Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1509/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1 pkt 1-6, art. 25 ust. 2 pkt 4, pkt 6, art. 24 ust. 2c, art. 25 ust. 3, art. 23 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 75
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - t.j.
article: art. 151, art. 134 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi "(...)" na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia "(...)" maja 2020 r. nr "(...)" w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w tej sprawie decyzją z [...] maja 2020 r. Minister Sprawiedliwości (dalej organ), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez K.K (dalej też uczestniczka postępowania) uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z [...] lutego 2020 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] o odmowie wpisu K. K. (uczestniczki) na listę radców prawnych (prowadzoną przez tę Izbę) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Wydając tę decyzję organ działał na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) oraz art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 75, dalej ustawa o radcach prawnych).

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z 6 lutego 2019 r. K. K. złożyła do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2019 r. z siedzibą w [...] wniosek o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego, wskazując na okoliczności z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Powołała się w tym względzie na zaświadczenie o zatrudnieniu z [...] grudnia 2018 r. podpisane przez P. N. – Zastępcę Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii, w którym wskazano, że uczestniczka:

- od 9 stycznia 2018 r. jest zatrudniona w Zespole Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii na stanowisku radca ministra,

- od 1 kwietnia 2017 r. do 8 stycznia 2018 r. była zatrudniona w Wydziale Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Rozwoju na stanowisku radca ministra,

- od 1 sierpnia 2008 r. do 30 marca 2017 r. była zatrudniona w Biurze Zarządzania Zasobami Ludzkimi/Biurze Kadr w Ministerstwie Skarbu Państwa/ Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji na stanowisku dyrektor biura,

na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy i ww. okresach wykonywała w ramach stosunku pracy czynności wymagające wiedzy prawniczej bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. Do zadań uczestniczki należało w tym czasie m.in. dokonywanie analiz prawnych, w tym opracowywanie wzorów umów, porozumień oraz dokumentów wykorzystywanych przy stosowaniu ustawy Prawo zamówień publicznych i Kodeksu pracy, reprezentowanie pracodawcy, prowadzenie obsługi procesu legislacyjnego, udzielanie porad prawnych i sporządzanie projektów opinii w sprawach z zakresu bieżącej obsługi prawnej urzędu, udział w opracowywaniu projektów porozumień w sprawie przekazania zadań po likwidowanym Ministerstwie Skarbu Państwa (por. karty – 3. i nast. akt administracyjnych sprawy).

Decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2019 r. z siedzibą w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. dopuszczono uczestniczkę postępowania do egzaminu radcowskiego, który złożyła w dniach 26 – 29 marca 2019 r. z wynikiem pozytywnym. Po zdanym egzaminie uczestniczka 6 maja 2019 r. (wpływ do organu 9 maja 2019 r.) złożyła do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (Rada OIRP) wniosek o wpisanie jej na listę radców prawnych. Odnośnie przebiegu kariery zawodowej/doświadczenia zawodowego, w uzupełnieniu wniosku przedłożyła stosowne dokumenty, w tym opinię z [...] maja 2019 r. o pracy w latach 2014 – 2019 również podpisaną przez P. N. - Zastępcę Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii, w swojej istocie powtarzającą ustalenia ww. zaświadczenia z [...] grudnia 2018 r., przy czym opiniujący nadmienił o wykazaniu przez uczestniczkę m.in. gruntownego przygotowania zawodowego, bardzo dobrej znajomości prawa administracyjnego i prawa pracy oraz chęci pogłębiania wiedzy (por. karty – 25. i nast. akt administracyjnych sprawy).

W dniu 16 maja 2019 r. Zespół ds. Wpisów Rady OIRP przeprowadził rozmowę z uczestniczką postępowania, w trakcie której uczestniczka oświadczyła, że nie dysponuje zakresem obowiązków i opisem stanowiska dyrektora Biura Kadr. Na stanowisku radcy ministra opiniowała umowy, przygotowywała projekty opinii prawnych, opiniowała akty wewnętrzne np. regulaminy. Na stanowisku dyrektora Biura Zarządzania Kadrami brała udział w opiniowaniu ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, brała udział w jej tworzeniu, doradzała w zakresie zwolnień pracowników, opiniowała rozwiązywanie umów o pracę, reprezentowała pracodawcę w zakresie prawa pracy, tj. w zakresie zawierania umów o pracę, wypowiadania umów, legislacji z zakresu prawa pracy; czynności na tym stanowisku dotyczyły tylko spraw z zakresu prawa pracy i BHP.

W piśmie z 4 czerwca 2019 r., stanowiącym odpowiedz na wezwanie Rady OIRP z [...] maja 2019 r. do przesłania zakresów obowiązków lub opisów stanowisk, jakie uczestniczka zajmowała w okresie od 1 sierpnia 2008 r. do chwili skierowania kolejno - w Ministerstwie Skarbu Państwa, Ministerstwie Rozwoju i Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii, Dyrektor Biura Dyrektora Generalnego Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii K. P. oświadczyła, że z uwagi na brak w aktach osobowych przekazanych przez Ministerstwo Rozwoju i zlikwidowane Ministerstwo Skarbu Państwa opisu stanowiska pracy zajmowanego przez uczestniczkę, tj. dyrektora Biura Kadr i Szkolenia/Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi/Biura Kadr Ministerstwa Skarbu Państwa "po przeprowadzonej pogłębionej analizie akt, służby kadrowe urzędu ustaliły dane pracodawców p. K. K. w okresie 1.08.2008 r. - 30.03.2017 r. Pozwoliło to na potwierdzenie zakresu obowiązków p. K. K. w tym okresie (w załączeniu - zakres obowiązków podpisany przez Pana G. B. - Dyrektora Generalnego Ministerstwa Skarbu Państwa oraz zakres obowiązków podpisany przez Panią A. M. - Dyrektora Generalnego/likwidatora Ministerstwa Skarbu Państwa wraz z załącznikami)". W załączeniu do pisma przekazano dotyczące zatrudnienia uczestniczki - odpis opisu stanowiska pracy radcy ministra w Wydziale Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego Ministerstwa Rozwoju obowiązujący w okresie 1 kwietnia 2017 r. - 8 stycznia 2018 r. oraz odpis opisu stanowiska pracy radcy ministra w Zespole Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii obowiązujący w okresie 9 stycznia 2018 r. do chwili sporządzenia pisma. Załączono też wydruk zarządzenia Nr 7 Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 marca 2008 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa (Dz. Urz. MSP Nr 1, poz. 1), wydruk zarządzenia Nr 39 Ministra Skarbu Państwa z dnia 5 października 2010 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa (Dz. Urz. MSP Nr 3, poz. 4), wydruk zarządzenia Nr 4 Ministra Skarbu Państwa z dnia 26 stycznia 2016 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa (Dz. Urz. MSP z 2016 r., poz. 4).

W sprawie w charakterze świadków przesłuchano (na wniosek uczestniczki) K. Z., P. S., B. C. - radców prawnych, byłych pracowników zlikwidowanego Ministerstwa Skarbu Państwa oraz A. M., G. B. i K. P..

Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w [...] (Rada OIRP) odmówiła K. K. wpisu na listę radców prawnych uznając, że nie spełnia ona przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Okres 6 – letni przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, to w tej sprawie okres od 6 lutego 2013 r. do 6 lutego 2019 r. W okresie tym uczestniczka była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy:

- w okresie do 30 marca 2017 r. w Ministerstwie Skarbu Państwa/ Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji na stanowisku dyrektora Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Biura Kadr,

- w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 8 stycznia 2018 r. na stanowisku radcy ministra w Wydziale Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Rozwoju,

- w okresie od 9 stycznia 2018 r. do dnia złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na stanowisku radcy ministra w Zespole Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii.

Ustalając okoliczności faktyczne dotyczące doświadczenia zawodowego uczestniczki oparto się na zeznaniach świadków K. P., G. B., A. M., K. Z, P. S. i B.C. oraz szeregu dokumentach (szczegółowo wymienionych w decyzji na stronie 13 i nast.), w tym na zaświadczeniu z [...] grudnia 2018 r. wystawionym przez Zastępcę Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii P. N., które zostało przedłożone przez uczestniczkę przed dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego, na wystawionej przez niego w dniu 6 maja 2019 r. opinii o pracy uczestniczki w latach 2014-2019 oraz na zaświadczeniu o zakresie obowiązków służbowych z [...] maja 2019 r. wystawionym przez K.P. Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii.

Rada OIRP uznała ww. zaświadczenie z [...] grudnia 2018 r., opinię o pracy w latach 2014 - 2019 z 6 maja 2019 r. oraz zaświadczenie o zakresie obowiązków służbowych z [...] maja 2019 r., za dokumenty jedynie częściowo wiarygodne, tj. niewiarygodne w zakresie w jakim określają zakres obowiązków uczestniczki na kolejno zajmowanych stanowiskach, albowiem ich zakres został sformułowany łącznie dla wszystkich kolejno zajmowanych stanowisk, bez wyróżnienia okresów wykonywania poszczególnych obowiązków, pomimo że były to stanowiska różne i związane z różnym zakresem odpowiedzialności (dyrektor komórki organizacyjnej - radca ministra). Porównanie zaświadczeń z kolejnymi regulaminami organizacyjnymi Ministerstwa Skarbu Państwa w zakresie zadań dyrektora komórki organizacyjnej oraz właściwości komórki organizacyjnej, której dyrektorem była uczestniczka (Biuro Kadr/Biuro Zarządzania Zasobami Ludzkimi), jak również z zakresami obowiązków zajmowanych stanowisk radcy ministra w każdym z kolejnych ministerstw (z dnia 22 sierpnia 2017 r. oraz z dnia 1 czerwca 2018 r.) wskazuje jednoznacznie na to, iż w zaświadczeniu ujęto jedynie niewielki wycinek zakresu jej obowiązków na tym stanowisku, pomijając te zasadnicze - sprowadzające się do kierowania komórką organizacyjną odpowiedzialną za realizację polityki personalnej urzędu oraz całokształt procesu zatrudnienia pracowników urzędu. Jednocześnie Rada nie zakwestionowała prawidłowości wydania zaświadczeń przez pracodawcę uczestniczki. W ocenie Rady sporządzone na potrzebę toczącego się postępowania o wpis na listę radców prawnych pismo A. M. z 3 czerwca 2019 r. (odnoszące się do zakresu obowiązków uczestniczki realizowanych od 29 stycznia 2016 r. do 30 marca 2017 r.) oraz pismo G. B. z 4 czerwca 2019 r. (odnoszące się do zakresu obowiązków realizowanych przez uczestniczkę od sierpnia 2008 r. do grudnia 2015 r.) zostały sporządzone bez uprawnień do działania w imieniu pracodawcy. Stąd przyjęto, że każdy z tych dokumentów prywatnych ma walor dowodowy zbliżony do zeznań złożonych przez wskazane osoby w charakterze świadka. Dokumenty te uznano za niewiarygodne w części wyliczeń obowiązków uczestniczki, które to wyliczenia nie odzwierciedlają zakresu obowiązków dyrektora komórki organizacyjnej wynikającego z regulaminu organizacyjnego urzędu - bowiem nie zostały sporządzone w oparciu o akta osobowe i dokumenty organizacyjne urzędu.

W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że przeprowadzone w sprawie dowody pozwoliły w sposób jednoznaczny ustalić, że uczestniczka była w okresie poddanym ocenie zatrudniona w urzędach organów władzy publicznej, jednakże nie wykonywała przez co najmniej 4 - letni okres wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów, albowiem wykonywanie obowiązków związanych z zajmowaniem stanowiska dyrektora komórki organizacyjnej ministerstwa odpowiadającego za politykę personalną i sprawy pracownicze (dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi oraz Biura Kadr w Ministerstwie Skarbu Państwa w okresie od 6 lutego 2013 r. do 31 marca 2017 r.) nie może być uznane za wykonywanie czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. Doświadczenie zawodowe, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, można w ocenie organu pierwszej instancji zdobyć tylko w ramach zatrudnienia na stanowisku, które zostało utworzone w celu zapewnienia obsługi prawnej urzędu, co powinno być odzwierciedlone w zakresie obowiązków pracownika. Nie można mówić o zdobywaniu doświadczenia stanowiącego podstawę wpisu na listę radców prawnych w przypadku, gdy wiedza prawnicza jest wykorzystywana w ramach zatrudnienia na stanowisku pracy, które nie zostało utworzone w celu zapewnienia pomocy prawnej w urzędzie, tym bardziej iż ze względu na zasadę legalizmu działania organów administracji publicznej, wiedza prawnicza mogłaby być wykorzystywana na większości stanowisk pracy w urzędach organów władzy publicznej.

Po rozpoznaniu odwołania uczestniczki od powyższej uchwały, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. W ocenie Prezydium uczestniczka postępowania nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, który stanowi wyjątek od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i jako taki nie powinien podlegać wykładni rozszerzającej. Wobec niesporządzenia dokumentu opisującego zakres obowiązków dyrektorów komórek organizacyjnych (opisu stanowiska Dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi, Dyrektora Biura Kadr w Ministerstwie Skarbu Państwa, a następnie w Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji zajmowanego przez uczestniczkę w okresie od 7 lutego 2013 r. do 30 marca 2017 r.), Prezydium przyjęło, że podejmowane przez nią czynności na stanowisku dyrektora komórki organizacyjnej odpowiadającej za sprawy kadrowe obejmowały kierowanie jej pracami w zakresie wynikającym z regulaminów organizacyjnych urzędu. Wykonywane natomiast w tym okresie przez uczestniczkę czynności, co do których można uznać, że są związane ze świadczeniem pomocy prawnej, były jedynie jednym z jej licznych zadań, tym samym nie były zajęciem głównym oraz intensywnym. Czynności o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych nie mogą być jednym z licznych obowiązków, które wykonuje kandydat na radcę prawnego; powinno to być zajęcie główne i wykonywane intensywnie przez określony w ustawie okres czasu. Przyjęcie wykładni art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy o radcach prawnych zaprezentowanej w sprawie przez uczestniczkę postępowania prowadziłoby w gruncie rzeczy do powstania stanu, w którym powołaną przesłankę wpisu na listę spełniałaby zdecydowana większość wszystkich pracowników administracji publicznej, posiadających wyższe wykształcenie prawnicze.

Od powyższej uchwały uczestniczka postępowania odwołała się do Ministra Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach, art. 7 w związku z art. 77 k.p.a., art. 8 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie pobieżnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego i pominięcie części zeznań świadków, w wyniku czego uznano, iż głównym zakresem obowiązków wnioskodawczyni/uczestniczki były czynności organizacyjno - zarządcze oraz że czynności z zakresu obsługi prawnej nie były i nie mogły być jej zajęciem głównym oraz intensywnym.

Minister Sprawiedliwości zaskarżoną obecnie do Sądu ww. decyzją z [...] maja 2020 r. uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z [...] lutego 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. W ocenie organu uczestniczka postępowania spełnia określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych przesłankę przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej (fakt ten został potwierdzony decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w [...] z [...] lutego 2019 r.), spełnia także pozostałe przesłanki do wpisu na listę radców prawnych określone w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. W 1998 r. ukończyła na Wydziale Prawa Uniwersytetu w B. studia prawnicze uzyskując tytuł magistra. Korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych, nie figuruje w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego i nie była karana dyscyplinarnie, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty. W dniach od 26 do 29 marca 2019 r. przystąpiła do egzaminu radcowskiego, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2019 r. z siedzibą w [...] stwierdziła, że uczestniczka postępowania uzyskała pozytywny wynik egzaminu radcowskiego.

W wymaganym okresie uczestniczka była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy:

- do dnia 30 marca 2017 r. w Ministerstwie Skarbu Państwa/Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji na stanowisku dyrektora Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Biura Kadr;

- od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 8 stycznia 2018 r. na stanowisku radcy ministra w Wydziale Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Rozwoju;

- od dnia 9 stycznia 2018 r. do dnia złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na stanowisku radcy ministra w Zespole Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii.

Zakres obowiązków uczestniczki na stanowisku radcy ministra w kontekście spełniania przesłanek przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy nie budzi wątpliwości zarówno organów wpisowych jak i Ministra Sprawiedliwości. Łączny okres zajmowania tych stanowisk wynosi 1 rok, 10 miesięcy i 10 dni (1 kwietnia 2017 r. - 6 lutego 2019 r.). Wątpliwości organów wpisowych co do oceny spełnienia przesłanek przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy budzi natomiast okres zatrudnienia uczestniczki w Ministerstwa Skarbu Państwa (później w likwidacji).

W Ministerstwie Skarbu Państwa/Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji na stanowisku dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi/Biura Kadr zakres obowiązków uczestniczki obejmował wszystkie sprawy należące do właściwości kierowanej przez nią komórki organizacyjnej, określone w regulaminie organizacyjnym Ministerstwa. Uczestniczka jako dyrektor komórki organizacyjnej odpowiadającej za sprawy kadrowe urzędu (o zmienianej nazwie) nie miała określonego odrębnym dokumentem zakresu obowiązków, nie było także opisu tego stanowiska. Ze zbieżnych zeznań świadków K. P., G. B. oraz A. M. wynika, że w Ministerstwie Skarbu Państwa nie sporządzano odrębnego dokumentu opisującego zakres obowiązków dyrektorów komórek organizacyjnych uznając, że zakres ich zadań wynika z właściwości komórki organizacyjnej i jest określony bezpośrednio przez regulamin organizacyjny urzędu.

Zakres obowiązków uczestniczki jako dyrektora komórki organizacyjnej należy powiązać z zadaniami Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi/ Biura Kadr. Regulamin organizacyjny Ministerstwa Skarbu Państwa obowiązujący w tamtym okresie, jak i przez cały okres zajmowania stanowiska dyrektora zasadniczo (z niewielkimi zmianami na przestrzeni lat) określał zadania w następujący sposób:

1) realizacja polityki personalnej;

2) realizacja procesu zatrudnienia w Ministerstwie, w tym w szczególności

a) prowadzenie spraw wynikających z nawiązania, trwania i ustania stosunku pracy,

b) prowadzenie akt osobowych pracowników oraz pozostałej dokumentacji pracowniczej;

3) prowadzenie kadrowo-płacowej bazy danych pracowników (Egeria) w ZSI, oraz obsługa programu "ZUS Płatnik";

4) prowadzenie spraw związanych z kierowaniem pracowników na badania wstępne, okresowe i kontrolne, a także badania okulistyczne w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej;

5) nadzorowanie przestrzegania dyscypliny i regulaminu pracy;

6) nadzorowanie przestrzegania przepisów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy;

7) prowadzenie bazy stanowisk pracy podlegających opisywaniu i wartościowaniu oraz rejestrowanie zmian i przechowywanie dokumentacji z tego zakresu;

8) przeprowadzanie naboru kandydatów do korpusu służby cywilnej, a także organizacja konkursów zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa;

9) organizowanie służby przygotowawczej;

10) koordynowanie procesu sporządzania ocen pracowniczych, w tym ocen okresowych urzędników służby cywilnej;

11) prowadzenie etatyzacji komórek organizacyjnych Ministerstwa, nadzorowanie wykorzystania przyznanych limitów zatrudnienia;

12) planowanie i kontrola poziomu płac, administrowanie funduszem wynagrodzeń we współpracy z Departamentem Budżetu i Finansów, administrowanie funduszem nagród oraz sporządzanie analiz dotyczących zatrudnienia i płac;

13) analizowanie potrzeb szkoleniowych, opracowywanie planów szkoleniowych, organizacja i dokumentowanie szkoleń, opracowywanie sprawozdań;

14) prowadzenie kształcenia ustawicznego członków korpusu służby cywilnej w oparciu o indywidualne programy rozwoju;

15) organizowanie staży zagranicznych;

16) organizacja praktyk studenckich i staży zawodowych;

17) prowadzenie rejestru pełnomocnictw, z wyłączeniem pełnomocnictw procesowych;

18) przygotowywanie dokumentacji orderów, odznaczeń i wyróżnień pracowników przedsiębiorstw, dla których organem założycielskim jest Minister oraz dla spółek

z udziałem Skarbu Państwa;

19) planowanie budżetu Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych we współpracy z Departamentem Budżetu i Finansów, sprawowanie nadzoru nad wykorzystaniem środków ZFŚS oraz obsługa pracy Komisji Socjalnej;

20) współpraca z komórką właściwą do spraw obronnych w zakresie reklamowania z urzędu członków Kierownictwa Ministerstwa oraz z urzędu lub na wniosek pracowników Ministerstwa;

21) wystawianie pracownikom zlikwidowanych przedsiębiorstw państwowych, wobec których kompetencje organu założycielskiego wykonywał Minister, zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu;

22) sporządzanie sprawozdań z wykonania zatrudnienia i wynagrodzeń, we współpracy z Departamentem Budżetu i Finansów;

23) sporządzanie informacji, raportów i analiz dotyczących zatrudnienia, w szczególności na potrzeby Kierownictwa i komórek organizacyjnych Ministerstwa oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Natomiast zakres zadań dyrektora komórki organizacyjnej określono w następujący sposób (z niewielkimi zmianami na przestrzeni lat):

1. komórkami organizacyjnymi kieruje dyrektor samodzielnie, bądź przy pomocy zastępców dyrektora.

2. dyrektorzy komórek organizacyjnych w porozumieniu z Dyrektorem Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi sporządzają opisy stanowisk pracy, ustalają niezwłocznie po zatrudnieniu szczegółowe zakresy czynności podległych pracowników oraz aktualizują opisy i zakresy, uwzględniając bieżące zmiany organizacyjne

1) w zakresie czynności dla danego stanowiska pracy dyrektor komórki organizacyjnej określa zadania, obowiązki, uprawnienia, podporządkowanie i zastępstwo w czasie nieobecności pracownika,

2) zakresy czynności po zaakceptowaniu ich przez dyrektora komórki organizacyjnej i podpisaniu przez pracowników przekazywane są niezwłocznie do Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi w celu załączenia do akt osobowych pracowników,

3) w przypadku zmian osobowych na stanowiskach pracy lub zmian organizacyjnych, przekazanie dokumentacji następuje na podstawie protokołu przekazania bezpośredniemu przełożonemu lub pracownikom wyznaczonym przez dyrektora komórki organizacyjnej. W przypadku gdy sporządzenie takiego protokołu jest niemożliwe, dyrektor komórki organizacyjnej wyznacza osobę lub powołuje komisję do sporządzenia protokołu.

3. dyrektor komórki organizacyjnej odpowiada za sprawne i efektywne realizowanie zadań określonych dla komórki organizacyjnej, a w szczególności

1) nadzoruje stan spraw powierzonych do realizacji podległym pracownikom, ustala przyczyny opóźnień i niedostatecznych efektów przy realizacji zadań oraz podejmuje działania niezbędne do usprawnienia pracy w przyszłości,

2) sprawuje nadzór nad dyscypliną pracy w komórce organizacyjnej.

4. do stałych obowiązków dyrektora komórki organizacyjnej należy

1) zapewnienie właściwej organizacji pracy podległej komórki poprzez

a) przydzielanie zadań do realizacji poszczególnym pracownikom,

b) wyznaczanie terminów do realizacji zadań powierzonych pracownikowi,

c) w uzasadnionych przypadkach udzielanie pracownikom wskazówek i pomocy przy realizacji wyznaczonych zadań,

d) zapewnianie warunków niezbędnych do przestrzegania przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych, w tym przy przetwarzaniu danych osobowych, oraz nadzór nad ich przestrzeganiem,

e) dokonywanie i przedstawianie do wiadomości podległemu pracownikowi oceny realizacji zleconych zadań pod kątem jakości pracy, dotrzymywania ustalonych terminów oraz zaangażowania w realizację zadań,

2) zapewnienie właściwego wykorzystania i rozwoju zasobów ludzkich w komórce organizacyjnej,

3) reprezentowanie Ministra w sprawach należących do zakresu działania komórki organizacyjnej i niezastrzeżonych odrębną decyzją nadzorującego komórkę organizacyjną Sekretarza Stanu, Podsekretarza Stanu lub Dyrektora Generalnego,

4) zapewnienie dbałości o interes Skarbu Państwa w zakresie gromadzenia środków publicznych oraz ich rozdysponowania,

5) celowe i zgodne z obowiązującymi przepisami wydatkowanie środków publicznych i realizacja zamówień publicznych,

6) zapewnienie właściwej organizacji i funkcjonowania kontroli zarządczej w kierowanej komórce organizacyjnej, w szczególności pod względem adekwatności, skuteczności i efektywności,

7) efektywne zarządzanie ryzykiem.

5. dyrektor komórki organizacyjnej współdziała z dyrektorami innych komórek organizacyjnych w sprawach dotyczących kilku komórek i wymagających kompleksowego załatwienia.

6. dyrektor komórki organizacyjnej, stosownie do zakresu działania kierowanej przez niego komórki, przygotowuje dokumenty i podpisuje pisma niezastrzeżone do kompetencji innych osób, w szczególności

1) podpisuje pisma kierowane do sekretarzy stanu, podsekretarzy stanu i dyrektorów generalnych w innych urzędach administracji rządowej, jeśli zawierają one informacje przesyłane na życzenie tych osób,

2) podpisuje pisma do osób na równorzędnych stanowiskach,

3) podpisuje wnioski w sprawach personalnych pracowników komórki organizacyjnej,

4) podejmuje decyzje i podpisuje pisma w sprawach określonych przez Ministra w odrębnym upoważnieniu.

7. dyrektorzy komórek organizacyjnych odpowiadają za

1) celowość, gospodarność, rzetelność oraz prawidłowość prowadzonych spraw i przygotowywanych materiałów,

2) rzetelne i terminowe przekazywanie do Departamentu Analiz informacji określonych w art. 34 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), celem podania ich do publicznej wiadomości,

3) rzetelne i terminowe przekazywanie do Biura Komunikacji Społecznej informacji., podlegających opublikowaniu w Biuletynie Informacji Publicznej i na stronie internetowej Ministerstwa,

4) rzetelne i terminowe przekazywanie do Departamentu Analiz informacji niezbędnych do realizacji zadań określonych w § 23,

5) rzetelne i terminowe zamieszczanie danych, zgodnie z właściwościami kierowanych komórek,

6) nadzorowanie prawidłowego korzystania, stosownie do potrzeb wynikających z wykonywanych zadań, z narzędzi informatycznych i ZSI,

7) wskazywanie pisemnie osób - administratorów merytorycznych - odpowiedzialnych za administrowanie i właściwe wykorzystanie zasobów ZSI w zakresie zadań wykonywanych przez komórki organizacyjne,

8) właściwą archiwizację dokumentacji wytworzonej w podległej komórce organizacyjnej i terminowe jej przekazywanie do archiwum zakładowego,

9) natychmiastowe informowanie Biura Ministra o przekazaniu w drodze indywidualnej decyzji Ministra kompetencji nie przypisanych kierowanej przez nich komórce organizacyjnej w niniejszym regulaminie.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, wobec braku opisu stanowiska Dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Dyrektora Biura Kadr, na potrzeby postępowania wpisowego należy przyjąć, że czynności podejmowane przez uczestniczkę, zajmującą te stanowiska w okresie od 7 lutego 2013 r. do 30 marca 2017 r., określają przytoczone regulacje regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa (następnie Ministerstwa Skarbu Państwa w likwidacji), i jest to wystarczające do oceny w kontekście spełniania przesłanek, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Były to czynności nie tylko organizacyjno - zarządcze wynikające z faktu kierowania daną komórką oraz sprawowaniem funkcji osoby odpowiedzialnej za całe spektrum spraw kadrowych w powołanym Ministerstwie, ale były to również czynności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Nie przeczą temu zaświadczenie Zastępcy Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego P. N. z [...] grudnia 2018 r., zaświadczenie Dyrektora Biura Dyrektora Generalnego K. P. z [...] maja 2019 r., oświadczenie byłego Dyrektora Generalnego Ministerstwa Skarbu Państwa w latach 2007-2015 G. B. z 4 czerwca 2019 r. oraz treść oświadczenia byłej Dyrektor Generalnej Ministerstwa Skarbu Państwa w latach 2016 - 2017 A. M., które w swojej treści nie zawierają wyczerpującego wyliczenia zadań, którymi zajmowała się uczestniczka, a jedynie te które ich autorzy określają jako czynności wymagające wiedzy prawniczej bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu.

Przesłuchiwani w sprawie świadkowie jednoznacznie potwierdzili, że zakres obowiązków uczestniczki na stanowisku dyrektora odpowiadał zakresowi wynikającemu z cytowanych wyżej regulaminów organizacyjnych urzędu. W kierowanym departamencie była ona specjalistą - praktykiem w zakresie wszystkich spraw prawno-kadrowych urzędu i w tym zakresie była konsultantem prawnym pracodawcy. Zajmując w Ministerstwie Skarbu Państwa stanowisko dyrektora komórki organizacyjnej odpowiedzialnej za sprawy kadrowe wykonywała typowe dla tego stanowiska obowiązki, w szczególności uczestnicząc w procesie uzgadniania dokumentów związanych ze sprawami kadrowymi z pracownikami innych komórek organizacyjnych, których zadaniem było świadczenie pomocy prawnej na rzecz urzędu, w tym zastępstwo procesowe oraz - jak zeznali A. M. i G. B. - uczestnicząc w spotkaniach z kierownictwem urzędu (tj. dyrektorem generalnym, likwidatorem), parafując dokumenty związane z działalnością kierowanej komórki organizacyjnej przedstawiane do podpisu (akceptacji) dyrektora generalnego urzędu. Z zeznań świadków wynika również, że w Ministerstwie Skarbu Państwa (też w likwidacji) funkcjonujący Departament Prawny (i Procesowy) był wyodrębnioną komórką skupiającą radców prawnych mających za zadanie zapewnienie obsługi prawnej urzędu. Do tego Departamentu należało zastępstwo procesowe, ogólna obsługa prawna kierownictwa czy opiniowanie umów o wartości powyżej 500 000 zł. Oprócz tego w dużej liczbie departamentów byli zatrudnieni radcowie prawni. W Biurze Zarządzania Zasobami Ludzkimi/Biurze Kadr nie był zatrudniony żaden radca prawny, jedyną osobą z wykształceniem prawniczym była dyrektor tego biura – uczestniczka K. K.. Zakres jej obowiązków na stanowisku radcy ministra w Wydziale Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Rozwoju obejmował dokonywanie analiz prawnych, w tym opiniowanie i opracowywanie wzorów umów, porozumień, dokumentów, przygotowywanie projektów opinii, wyjaśnień, interpretacji, oceny stanu prawnego realizacji usług finansowanych m.in. z funduszy europejskich, sporządzenie projektów opinii prawnych, udzielanie porad prawnych w sprawach standardowych nie wymagających konsultacji radcy prawnego, prowadzenie obsługi procesu legislacyjnego, w tym opiniowanie projektów aktów prawnych i założeń do projektów aktów prawnych oraz innych dokumentów rządowych, opiniowanie projektów aktów prawnych wewnętrznie obowiązujących, opiniowanie dokumentów regulujących działanie komitetów, zespołów, wykonywanie zastępstwa procesowego, w tym przygotowywanie projektów pism procesowych oraz przygotowywanie materiału dowodowego, udział w przygotowywaniu i przeprowadzaniu postępowań w zakresie właściwości komórki organizacyjnej, w tym opiniowanie dokumentacji i opracowywanie projektów umów.

Natomiast zakres obowiązków uczestniczki na stanowisku radcy ministra w Zespole Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii obejmował dokonywanie analiz prawnych, w tym opiniowanie i opracowywanie wzorów umów, porozumień, dokumentów, w tym wykorzystywanych przy zamówieniach publicznych oraz sporządzenie projektów opinii prawnych, udzielanie porad prawnych w sprawach standardowych nie wymagających konsultacji radcy prawnego, wykonywanie zastępstwa procesowego, w tym przygotowywanie projektów pism procesowych oraz przygotowywanie materiału dowodowego, udział w przygotowywaniu i przeprowadzaniu postępowań w zakresie właściwości komórki organizacyjnej, w tym opiniowanie dokumentacji i opracowywanie projektów umów, prowadzenie obsługi procesu legislacyjnego, w tym opracowywanie i opiniowanie projektów aktów prawnych wewnętrznie obowiązujących oraz opiniowanie projektów aktów prawnych i założeń do projektów aktów prawnych oraz innych dokumentów inicjowanych poza ministerstwem.

Mając na uwadze powyższe Minister Sprawiedliwości nie zgodził się ze stanowiskiem Prezydium Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych, zgodnie z którym doświadczenie zawodowe, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, można zdobyć tylko w ramach zatrudnienia na stanowisku, które zostało utworzone w celu zapewnienia obsługi prawnej urzędu, albowiem ww. Departament Prawny (i Procesowy) był wyodrębnioną komórką skupiającą radców prawnych. Prezydium podzieliło powyższą interpretację o tyle, że przesłankę o której mowa w art. 25 ust.2 pkt. 4 ustawy spełniają w gruncie rzecz osoby zajmujące się wyłącznie obsługą prawną w urzędach organów władzy publicznej, przy czym bez znaczenia jest czy pracują w wydzielonych jednostkach organizacyjnych obsługi prawnej czy też poza nimi. Nadto przesłuchana w charakterze świadka B. C., (zatrudniona w Ministerstwie Skarbu Państwa od 2001 r. do 2016 r. na różnych stanowiskach, w tym zastępcy Dyrektora Departamentu Prawnego, zastępcy dyrektora Departamentu Prawnego i Procesowego, a na końcu okresu zatrudnienia na stanowisku radcy prawnego) zeznała, że współpracowała z uczestniczką do końca 2015 r. i współpraca ta miała miejsce m.in. w czasie zwolnień grupowych, który to proces był przygotowywany przez uczestniczkę, co w ocenie Ministra Sprawiedliwości dobitnie potwierdza wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu, w którym była zatrudniona.

Wprawdzie dyrektor komórki organizacyjnej wykonuje obowiązki kierownicze, niemniej jednak ta funkcja zarządcza nie może być uznana za jedyny przejaw jego aktywności zawodowej. Ma to wyraźne odzwierciedlenie w treści regulaminów organizacyjnych Ministerstwa, w części dotyczącej obowiązków charakterystycznych dla danej komórki organizacyjnej, których realizacja wymaga stosowania bardzo szerokiego katalogu aktów prawnych począwszy od Kodeksu pracy i ustawy o służbie cywilnej oraz aktów wykonawczych do nich. Zdaniem organu dyrektor komórki kadrowej jest klasycznym przykładem praktyka, świadczącego bezpośrednio i na co dzień pomoc prawną z zakresu szeroko rozumianego prawa pracy na rzecz klienta, tj. dyrektora generalnego urzędu.

Pojęcie "czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów" użyte w treści art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych dotyczy m.in. czynności dokonywanych na wewnętrzne potrzeby urzędów. Sposób oddziaływania tych czynności - czy to na zewnątrz, czy na potrzeby wewnętrzne organu zależy od funkcji danego urzędu organu władzy publicznej. Ustawodawca nie określił bowiem w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy konkretnego zakresu zadań w odróżnieniu do np. w punktu 4a tego przepisu, gdzie konkretnie mowa o czynnościach bezpośrednio związanych z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego.

Organy samorządu zawodowego radców prawnych dokonując oceny sytuacji prawnej kandydatki nie wykazały, aby uczestniczka w istocie nie spełniała przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Według Ministra Sprawiedliwości przeprowadzając ponownie postępowanie Rada Okręgowej Izby Rady Radców Prawnych w [...] powinna dokonać oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie zasadami i merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wpisu uczestniczki na prowadzoną listę radców prawnych. Dokonując wykładni przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy winna rozważyć dodatkowo poziom samodzielności zajmowanych przez uczestniczkę stanowisk. Ustawa o radcach prawnych w sposób bardzo wyraźny bowiem akcentuje tę cechę sposobu wykonywania obowiązków. Natomiast w przypadku powzięcia wątpliwości co do intensywności wykonywanych czynności - należy wyjaśnić tą okoliczność poprzez uzupełnienie materiału dowodowego w tym zakresie, przy uwzględnieniu 6-letniego zatrudnienia w organach władzy państwowej.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie:

- art. 24 ust. 1 pkt. 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy o radcach poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że uczestniczka może spełniać przesłankę o której mowa w art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy o radcach prawnych, w sytuacji w której w podlegającym badaniu okresie, tj. od dnia 7 lutego 2013 r. do dnia 7 lutego 2019 r. (data nadania w placówce pocztowej wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego) przez okres czasu od dnia 7 lutego 2013 roku do dnia 30 marca 2017 roku była zatrudniona w Ministerstwie Skarbu Państwa (a następnie Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji) na stanowisku Dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Dyrektora Biura Kadr, co oznacza w owym czasie ewentualne wykonywanie przez nią czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej nie było i nie mogło być jej zajęciem głównym oraz intensywnym, w sytuacji w której ugruntowana wykładnia art. 25 ust. 2 pkt. 4 ustawy wymaga, aby było to zajęcie główne i wykonywane intensywnie przez określony w ustawie okres czasu;

- art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, co doprowadziło do uchylenia uchwały i utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] listopada 2019 roku nr [...], podczas gdy Minister Sprawiedliwości powinien utrzymać w mocy uchwałę, w sytuacji której uczestniczka nie spełnia przesłanki wpisu na listę radców prawnych.

Wobec tak sformułowanych zarzutów Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych wniosło o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi Sprawiedliwości do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie skarżącego Prezydium uczestniczka postępowania nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Nie sposób bowiem przyjąć, aby okres jej zatrudnienia w Ministerstwie Skarbu Państwa (a następnie w Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji) w okresie od 7 lutego 2013 r. do 30 marca 2017 r. spełniał wymogi wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Podczas zatrudnienia na stanowisku Dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Dyrektora Biura Kadr uczestniczka postępowania nie miała określonego odrębnym dokumentem zakresu obowiązków, nie było opisu tego stanowiska, ani odrębnego dokumentu opisującego zakres obowiązków dyrektorów komórek organizacyjnych. Czynności podejmowane przez uczestniczkę postępowania na stanowisku dyrektora komórki organizacyjnej odpowiadającej za sprawy kadrowe (Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi albo następnie Biura Kadr) obejmowały kierowanie pracami w zakresie wynikającym z regulaminów organizacyjnych Ministerstwa Skarbu Państwa (następnie Ministerstwa Skarbu Państwa w likwidacji). W toku zatrudnienia w powołanych Ministerstwach uczestniczka wykonywała liczne czynności wynikające z regulaminów (§ 30 zarządzenia Ministra Skarbu Państwa Nr 26 z dnia 13 kwietnia 2012 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa, § 31 zarządzenia Nr 37 Ministra Skarbu Państwa z dnia 8 października 2013 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa oraz § 30 zarządzenia Nr 4 Ministra Skarbu Państwa z dnia 26 stycznia 2016 r. w sprawie ustalenia regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa) i były to w przeważającej mierze czynności organizacyjno - zarządcze. Uczestniczka postępowania wykonywała również czynności związane ze świadczeniem pomocy prawnej, ale jako jedno z jej licznych zadań; nie były one i nie mogły być zajęciem głównym i intensywnym. Prezydium dokonało oceny zatrudnienia uczestniczki w całym badanym okresie, tj. w okresie od 7 lutego 2013 r. do 7 lutego 2019 r. (data nadania w placówce pocztowej wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego) z czego tylko zatrudnienie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 7 lutego 2019 r. może wypełniać dyspozycję art. 25 ust. 1 pkt. 4 ustawy; w pozostałym okresie, tj. od 7 lutego 2013 r. do 30 marca 2017 r. nie wypełnia tej dyspozycji ze względu na brak odpowiedniej intensywności podejmowanych w tym okresie czynności.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa; przy czym podkreślenia wymaga, że Sąd kontrolując decyzję administracyjną bada ją wyłącznie pod względem zgodności z prawem (legalności), a nie celowości czy słuszności.

Organ w tej sprawie wyczerpująco wyjaśnił wszystkie istotne dla oceny podjętego rozstrzygnięcia okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy, posługując się argumentacją, która – zdaniem Sądu – ma umocowanie w prawidłowo zastosowanych i przytoczonych w decyzji przepisach ustawy o radcach prawnych, które wyznaczają w sprawie istotne elementy stanu faktycznego niezbędne do jego subsumpcji, a zarazem ramy materialnoprawne kontroli legalności tej decyzji przez Sąd. Ustalenia i oceny organu w tym względzie nie wywołują merytorycznych zastrzeżeń; organ odniósł się do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazując przesłanki na jakich podjął rozstrzygnięcie, zawarł umotywowaną ocenę poczynionych ustaleń. Z argumentacji decyzji wynika związek pomiędzy tą oceną a treścią rozstrzygnięcia. Skarga nie podważa stanowiska organu, mając względem niego wyłącznie polemiczny charakter.

Kontrola Sądu w tej sprawie dotyczy oceny prawidłowości ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości z 27 maja 2020 r. wydanej w oparciu o przepisy art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, to jest tego, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadnie organ ten wyeliminował z obrotu prawnego uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z [...] lutego 2020 r., która utrzymała w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (Rady OIRP) z [...] listopada 2019 r. odmawiającą uczestniczce wpisu na listę radców prawnych.

Stosownie do treści art. 24 ust. 2c ustawy o radcach prawnych rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1; radzie przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Z kolei art. 25 ust. 3 tej ustawy wymaga, żeby osoby przystępujące do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej wskazane w ust. 2 tego przepisu (to jest m.in. osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów (pkt 1)) spełniały wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5 ustawy, a więc przesłanki/wymagania tożsame z tymi, które są konieczne, aby móc zostać wpisanym na listę radców prawnych.

Do wymagań pozwalających na wpis na listę radców prawnych ustawodawca zaliczył:

1) ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej;

3) korzystanie w pełni z praw publicznych;

4) pełną zdolność do czynności prawnych;

5) nieskazitelny charakter i rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

6) odbycie w Rzeczypospolitej Polskiej aplikacji radcowskiej i złożenie egzaminu radcowskiego, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych (który w związku z art. 24 ust. 1 pkt 6 tej ustawy stanowi materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji) przewiduje zaś (co już wyżej cytowano), że do egzaminu radcowskiego, bez odbycia aplikacji radcowskiej mogą przystąpić osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. Zatem osoba spełniająca wymagania/przesłanki z tego przepisu nie musi odbywać aplikacji radcowskiej i przez sam fakt ich spełnienia ma prawo uzyskać wpis na listę radców prawnych. Art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych (w związku z art. 24 ust. 1 pkt 6) jest samodzielną podstawą prawną tego wpisu.

W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości, bazując na zebranym w sprawie przez organy samorządu radcowskiego (I i II instancji) materiale dowodowym (szeroko i szczegółowo omówionym w uzasadnieniach decyzji tych organów i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Ministra), prawidłowo zakwestionował stanowisko organów samorządu radcowskiego sprowadzające się do odmowy uznania spełnienia przez uczestniczkę tych wymagań, a tym samym odmowy wpisu na listę radców prawnych. W szczególności zasadnie wskazał, na spełnienie przez uczestniczkę określonej w ww. art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych przesłanki przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej, który to fakt został potwierdzony decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] w [...] z [...] lutego 2019 r., jak również spełnienie pozostałych przesłanek do wpisu na listę radców prawnych określonych w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Jak już wyżej zauważono, w myśl art. 23 ust. 3 ustawy o radcach prawnych osoby, o których mowa w ust. 2 (a więc m.in. określone w cytowanym wyżej punkcie 4 tego ustępu, do których zalicza się uczestniczka), muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5 tej ustawy, a więc przesłanki tożsame z tymi, które są konieczne, aby móc zostać wpisanym na listę radców prawnych. Na etapie przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej badana jest przesłanka zwolnienia od odbycia aplikacji, określona w art 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, którą organ samorządu radcowskiego/wpisowy bada następnie/ponownie podejmując rozstrzygnięcie o wpisie/braku podstaw do wpisu kandydata na listę radców prawnych w ramach oceny wszystkich przesłanek wpisowych zdefiniowanych w przepisach art. 24 i nast. ustawy.

W tych okolicznościach Minister Sprawiedliwości, kwestionując stanowisko organów samorządu radcowskiego o odmowie uznania spełnienia przez uczestniczkę wymagań, od których zależy wpis na listę radców (organy samorządu sprzeciwiły się zaliczeniu pracy uczestniczki w Ministerstwie Skarbu Państwa/ Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji na stanowisku dyrektora Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Biura Kadr w okresie od 6 lutego 2013 r. do 30 marca 2017 r. do okresu zatrudnienia związanego z wykonywaniem wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów; pozostałe okresy zatrudnienia uczestniczki - a to od 1 kwietnia 2017 r. do 8 stycznia 2018 r. na stanowisku radcy ministra w Wydziale Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Rozwoju oraz od 9 stycznia 2018 r. do dnia złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na stanowisku radcy ministra w Zespole Obsługi Prawnej Ministerstwa w Biurze Dyrektora Generalnego w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii – nie są przedmiotem sporu w tej sprawie; spór dotyczy wyłącznie okresu od 7 lutego 2013 r. do 30 marca 2017r.), zaskarżoną decyzją prawidłowo uchylił, wobec ustawowego braku kompetencji do rozstrzygnięcia takiej sprawy co do istoty (nie jest organem wpisowym), ww. uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z [...] lutego 2020 oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady OIRP z [...] listopada 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez tę Radę. Zasadnie przy tym wskazał Radzie na konieczność ponownej oceny prawnej zgromadzonego materiału dowodowego i merytoryczne rozstrzygnięcie wpisu uczestniczki na listę radców prawnych, przy uwzględnieniu poziomu samodzielności zajmowanych przez nią stanowisk w ww. spornym okresie zatrudnienia w Ministerstwie Skarbu Państwa/Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji, nie wyłączając uzupełnienia materiału dowodowego w przypadku wątpliwości co do intensywności wykonywanych na tych stanowiskach czynności o charakterze wskazanym w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, to jest wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.

Jednocześnie organ prawidłowo – w ocenie Sądu - wywiódł w zaskarżonej decyzji, że w sytuacji gdy uczestniczka jako dyrektor komórki organizacyjnej Ministerstwa Skarbu Państwa/Ministerstwa Skarbu Państwa w likwidacji, odpowiadającej za sprawy kadrowe tego urzędu, nie miała określonego odrębnym dokumentem zakresu obowiązków, przy braku również opisu tego stanowiska/stanowisk (to jest stanowiska Dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie Dyrektora Biura Kadr), zakres jej obowiązków i zadań wynikał z właściwości tej komórki i był określony przez regulamin organizacyjny urzędu (por. te zadania i obowiązki w szczegółach - cytowane wyżej na stronie 7 i nast. tego uzasadnienia). Nie budzi zatem zastrzeżeń stanowisko organu (także w nawiązaniu i uwzględnieniu treści zeznań licznych ww. świadków przesłuchanych w sprawie na wcześniejszym etapie postępowania), że w takiej sytuacji regulacje regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Skarbu Państwa/Ministerstwa Skarbu Państwa w likwidacji są wystarczające do oceny charakteru zatrudnienia uczestniczki w tym urzędzie ( w spornym okresie) w kontekście spełniania przesłanek, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, przy czym wykonywane przez uczestniczkę czynności dotyczyły kwestii nie tylko organizacyjno - zarządczych wynikających z faktu kierowania daną komórką oraz sprawowania funkcji osoby odpowiedzialnej za sprawy kadrowe urzędu, ale też nie można odmówić im charakteru wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tego urzędu, o czym stanowi przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Przede wszystkim – jak prawidłowo zauważył organ, a nie kwestionują tego w świetle zebranych dowodów organy samorządu radcowskiego I i II instancji – uczestniczka była specjalistą, praktykiem w zakresie wszystkich spraw prawno – kadrowych urzędu. Tym samym w uwarunkowaniach stanu faktycznego sprawy zasadna jest dalej idąca uwaga organu, że w tym zakresie uczestniczka była też konsultantem prawnym pracodawcy, m.in. uczestnicząc w procesie uzgadniania dokumentów związanych ze sprawami kadrowymi, w tym parafując dokumenty do odpowiednich podpisów. Nadto – jak wynika z poczynionych ustaleń - w przeciwieństwie do departamentów, w których byli zatrudnieni radcowie prawni, w Biurze Zarządzania Zasobami Ludzkimi/Biurze Kadr nie był zatrudniony radca prawny, a jedyną osobą z wykształceniem prawniczym była dyrektor tego biura – uczestniczka K. K.. Skutkowało to wykonywaniem przez uczestniczkę czynności wymagających wiedzy prawniczej, w szczególności z obszaru prawa pracy, odpowiadających charakterem czynnościom bezpośrednio związanym ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten stanowi ogólnie o wykonywaniu wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, kładąc w ten sposób akcent na sam fakt ich wykonywania, nie określa natomiast formuły organizacyjnej w jakiej może to nastąpić, to jest że chodzi w tym przepisie wyłącznie o zatrudnienie na stanowisku utworzonym w celu obsługi prawnej urzędu. Czynności te mogą być więc wykonywane również poza wydzielonymi jednostkami organizacyjnymi obsługi prawnej urzędu byleby ich treść odpowiadała warunkowi z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, to jest chodzi o czynności wymagające wiedzy prawniczej bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, przy czym w przepisie tym nie określono konkretnego zakresu tych czynności/zadań.

W tym stanie rzeczy należy uznać za zasadny wniosek zaskarżonej decyzji, że wprawdzie dyrektor komórki organizacyjnej wykonuje obowiązki kierownicze, niemniej jednak funkcja ta nie może być uznana za jedyny przejaw jego aktywności zawodowej, co ma - w sytuacji uczestniczki - wyraźne odzwierciedlenie w treści regulaminów organizacyjnych urzędu, w części dotyczącej obowiązków charakterystycznych dla tej komórki, których realizacja wymagała stosowania szerokiego katalogu aktów prawnych, co powoduje, że "dyrektor komórki kadrowej jest klasycznym przykładem praktyka, świadczącego bezpośrednio i na co dzień pomoc prawną z zakresu szeroko rozumianego prawa pracy na rzecz klienta, tj. dyrektora generalnego urzędu"; zatem pojęcie czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu, użyte w treści art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, dotyczy również czynności dokonywanych na wewnętrzne potrzeby urzędów. Dlatego czynności podejmowane przez uczestniczkę, zajmującą w okresie od 7 lutego 2013 r. do 30 marca 2017 r. (sporny okres) stanowisko dyrektora Biura Zarządzania Zasobami Ludzkimi, a następnie dyrektora Biura Kadr w Ministerstwie Skarbu Państwa/Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji, prawidłowo zostały uznane w zaskarżonej decyzji za odpowiadające przesłance z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Ww. zakres obowiązków na tym stanowisku wskazuje bowiem na wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej z zakresu prawa pracy na rzecz urzędu, które były głównym zajęciem uczestniczki, zatem wykonywanym przez ten czas intensywnie.

Na marginesie powyższego Sąd ma na uwadze, że warunki wpisowe - spełnienie których jest wymagane także na etapie poprzedzającym przystąpienie do egzaminu radcowskiego - podlegają ocenie przez organy samorządu radcowskiego także po złożeniu egzaminu w postępowaniu wszczętym wnioskiem o wpis na listę radców prawnych, gdyż to te organy zostały uprawnione do dokonania/odmowy wpisu kandydata na listę radców prawnych, kierując się określonymi ustawą przesłankami, co w praktyce oznacza, że w świetle art. 24 ust. 4 pkt 6 ustawy o radcach prawnych fakt spełnienia określonych w art. 25 ust. 2 tej ustawy przesłanek uprawniających do przystąpienia do egzaminu bez odbycia aplikacji istotnie badany jest przez organy samorządu radcowskiego dopiero po złożeniu egzaminu na etapie rozpoznawania wniosku o wpis na listę radców (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 9 kwietnia 2019 r. II GSK 1721/18). Jednak zdaniem Sądu sam fakt zdania egzaminu przez kandydata nie może być dla organu wpisowego zupełnie bez znaczenia. Świadczy bowiem o konkretnym efekcie starań kandydata obliczonych na podwyższanie/zdobywanie kwalifikacji i zawodowo go charakteryzuje, zwłaszcza w sytuacji gdy jak w tej sprawie organy samorządu radcowskiego wyrażają wątpliwości co do przebiegu pracy uczestniczki w Ministerstwie Skarbu Państwa/Ministerstwie Skarbu Państwa w likwidacji w spornym okresie zatrudnienia, w kontekście przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. W świetle tego przepisu ustawodawca zakłada, że wpisana na listę radców prawnych może być tylko osoba, która zdobyła wystarczające praktyczne doświadczenie zawodowe. Czas wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej jest okresem, w którym osoba uprawniona zdobywa wymagane doświadczenie prawnicze. Czynności te muszą być wykonywane w pełnym zakresie w wymaganym okresie pracy. Inne umiejętności takiej osoby są weryfikowane za pomocą egzaminu radcowskiego, na który wpływ ma samorząd zawodowy.

Poza tym wszystkim jednak, skoro kwestia spełniania przesłanek z art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (w tym pkt 4 tego ustępu) jest już badana na etapie przyjmowania zgłoszeń o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego (por. przepisy art. 361 ust. 1 i art. 362 ust. 5 pkt 2 ustawy), a jeżeli wnioskodawca nie spełnia przesłanek uprawniających do przystąpienia do egzaminu radcowskiego, przewodniczący komisji egzaminacyjnej wydaje decyzję odmawiającą dopuszczenia do udziału w egzaminie radcowskim (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2015 r. II GSK 1072/14), to osoba, która zdała egzamin radcowski po przystąpieniu do niego bez odbycia aplikacji radcowskiej, może na podstawie art. 8 k.p.a. oczekiwać od organu wpisowego, że okoliczności, które uprawniły ją do przystąpienia do egzaminu zawodowego, zostaną podobnie ocenione przez ten organ. Organ wpisowy powinien wyjaśnić odmienne stanowisko, zwłaszcza że w skład komisji egzaminacyjnych wchodzą osoby spośród radców prawnych wskazane przez Krajową Radę Radców Prawnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI z 14 października 2020 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). W świetle przepisów art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a), czyli z urzędu rozpoznaje sprawę w jej całokształcie. Taki sposób procedowania przez sąd administracyjny gwarantuje, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie zostaje naruszony żaden słuszny interes i prawa stron/uczestników postępowania przed tym sądem.