Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 359/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z [...] października 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

II SA/Rz 359/21

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], sprostowana postanowieniem z dnia [...] lutego 20201 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z jej uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku B.R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S.K., Wójt Gminy [...], decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że wnioskodawczyni otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką, przyznany na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r.. Matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS o stwierdzeniu niezdolności do samodzielnej egzystencji, z którego wynika, że dokładnej daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2020 r. zaliczające J.K. (mąż S.K.) do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności, oświadczenie B.R., że jest osobą nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od [...] lipca 2012 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej: "u.ś.r.") świadczenie nie może zostać przyznane. Dodatkowo podał, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Odwołanie od tej decyzji złożyła B.R. domagając się ponownego rozpoznania sprawy i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu o braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W jej ocenie organ winien zastosować się do wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wskazała ponadto, że na mocy art. 27 ust. 5 u.ś.r. ma prawo wyboru pomiędzy specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym, o czym organ winien ją poinformować. Odnosząc się natomiast do ostatniej z podstaw odmowy przyznania świadczenia, a mianowicie okoliczności pozostawania jej mamy w związku małżeńskim, kiedy to małżonek nie legitymuje orzeczeniem o znaczny stopniu niepełnosprawności, odwołująca podkreśliła, że niezasadnie organ kieruje się wyłącznie literalną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Powinien zastosować wykładnię celowościową, tym bardziej, że jej mama wymaga opieki, której ojciec z przyczyn psychofizycznych – w tym wieku – sprawować nie jest w stanie.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu przytoczyło treść art. 17 ust. 1, 1a oraz 1b u.ś.r. oraz przywołało wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wywiodło, że powstanie niepełnosprawności w okresie niewymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, że rozważenia wymaga prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po stronie zstępnych osoby wymagającej opieki w warunkach pozostawania tej osoby w związku małżeńskim, z zastrzeżeniem, że małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił, że prawo małżonka do świadczenia jest uprzednie względem prawa osób zstępnych. Małżonek jest osobą uprawnioną do świadczeń wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż zalicza się do kategorii innych osób, na których zgodnie z k.r.i.o ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka, poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. Kolegium stwierdziło, że wobec pozostawania S.K. w związku małżeńskim, w warunkach w których małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, można by rozważać wyłącznie prawo małżonka do świadczenia, gdyby taki wniosek został złożony. Małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz zgodnie z przepisami k.r.i.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka, zaś sam fakt pozostawania w związku małżeńskim zobowiązuje współmałżonka do troski i opieki na drugim małżonkiem w pierwszym stopniu, wyłączając tym samym prawa innych osób do świadczeń z tytułu opieki. Z tej przyczyny, w ocenie Kolegium, zasadnie organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, B.R., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wyroku TK w sprawie K 38/13 oraz art. 2 i art. 32 Konstytucji RP wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem obowiązującego prawa do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu wskazała, ze jej 76-letni ojciec cierpi na choroby psychiczne, zaburzenia depresyjno - lękowe, zaburzenia osobowości, a także ograniczenia w poruszaniu się, łuszczycę, ponadto ma chorobę układu krążeniowo oddechowego i leczy się urologiczne oraz w poradni zdrowia psychicznego. Cierpi na częste napady dny moczanowej, wymaga rehabilitacji i sprzętu pomocniczego. Te choroby nie kwalifikują go do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale wykluczają jako opiekuna. Nie jest w stanie ze względu na wiek i choroby sprawować opieki nad mamą skarżącej, która jest pod respiratorem. Opiekę nad mamą może sprawować wyłącznie skarżąca, gdyż jest młodsza, sprawniejsza i w przeciwieństwie do taty reaguje racjonalnie.

Skarżąca podtrzymując argumentację odwołania i powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych nie zgodziła się ze stanowiskiem rozstrzygających organów. Jej zdaniem organy dokonały nieprawidłowej wykładni 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. Wyłożenie tych przepisów w oderwaniu od całej regulacji ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowiło naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji. Odmawianie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie dlatego, że jej tato żyje i nie posiada "stosownego" dokumentu - godzi w prawo i Konstytucję.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zss4 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374), wobec uznania, ze względu na jej przedmiot, że jej rozpoznanie jest konieczne, a przeprowadzenie rozprawy mogłoby w obecnym stanie epidemii wywołać nadmierne zagrożenie dla osób w niej uczestniczących i uwzględniając jednocześnie potrzebę rozstrzygnięcia sprawy w możliwie najkrótszym terminie

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 365).

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane w tej ustawie środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jaj załatwienia.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. Zm.) – dalej: "u.ś.r." świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wprowadzonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego była również data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o ten właśnie przepis, bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skutkiem tego wyroku, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, istnieje konieczność dokonania oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b.

W tym zakresie błędne stanowisko organu I instancji zostało zweryfikowane w zaskarżonej decyzji, w której Kolegium prawidłowo uznało, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie uznanej za niekonstytucyjną części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji powołały się na negatywną przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest bowiem, że matka skarżącej – S.K., nad którą sprawowana jest opieka- jest zamężna, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Badając legalność zaskarżonej decyzji obejmującą ocenę prawidłowości zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego i ich wykładni, jak również przeprowadzonego postępowania administracyjnego, przypomnieć należy, że pierwotnie świadczenie pielęgnacyjne przewidziane było wyłącznie na niepełnosprawne dzieci, dopiero nowelizacja art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z 2010 r. rozszerzyła krąg osób uprawnionych do świadczenia na "osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.- "K.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny".

Od początku jednak (od pierwszej nowelizacji ustawy w 2005 r.), pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim było przesłanką negatywną przyznania świadczenia.

Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych.

Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 K..r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Istotne znaczenie ma art. 130 K.r.o., który wprost wskazuje, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa, przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

W rozpoznawanej sprawie istnieje jednak sytuacja, a przynajmniej wynika ona z relacji skarżącej i przedłożonej przez nią dokumentacji medycznej, że mąż matki skarżącej – J.K., choć legitymuje się tylko orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, cierpi na liczne dolegliwości fizyczne i psychiczne i z tego powodu nie jest w stanie sprawować opieki and żoną, opieki wymaga natomiast sam.

Dlatego też przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., konieczne jest skorzystanie z metod wykładni systemowej i celowościowej, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69). Sąd kieruje się przy tym wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2000 r. sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej współmałżonek – J.K., a nie wyłącznie od ustalenia, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim.

Zastosowana przez Sąd wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) u.ś.r. jest powszechnie prezentowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym jak w niniejszej sprawie (m. in. w wyrokach NSA z 18 listopada 2015 r. I OSK 1200/14 i z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1622/15 oraz wyrokach WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., II SA/Rz 522/19, w Białymstoku z 11 października 2012 r., II SA/Bk 642/12 i 4 kwietnia 2013 r., II SA/Bk 987/12, w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r.,II SA/Po 242/12 i z 10 października 2019 r., II SA/Po 583/19, we Wrocławiu z 8 marca 2012 r.,IV SA/Wr 848/11, w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., II SA/Ol 1391/12. Przekonywującą argumentację przedstawił w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18.11.2015 r., I OSK 1200/14, stwierdzając co następuje: "Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich".

W rozpoznawanej sprawie istotna jest jeszcze kwestia, do której nie odniosło się Kolegium w zaskarżonej decyzji.

Dotyczy to stanowiska organu I instancji o zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b). W ocenie Sadu treść tego przepisu, stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, należy odczytywać wspólnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r.. Stanowi on, że: w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2)świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Sąd nie kwestionuje zatem, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pobieranego zasiłku dla opiekuna , co także znajduje potwierdzenie w treści przepisów, jednakże dokonanie wyboru świadczenia jest uprawnieniem strony i musi wiązać się z prawidłowym pouczeniem strony, tak o przysługującym jej prawie wyboru, jak i skutkach jego dokonania.

Zgodnie z art. 9 k.p.a. na organach spoczywa obowiązek czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki NSA z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18, z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18 i z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 19 marca 2019 r., akt IV SA/Gl 985/18 ).

Należy zatem podzielić pogląd reprezentowany w podanych powyżej orzeczeniach sądów administracyjnych, że to na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącej realizację jej żądania w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a eliminacja z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna powinna nastąpić dopiero po ewentualnym pozytywnym rozpatrzeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna.

Z przytoczonych wyżej względów Sąd uznał przyjętą przez organy interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., za nieprawidłową, co wskazuje na naruszenie tych przepisów, mające wpływ na wynik sprawy, to zaś stanowi przesłankę do uchylenia wydanych przez nie decyzji.

Z tej przyczyny, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Niebylec z dnia 12 października 2020 r.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy wezmą pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i przeprowadzą niezbędne czynności wyjaśniające wynikające wprost z treści niniejszego uzasadnienia.