Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 64/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 178, art. 179
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch / spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Piotr Popek Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi spółki "A" w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia kopii i notatek z dokumentów z akt sprawy oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 64/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2016r., Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2016r., w przedmiocie odmowy sporządzania notatek oraz kopii dokumentów i materiałów z akt sprawy.

W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskiem z dnia 26 czerwca 2016r., A. S.A., zwróciła się do organu I instancji o udostępnienie z akt, wraz z możliwością sporządzania notatek oraz fotokopii - postanowienia o wyłączeniu materiałów śledztwa do odrębnego postępowania sygn. akt [...], [...] z dnia 20 lutego 2014r. wydanego przez Wydział w [...] Zarządu w [...] CBŚ KGP, zatwierdzonego przez Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w [...], w sprawie popełnienia w okresie od 12 czerwca 2011r. do dnia 2 lutego 2012r. w [...], woj. [...], przestępstw skarbowych przez osoby biorące udział w zorganizowanej grupie przestępczej, polegających na usuwaniu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, spod dozoru celnego eksportowanego towaru akcyzowego w postaci papierosów.

Powyższy dokument został wyłączony z akt sprawy postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2016r. ze względu na potrzebę ochrony interesu publicznego.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r nr [...] odmówił stronie możliwości sporządzania kopii i notatek przedmiotowego dokumentu. Treść postanowienia organu I instancji wynikała z faktu, iż Prokurator jako dysponent procesowy pochodzących z prowadzonego śledztwa, dokumentów i materiałów udostępnionych organowi celnemu, wyraził zgodę na udostępnienie stronie, wyżej określonego dokumentu, nie wyraził jednak zgody na utrwalanie dokumentów, tj. sporządzanie notatek, kopii, odpisów, uwierzytelnionych odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów.

Natomiast w dniu 16 sierpnia 2016r. w siedzibie organu I instancji, udostępnione zostały pełnomocnikowi akta sprawy, bez prawa utrwalania dokumentów objętych postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r. A. S.A., złożyła zażalenie na postanowienie organu I instancji z dnia [...] lipca 2016r. i zarzuciła naruszenie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ustawy Prawo celne, a także art. 178 §1 i art. 179 §1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 73 ustawy Prawo celne, a ponadto art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Izby Celnej w [...] wyżej przedstawioną decyzją z dnia [...] listopada 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu podniesiono, że z dniem 1 maja 2016r. nastąpiła zmiana unijnego prawa celnego na płaszczyźnie obowiązujących od tej daty przepisów:

- Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013r. ustanawiającego unijny Kodeks celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10 października 2013r., str. 1, ze zm.) oraz

- Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015r. uzupełniające Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego (Dz. Urz. UE L 343 z 29 grudnia 2015r. ze zm.),

- Rozporządzenia wykonawczego Komisji UE 2015.2447 z dnia 24 listopada 2015r. ustanawiającego szczególne zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 952/2013 ustanawiającego unijny Kodeks celny (Dz.Urz. UE L 343 z 29 grudnia 1015r., str.558).

Zasady prowadzenia postępowania w sprawach celnych, w tym postępowania odwoławczego, uzupełniająco dookreślone zostały w ustawie z dnia 19 marca 2004r. - Prawo celne (tj. Dz.U. z 2015r. poz.858 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 22 czerwca 2016r. o zmianie ustawy - Prawo celne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016r. poz.1228).

Przepisy przejściowe art. 29 ust.1 i 2 ustawy zmieniającej stanowią, iż do postępowań dotyczących długu celnego, a także postępowań odwoławczych, wszczętych i niezakończonych przed dniem, o którym mowa w art.288 ust.2 unijnego kodeksu celnego, stosuje się przepisy dotychczasowe. Prawidłowe jest stosowanie do postępowań, o których mowa w ust.1, w okresie od dnia o którym mowa w art. 288 ust. 2 unijnego kodeksu celnego, do dnia wejścia w życie tejże ustawy, przepisów dotychczasowych. Wobec tego podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy unijnego kodeksu celnego oraz uzupełniająco ustawy Prawo celne.

Istotne znaczenie ma znowelizowany art.73 Prawa celnego, zgodnie z którym do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio art. 12, art. 141-143, art. 168, art. 170 oraz działu IV rozdziałów 2, 5, 6, 9, 10, 11 z wyłączeniem art. 200, oraz rozdziałów 21-23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, a do odwołań stosuje się odpowiednio także przepisy art. 140 § 1, art. 162 § 1-3, art. 163 § 2, art. 169 § 1 i 1a, art. 210 § 1 pkt 1-6 i 8, art. 220-223, art. 226-229, art. 232, art. 233 § 1 i 2, art. 234 oraz art. 234a tej ustawy - art.73 ust.1.

Zgodnie z art. 73 ust. 2 Prawa celnego, czynności podjęte w sprawach celnych na podstawie Ordynacji podatkowej, z wyjątkiem rozstrzygnięć, o których mowa w art. 163 § 2, art. 179 § 2, art. 228 § 1, art. 262 § 5, art. 263 § 1, art. 268 § 3 oraz art. 270a tej ustawy:

1) nie są uznawane za decyzje w rozumieniu przepisów prawa celnego;

2) są zaskarżalne tylko w odwołaniu od decyzji.

Zgodnie z art. 5 pkt 59 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny "decyzja" oznacza każdy akt wydany przez organy celne odnoszący się do przepisów prawa celnego zawierający orzeczenie w konkretnej sprawie, który pociąga za sobą skutki prawne dla zainteresowanej osoby lub zainteresowanych osób. Art. 44 unijnego kodeksu celnego stanowi, iż każda osoba ma prawo do odwołania się od wydanej przez organy celne decyzji w zakresie stosowania przepisów prawa celnego, dotyczącej jej bezpośrednio i indywidualnie, przy czym stosownie do art. 44 ust.2a w pierwszej kolejności na etapie wniesienia odwołania do organów celnych lub organu sądowego lub innego organu wyznaczonego w tym celu przez państwa członkowskie.

Zgodnie z art. 44 ust. 4 państwa członkowskie zapewniają procedury odwoławcze umożliwiające szybkie potwierdzenie lub skorygowanie decyzji wydawanych przez organy celne.

W prawie krajowym przepisy regulujące sposób procedowania w sprawach celnych, określone zostały w ustawie Prawo celne, poprzez odwołanie się do odpowiedniego stosowania Ordynacji podatkowej oraz dodatkowe uregulowania szczególne. Według art.73 ust.1, w brzmieniu objętym nowelizacją Prawa celnego, w zakresie objętym niniejszym postępowaniem stosuje się odpowiednio przepisy art. 178 i 179 Ordynacji podatkowej, a do odwołań odpowiednio przepisy art. 140 § 1, art. 162 § 1-3, art. 163 § 2, art. 169 § 1 i 1a, art. 210 § 1 pkt 1-6 i 8 oraz § 2, art. 220-223, art. 226-229, art. 232, art. 233 § 1 i 2, art. 234 oraz art. 234a tej ustawy, z tym że rozstrzygniecie ma formę decyzji zgodnie z ust.2 tego przepisu.

Organ powołał się na treść art. 178 § 1-4 Ordynacji podatkowej, który określa zasady udostępnienia akt stronie, realizowane, między innymi, przez prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii, które to czynności wykonanie są w lokalu organu podatkowego (celnego) w obecności pracownika organu oraz prawo żądania uwierzytelnionych odpisów lub kopii akt sprawy lub wydanie jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów.

Zgodnie z art.179 §1 Ordynacji podatkowej powyższych przepisów nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Możliwość częściowego ograniczenia czynności wynikających z art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej jest możliwa, czego wyrazem jest stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 28 października 1999r. sygn. akt III SA 7737/98.

Zgodnie z tym stanowiskiem stronie służy zażalenie zarówno w przypadku odmowy zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne, a także dokumentami wyłączonymi z akt sprawy ze względu na interes publiczny, jak i na odmowę sporządzenia z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnionych odpisów i kopii lub wydanie uwierzytelnionych odpisów.

Dokument objęty zaskarżonym postanowieniem organu I instancji został wyłączony z akt sprawy z uwagi na interes publiczny w związku z dobrem prowadzonego śledztwa. Prokurator wyraził zgodę na udostępnienie stronom postępowania administracyjnego dokumentu, ale z równoczesnym ograniczeniem zgody co do prawa uwierzytelnionych odpisów i kopii, notatek, kopii, odpisów, wydawania uwierzytelnionych odpisów i kopii.

Organ I instancji zastosował się do powyższego zastrzeżenia Prokuratora.

Odmowa utrwalenia dokumentu wynikająca z zastrzeżenia Prokuratora, nie stanowiła przeszkody do samego zapoznania się z aktami, co nastąpiło w dniu 16 sierpnia 2016r.

Nie nastąpiło naruszenie art.217 § 2 Ordynacji podatkowej, gdyż postanowienie organu I instancji zawiera szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne.

Organ I instancji wskazał, iż sporny dokument został pozyskany z Prokuratury Apelacyjnej w [...], a jego dysponentem procesowym była Prokuratura Krajowa w [...].

Odnosząc się do prawidłowości wyznaczenia stronie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie, przed wydaniem decyzji, organ odwoławczy uznał, że właściwa procedura w tym względzie została zachowana.

Zgodnie z art. 44 ust.4 unijnego kodeksu celnego, określenie procedur odwoławczych przeniesione zostało do kompetencji państw członkowskich. Dyspozycja ustawodawcy unijnego została zrealizowana w przepisach ustawy Prawo celne, w art.73 oraz art.90a - 90e.

Zgodnie z art. 90d powyższej ustawy "Przed wydaniem decyzji organ odwoławczy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, który może być za zgodą strony skrócony".

Według art. 22 ust.6 powyższej ustawy "Przed wydaniem decyzji, która byłaby niekorzystna dla wnioskodawcy, organy celne powiadamiają wnioskodawcę o podstawach, na których zamierzają oprzeć decyzję, dając wnioskodawcy możliwość przedstawienia własnego stanowiska w określonym terminie rozpoczynającym swój bieg z dniem doręczenia powiadomienia lub z dniem uznania go za doręczone. Po upływie tego terminu wnioskodawca jest powiadamiany w odpowiedniej formie o wydanej decyzji".

Art.90d Prawa celnego został więc odpowiednio zastosowany.

W skardze na decyzję z dnia [...] listopada 2016r. skarżąca Spółka domagała się jej uchylenia wraz z poprzedzającym ją postanowieniem organu I instancji.

Zarzucono naruszenie art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ustawy Prawo celne, poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, art. 178 § 1 oraz art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej - poprzez bezzasadną odmowę umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami i art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez faktyczny brak uzasadnienia.

W uzasadnieniu podniesiono, iż rozstrzygnięcie Prokuratora działającego w oparciu o inne przepisy, nie mogło być dla organu celnego samodzielną podstawą prawną do podejmowania decyzji.

Brak było podstaw do wyłączania dokumentu z akt sprawy.

Odmowa wglądu do akt w formie sporządzania kopii, notatek musi zostać uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kompetencją sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznaczają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012r., poz. 270 ze zm., określanej dalej jako p.p.s.a.), której art. 134 § 1 wskazuje, że sąd, orzekając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami podnoszonymi w skardze, ani też powołaną podstawą prawną.

W zakresie kontroli mieści się ocena, czy rozstrzygnięcia odpowiadają prawu i czy postępowanie prowadzące do ich wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a., zaskarżone decyzje i postanowienia podlegają uchyleniu jedynie w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 179 § 1 Op. przepisów art. 178 Op. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Natomiast według art. 178 Op. – strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania notatek, kopii lub odpisów, także do zakończenia postępowania. Art. 178 Op. zawiera dwie zasady postępowania tj. zasadę bezwzględnej jawności postępowania, oraz zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu.

Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem nieostrym i nie zostało zdefiniowane. Nie można go więc rozumieć tak szeroko, aby niweczyło to istnienie dwóch powyższych zasad. Konieczne jest więc ustalenie jednoznacznej przesłanki stosowania tej instytucji, w każdej indywidualnej sprawie, a poprawność wykładni tego pojęcia podlega badaniu w toku instancji.

Z akt przedmiotowego postępowania wynika, że wyłączenie z akt sprawy spornego dokumentu nastąpiło ze względu na interes publiczny rozumiany jako dobro prowadzonego śledztwa.

Dysponentem procesowym dokumentu pozostawał Prokurator Prokuratury Krajowej [...] Wydziału Zamiejscowego Departamentu Do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji w [...], który w treści pisma z dnia 31 maja 2015r. wyraził zgodę na udostępnienie stronom postępowania z akt dokumentu z równoczesnym ograniczeniem zgody co do prawa w zakresie sporządzania notatek, kopii, odpisów, uwierzytelnionych odpisów i kopii, wydania uwierzytelnionych odpisów.

Odmowa utrwalenia przez stronę dokumentu, wynikająca z zastrzeżenia Prokuratora, nie stanowiła przeszkody do zapoznania się z aktami, w tym i spornym dokumentem, co nastąpiło w dniu 16 sierpnia 2016r. z udziałem pełnomocnika strony, co potwierdza sporządzony protokół.

Możliwość rozgraniczenia czynności wynikających z art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej, inaczej częściowego ich ograniczenia jest możliwa co potwierdza stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z dnia 28 października 1999 r., sygn. akt III SA 7737/98.

NSA stwierdził, że stronie służy zażalenie na postanowienie, o którym mowa w art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej nie tylko w przypadku odmowy zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne, a także innymi wyłączonymi z akt sprawy ze względu na interes publiczny, ale również gdy odmawia się z nich sporządzania notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów.

W ocenie Sądu bowiem w pojęciu "interesu publicznego o którym mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnianie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa i stanowi swego rodzaju dobro wspólne. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia Stronie postępowania dostępu do niektóry dokumentów z akt sprawy celnej i podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra decyduje każdorazowo organ prowadzący dane postępowanie. Niezrozumiałym jest bowiem przyznawanie mocy decydowania o ochronie dokumentu tylko jednemu spośród kilku organów z niego korzystających, w sytuacji gdy jego ujawnienie może potencjalnie zagrozić dobru innego postępowania, prowadzonego z udziałem tegoż dokumentu. W tej sytuacji organ celny nie mógł postąpić, wbrew wyraźnemu zastrzeżeniu prokuratora.

Wyłączenie dokumentu, o którym mowa w przepisie art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej oznacza ograniczenie prawa stron do ich wglądu, sporządzania notatek, kopii lub odpisów. Ograniczenie określone w tym przepisie traktuje wprost o przymusie wyłączenia dostępu stron do tego rodzaju dokumentów. Tym samym konsekwencją objęcia dokumentu ochroną - z uwagi na tajemnicę państwową oraz interes publiczny - jest odmowa udostępnienia stronom przeglądania takiego dokumentu, sporządzania z niego notatek, kopii, odpisów.

Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art.217 § 2 Ordynacji podatkowej, gdyż decyzja zawiera należyte uzasadnienie faktyczne i prawne.

Z uwagi na powyższe ponieważ organy nie naruszyły prawa procesowego i materialnego, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 P.p.s.a.