Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 39/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. działając na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) , art. 4, art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111; zwanej poniżej w skrócie "ustawą" lub "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. S.od decyzji Nr [...]z dnia [...] października 2020 r. wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działającego z upoważnienia Burmistrza Z., w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podało między innymi, że powodem odmowy przez organ I instancji był brak spełnienia warunków art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje bowiem od [...]. roku życia, zatem zgodnie z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ponadto nie zostały spełnione pozostałe przesłanki, gdyż ojciec pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie wyraża chęci sprawowania opieki nad mężem, zatem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

Rozpoznając wniesione odwołanie organ II instancji podał, że skarżąca ma lat [...] i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubentem (prowadzącym własną działalność gospodarczą), dwójką ich małoletnich dzieci oraz niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca nie posiada prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Nie posiada też własnego orzeczenia o niepełnosprawności i o niezdolności do pracy. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z kolei osoba wymagająca opieki - ojciec skarżącej - legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].09.2019 r., z którego wynika, że jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Orzeczenie wydane zostało do [...].09.2024 r. Niepełnosprawność istnieje od [...]- go roku życia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].08.2019 r.

Ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, lecz jego małżonka nie mieszka z rodziną, odwiedza ją sporadycznie i oświadczyła, że mąż jest alkoholikiem, doznała od niego w przeszłości wiele krzywd i nie chce z tego powodu podjąć się opieki. Małżonkowie pozostają w faktycznej separacji. Małżonka ma problemy zdrowotne, z zaświadczenia lekarskiego wynika, że choruje przewlekłe na cukrzycę, nadciśnienie, zwłóknienie i marskość wątroby, plamicę i inne skazy krwotoczne. Ze względu na stan zdrowia nie może opiekować się chorym mężem. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

Jak ustalono, w tym samym budynku co skarżąca z rodziną, mieszka z mężem i dwojgiem dzieci druga córka (siostra skarżącej), która oświadczyła, że nie może opiekować się ojcem gdyż doznała od ojca wielu krzywd z powodu nadużywania alkoholu i ma do ojca ogromny żal. Potwierdziła, że opiekę nad ojcem sprawuje skarżąca. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].09.2020 r. ze stroną oraz z oświadczeń i dokumentów złożonych przez stronę do wywiadu wynika, że ojciec skarżącej ma amputowaną nogę i cierpi na bóle kręgosłupa. Korzysta z wózka inwalidzkiego, chodzika, łóżka rehabilitacyjnego oraz z pampersów. Zakres działań opiekuńczych, które wykonuje skarżąca nad swoim ojcem sprowadza się do przygotowywania posiłków, pomocy w korzystaniu z toalety (co jest utrudnione ze względu na wysoki próg w drzwiach), pomocy w innych czynnościach życia codziennego.

Relacjonując dalej przebieg postępowania organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

"1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób - jeżeli nic podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni łub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia."

Organ odwoławczy zauważył, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K [...]/13 (Dz. U. z [...] października 2014 r. poz. [...]) Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stanowisko odnośnie do wykładni i stosowania art 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. K [...]/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych i sprowadza się ono do tego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust, 1 Konstytucji RP. W takiej sytuacji nie można odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje od [...]. roku życia, skoro bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje moment powstania niepełnosprawności. Z tych przyczyn, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego, gdyż wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną, a naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętej decyzji.

Dalej organ odwoławczy analizował, czy w sprawie zaistniała negatywna przesłanka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy oświadczeniach rodzinnych, wyłączająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzecznictwa wynika, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z utrwalonego w judykaturze poglądu sądów administracyjnych wynika, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia jednak uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli.

Na tym tle Kolegium podniosło, że z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że opiekę sprawuje skarżąca (córka) oraz incydentalnie druga córka - obie mieszkające z ojcem i własnymi rodzinami w tym samym budynku. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie lekarza rodzinnego potwierdzające niemożność sprawowania przez jej matkę opieki z przyczyn zdrowotnych. Przy tym organ miał na względzie, że małżonkowie nie mieszkają razem, gdyż oboje pozostają w faktycznej separacji a nadto matka skarżącej odwiedza swe córki sporadycznie. Potwierdza to zdaniem Kolegium, że brak sprawowania opieki ze strony małżonki ojca wynika z przyczyn obiektywnych, niezależnych, a stwierdzenie tej okoliczności - w świetle cytowanego orzecznictwa - nie daje to podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym Kolegium nie kwestionowało braku uprawnienia skarżącej do komentowanego świadczenia na podstawie brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy.

Kolegium wszakże uznało, że w sytuacji strony skarżącej nie została spełniona inna przesłanka z art. 17, a mianowicie dotycząca nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ argumentował, że opieka nad rodzicem w wyniku choroby bądź wieku starczego jest rzeczą naturalną i obowiązkiem dziecka w stosunku do rodzica, jednak nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Kolegium, niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie ma istotnego związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły. Jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi bowiem o czynności związane z przygotowaniem i podawaniem posiłków czy pomocą w skorzystaniu z toalety oraz zapewnieniem leków i opieki lekarskiej. Obowiązki tego typu można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Z akt sprawy wynika, że skarżąca sprawuje nad ojcem prawidłowo opiekę polegającą na pomocy głównie w codziennych czynnościach. Uwzględniając powyższe, Kolegium miało na względzie, że chociaż stan zdrowia podopiecznego powoduje, że wymaga on stałej opieki, to jednak ta opieka nie jest i nie musi być świadczona ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi skarżącej codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec ojca. Rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W tej sytuacji Kolegium nie znalazło podstaw do przyjęcia, że rezygnacja skarżącej z podjęcia zatrudnienia spowodowana jest jedynie koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z tego względu utrzymało w mocy decyzję odmowną wydaną w pierwszej instancji.

W skardze, domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca zarzuciła, że decyzja została wydana z naruszeniem:

- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (ojcem skarżącej) nie wykazuje związku przyczynowego z jej rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, polegającym na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w błędnym ustaleniu, iż skarżąca nie musi sprawować opieki nad ojcem w sposób ciągły i nieprzerwany a w konsekwencji, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy sprawuje ona stałą i nieprzerwaną opiekę nad ojcem.

Skarżąca argumentowała, ze przesłanką utrzymania w mocy decyzji organu I instancji był brak związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem opieki, co zaś nie stanowiło podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ pierwszej instancji. Organ ten w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym uznał iż opieka nad ojcem jest kompleksowa i jedynie w sposób przykładowy wymienił czynności jakie wykonuje w związku z jej sprawowaniem skarżąca. Tym bardziej stanowisko i ustalenia Kolegium w tym zakresie budzą poważne wątpliwości, gdyż takie stanowisko nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Ojciec zmaga się z wieloma chorobami, jednakże główną przyczyną zaliczenia go do znacznego stopnia niepełnosprawności w sierpniu 2019 roku było amputowanie kończyny dolnej dnia [...] sierpnia 2019 r., Skarżąca zrezygnowała z pracy z dniem [...] listopada 2019 roku, gdyż opieka nad ojcem uniemożliwiła jej dalsze jej wykonywanie. W początkowej fazie próbowała jeszcze pogodzić pracę zarobkową z opieką nad ojcem, jednakże stało się to niemożliwe. Niepełnosprawność ojca spowodowana jest licznymi chorobami, jest on osobą poruszającą się na wózku inwalidzkim w związku z amputacją kończyny dolnej w zasadzie jest osobą leżącą używającą pampersów. We wszystkich czynnościach codziennych (higiena, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, spacery, podawanie lekarstw) pomaga mu skarżąca, załatwia też wszystkie jego sprawy urzędowe, asystuje przy wizycie u lekarza, na badaniach, realizuje recepty. Z oświadczenia ojca wynika, że córka jest jedyną osobą, na której pomoc może liczyć. Opieka ta ma charakter ciągły i stały. Należy również zauważyć, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, na podstawie tego rodzaju schorzeń, stwierdziło znaczny stopnień niepełnosprawności. Przedmiotowe orzeczenie w punkcie 7 wskazań jednoznacznie stanowi o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

W skardze podkreślono, że art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak też inne przepisy tej ustawy, nie określają precyzyjnie sposobu sprawowania opieki, który uprawniałby do przyznania przewidzianego w nim świadczenia. Opieka musi mieć charakter stały lub długotrwały. Jedynym z warunków jest natomiast ustalenie, że faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym jest niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową opiekuna. Skarżąca zarzuciła, że organ nie wyjaśnił jak doszedł do konkluzji o braku związku przyczynowego pomiędzy opieką a rezygnacją z zatrudnienia i jak należy pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną ruchowo - leżącą - z pracą zarobkową.

Powyższe ustalenia są całkowicie sprzeczne z materiałem dowodowym oraz zasadami logicznego rozumowania.

Skarżąca podkreśliła dalej, iż ojciec porusza się na wózku inwalidzkim, jest osobą leżącą i jest całkowicie zależny od osób trzecich, dodatkowo jest pampersowany, nie może być pozostawiony sam na parę godzin w czasie, gdy skarżąca miałaby pracować. Takie orzeczenie Kolegium wobec osoby o tak trwałej i zależnej od osób trzecich niepełnosprawności jest całkowicie nieuzasadnione. To skarżąca wzięła na siebie cały ciężar opieki nad ojcem i niestety musiała zrezygnować z zatrudnienia aby tę opiekę wykonywać właściwie, jednak mimo to odmówiono jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że skarga generalnie nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała lub długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt I OSK [...]/20). Inaczej ujmując, z komentowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie jej - spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia [...]maja 2015 r., sygn. akt I OSK [...]/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności (np. ojcem) – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK [...]/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt I OSK [...]/16). W takim kontekście także sam fakt legitymowania się przez podopiecznego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczającą przesłanką uprawniającą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W powyższym świetle, jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która pozostaje ściśle związana z zakresem sprawowania rzeczywistej i koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w B. z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk [...]/12). Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Sądu, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ w sposób przekonujący przyjął, że taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Jak wynika z dokonanych w toku postępowania ustaleń, zwłaszcza w ramach wywiadu środowiskowego, ale także dokumentów i oświadczeń, ojciec skarżącej ma amputowaną nogę, cierpi na bóle kręgosłupa, porusza się na wózku inwalidzkim lub przy pomocy chodzika. Korzysta z łóżka rehabilitacyjnego oraz z pampersów, przy zmianie których skarżąca mu pomaga. Zakres działań opiekuńczych, które wykonuje skarżąca nad swoim ojcem sprowadza się do przygotowywania posiłków, pomocy w korzystaniu z toalety (co jest utrudnione dla podopiecznego ze względu na wysoki próg w drzwiach), pomocy w innych czynnościach życia codziennego jak spacery, sprzątanie, pranie, podawanie lekarstw. Skarżąca załatwia też wszystkie jego sprawy urzędowe, asystuje przy wizycie u lekarza, na badaniach, realizuje recepty.

Trzeba wszakże podkreślić na podstawie lektury akt administracyjnych sprawy, że ojciec skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą skoro jest w stanie sam poruszać się na wózku, z akt nie wynika by był niesprawny ruchowo w górnej części ciała, nie wymaga karmienia, pojenia, jest świadomy. Jest zdolny samodzielnie się ubrać, umyć, spożywać posiłki czy zażyć lekarstwa. W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych ustaleń podczas wywiadu środowiskowego, organ słusznie przyjął, że rozmiar obowiązków skarżącej związanych z opieką nad ojcem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie ojcu podczas wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności strony skarżącej. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania skarżącej z ojcem nie może usprawiedliwiać skarżącej w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Podkreślenia wymaga, że z akt sprawy nie wynika, by ojciec skarżącej wymagał ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru ze strony skarżącej. Zgodzić należy się zatem z organem, że czynności odnoszące się do opieki nad ojcem wykonywane przez skarżącą mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem.

Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze naruszeń prawa procesowego ani materialnego. Zgromadzony materiał dowodowy, odzwierciedlony w aktach, pozwalał na podjęcie niewadliwego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę w całości.