wójt Gminy Mucharz wyraża opinię, że dla powyższego przedsięwzięcia nie ma konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, a tym samym uzyskania decyzji środowiskowej." Z treści tego pisma wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż organ właściwy w sprawie postanowił, że przedmiotowa inwestycja nie wymaga sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko, a tym samym nie wymaga również wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Wobec stwierdzenia zawartego w ww. piśmie sama forma wydania decyzji rozstrzygającej przez Wójta nie przesądza o tym, iż jej wydanie nastąpiło z naruszeniem prawa. Decyzja taka, tj. postanowienie stwierdzające brak potrzeby oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie podlega zaskarżeniu.

Rozstrzygnięcie Wójta Gminy Mucharz zawarte w piśmie, a nie w formie postanowienia, nie może powodować negatywnych konsekwencji dla inwestora, gdyż przedkładając ww. pismo do projektu zamiennego, inwestor działa w zaufaniu do organu wydającego ww. opinie w formie pisma.

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. II GSK 1627/11 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż sprzeczne z art. 8 K.p.a. jest takie działanie organu prowadzącego postępowanie polegające na egzekwowaniu od strony wykonania ciążącego na niej obowiązku w sytuacji, gdy same organy administracji uniemożliwiły stronie jego wykonanie w zgodzie z obowiązującym prawem. Z kolei w innym wyroku z dnia 20 lutego 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 2542/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż uprawnień organu administracyjnego nie można interpretować w ten sposób, że w razie wątpliwości należy sprawę rozstrzygać na niekorzyść strony. Przeciwnie, wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny, bowiem tylko takie postępowanie, zgodnie z wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadą, może pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa. Gdyby Wójt Gminy Mucharz miał jakiekolwiek wątpliwości co do zainicjowanego pismem skarżącego z dnia [...] sierpnia 2012 r. postępowania, którym zwrócił się on o wydanie zaświadczenia, czy planowana inwestycja polegająca na budowie budynku produkcyjno-magazynowego, zajmującego się produkcją i sprzedażą forniru wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, wskazując jednocześnie, iż zaświadczenie potrzebne jest mu w celu przedłożenia w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego, winien przeprowadzić postępowanie w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela.

W wyroku z dnia 9 lipca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, sygn. akt III AUa 1166/13 wskazał, że w zależności od okoliczności sprawy, w sytuacji gdy pismo strony nie zawiera wyraźnego wniosku o zastosowanie konkretnego przepisu prawa, organ administracji publicznej mając na względzie słuszny interes strony, dbając by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, winien rozważyć wszystkie możliwe środki, które dopuszczają przepisy prawa, a które mogłyby służyć należytemu załatwieniu sprawy, w tym możliwość skorzystania z wezwania strony do sprecyzowania jego żądania. Organ administracji winien uwzględnić intencję strony, a nie literalną treść pisma, jeżeli miałoby to przysłużyć się słusznemu interesowi obywatela. Podobnie orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2169/12 stwierdził, iż nie jest dopuszczalne wykorzystywanie przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli, a tym bardziej sugerowanie im działań prawnych, które z góry skazane muszą być na niepowodzenie. Wywodzony z zasady informowania obowiązek organu zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, jaki jest charakter i zakres żądania zawarty w złożonym przez nią piśmie, o ile oczywiście jest ono zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, nie może być wykorzystywany do zastawiania na obywatela pułapki prawnej, poprzez zasugerowanie mu trybu rozpoznania sprawy, który z dużą dozą prawdopodobieństwa okazać się musi nieskuteczny, tym bardziej gdy tryb ten sprzeczny jest z wynikającymi z treści podania rzeczywistymi intencjami jednostki.

W orzecznictwie sądowo administracyjnym wyraźnie wskazuje się zatem na dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych, wynikające z zasady zaufania obywateli do organów Państwa. Przykładem tego może być również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 264/13, który wskazał, iż organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zasada ta nie może być rozumiana jedynie jako postulat określonego zachowania, lecz stanowi ona obowiązującą normę prawa, z której wynikają konkretne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych. W konsekwencji, zdaniem skarżącego kasacyjnie stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając skargę na decyzje MWINB w Krakowie naruszył 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. poprzez uchylenie ww. decyzji i poprzedzającej ją decyzji pomimo tego, iż w sprawie poczyniono prawidłowe ustalenia faktyczne zgodnie z art. 7 art. 8, art. 77 § 1 i 80, a także art. 107 § 3 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez S. G. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 63 ust. 2 w zw. z ust 1 ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie przesądził o tym, że inwestycję należy zaliczyć do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko bądź też do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Sąd uznał natomiast, że organy administracji powinny dokonać dodatkowych ustaleń faktycznych i dopiero wówczas będzie możliwe stwierdzenie, czy inwestycja zalicza się do którejkolwiek z ww. kategorii przedsięwzięć.

Odnośnie do kwestii wydawania postanowienia, o którym mowa w art. 63 ust. 2 ustawy o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko stwierdzić należy, że konieczność jego wydania powstaje wówczas, gdy inwestycja zostaje zakwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące potencjalnie oddziaływać na środowisko. Jeśli inwestycja nie zostanie zakwalifikowana jako tego rodzaju przedsięwzięcie ww. postanowienie nie jest wydawane.

Nie ma odrębnego postępowania, w którym dokonywano by kwalifikacji inwestycji do grupy przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Przedsięwzięcia te zostały wprost wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, (Dz. U. z 2016 r., poz. 71). To inwestor ubiegający się o udzielenie pozwolenia na budowę powinien określić, czy inwestycja należy do przedsięwzięć wymienionych w ww. rozporządzeniu, a jeśli tego nie uczyni bądź też uczyni to błędnie, to wówczas powinien to uczynić organ administracji właściwy do wydania pozwolenia na budowę. Organ administracji właściwy do wydania pozwolenia na budowę ma bowiem obowiązek sprawdzenia, czy inwestycja wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Podsumowując stwierdzić należy, że dopiero w przypadku ustalenia, że inwestycja należąca do skarżącego kasacyjnie okaże się przedsięwzięciem mogącym potencjalnie oddziaływać na środowisko aktualnym stanie się konieczność wydania postanowienia, o którym mowa w art. 63 ust. 2 w zw. z ust 1 ustawy o udostępnienie informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Przed dokonaniem tego rodzaju kwalifikacji postanowienie takie nie może być wydane. Pismo Wójta Gminy pismo Wójta Gminy Mucharz z dnia [...] lipca 2013 r. może być traktowane wyłącznie jako niewiążąca opinia tego organu co do kwalifikacji inwestycji.

Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 8 K.p.a. w zw. art. 1 § 2 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wcześniejszych pozytywnych decyzji wydanych przez Wójta Gminy Mucharz, Starostwo Powiatu Wadowickiego oraz Wydział Ochrony Środowiska Starostwa Powiatowego w Wadowicach, w odniesieniu do braku konieczności sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko. Sąd I instancji nie był związany przy wydawaniu wyroku stanowiskami tych organów. Nie znajduje uzasadnienia także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 art. 8, art. 77 § 1 i 80 a także art. 107 § 3 K.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia.

Uzupełnienie materiału dowodowego jest niezbędne do dokonania oceny, czy należąca do skarżącego kasacyjnie inwestycja może być zakwalifikowana jako przedsięwzięcie, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 48 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Przepis ten stanowi, że do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się przedsięwzięcie w postaci tartaków i stolarnie posiadających instalacje do impregnacji drewna lub o zdolności produkcyjnej nie mniejszej niż 10 000 m3 drewna na rok. Z załączonego do akt sprawy projektu budowlanego zamiennego wynika, że inwestycja polega na budowie budynku produkcyjno-magazynowego wraz z instalacjami oraz urządzeniami technicznymi. Na stronie 12 projektu zawarte jest stwierdzenie, że w budynku będzie prowadzona produkcja i sprzedaż forniru (okleiny drewnianej). Produkcja forniru w świetle powszechnie dostępnych informacji nie polega na impregnacji drewna. Tym samym pozostaje do wyjaśnienia, czy należąca do skarżącego kasacyjnie inwestycja może być uznana za tartak lub stolarnię o zdolności produkcyjnej nie mniejszej niż 10 000 m3 drewna na rok. W projekcie budowlanym zamiennym (str. 12) zawarte jest jedynie enigmatyczne stwierdzenie, że istniejący obiekt budowlany będący przedmiotem inwestycji nie jest zaliczany do obiektów takich jak tartak oraz stolarnia posiadająca instalację do impregnowania drewna lub o zdolności produkcyjnej mniejszej niż 10 000 m3/rok. Ze sformułowania tego nie wynika czy obiekt budowlany nie jest w ogóle tartakiem bądź stolarnią czy też jest tartakiem lub stolarnią ale o zdolności mniejszej niż 10 000 m3/rok. Organ administracji rozpoznając ponownie sprawę powinien uzyskać jednoznaczne oświadczenie inwestora jakiego rodzaju działalność ma być prowadzona w zrealizowanym obiekcie, a jeżeli działalność tę można określić jako prowadzenie tartaku lub stolarni, to jaka będzie roczna wielkość produkcji. Dopiero uzyskanie tych danych pozwoli na ustalenie, czy zrealizowana przez skarżącego kasacyjnie inwestycja może być zaliczona do przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 48 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Tym samym wskazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego było w pełni zasadne.

Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.