Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4424/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 5 ust. 2, art. 16 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 626/20 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 grudnia 2020 r. II SA/Łd 626/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę R. S.(dalej: skarżący) i uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 2020 r. o odmowie udzielenia skarżącemu informacji publicznej w zakresie udostępnienia wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019, rejestrowanych w rep. C pod symbolem nr 056 i 056s. Ponadto przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, a także oddalił wniosek o zwrot kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że niewątpliwie na gruncie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm.; dalej: u.d.i.p.) orzeczenia sądów powszechnych w jakiejkolwiek kategorii spraw wraz z uzasadnieniami stanowią informację publiczną, o czym stanowi wprost przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p., a zatem podlegają co do zasady udostępnieniu w ramach u.d.i.p. Podkreślono przy tym, że konieczność ochrony prywatności osób fizycznych nie zwalnia organu z obowiązku udostępnienia informacji publicznej. Rzeczą organu jest jedynie zapobiec dostępowi do konkretnych informacji umożliwiających identyfikację osoby fizycznej, co w praktyce oznacza udostępnienie dokumentów odpowiednio zanonimizowanych ze względu na prywatność osoby fizycznej, o czym stanowi art. 5 ust. 2 u.d.i.p. Dopiero jednak w razie uznania i przekonującego wykazania, że istnieje potrzeba ochrony prywatności określonej osoby lub osób, a celu tego w dostateczny sposób nie spełni anonimizacja danych wrażliwych, organ, do którego skierowano wniosek o udostępnienie informacji publicznej, winien – w oparciu o art. 16 u.d.i.p. – wydać decyzję administracyjną odmawiającą udostępnienia konkretnej informacji publicznej, powołując się na ograniczenia zawarte w art. 5 ust. 2 u.d.i.p.

Zdaniem Sądu konieczność dokonania zaawansowanej anonimizacji w znacznym zakresie, z użyciem znacznych sił i środków, nie może stanowić podstawy do odmowy udzielenia informacji publicznej z uwagi na ochronę prywatności osoby fizycznej, lecz stanowi przesłankę do uznania żądanej informacji za przetworzoną. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym także okoliczność zakresu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Choć wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej odnosił się do wszystkich orzeczeń wydanych przez Sąd Rejonowy w [...] z symbolu 056 i 056s w 2019 r., to w istocie wskazany Sąd w roku 2019 w zakresie spraw o podanym symbolu wydał tylko jeden wyrok.

Tym samym, w ocenie Sądu, zaskarżone decyzje obu instancji naruszają art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Sądu Okręgowego w [...], zaskarżając go w części, zakresie, w jakim uchylono decyzje obydwu organów. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu oceny, iż:

a) w przypadku potrzeby ochrony prawa do prywatności - jak w sprawach dotyczących ochrony dóbr osobistych "udostępnienie wyroków i uzasadnień w tego typu sprawach wymaga bardziej niż zwykle zaawansowanego procesu anonimizacji, zmierzającego do pozbawienia uzasadnień orzeczeń treści odnoszących się do wskazanych wyżej danych umożliwiających identyfikację osób fizycznych. Wiąże się to z wnikliwą, szczegółową analizą treści tych orzeczeń, co nie tylko stanowi o znaczącym nakładzie pracy (kilkanaście spraw), ale i prowadzi do powstania nowej pod względem jakości informacji (...) ", podczas, gdy w ocenie Prezesa Sądu Okręgowego w [...]:

- za całkowicie niedopuszczalną, nie znaną ani przepisom ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 75), ani przepisom u.d.i.p. uznać należy taką ingerencję w treść orzeczenia wraz z uzasadnieniem, która prowadząc do wytworzenia informacji nowej, de facto prowadzi do unicestwienia informacji pozostającej w dyspozycji organu,

- nie istnieje możliwość jednoznacznej prawidłowej weryfikacji zakresu usunięcia danych z uzasadnienia wyroku, bowiem w każdym przypadku zakres owych niezbędnych "usunięć" winien być ustalany w odniesieniu do konkretnego kręgu odbiorców takiego orzeczenia, a skoro tak - w żadnym przypadku organ nie będzie mógł zapewnić pełnej ochrony prywatności osoby czy osób fizycznych, wobec czego przesłanka ochrony prawa do prywatności pozostanie bądź pozostać może jedynie iluzoryczna,

- udostępnienie informacji "nowej pod względem jakości informacji" nie mieści się w żądaniu R. S. udostępnienia orzeczeń wraz z uzasadnieniami, a co więcej - wątpliwe jest, czy uzasadnienie - pozbawione treści odnoszących się danych umożliwiających identyfikację osoby fizycznej - jest w ogóle nadal uzasadnieniem w rozumieniu art. 328 k.p.c.

b) odmowa udostępnienia informacji publicznej na podstawie art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. winna być poprzedzona czynnościami organu polegającymi na dokonaniu anonimizacji dokumentów objętych wnioskiem, a następnie na dokonaniu oceny, czy anonimizacja wystarczająco chroni prawo do prywatności osób fizycznych, a decyzja o odmowie udostępnienia informacji wyraźnie wskazując jakie konkretne przesłanki przemawiają za odmową udzielenia konkretnej informacji - podczas gdy owo rzekomo prawidłowe działanie organu w praktyce jest całkowicie nierealne, bowiem organ ani nie zna kręgu potencjalnych odbiorców ewentualnie udostępnionej informacji, ani nie wie w jakim zakresie i jakim celu dany dokument zostanie wykorzystany/rozpowszechniony - a tym samym nie istnieje możliwość wskazania przesłanek odmowy udostępnienia informacji innych niż "potrzeba ochrony prawa do prywatności osób fizycznych" czyli ta właśnie przesłanka, którą wskazał w decyzji z dnia 10 sierpnia 2020 roku Prezes Sądu Okręgowego w [...],

c) "udzielenie informacji publicznej w postaci uzasadnień wyroków wydanych w sprawach dotyczących ochrony dóbr osobistych jest niemożliwe, gdyż będzie wiązało się z naruszeniem prywatności osoby fizycznej" podczas, gdy skoro przepis art. 5 ust. 2 ma skutecznie chronić prawo do prywatności osób fizycznych, to przyjąć należy, że w każdej sytuacji, w której organ nie może pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że do naruszenia prawa do prywatności nie dojdzie - winien udostępnienia informacji odmówić,

d) zakres wniosku R. S., tj. żądanie nadesłania przez Prezesa Sądu Rejonowego w [...] kopii wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019, rejestrowanych w rep. C pod symbolem nr 056 i 056s (sprawy z zakresu ochrony dóbr osobistych) - może stanowić żądanie udostępnienia informacji przetworzonej i Prezes Sądu Okręgowego w [...] winien tę ewentualność rozważyć, bowiem zachodzi " konieczność dokonania zaawansowanej anonimizacji w znacznym zakresie, z użyciem znacznych sił i środków " - mimo, że wyrok Sadu Rejonowego w [...] podlegający ewentualnemu udostępnieniu byłby w niniejszym przypadku tylko jeden, a zasady anonimizacji przewidziane w treści Załącznika nr 5 do zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz. Urz. MS z 2019 poz. 138) określają jednoznacznie i wyczerpująco jakie dane podlegają anonimizowaniu i w jaki sposób, a jakie nie, wobec czego brak jakichkolwiek podstaw do anonimizacji w zakresie mniej lub bardziej zaawansowanej.

W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. S. wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik skarżącego wniósł nadto o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz pełnomocnika strony skarżącej tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, iż nie zostały one opłacone ani w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, w tym o warunkach powierzenia i wykonywania funkcji, oraz przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. W myśl natomiast art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji.

W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o udostępnienie informacji w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019, rejestrowanych w rep. C pod symbolem nr 056 i 056s. Jak wynika natomiast z akt administracyjnych niniejszej sprawy Sąd Rejonowy w [...] w zakresie spraw o podanym symbolu dotyczącym ochrony dóbr osobistych wydał tylko jeden taki wyrok. W tych okolicznościach organ I instancji, powołując się na ograniczenie zawarte w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., wydał w oparciu o art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. decyzję odmawiającą udzielenia informacji publicznej w sprawie o sygn. [...]. Prezes Sądu Okręgowego w [...] nie znajdując zaś podstaw do jej uchylenia, utrzymał ją w mocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe rozstrzygnięcia organów naruszały wskazane przepisy, w związku w czym Sąd I instancji zasadnie wyeliminował je z obrotu prawnego.

Podkreślić należy, że waloru informacji publicznej nie traci informacja wymagająca ochrony z uwagi na ochronę prawa do prywatności. Nadal bowiem informacja ta jest informacją publiczną. W sytuacji zatem, gdy w ocenie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej dostęp do żądanej informacji wymaga ograniczenia ze względu na przesłanki przewidziane w art. 5 ust. 2 u.d.i.p., obowiązkiem tego podmiotu jest wykazanie, poprzez odniesienie się do okoliczności konkretnej sprawy, iż dana informacja nie może być udostępniona z tych właśnie przyczyn. W niniejszej sprawie organ jedynie w sposób ogólny i powierzchowny wskazał, że sprawy dotyczące ochrony dóbr osobistych są sprawami szczególnymi, bowiem zawierają szereg opisów stanu faktycznego, których skutkiem było naruszenie dóbr osobistych, a więc wartości podlegających ochronie w najwyższym stopniu w szczególności takich jak zdrowie, wolność, cześć swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania. Charakterystyka sytuacyjna tworzy więc ryzyko naruszenia prawa do prywatności osób fizycznych nawet przy dokonaniu anonimizacji danych osobowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takie lakoniczne stwierdzenia, które w żaden konkretny sposób nie odnosiły się do wyroku Sądu Rejonowego w [...] wydanego w roku 2019, zarejestrowanego w rep. C pod symbolem nr 056 i 056s, nie uzasadniały odmowy udostępnienia żądanej informacji. Nie wskazano w sposób przekonujący, dlaczego anonimizacja powyższego orzeczenia nie zabezpieczy w dostateczny sposób danych wrażliwych osób uczestniczących w postępowaniu. Brak tej zindywidualizowanej oceny zasadnie doprowadził Sąd Wojewódzki do uchylenia zaskarżonych decyzji. Stąd również zarzut naruszenia art. 5 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Dodatkowo należy wskazać, że rozważania Sądu I instancji w zakresie informacji przetworzonej pozostawały bez wpływu na wynik sprawy. Organ nie przyjął bowiem, iż wniosek dotyczy udostępnienia informacji przetworzonej, lecz stał na stanowisku, że proces anonimizacji danych osobowych zawartych w wyrokach może okazać się niewystarczający dla zapewnienia skutecznej ochrony prawa do prywatności osób fizycznych i w związku z tym działając na podstawie art. 5 ust. 2 u.d.i.p. wydał decyzję odmawiającą udostępnienia informacji publicznej. Organ nie kwalifikował tym samym anonimizacji jako procesu koniecznego do stworzenia informacji przetworzonej.

Mając zatem na względzie, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Nie orzeczono natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie to, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 – 261 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o art. 182 § 2 p.p.s.a.