Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 61/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 8
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 15 par. 1 pkt 4 w zw. z art. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie sędzia NSA Jolanta Sikorska /spr./ sędzia del. WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Katowice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Prezydentem Miasta Zwierzyniec w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.P. o przyznanie zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność i środki czystości postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Katowice, jako organ właściwy do rozpoznania wniosku


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 13 lutego 2017 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach reprezentujący Prezydenta Miasta Katowice wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Katowicach a Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu w sprawie rozpoznania wniosku Katarzyny Piłat w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność i środki czystości ze wskazaniem, że organem właściwym do rozpoznania wniosku K.P. jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w dniu 5 grudnia 2016 r. ww. złożyła wniosek o przyznanie świadczeń pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego i celowego na dofinansowanie do zakupu żywności i środków czystości. Z uwagi na fakt, że MOPS w Katowicach stwierdził na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że K.P. posiada status osoby bezdomnej, gdyż nie zamieszkuje w lokalu o charakterze lokalu mieszkalnego, ani nie posiada zameldowania na pobyt stały, pismem z dnia 22 grudnia 2016 r. przesłał jej wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu jako właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Pismem z dnia 12 stycznia 2017 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu odesłał ten wniosek, gdyż nie uznał się za właściwy do rozpatrzenia sprawy.

Wskazał, iż w jego ocenie wnioskodawczyni nie posiada statusu osoby bezdomnej, ponieważ posiada miejsce zamieszkania w Katowicach w Hotelu przy S. w Katowicach-Ochojcu przy ul. Z. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu uznał, że lokal, który zajmuje K.P., ma charakter lokalu mieszkalnego, ponieważ zaspakajane są w nim wszystkie potrzeby mieszkaniowe. MOPS w Katowicach podkreślił, że K.P. zamieszkuje w Hotelu od 14 lat i w 2014 roku, na podstawie tego samego stanu faktycznego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu uznał się właściwym do rozpatrzenia sprawy ww. i przyznał jej pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie opłaty hotelowej. W sytuacji socjalnobytowej K.P. od 2014 roku nie zmieniło się nic co mogłoby być podstawą uznania, że Katowice są gminą właściwą do rozpatrzenia sprawy.

W ocenie wnioskodawcy, K.P. posiada status osoby bezdomnej i właściwość miejscowa organu powinna być ustalona w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a nie w oparciu o 101 ust. 1 ustawy, który mówi o miejscu zamieszkania. Zdaniem MOPS w Katowicach, K.P. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej. Nie zamieszkuje bowiem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego i nie jest także zameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. K.P. nieprzerwanie od czasu pobytu w Hotelu w Katowicach posiada status osoby bezdomnej.

W 2014 roku, gdy Ośrodek w Zwierzyńcu uznał swoją właściwość, lokal był wyposażony w aneks kuchenny i znajdowała się w nim łazienka. Podany przez Ośrodek w Zwierzyńcu fakt, że Hotel jest w stanie likwidacji, nie przesądza o zmianie jego przeznaczenia jako miejsca do krótkotrwałego pobytu. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że K.P. przebywa w Hotelu, a zatem w lokalu o charakterze niemieszkalnym, a ostatnie miejsce zameldowania posiadała na terenie gminy Zwierzyniec.

Wnioskodawca podniósł, że lokalem mieszkalnym nie jest pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. A zatem z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Wskazał, że ustawa o pomocy społecznej reguluje jednoznacznie kwestie

właściwości miejscowej gminy w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a w stosunku do osób bezdomnych, na podstawie art. 101 ust. 2 tej ustawy. Zdaniem wnioskodawcy, okoliczności w postaci zamiaru osiedlenia się na terenie Katowic, oczekiwania na lokal z zasobów gminy Katowice, zamiaru leczenia u lekarzy w Katowicach, fakt rejestracji w PUP Katowice, w aktualnym stanie faktycznym i prawnym nie mają znaczenia, ponieważ K. Piłat przebywa w lokalu o charakterze niemieszkalnym, a zatem posiada status osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, w związku z powyższym, zgodnie z dyspozycją art. 101 ust. 2 cytowanej ustawy, do załatwienia sprawy właściwa jest gmina jej ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, to jest Zwierzyniec.

W odpowiedzi na wniosek Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zwierzyńcu reprezentujący Burmistrza Miasta Zwierzyniec podał, że w obecnym stanie faktycznym brak jest podstaw do uznania K.P. za osobę bezdomną, a tym samym do uznania się właściwym do rozpatrzenia sprawy. Pojęcie lokalu mieszkalnego definiuje art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy, co podkreśla również MOPS w Katowicach. Zgodnie z ustawą, przez lokal mieszkalny rozumie się lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. W rozumieniu ustawy nie jest lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Budynek, w którym zamieszkuje K.P., jest hotelem, ale nie służy do celów turystycznych ani wypoczynkowych. Z ustaleń wynika, iż K.P. zamieszkuje w nim od wielu lat i zaspokaja tam wszystkie potrzeby życiowe (posiada pokój z aneksem kuchennym, łazienkę). Skoro K.P. mieszka w ww. lokalu od ok. 15 lat, lokal ten nie jest również pomieszczeniem przeznaczonym do krótkotrwałego pobytu. W ocenie MOPS-u w Zwierzyńcu lokal, w którym zamieszkuje K.P., ma charakter lokalu mieszkalnego, wobec powyższego nie można uznać ww. za osobę bezdomną.

W roku 2014 r. K.P. dobrowolnie wymeldowała się z domu rodzinnego w miejscowości Zwierzyniec, informując organ meldunkowy, że jej centrum życiowe od wielu lat znajduje się w miejscowości Katowice. Tam przez wiele lat pracowała, tam ma wszystkie swoje sprawy i siedlisko życiowe i z miejscowością Katowice wiąże swoje przyszłe plany życiowe. Poinformowała MOPS w Zwierzyńcu, że znalazła się w trudnej sytuacji życiowej i poprosiła o udzielenie pomocy na uporządkowanie sytuacji życiowej w miejscowości Katowice. Oświadczyła, że chcą ją tam wykwaterować z mieszkania, gdzie nie jest zameldowana na pobyt stały i będzie ubiegać się o lokal socjalny. Podała, że pieniądze są potrzebne na zapłacenie należności czynszowych za lokal, w którym obecnie mieszka. Podkreślono, że MOPS w Katowicach w 2014 r. również przyznał zasiłek celowy. Lokal, w którym obecnie zamieszkuje K.P., od wielu lat służy wyłącznie celom mieszkaniowym. Nie można więc mówić o bezdomności K.P. Utrwalone i wieloletnie orzecznictwo sądowe w sposób jednoznaczny odnosi się do definicji miejsca zamieszkania. Obowiązuje zasada przyjęta w art. 25 Kodeksu Cywilnego. W konkretnym przypadku zachowanie K.P. jednoznacznie wskazuje, że świadomie wybrała ona Katowice jako miejsce zamieszkania. Tam jest jej centrum życiowe.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) dalej P.p.s.a., z zastrzeżeniem art. 22 § 1 K.p.a., sądy administracyjne rozpoznają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej, przy czym właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny) lub też każdy z tych organów uważa się za niewłaściwy (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tym drugim przypadkiem.

Przedmiotem sporu o właściwość miejscową pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Prezydentem Miasta Zwierzyniec jest ustalenie organu właściwego do wydania decyzji w przedmiocie wniosku K.P. w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności i środki czystości.

Zgodnie z art. 101 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 930), dalej u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, jednakże w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Przepis art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje na użytek tej ustawy pojęcie osoby bezdomnej. Za taką uznaje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania.

K.P. w chwili składania wniosku o przyznanie pomocy przebywała i nadal przebywa w Katowicach przy ul. Z. w budynku - hotelu należącym do SP S. Hotel ten nie służy do celów turystycznych lub wypoczynkowych, a zamieszkują w nim pracownicy i byli pracownicy szpitala.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego lokal, w którym przebywa K.P., wraz z pomieszczeniami przynależnymi, może spełniać kryteria lokalu, o jakim mowa w art. 2 pkt 4) ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy (...) (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1610), gdyż przeznaczony jest na pobyt ludzi, a pobyt trwający prawie 14 lat, na dodatek z możliwością przedłużenia, jako że nie wskazano kryteriów przedłużenia, trudno nazwać krótkotrwałym, zwłaszcza, że budynek nie ma charakteru wypoczynkowego czy turystycznego, o jakim mowa w tym przepisie, wykluczonego z definicji lokalu.

W związku z tym na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. organem właściwym w sprawie wniosku K.P. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej powinien być Prezydent Miasta Katowice według zasady, że o właściwości miejscowej organów gminy decyduje miejsce zamieszkania strony. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach Kodeksu Cywilnego, który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru winno być oparte o kryteria zobiektywizowane (postanowienie NSA z 14 maja 2009 r., I OW 23/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swej aktywności życiowej w określonej miejscowości, co w niniejszej sprawie jednoznacznie wskazuje na Katowice.

Powyższe okoliczności wykluczają uznanie K.P. za osobę bezdomną.

Z tego względu, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.