Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 821/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29; art. 19; art. 21 ust. 2; art. 23 ust. 2; art. 17 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1230
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury - tekst jednolity.
article: art. 52 par. 1; art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 18
journal: Dz.U. 2015 poz 694
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację ogólną oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1230 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o KSSiP", w związku z art. 18 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 694) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia A. P. na aplikację ogólną.

Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] odmówił przyjęcia A. P. na aplikację ogólną. Od wskazanej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała liczbę punktów przyznanych jej z testu stanowiącego pierwszy etap procedury oraz z pracy pisemnej stanowiącej drugi etap procedury konkursowej w zakresie rozwiązania kazusów: z prawa prywatnego i publicznego.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2016 r. Minister Sprawiedliwości stwierdził, że A. P. z testu stanowiącego pierwszy etap procedury konkursowej otrzymała [...] punktów. Weryfikacja liczby punktów wykazała, że została ona ustalona prawidłowo. Analizie poddano odpowiedzi udzielone przez skarżącą w teście porównując je z "kluczem rozwiązań".

Test konkursowy sprawdzający wiedzę z dziedzin prawa składał się ze 150 pytań zawierających cztery możliwe propozycje odpowiedzi, spośród których tylko jedna była prawidłowa. Za każde prawidłowe rozwiązanie kandydat uzyskiwał jeden punkt. Wybór odpowiedzi następował poprzez zakreślenie jednej z czterech propozycji odpowiedzi na pytanie.

Organ wskazał, że A. P. błędnie odpowiedziała na pytania nr: 4, 10, 25, 27-29, 33, 50, 52, 54, 55, 71, 77, 89, 99, 101-103, 140, 141, 148, 150. Łącznie udzieliła 22 nieprawidłowych odpowiedzi. Skarżąca zakwestionowała brak punktu za odpowiedzi na pytania nr 28, 54 i 71.

Na pytanie nr 28 udzieliła odpowiedzi C ("ustalić sposobu zabezpieczenia spłat"), tymczasem prawidłową była odpowiedź D ("odroczyć terminu zapłaty rat już wymagalnych"). Podstawą odpowiedzi na to pytanie był art. 212 § 3 ustawy – Kodeks cywilny, który stanowi: jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych.

Możliwość odroczenia zapłaty rat wymagalnych znajdzie więc zastosowanie tylko na wniosek dłużnika w sytuacji absolutnie wyjątkowej, uzasadnionej innymi istotnymi okolicznościami sprawy, na co zresztą wskazywała sama skarżąca, cytując w odwołaniu poglądy komentatorów. Tymczasem możliwość zabezpieczenia jest dopuszczalna w każdym przypadku, kiedy zachodzi taka potrzeba. Z brzmienia przepisu wynika, że zabezpieczenie nie jest tak wyjątkową sytuacją jak odroczenie zapłaty rat wymagalnych, które może nastąpić wyłącznie na wniosek dłużnika i co do zasady jest niedozwolone jako naruszające interesy wierzyciela (uprawnionego do rat wymagalnych). A. P. nie ma racji, twierdząc, że powołany przepis zabrania sądowi ustalania sposobu zabezpieczenia spłat.

Strona wskazała również, że powinna otrzymać punkt za odpowiedź na pytanie nr 54 "zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym do przysposobienia jest potrzebna zgoda rodziców przysposabianego nawet, gdy" (skarżąca zaznaczyła odpowiedź D "porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody", podczas gdy prawidłowa była odpowiedź B "wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało im zawieszone"). Podstawą odpowiedzi na to pytanie był art. 119 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który stanowi, że do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców przysposabianego, chyba że zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej lub są nieznani albo porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Z jego treści wynika więc wprost, że zaznaczona przez skarżącą odpowiedź jest jednym z wyłączeń zgody, o których mowa w tym przepisie.

Na pytanie nr 71 ("Według Kodeksu postępowania cywilnego o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się:") skarżąca udzieliła odpowiedzi D ("tylko sąd spadku"), twierdząc, że zrozumiała pytanie w taki sposób, iż chodziło w nim o złożenie oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przed notariuszem. Tymczasem prawidłowa była odpowiedź B sformułowana w oparciu o przepis art. 643 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, który stanowi, że o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności. Zdaniem organu z treści pytania nie wynikało w żaden sposób, że chodzi o złożenie oświadczenia przed notariuszem. Nie dotyczyło ono także kwestii tego, czy notariusz lub sąd rejonowy, przed którym złożono takie oświadczenia, przesyła je sądowi spadku. Pytanie dotyczyło wyłącznie tego, kogo się o takich oświadczeniach zawiadamia i – wbrew twierdzeniom skarżącej – było sformułowane jasno.

Zdaniem organu komisja konkursowa dokonała oceny testu skarżącej zgodnie z "kluczem rozwiązań", nie stwierdzono także, aby jakaś odpowiedź, wskazana jako prawidłowa w "kluczu rozwiązań", była odpowiedzią wadliwą, niejednoznaczną lub jedną z kilku możliwych. Nie budził także wątpliwości sposób konstrukcji pytań zawartych w teście. Wynik osiągnięty przez skarżącą z testu sprawdzającego wiedzę z poszczególnych dziedzin prawa został ustalony prawidłowo, także pod względem arytmetycznym.

Komisja konkursowa, działając na podstawie § 15 ust. 3 rozporządzenia, na posiedzeniu w dniach [...]-[...] listopada 2015 r. sporządziła listę kwalifikacyjną, na której A. P. znalazła się na [...] pozycji z wynikiem [...] punktów (tom I, k. 84).

Warunkiem dopuszczenia do drugiego etapu konkursu było uzyskanie z testu minimum 121 punktów. Wynik osiągnięty przez A. P. przekroczył wskazane minimum, strona została dopuszczona do sporządzenia pracy pisemnej obejmującej rozwiązanie trzech kazusów – z prawa prywatnego, publicznego oraz karnego. Za swoją pracę skarżąca otrzymała łącznie [...] punktu.

Praca skarżącej w zakresie rozwiązania kazusu z prawa prywatnego została oceniona przez obu członków komisji konkursowej na [...] punktów. Ocena przyznana w oparciu o średnią arytmetyczną wyniosła [...] punktów. Ocena wystawiona przez członków komisji konkursowej za tę część pracy jest zgodna z przyjętymi kryteriami oceny.

A. P. zakwestionowała ocenę tej części pracy. W ramach odpowiedzi dotyczącej kazusu z prawa prywatnego badaniu podlegało m.in. wskazanie, czy pozwane mają legitymację procesową bierną. Należało wskazać, że taka legitymacja przysługuje E. G. i A. H. jako spadkobierczyniom testamentowym na podstawie art. 991 § 2 k.p.c. Strona wskazała jedynie w różnych częściach pracy, że pozwane są spadkobierczyniami i są legitymowane w sprawie o zachowek na podstawie art. 1001 k.c., jednak zabrakło wskazania prawidłowej podstawy prawnej. Egzaminatorzy wyinterpretowali wypowiedź skarżącej z jej pracy, jednakże nie mogli przyznać punktu za wskazanie podstawy prawnej, skoro strona tej podstawy nie podała. Wobec powyższego ocenę (jeden punkt), zdaniem organu, należy uznać za prawidłową.

Ocenie podlegała również możliwość zastosowania art. 5 k.c. dla spraw o zachowek (zadanie punktowane w skali od 0 do 2 pkt., strona nie otrzymała punktów). A. P. podniosła, że na stronie 6 pracy napisała, iż powoływanie się na brak opieki powoda nad spadkobierczynią nie ma żadnego znaczenia w procesie o zachowek i powoływanie się na tę okoliczność nie jest zasadne. Tymczasem na stronie 6 pracy znajdują się rozważania na temat niegodności dziedziczenia oraz art. 928 k.c. i w tym kontekście skarżąca stwierdziła: "przesłanki na jakie powołują się pozwane a to, że żądanie pozwu nie powinno być uwzględnione ze względu na poczucie sprawiedliwości nie ma znaczenia dla procesu". Taka odpowiedź nie dotyczy w ogóle rozważań na temat możliwości zastosowania art. 5 k.c., czyli możliwości zastosowania klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego w sprawach o zachowek. Stan faktyczny opisany w kazusie jednoznacznie wskazuje, że intencją pozwanych było powołanie się na treść tego unormowania. Zdająca winna wskazać, że ocena prawa do zachowku nie może opierać się jedynie na ogólnym odwołaniu się do zasad współżycia społecznego. Art. 5 k.c. do instytucji zachowku może być stosowany tylko w sytuacjach skrajnie rażącego zachowania uprawnionego względem spadkodawcy bądź tak drastycznej sytuacji zobowiązanego, że wykonanie uprawnienia do zachowku naraziłoby go na skrajny niedostatek bądź wręcz niesprawiedliwość. O zastosowaniu art. 5 k.c. do roszczeń z tytułu zachowku powinny decydować okoliczności istniejące w płaszczyźnie uprawniony – spadkobierca, nie zaś uprawniony – spadkodawca. Przede wszystkim zaś art. 5 k.c. może jedynie prowadzić do ograniczenia roszczeń osoby uprawnionej do zachowku, w żadnym wypadku nie może być podstawą oddalenia powództwa o zapłatę. Kwestia ewentualnego uznania J. K. za niegodnego dziedziczenia (art. 928 § 2 k.c.) oraz jego ewentualnego wydziedziczenia (art. 1008 k.c.) może być rozważana jedynie w płaszczyźnie utraty jego uprawnień do zachowku, nie zaś w kontekście zastosowania instytucji przewidzianej w art. 5 k.c. Z tych powodów ocena pracy skarżącej, przy uwzględnieniu kryteriów takich jak prawidłowość odpowiedzi, poprawność wskazanej podstawy prawnej, zasadność i sposób argumentacji, mieściła się w kryteriach oceniania stosowanych przez komisję konkursową.

Rozwiązując kazus z prawa cywilnego, strona powinna podać, że pozwane są odpowiedzialne za zapłatę zachowku jako spadkobierczynie testamentowe – art. 991 § 2 k.c. (zadanie punktowane w skali od 0 do 1 pkt., skarżąca nie otrzymała punktu i ocenę tę zakwestionowała). Strona napisała wprawdzie, że zmarła sporządziła testament mocą którego do spadku powołała 2 wnuczki, E. G. i A. H. na mocy postanowienia SR z dnia [...] września 2012 r. nabyły spadek po ½ części każda". Nie wskazała jednak wprost, że odpowiedzialność pozwanych wynika właśnie z tego, że są spadkobierczyniami testamentowymi i roszczenie przeciwko nim przysługuje na podstawie art. 991 § 2 k.c. Jej wypowiedź nie tylko nie jest precyzyjna i kompletna, ale i nie zawiera podstawy prawnej przyjętego stanowiska. Nie spełnia więc kryteriów oceny pracy pisemnej. W tej sytuacji ocenę przyznaną przez obu egzaminatorów należy uznać za w pełni uzasadnioną.

Praca A. P. w zakresie rozwiązania kazusu z prawa publicznego została oceniona przez jednego z członków komisji konkursowej na [...] punktów, zaś przez drugiego na [...] punktów. Ocena przyznana w oparciu o średnią arytmetyczną z tej części pracy wyniosła [...] punktu. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości ocena wystawiona przez członków komisji konkursowej za tę część pracy jest zgodna z przyjętymi kryteriami oceny i odzwierciedla jej wartość merytoryczną.

Skarżąca nie zgodziła się z oceną rozwiązania kazusu z prawa publicznego w zakresie punktacji określonej w pkt. 1.1 arkusza oceny (wskazanie, iż wniosek o odrzucenie skargi motywowany brakiem uprzedniego odwołania się skarżącego jest nietrafny i omówienie art. 52 § 1 P.p.s.a. – zadanie punktowane w skali od 0 do 4 pkt., strona otrzymała od jednego z egzaminatorów [...] pkt., od drugiego zaś [...] pkt.). Udzielając odpowiedzi strona wskazała: "Zgodnie z art. 52 P.p.s.a. – § 1 co do zasady skargą można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, chyba że skargę wnosi prokurator. Prokurator nie miał obowiązku wyczerpywać środków zaskarżenia, a więc zarzuty pełnomocnika są bezzasadne. Tymczasem przepis art. 52 § 1 P.p.s.a. stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Zatem skarżąca nie wskazała, że zasada uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia ma zastosowanie wtedy, kiedy służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Nie podała ponadto, że zasady tej nie stosuje się w ogóle do skarg wnoszonych również przez dwa pozostałe ograny wymienione w tym przepisie in fine. Zgodnie z kryteriami oceny członkowie komisji egzaminacyjnej zobligowani byli wziąć pod uwagę m. in. prawidłowość odpowiedzi, poprawność wskazanej podstawy prawnej oraz układ i styl wypowiedzi. Jeden z egzaminatorów wyinterpretował wprawdzie ze stwierdzenia "można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia", że chodzi o sytuację, kiedy przysługiwały one skarżącemu w postępowaniu, jednakże drugi – kierując się wskazanymi kryteriami oceny - uznał zasadnie, że ocenie podlegać może wyłącznie to, co wynika wprost z pracy. Strona nie może przenosić na egzaminatorów obowiązku interpretowania jej pracy i doszukiwania się w niej stwierdzeń, które nie zostały wprost zawarte. Kwestionowaną ocenę strony w analizowanym zakresie Minister Sprawiedliwości uznał za uzasadnioną.

Oceny każdej pracy pisemnej dokonują, niezależnie od siebie, dwaj członkowie komisji konkursowej. Każdy wystawia ocenę w skali od 0 do 25 punktów za każde zadanie oraz sporządza pisemne uzasadnienie oceny. Liczba punktów przyznanych kandydatowi za pracę pisemną jest średnią ocen wystawionych przez obu członków komisji konkursowej.

W ramach drugiego etapu konkursu kandydaci sporządzają pracę pisemną, w której pewne jej elementy podlegają oznaczonej obligatoryjnej punktacji i to niezależnie od uznania oceniającego. Istnieje jednak tzw. margines swobody oceniającego, który jest zależny od jego wiedzy, doświadczenia, indywidualnych wymagań i może przejawiać się w przyjętych przez zespół konkursowy granicach.

Ocena pracy skarżącej dokonana przez członków komisji egzaminacyjnej mieści się w ustalonych kryteriach, nie wykracza poza zakres swobody oceniania przysługującej egzaminatorom, jest zgodna z miernikami przyjętymi przez komisję konkursową, nie zawiera błędów rachunkowych i odzwierciedla wartość merytoryczną jego pracy.

Członkami komisji konkursowej są sędziowie co najmniej sądu okręgowego lub wojewódzkiego sądu administracyjnego, prokuratorzy co najmniej prokuratury okręgowej, będący specjalistami z różnych dziedzin prawa, a także pracownicy naukowi, naukowo-dydaktyczni lub dydaktyczni szkoły wyższej posiadający co najmniej stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych oraz przedstawiciele Krajowej Rady Sądownictwa i Krajowej Rady Prokuratury. Do oceny pracy pisemnej kandydatów wymagana jest również możliwość porównania z pracami pozostałych uczestników konkursu.

Ocenienie konkretnej pracy w kontekście innych prac, umożliwia zastosowanie kryteriów takich jak np. wyróżniająca się argumentacja prawnicza, ponadstandardowa wiedza związana z tematyką kazusu czy też sposób argumentacji. Oceniając pracę A. P., organ miał możliwość porównania jej z pracami pozostałych kandydatów i wyważenia oceny na tle jakości innych prac, co znalazło odzwierciedlenie w liczbie przyznanych punktów.

Komisja konkursowa, działając na podstawie art. 18 ust. 1 K.s.s.p., na posiedzeniu w dniu [...] grudnia 2015 r. sporządziła listę kwalifikacyjną, na której A. P. znalazła się na [...] pozycji z wynikiem [...] punktu.

Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie naboru na aplikację ogólną w 2015 r. (Dz. Urz. Min. Sprawiedl. poz. 81) wyznaczył limit 150 miejsc na aplikacji ogólnej. Pozycja A. P. na tej liście wykluczyła przyjęcie na aplikację. Dyrektor Krajowej Szkoły zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], ogłosił listę kandydatów zakwalifikowanych na aplikację ogólną nie uwzględniając nazwiska strony postępowania.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że w tak ustalonym stanie faktycznym decyzja o odmowie przyjęcia A. P. na aplikację ogólną jest zasadna.

A. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2016 r. Skarżąca na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości, ewentualnie o zmianę decyzji oraz przyjęcie na aplikację lub zobowiązanie Dyrektora do przyjęcia na aplikację. Na podstawie art. 200 P.p.s.a. skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

‒ art. 2 i art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP poprzez nieustosunkowanie się organu I instancji do zarzutu skarżącej przyznania zbyt małej ilości punktów z pracy pisemnej oraz testu kwalifikacyjnego, w którym zakwestionowane pytania były sformułowane nieprecyzyjnie i niejednoznacznie a prawidłową odpowiedzią były odpowiedzi udzielone przez skarżącą a nie te wskazane w kluczu rozwiązań,

‒ art. 15 ust. 2 ustawy o KSSiP przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że Dyrektor nie jest władny do merytorycznej oceny pracy (w szczególności pytań o numerach 28, 54, 71,

‒ art. 16 ust. 1 ustawy o KSSiP polegającego na tym, że w sprawie zgłoszonych zarzutów wypowiedział się tylko Minister Sprawiedliwości, z pominięciem Dyrektora Szkoły, podczas gdy postępowanie administracyjne winno być dwuinstancyjne.

‒ § 7 ust. 1 i § 15 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r., z których wynika dla Dyrektora Szkoły obowiązek merytorycznego uzasadnienia decyzji odmownej i ustosunkowania się do zarzutów zawartych w odwołaniu,

‒ § 18 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. bowiem nie jest możliwe, aby przez jeden dzień sprawdzono 300 prac, dokonano ich oceny oraz porównania prac wszystkich kandydatów, z czego wynika, że lista kwalifikacyjna z ilością uzyskanych punktów budzi wątpliwości co do rzetelności i kryteriów sporządzenia,

‒ art. 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r., bowiem odpowiedzi wskazane jako prawidłowe są w rzeczywistości błędne, a niejednoznaczność pytań prowadzi do tego, że właściwe odpowiedzi nie pokrywają się ze wskazanymi w kluczu.

Zdaniem skarżącej w pytaniu numer 28 odpowiedź wskazana jako prawidłowa w istocie jest błędna. Sąd może zgodnie z art. 212 § 3 k.c. odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych na wniosek dłużnika w sytuacjach szczególnie uzasadnionych ale taka możliwość istnieje. Pytanie nie zawierało wskazania, czy dotyczy szczególnych okoliczności, jednak komisja uznała, że wyjątkowa możliwość rozłożenia spłaty na raty jest tożsama z brakiem możliwości rozłożenia spłaty na raty (należało zakreślić odpowiedź D). Tym samym wyjątkowa możliwość dokonania zabezpieczenia (zakreślona w punkcie C) też powinna być uznana za prawidłową. Zabezpieczenia można bowiem dokonać tylko w uzasadnionych przypadkach podobnie jak rozłożenia spłat na raty. Organ II instancji nie odniósł się do tego zarzutu w wystarczającym stopniu.

Pytanie numer 71 sformułowano nieprecyzyjnie. Odpowiedź D (należy zawiadomić sąd spadku), jest odpowiedzią prawidłową, gdyż nie wskazano w pytaniu, o jaki konkretnie stan faktyczny chodzi, tj. czy oświadczenie złożono w sądzie czy u notariusza. Zważywszy na powszechność składania oświadczeń u notariusza udzielona przeze mnie odpowiedź powinna być uznana za prawidłową, wywodzi skarżąca.

W przypadku pytania numer 54 organ nie odniósł się merytorycznie do zarzutu zgody rodziców w przypadku adopcji anonimowej, gdyż zgodnie z art. 119 K.r.o. nie można orzec adopcji anonimowej, gdy zgadza się na to tylko jeden rodzic, a porozumienia z drugim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Z przepisu tego a contrario wynika, że potrzebna jest zgoda rodzica na przysposobienie anonimowe nawet wtedy, gdy porozumienie z nim napotyka na trudne do przezwyciężenie przeszkody, zatem udzielona odpowiedź jest prawidłowa, ponieważ pytanie jest nieprecyzyjne.

Zdaniem skarżącej w toku postępowania naruszony został także art. 23 ust. 2 ustawy o KSSiP, bowiem w niniejszej sprawie odwołanie wniesiono do Ministra Sprawiedliwości, ale nie zostało ono rozpatrzone przez ten organ lecz I. L., która nie wykazała swojego umocowania do wydawania w jego imieniu postanowień, decyzji i zaświadczeń w trybie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego.

W toku postępowania doszło również do naruszenia przepisów art. 6, art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 oraz art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Ani Dyrektor Szkoły, ani Minister Sprawiedliwości nie wezwali skarżącej do złożenia wyjaśnień, nie zwrócili się do Komisji Konkursowej czy też do Zespołu Konkursowego w celu merytorycznego ustosunkowania się do podniesionych zarzutów, nie powołano też biegłych – specjalistów z zakresu dziedzin prawa. Organ nie powiadomił o zakończeniu postępowania administracyjnego, nie doręczył pisemnego uzasadnienia oceny pracy, co uniemożliwiło jej merytoryczną kontrolę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Polega ona na kontroli legalności, tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Zgodnie z art. 135 P.p.s.a sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, iż zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 694 ze zm.), konkursy na aplikację ogólną w latach 2015 i 2016 odbywają się na podstawie przepisów dotychczasowych.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się zatem do oceny tego, czy badanie przedmiotu sprawy przez organy, które orzekają w trybie art. 29 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy.

Wskazówka dotycząca powyższej problematyki została zawarta przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lutego 2013 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 2396/12 (publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd II instancji dokonał dogłębnej analizy prawnej przepisów w zakresie uprawnień Ministra Sprawiedliwości w rozpatrywaniu odwołań kwestionujących prawidłowość wystawienia oceny w systemie punktowym przez członków komisji za pracę pisemną kandydata na aplikację ogólną.

W uzasadnieniu powyższego wyroku NSA stwierdził m.in., iż "(...) w dokumentach nazwanych "kryteriami oceny pracy pisemnej" dość dokładnie wymieniono elementy jakie powinna zawierać praca oraz przewidywany za nie limit punktów (np. 0-2) w ramach ich ogólnej liczby (25). Sporządzone przez oceniających pisemne uzasadnienia ocen, o których mowa w § 18 ust. 1 rozporządzenia (...) zostały przygotowane w oparciu o kryteria opracowane przez zespół konkursowy. Analiza "kryteriów oceny pracy pisemnej" wskazuje więc, że w ramach drugiego etapu konkursu kandydaci sporządzali pracę pisemną, w której pewne jej elementy podlegały oznaczonej obligatoryjnej punktacji i to niezależnie od uznania oceniającego. Tak zwany margines swobody oceniającego zależny od jego wiedzy, doświadczenia, indywidualnych wymagań mógł przejawiać się w przyjętych przez zespół konkursowy granicach. W rozpatrywanej przez Sąd I instancji sprawie organy uznały, że w ogóle nie mogą kwestionować, kontrolować i sprawdzać pracy konkursowej i prawidłowości przyznanej punktacji z uwagi na niezależność powołanej komisji konkursowej i ograniczone w tym zakresie kompetencje Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz Ministra. Sąd I instancji przyjął, że Dyrektor Szkoły ma zgodnie z § 9 rozporządzenia w odniesieniu do komisji zapewnić jedynie jej obsługę administracyjną i techniczną. Jest to stanowisko błędne, wyraz "jedynie" nie pojawia się w tym przepisie, a analiza przepisów ustawy i rozporządzenia nie wskazuje, aby rola Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w stosunku do komisji sprowadzała się wyłącznie do wymienionych w tym przepisie czynności.

Z art. 19 ustawy wynika, że to Dyrektor na podstawie listy kwalifikacyjnej ustala listę kandydatów zakwalifikowanych na aplikację, a następnie w oparciu o art. 23 ust. 1 wydaje decyzję w sprawie przyjęcia kandydata z listy. (...) przepisy art. 15 ust. 2 pkt 8 i 11 uprawniają, a w ocenie Sądu również zobowiązują organ do dokonania ustaleń w zakresie prawidłowości ustalenia wyników konkursu.

Zagwarantowanie kandydatowi w ustawie (art. 21 ust. 2) prawa do wniesienia odwołania do Ministra, a następnie skargi do sądu powinno umożliwiać kwestionowanie przyznanej punktacji. (...) w przeciwnym wypadku prawo do odwołania byłoby iluzoryczne. Ostatecznie nie można wykluczyć, że członek komisji wskutek zwyczajnej omyłki błędnie ustali punktację. Opracowane przez zespół konkursowy "kryteria oceny pracy pisemnej" oraz sporządzane przez oceniających pisemne uzasadnienia ocen mają na celu przede wszystkim umożliwienie Dyrektorowi Krajowej Szkoły oraz Ministrowi Sprawiedliwości prawidłowe ustalenie stanu faktycznego dla potrzeb wydania rozstrzygnięcia w zakresie miejsca kandydata na liście i przyjęcia na aplikację. W ramach tych ustaleń mieści się również prawidłowość wystawienia oceny w systemie punktowym przez członka komisji za pracę pisemną kandydata sporządzoną w ramach drugiego etapu konkursu".

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował pogląd, iż nie ma podstaw do takiego ograniczania kompetencji odwoławczej Ministra Sprawiedliwości, że uniemożliwia mu to skontrolowanie oceny pracy pisemnej kandydata przez członka komisji w zakresie przyjętych kryteriów oceny. Przeciwny pogląd prowadzi do naruszenia art. 16 ust. 1 powołanej ustawy.

W nawiązaniu do zasad konstytucyjnych Naczelny Sąd Administracyjny przywołał wyrok z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1461/11 (publ.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, iż: "Jedną z zasad przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest zasada dwuinstancyjności, ustanowiona w art. 78, który stanowi, że "Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa". Realizacją tej zasady jest regulacja w art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury prawa odwołania: "Od decyzji, o której mowa w art. 1, przysługuje odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w terminie 14 dni od dnia jego wniesienia". Minister Sprawiedliwości ma rozpoznać odwołanie, co wyznacza obowiązek szczegółowego rozpoznania zarzutów wywiedzionych w odwołaniu. Dla wyznaczenia granic odwołania podstawowe znaczenie ma art. 16 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, który stanowi, że "Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór merytoryczny nad aplikacjami: ogólną, sędziowską i prokuratorską". Ta kompetencja do sprawowania nadzoru merytorycznego ma znaczenie prawne dla rozpoznania odwołania przez rozważenie stawianych zarzutów merytorycznych. Nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym jest interpretacja przepisów prawa prowadząca do fikcji prawa odwołania. Fikcja rozpoznania odwołania to przytoczenie przepisów prawa i stwierdzenie braku kompetencji do merytorycznego rozpoznania odwołania (...). O ile Minister Sprawiedliwości nie jest właściwy do zmiany oceny, to podjęcie wyjaśnienia przez członków komisji prawidłowości przez ustosunkowanie się do zarzutów w odwołaniu daje podstawy do rozpoznania odwołania. Zarówno z przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, jak i z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków (...) nie ma podstaw prawnych do wyprowadzenia ograniczeń co do kontroli zasadności przyjętej oceny przez członków komisji konkursowej".

Argumentację przywołaną w ww. rozstrzygnięciu tutejszy Sąd w pełni podziela i traktuje jak własną.

W świetle powyższego uznać należało, że organy dokonały w sposób prawidłowy ustalenia stanu faktycznego. Minister Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie, dokonał oceny prawidłowości ustalenia punktacji i w ramach tego zagadnienia odniósł się w sposób wystarczający do zarzutów dotyczących pytań zawartych w teście konkursowym o numerach 28, 54 i 71.

Sąd Wojewódzki zauważa, iż pytanie nr 28 było sformułowane w sposób następujący:

"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, a ustalone spłaty sąd rozkłada na raty, w orzeczeniu tym sąd nie może:

A. oznaczyć terminu uiszczenia odsetek,

B. określić sposobu uiszczenia spłat rat,

C. ustalić sposobu zabezpieczenia spłat,

D. odroczyć terminu zapłaty rat już wymagalnych."

W ocenie Sądu odnośnie tego pytania, trafnie organy uznały, że należało zaznaczyć odpowiedź D. Podstawą odpowiedzi na to pytanie był art. 212 § 2 k.c. Z przepisu tego wynika, jak zasadnie wyjaśnił organ II instancji, że możliwość odroczenia zapłaty rat wymagalnych znajduje zastosowanie tylko na wniosek dłużnika w sytuacji zasługującej na szczególne uwzględnienie. Dlatego też bez wniosku dłużnika sąd nie może odroczyć terminu zapłaty rat już wymagalnych (odpowiedź D). Skarżąca zakreśliła natomiast odpowiedź C, a więc odpowiedź błędną.

Kolejne kwestionowane przez skarżącą pytanie, to pytanie nr 54, które brzmiało następująco:

"Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, do przysposobienia jest potrzebna zgoda rodziców przysposabianego nawet, gdy:

A. zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej,

B. wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało im zawieszone,

C. są nieznani,

D. porozumienie się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody."

Podstawę odpowiedzi na to pytanie stanowi art. 119 § 1 k.r.o. Prawidłową odpowiedzią była w przypadku tego pytania odpowiedź B. Odpowiedź D – zaznaczona przez skarżącą – jest nieprawidłowa, gdyż w przypadku, gdy porozumienie z rodzicami napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody – zgoda rodziców jest wyłączona.

Trzecim kwestionowanym przez skarżącą pytaniem było pytanie nr 71, które brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się:

A. wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów nie są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności,

B. wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności,

C. wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów dokonały odrzucenia spadku,

D. tylko sąd spadku."

Podstawą prawną do rozwiązania problemu zawartego w pytaniu jest art. 643 k.p.c., jak słusznie wywiódł Minister Sprawiedliwości. Przepis ten wprost stanowi, że o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności. Prawidłowa odpowiedź to odpowiedź B. Skarżąca udzieliła natomiast odpowiedzi D. Sąd Wojewódzki nie podziela poglądu skarżącej, że pytanie to było sformułowane w sposób niejasny.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego błędny jest pogląd skarżącej, że organy winny wezwać ją do stosownych wyjaśnień, dlaczego zaznaczyła taką a nie inną odpowiedź, a także że należało zwrócić się do komisji konkursowej lub do zespołu konkursowego w celu merytorycznego ustosunkowania się do podniesionych zarzutów w odwołaniu, a ponadto że należało powołać biegłych z zakresu dziedzin prawa, będących przedmiotem konkursu. Zwrócić należy bowiem uwagę, że zakres postępowania dowodowego wyznacza przepis prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Mnożenie dowodów nie oznacza prawidłowego przeprowadzonego postępowania, a do tego w istocie zmieniają zarzuty skarżącej. W kwestii zbędnego mnożenia dowodów wypowiadały się wielokrotnie sądy administracyjne (por. np. wyroki NSA: 19 listopada 2014 r., sygn. akt. I FSK 1699/13, LEX W 165817 z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt. II FSK 2692/13, LEX W 19885568). Biorąc pod uwagę okoliczność sprawy, zdaniem WSA w Warszawie dalsze przeprowadzenie czynności dowodowych wskazanych przez skarżącą byłoby zbędne.

Zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 10 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie mogą zatem zostać uwzględnione.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 23 ust. 2 ustawy o KSSiP poprzez podpisanie decyzji organu odwoławczego przez osobę, która nie wykazała swojego umocowania do wydawania w jego imieniu decyzji. W toku postępowania sądowoadministracyjnego Sąd kwestię tę wyjaśnił i stwierdził, że działająca z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości I. L. legitymowała się stosownym upoważnieniem do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu tego organu (upoważnienie z dnia [...] października 2012 r.).

Odnosząc się do pozostałych kwestii zawartych w uzasadnieniach kontrolowanej decyzji Ministra Sprawiedliwości, zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dopuścił skarżącą do drugiego etapu konkursu, gdyż uzyskała ona [...] punktów w pierwszym etapie. Działanie to było zgodne z art. 17 ust. 2 ustawy o KSSiP w zw. z art. 18 ustawy zmieniającej z dnia 9 kwietnia 2015 r. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia [...] listopada 2015 r., ustalił, że warunkiem dopuszczenia do drugiego etapu konkursu jest uzyskanie co najmniej 120 punktów z testu sprawdzającego wiedzę z poszczególnych dziedzin prawa.

Za swoje prace z zakresu prawa prywatnego, publicznego i karnego skarżąca otrzymała łącznie [...] punktu. Oceny wystawione przez członków komisji konkursowej są, zdaniem Sądu, zgodne z przyjętymi kryteriami i odzwierciedlają wartość merytoryczną prac. Organ odwoławczy dokonał obszernej analizy sposobu ocenienia prac pisemnych kandydatów. Zwrócono m. in. uwagę, że w pracy pisemnej z zakresu prawa prywatnego skarżąca nie podała podstawy prawnej. Skarżąca nie zawarła też rozważeń na temat możliwości zastosowania art. 5 k.c. w sprawach o zachowek.

Za pracę z zakresu prawa publicznego skarżąca uzyskała [...] punktu. Skarżąca nie wskazała, że, jak trafnie wywiódł Minister, zasada uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia ma zastosowanie wtedy, gdy służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 P.p.s.a.).

Sposób dokonywania oceny prac był, zdaniem Sądu, zgodny z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. Oceny prac pisemnych dokonywało, niezależnie od siebie, dwóch członków komisji. Każdy z nich wystawił oceny w systemie punktowym w skali od 0 do 25 punktów za każde zadanie, sporządzono też pisemnie uzasadnienia ocen, które zostały dołączone do protokołu z posiedzenia komisji. Ocena pracy skarżącej mieści się, zdaniem Sądu, w ustalonych w oparciu o § 5 ust. 2 pkt 4 ww. rozporządzenia kryterium oceny pracy pisemnej. Istniejący margines swobody oceniającego nie wykracza poza zakres niezbędny do prawidłowego wykonywania obowiązków egzaminatora.

W rezultacie skarżąca uzyskała w toku postępowania [...] punktów i znalazła się na liście kwalifikacyjnej na [...] pozycji. Miejsce to zostało w ocenie Sądu, ustalone zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o KSSiP. Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie naboru na aplikację ogólną w 2015 r. (Dz. Urz. Ministra Sprawiedliwości poz. 81) wyznaczył limit 150 miejsc na aplikacji ogólnej. Pozycja skarżącej na tej liście uniemożliwiła jej, jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, przyjęcie na tę aplikację. Słusznie zatem Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] ogłosił listę kandydatów zakwalifikowanych na aplikację ogólną, nie uwzględniającą skarżącej. Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.