Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 910/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 910/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: S. NSA Tadeusz Kuczyński S. NSA Bogumiła Skrzypczak (sprawozdawca) Protokolant: po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2004 roku sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. (Nr [...]); 2. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł (słowie: dziesięć złotych) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; 3. n i e o r z e k a o wykonalności zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku (Nr [...]) organ odmówił K. M. przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (D/.U Nr 87, poz. 395 z późn.zm.). Organ stwierdził, że w sprawie ma zastosowanie art. 4 ust. 1 tej ustawy stwierdzający, że świadczenia pieniężne są przyznawane na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, a także na podstawie dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj represji. Wnioskodawczyni nie przedstawiła jednak wymaganych dowodów w terminie i nie istnieją dowody potwierdzające rodzaj represji stosowanej w okresie okupacji.

K. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym wniosku zarzuciła, że wszelkie dowody zostały przesłane do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przez Stowarzyszenie Osób Poszkodowanych przez III Rzeszę w dniu [...] r. Zarzuciła też, że decyzja nie wskazuje przyczyn odmowy przyznania świadczenia za czas pobytu w obozie pracy przymusowej. Jednocześnie powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2001 r. III RN 112/95 i wskazywała, że chociaż w okresie represji była dzieckiem może być jej przyznane świadczenie przewidziane w ustawie.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) - wydaną na podstawie art. 127 § 3 i 138 § l pkt. 2 Kpa oraz art. art.2 pkt 2 lit. a oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (D/.U Nr 87, poz. 395 z późn.zm.) - uchylił swoją decyzję z dnia [...]r. i odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia przewidzianego w ustawie z tytułu osadzenia K. M. w obozie pracy przymusowej w G. pow. W. w okresie od [...] r. do [...]r.

Organ stwierdził, że wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej. Wniosek ten jednak jest nieuzasadniony, gdyż w okresie okupacji w miejscowości G. pow. W. nie istniał obóz pracy przymusowej. Ustalenia te organ oparł na podstawie opracowania Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen pt. "Das Nationalsozialistische Lagersystem (CCP)".

Niezależnie od tego organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni w wieku [...]lat mieszkała wraz z rodzicami w zbiorczym obozie mieszkalnym dla obcokrajowców - robotników przymusowych, którzy wykonywali pracę w firmie A. Z zeznań świadków wynika, że osoby dorosłe pracowały w tej fabryce, zaś dzieci pozostawały na miejscu bez opieki osób dorosłych. Okoliczności te w ocenie organu wskazują na to, że nie ma podstaw do przyjęcia, ze wnioskodawczyni wykonywała pracę przymusową w rozumieniu cyt. ustawy. Poza tym organ stwierdził, że wnioskiem skarżącej nie było objęte świadczenie z tytułu pracy przymusowej. W ocenie organu cytowany wyżej wyrok Sądu Najwyższego w tej sprawie nie może mieć zastosowania, gdyż brak jest dowodów osadzenia skarżącej w obozie pracy przymusowej.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał także, że decyzję z dnia [...]r. należało uchylić, gdyż błędnie w tej decyzji przyjęto, że wnioskodawczyni przekroczyła termin do złożenia dowodów, skoro taki termin w ogóle nie został jej zakreślony.

K. M. wniosła na tę decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze zarzuciła, że błędnie przyjął organ, iż w miejscowości G. nie istniał obóz pracy przymusowej, skoro fakt ten jest potwierdzony dokumentem otrzymanym z A. Poza tym podtrzymywała swoje dotychczasowe zarzuty.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i również powoływał się na dotychczasową argumentację, a nadto zarzucił, że rodzice skarżącej niewątpliwie przebywali na robotach przymusowych, jednakże z tytułu wykonywanej pracy byli ubezpieczeni, podczas gdy osoby umieszczone w przymusowych obozach pracy ubezpieczani nie byli. W związku z tym na podstawie zebranych materiałów należy przyjąć, że wprawdzie skarżąca była deportowana na teren III Rzeszy, jednakże nie przebywała w obozie pracy przymusowej, a z uwagi na wiek należy wykluczyć, aby wywiezienie miało na celu zmuszanie do pracy przymusowej. Jednocześnie organ powołał się na poglądy wyrażone w uchwale NSA z dnia 12 października 1998 r. - OPS 5/98, wyrokach NSA z dnia 24 września 1998 r. II SA/Gd 277/98, z dnia 12 listopada 1998 r. II SA/Gd 728/98, 24 marca 1999 r. SA/Sz 863/98, z dnia 4 lipca 2000 r. II SA/Po 856/99, z dnia 3 marca 2000 r. II SA/Wr 1284/98 i z dnia 9 czerwca 2000 r. II SA/Wr 1906/98.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 roku - właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 - 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organ administracyjny naruszył prawo materialne i przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył bowiem obowiązek wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a w konsekwencji nie ustalił prawidłowego stanu faktycznego sprawy.

W związku z tym organ naruszył obowiązek wynikający z art. 7 i 77 § 1 kpk.

Brak wyczerpujących ustaleń uniemożliwia ocenę, czy skarżąca posiada uprawnienia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz.395) - w związku z tym naruszenie przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym miało wpływ na wynik sprawy.

Należy bowiem stwierdzić, że organ administracyjny załatwiający wniosek skarżącej skupił się na ocenie, czy skarżąca była deportowany do obozu pracy przymusowej.

Zgodnie z art. 2 cyt. ustawy represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Brzmienie ustawy wskazuje zatem, że przewiduje ona dwa odrębne tytuły do ubiegania się o świadczenie pieniężne: po pierwsze z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej oraz po drugie - z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Z treści wniosku skarżącej wniesionego do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika, że wskazywała ona, że wniosek swój opiera zarówno na zarzucie deportacji do pracy przymusowej, jak też na zarzucie osadzenia w obozie pracy. Jeżeli zatem organ administracyjny ustalił, że skarżąca nie przebywała w obozie pracy przymusowej winien także ocenić, czy uprawnienia skarżącej do świadczenia pieniężnego nie wynikają z faktu deportacji do pracy przymusowej.

Niezależnie od tego Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że materiał zebrany w sprawie nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca przebywała w obozie pracy przymusowej. Organ posłużył się dokumentami w języku niemieckim, bez ich przetłumaczenia. Taki dokument nie może być przedmiotem dowodu w Polsce, gdyż postępowanie administracyjne i administracyjno - sądowe toczy się w języku polskim, który jest językiem urzędowym. Stąd też nie można ustalić, czy prawdziwy jest zarzut skarżącej co do pobytu w obozie pracy, czy też stanowisko organu co do tego, że w miejscu pobytu skarżącej w ogóle obozu pracy nie było.

W materiale sprawy nie znajduje żadnego potwierdzenia przywołana przez organ okoliczność, że skarżąca przebywała w obozie mieszkalnym. Takie stwierdzenie jest dowolne, nie poparte żadnym dowodem i dlatego musi być uznane za ustalenie poczynione z naruszeniem art. 7 i 77 kpa.

Analizując stanowisko organu należy w związku z tym stwierdzić, że dotychczasowy stan sprawy nie pozwala na ocenę, czy skarżąca przebywała w obozie pracy przymusowej.

Organ administracyjny nie poczynił też żadnych ustaleń dotyczących deportacji skarżącej do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji i odpowiedzi na skargę organ przyjmuje, że rodzice skarżącej byli deportowani do pracy przymusowej. Jednakże w odpowiedzi na skargę jednocześnie organ zwraca uwagę na fakt ubezpieczenia rodziców, wskazując, że robotnicy przymusowi takiej procedurze nie podlegali. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpada zatem w sprzeczność i ta sprzeczność nie została dotychczas rozstrzygnięta.

Nie można jednak zgodzić się z poglądami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pieniężnego może być okoliczność, że skarżąca z uwagi na wiek nie mogła być deportowana do pracy przymusowej, ani też pracy takiej faktycznie nie mogła wykonywać. Takie okoliczności są bowiem obojętne z punktu widzenia treści art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz.395). Z unormowania powyższego wcale nie wynika, że niemożność wykonywania pracy przez osobę deportowaną, np. z powodu wieku lub innych przyczyn, wyklucza uznanie, iż wywiezienia dokonano w celu wykonywania pracy przymusowej. Pogląd taki jest obecnie utrwalony w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000 r. V SA 674/00). Utrwalony jest także pogląd, że małoletnia osoba deportowana wraz z rodziną do pracy przymusowej nie jest zobowiązana do wykazywania, że faktycznie wykonywała pracę przymusową, jeżeli ze względu na jej wiek wykonywanie takiej pracy nie było możliwe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r. III RN 112/99 - OSNP Nr 20 poz. 736, z dnia 6 kwietnia 2000 r. III RN 143/99 - Wokanda z 2000 r. Nr 9 poz. 31).

Wprawdzie w okresie wcześniejszym wypowiadane były w orzecznictwie odmienne poglądy, jednakże okazały się one odosobnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie poglądów tych nie podziela.

Jeżeli zatem organ nie kwestionował faktu deportacji rodziców, a tym samym również skarżącej, w rozumieniu art. 2 pkt. 2 lit. a cyt. ustawy, nie mógł skarżącej odmówić przyznania świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie tylko z tego powodu, że nie wykazała, iż faktycznie wykonywała pracę przymusową, jak też z tego powodu, że jej wiek wykluczał deportację, której celem byłaby praca przymusowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że organ administracyjny naruszył prawo materialne, przez błędną wykładnię cytowanej ustawy, jak też przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany - zgodnie z art. 200 cyt. ustawy zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.

Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżona decyzja nie tworzyła po stronie skarżącego żadnych praw.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.