Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1532/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wójcik, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego P. P. kwotę 440 - (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania P. P., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. orzekającą, że nieruchomość obejmująca działki oznaczone numerami: [...], [...], [...] i [...], o łącznej powierzchni 10,4257 ha, położona w K., wraz z zabudowaniami podpadała pod działanie przepisów art.2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku

o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu decyzji podano, że wydane poprzednio w tej sprawie -decyzja Ministra z dnia [...] czerwca 2003 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. - zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2004r., sygn. akt IV SA/Wa 2887/03. Zarzuty Sądu przede wszystkim dotyczyły: niedokonania ustaleń

i ocen dotyczących powiązania funkcjonalnego i gospodarczego zespołu pałacowo-

parkowego z tą częścią majątku, który był przeznaczony na cele rolne, możliwości

wykorzystania go na cele określone w art. 1 dekretu, a także czy przejęty w tej części

majątek miał charakter nieruchomości ziemskiej. Podkreślono, iż w świetle

wytycznych Sądu kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest

ocena materiału dowodowego pod kątem istnienia możliwości wykorzystania pałacu

z otaczającym go parkiem na cele reformy rolnej. Przepis art. 1 dekretu o

przeprowadzeniu reformy rolnej wylicza różne cele reformy, których realizacji służyć

miały przejmowane na podstawie art. 2 ust.1 lit. e tego dekretu majątki ziemskiej.

Wymienione w tym przepisie cele reformy rolnej, zdaniem organu, wskazują, iż

pojęcie nieruchomości ziemskiej " znacjonalizowanej" jest szersze od nieruchomości

"parcelowanej" na rzecz rolników i może obejmować, np. także tereny przeznaczone

dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków

dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu

rolnego. Dla tworzenia tych ośrodków przejmowano zabudowania, w tym pałace,

dwory czy wille, z reguły położone w parkach i stanowiące przed przejęciem

własność państwa, tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela. Za taką

definicją nieruchomości ziemskiej przemawia, zdaniem organu, art. 6 dekretu, bowiem zgodnie z nim przejmowane były nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem. Przepis ten mówi ogólnie o zabudowaniach, a więc także o zabudowaniach mieszkaniowych, do których zaliczają się również pałace. Przepis § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu o reformie rolnej ( Dz. U. Nr 109, poz., 51) stanowi, iż podziałowi między beneficjentów reformy rolnej nie podlegały parki (pkt 2), zabudowania dworskie lub przemysłowe ( pkt 3) oraz zabytki architektoniczne (pkt 4), a to oznacza, zdaniem organu, iż przejęciu na cele reformy podlegały także w/w składniki mienia, choć nie mogły podlegać podziałowi.

Żaden przepis dekretu nie wskazuje, że pałac z otaczającym go parkiem podlegały wyłączeniu spod działania przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu, a wręcz przeciwnie, zarówno z art. 2 ust. 1 dekretu, jak i rozporządzeń wykonawczych wynika, iż przejęciu podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych, w tym wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości.

Przepis § 11 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. wylicza szczegółowo te składniki mienia, które niepodległy przejęciu na Skarb Państwa przy nacjonalizacji majątków ziemskich. Wśród tych składników nie wymienia się pałacu, dworu, czy willi.

Organ podkreślił, iż gdyby przyjąć ,że pałac wraz z parkiem w K. nie podpadał pod działanie dekretu, to w konsekwencji należałoby dopuścić sytuację, w której po nacjonalizacji majątku ziemskiego H. P. wraz z rodziną mógł nadal zamieszkiwać w pałacu i korzystać z niego w sposób nieskrępowany , jak również z innych zabudowań oraz parku. Natomiast z dekretu i rozporządzeń wykonawczych wynika, iż wywłaszczonym właścicielom nie wolno było nie tylko zamieszkiwać, lecz nawet przebywać na terenie znacjonalizowanej nieruchomości, a nieruchomość rolną na zasadach ogólnych, wynikających z dekretu, właściciel majątku mógł otrzymać dopiero w powiecie sąsiednim. Zdaniem organu okoliczności tej sprawy świadczą o istnieniu związku funkcjonalnego tego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej należącej dawniej do H. P. Zespól pałacowo-parkowy stanowił gospodarczą, jednolitą całość z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej i był ośrodkiem zarządzania majątkiem służącym produkcji rolnej. Zaspakajanie potrzeb mieszkaniowych przez właściciela majątku i jego rodziny nie zmienia faktu, iż był on ośrodkiem zarządzania majątkiem.

Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż obok pałacu była piętrowa, murowana oficyna. Grunty wokół pałacu w 1951 roku zostały sklasyfikowane jako grunty rolne ( R IV) i dopiero podczas zakładania ewidencji w latach 1963-66 zostały oznaczone jako działki na [...], [...] i [...] o znanych granicach. Fakt, iż wymienione działki były użytkowane rolniczo w 1944 roku potwierdzają świadkowie E. W. i J. T. Z zeznań świadków J. K. i S. K., wynika, iż w1944 roku wokół pałacu był ogród ze szklarnią i park, a w pobliżu folwark, na terenie którego były obory, stajnie i chlewnie, a zwierzęta były wypasane na pobliskich łąkach. Żywność dla mieszkańców pałacu pochodziła z folwarku i ogrodu.

Z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi, potwierdzonej przez Archiwum Akt Nowych w W., wynika, iż na podstawie art. 15 dekretu o reformie rolnej wyłączono w C. i K. 300 ha z przeznaczeniem na ogrody oraz Ośrodek Kultury Rolnej. Jednakże nie zachowała się decyzja z dnia [...] marca 1945r. potwierdzająca ten fakt, natomiast istnieją dokumenty nadania ziemi, z których wynika, iż część majątku ziemskiego nadano miejscowym rolnikom. Pałac został zniszczony i spalony w czasie działań wojennych i po odbudowie w latach 1956-1959 nieruchomość o pow. 10, 4257 ha została przekazana na rzecz Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w K.

Ponadto organ podkreślił ,iż uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. ( sygn. akt W 3/98, OTK 1990, poz. 26), definiująca pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zapadła w całkowicie odmiennym stanie faktycznym i prawnym, niż to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, a nadto uchwała ta utraciła moc po wejściu w życie w dniu 16 października 1997r. Konstytucji RP.

W ocenie Ministra istotnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest również to, że grunt, na którym znajdował się pałać wraz z otaczającym go parkiem nie był wyodrębniony prawnie i nie posiadał urządzonej księgi wieczystej.

W wyroku z dnia 5 października 1998r. ( sygn. IV SA 1658/96) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dają podstaw do wyłączenia spod działania postanowień dekretu zabudowań dworskich, znajdujących się w granicach przejmowanych na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. Aby pałac, dwór , czy też inne zabudowania mogły być wyłączone spod działania art. 2 ust.1 lit. e dekretu należało

wykazać, iż był on odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego.

W tych okolicznościach należało - zdaniem organu - uznać, że grunty o łącznej pow. 10,4257 ha, na których znajdował się pałac wraz z parkiem, zabudowania gospodarcze, a także tereny wydzielone w okresie późniejszym, a uprzednio znajdujące się poza ogrodzeniem jako funkcjonalnie i gospodarczo związane z całym majątkiem ziemskim, podlegały działaniom przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej i w całości zostały wykorzystane na cele określone w art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł P. P., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisach. W skardze podniesiono następujące zarzut:

1.naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 170 tej ustawy poprzez niezastosowanie oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 15 czerwca 2004r. ( sygn. IV SA 2887703). Minister nie tylko nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej we wskazanym wyroku, ale w znacznej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi pośrednią polemikę z oceną prawną postanowień dekretu, jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w innych sprawach. Minister odmówił oparcia zaskarżonej decyzji na przyjętej przez Sąd wykładni pojęcia " nieruchomość ziemska", pomimo że w wyroku z dnia 15 czerwca 2004r. WSA stwierdził, że definicja ta - zawarta w uchwale Trybunału Konstytucyjnego - znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie;

2. naruszenia art. 2 ust.1 lit. e i ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię, ignorującą ugruntowane orzecznictwo NSA, SN oraz TK, polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że nieruchomość zabudowana domem rodzinnym P.- zabytkowym budynkiem o funkcji mieszkalnej wraz z dwoma oficynami, wraz z parkiem, posiadająca charakter zabytkowy, położona na wydzielonych geodezyjnie parcelach, ogrodzona murem od sąsiednich nieruchomości, nie posiadająca charakteru rolnego, stanowi część nieruchomości ziemskiej należącej do H. P., pomimo: 1) prawnego i faktycznego wydzielenia przed dniem 1 września 1939 roku

składających się na nieruchomość parcel; 2) braku funkcjonalnego związku parcel składających się na przedmiotową nieruchomość z gospodarstwem rolnym; 3) braku określenia celu zgodnego z art. 1 dekretu o reformie rolnej na jaki działki nr [...] oraz [...], [...] ,[...] miały zostać przejęte; 4) obiektywnej niemożności wykorzystania przedmiotowej nieruchomości obejmującej dom rodzinny P. , dwa pawilony ( oficyny) wraz z parkiem, w całości czy też w części " do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez rolników małorolnych, jak również do tzw. " nadziałów";

3. naruszenia art. 6 i art. 1 ust. 1 i 2 dekretu poprzez błędne przyjęcie, że nastąpiło

skuteczne przejęcie zabudowanej nieruchomości w zarząd państwowy, w sytuacji

gdy: 1) przedmiotowa nieruchomość składająca się z wyodrębnionych fizycznie i

prawnie parcel posiadających charakter budowlany i zabudowanych konkretnym

budynkiem - domem rodzinnym P., wraz z terenem parku nie była

" nieruchomością ziemską w rozumieniu tegoż dekretu; 2) do dnia dzisiejszego nie

została wykorzystana zgodnie z celami określonymi w art. 1 dekretu, na nadziały dla

małorolnych rolników;

błędnego zastosowania rozszerzającej wykładni przepisów dekretu o

przeprowadzeniu reformy rolnej wbrew jednolitemu i utrwalonemu orzecznictwie

stanowisku, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy

pozbawiające własności;

naruszenia art. 7, art. 10 § 1 , art. 77, oraz 107 § 3 kpa poprzez brak

wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego

zgromadzonego w sprawie i niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu

faktycznego sprawy, a mianowicie : 1) pominięcie i zignorowanie zeznań świadków

E. W. i J. T., według których, wbrew temu twierdzeniom

organu, zabudowania gospodarcze nieruchomości C. nie były zlokalizowane

w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu pałacowo-parkowego, bowiem był on

oddzielony murem, nie tworzył funkcjonalnej i gospodarczej łączności z pozostałym

majątkiem ziemskim, na terenie działek znajdowały się dwie oficyny murowane,

murowany dwupiętrowy pałac, a nadto park, sadzawka, na działkach tych nie

prowadzono żądnych upraw. Potwierdzają to zeznania świadków J. K. i S. K., według których cała działalność gospodarcza była prowadzona w folwarkach, które mogły funkcjonować bez pałacu, wszelka infrastruktura konieczna do prowadzenia gospodarstwa znajdowała się poza

pałacem, poza murem. Zeznania tych świadków również organ zignorował; 2) pomięcie faktu, że działki ( parcele) składające się na przedmiotową nieruchomość były wyodrębnione fizycznie i prawnie i jako takie stanowiły parcele o rozmiarach mniejszych niż normy obszarowe przewidziane w dekrecie; 3) nieuwzględnienie dowodu z dokumentów wnioskowanych przez stronę, a w szczególności z map -szkiców majątku C. sporządzonego przez mierniczego K. Z. w 1927 roku z odrysu sporządzonego w 1917 i 1918 roku przez H. C., 4) nieustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość obejmująca zabytkowy pałac była lub kiedykolwiek mogła być w całości lub w części " wykorzystana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej przez rolników małorolnych", i czy nadawała się do tzw. nadziałów , oraz na jaki cel określony w art. 1 dekretu została przeznaczona.

Skarżący wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z dnia [...] czerwca 2006r., sporządzonej do sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w M. ( [...]) na okoliczność wyodrębnienia prawnego i faktycznego zespołu pałacowo-parkowego w K.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu toczyło się postępowanie sadowo-administracyjne zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2004 r. ( sygn. IV SA 2887/03) uchylającym decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2003 i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 i. orzekającą, że nieruchomość, obejmująca działki oznaczone numerami: [...],[...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 10,4257 ha, położona w K. wraz ze znajdującymi się na tej nieruchomości zabudowaniami podlegała działaniu przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W wyroku tym Sąd ocenił postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonych decyzji jako

niepełne, prowadzone przy stosowaniu błędnej wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie. We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd zalecił odszukanie protokołu przejęcia majątku Koniecpol, który ma istotne znaczenie dla wyjaśnienia charakteru części majątku objętego wnioskiem skarżącego, a nadto dokonanie ustaleń i oceny, czy cztery działki o łącznej pow. 10,4257 ha ze względu na charakter zabudowy, przeznaczenie i sposób użytkowania były one funkcjonalnie i gospodarczo związane z nieruchomością ziemską, a także czy przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cele określone w art.1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Trafnie podniesiono w skardze, że zaskarżona decyzja została wydana z obrazą art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2005r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w myśl którego ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że zarówno organy administracji jak i Sąd rozpatrując ponownie sprawę związani są oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku i jej konsekwencjami w postaci wskazań co do dalszego postępowania, bez względu na to, czy z tą ocena się zgadzają, czy też mają własny, odmienny pogląd, a także bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Organy orzekające ponownie, związane oceną prawną Sądu nie mogą więc uchylić się od ponownego zbadania sprawy w zalecanym przez Sąd kierunku. Przyjęcie odmiennej od wskazanej przez Sąd interpretacji przepisów i ukierunkowanie sprawy stosownie do własnej, ocenionej już przez Sąd jako błędnej interpretacji prawa - stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem Sądu ( por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2001 r., sygn. IV SA 2310/99, niepublikowany). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, iż ocena prawna dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Obowiązek podporządkowania się tak rozumianej ocenie prawnej, może być wyłączony jedynie w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego a także w razie wzruszenia " pierwotnego wyroku" ( por. wyrok NSA z dnia 16 października 1997r., sygn. I SA/Po 263/97, niepublikowany).

W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych powyżej przesłanek, uzasadniających zwolnienie z oceny prawnej zawartej we wskazanym

wyżej wyroku z dnia 15 czerwca 2004r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Przede wszystkim zgodzić się należy ze skargą, iż decyzje organów obu instancji oraz ich uzasadnienia obiegają od utrwalonej linii orzecznictwa. Interpretują one bowiem przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 19944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r, w sprawie wykonywania Dekretu PKWN ( Dz. U. Nr 10, poz.51) wbrew zasadom przyjętych w teorii i w praktyce sądowej. Zasadnym jest zatem przypomnieć, iż według poglądu ugruntowanego orzecznictwa, na który wskazywał również powołany wyżej wyrok WSA z dnia 15 czerwca 2004r., dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie dawał podstaw do przejęcia całego majątku nieruchomego właścicieli ziemskich, lecz stanowił że na cele reformy rolnej przeznaczone są tylko nieruchomości ziemskie i że tylko takie nieruchomości przechodzą bezzwłocznie bez wynagrodzenia i w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele określone w art. 1 dekretu. Na cele reformy dekret przeznaczał więc nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Oznacza to że przy orzekaniu na podstawie § 5 w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. -IV SA 2585/98). Wprawdzie dekret PKWN z 6 września 1944 r., oraz powoływane wyżej rozporządzenia wykonawcze z dnia 1 marca 1945 r. nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskie" to jednak brak było wystarczających przesłanek do uznania, że obejmowały one również te nieruchomości, których charakter, obszar zabudowania i sposób użytkowania wskazywałby, że nie mogły być wykorzystywane w działalności rolniczej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2000 r. - IV SA 801/99 lex nr 53402). Pojęcie "nieruchomość ziemska" wyjaśnione zostało przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. - W 3/89 OTK 1990/1/26. Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, czyli nieruchomości, które mogły być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej czy też

sadowniczej.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że jeżeli nawet na mocy art. 239 ust.3 Konstytucji RP, uchwały Trybunały Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, utraciły moc powszechnie obowiązującą, to nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują swoją aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, bowiem ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego ( por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. I OPS 2/06, Prok. I Prawo 2006/10/23).

Takie rozumienie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", na jakie wskazał Trybunał Konstytucyjny, które znalazło pełną aprobatę w orzecznictwie, prowadzi do tezy, że poza zakresem przedmiotowym powołanego wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN były nieruchomości zabudowane z towarzyszącą im infrastrukturą w postaci parkanów, ogrodzeń, bram, parków, ogrodów, alei itp. Jeśli więc według przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu na jej cele podlegały nieruchomości ziemskie to nie dotyczyło to wszelkich innych rodzajowo nieruchomości w tym także tych, które stanowiły tzw. zespół parkowo - pałacowy, chyba że pomiędzy owym zespołem a pozostałym majątkiem w tym zwłaszcza gospodarstwem rolnym występował taki związek funkcjonalny i gospodarczy który przesądzał o tym, że bez zespołu parkowo - pałacowego gospodarstwo rolne nie mogło prawidłowo funkcjonować. Ponad wszelką wątpliwość intencją ówczesnego ustawodawcy było przejęcie na cele reformy rolnej tych nieruchomości, które mogły być wykorzystane rolniczo (por. m. in. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. - OSK 46/004).

W przedmiotowej sprawie należało więc wykazać, że pomiędzy zespołem parkowo - pałacowym a gospodarstwem rolnym występował bądź nie występował związek funkcjonalny i gospodarczy w powyższym rozumieniu bo tylko to stanowiłoby podstawę odmowy uwzględnienia żądania skarżącego, względnie rozstrzygnięcia odmiennej treści. Związek ten winien być wykazany w postępowaniu wyjaśniającym i przedstawiony w uzasadnieniu decyzji z przywołaniem dowodów na podstawie, których dokonano ustaleń stosownie do wymogów jakie stawia przepis art. 107 § 3 kpa.

Jak wynika z akt sprawy, w niniejszej sprawie przeprowadzono dodatkowe postępowanie wyjaśniające na okoliczność ustalenia czy nieruchomość wraz ze

znajdującymi się na niej zabudowaniami, objęta wnioskiem skarżącego, była, czy też nie była funkcjonalnie powiązana z pozostałą częścią przejętego majątku ziemskiego, ze względu na swój charakter. W oparciu o przeprowadzone w ramach tego postępowania dowody z przesłuchania świadków organy orzekające obu instancji stwierdziły, iż z zeznań E. W., J. T., J. K. oraz S. K. wynika, iż grunty wokół pałacu były użytkowane rolniczo, znajdowały się na nich zabudowania gospodarcze, a to oznacza , iż były one funkcjonalnie i gospodarczo związane z całym majątkiem. Poza tym organy podkreśliły, iż grunt, na którym znajdował się pałac wraz z otaczającym go parkiem nie był wyodrębniony prawnie i nie posiadał urządzonej księgi wieczystej. W związku z tymi ustaleniami organy stwierdziły, iż sporna nieruchomość podlegała ww. dekretowi PKWN i w całości została wykorzystana na cele określone w art.1 tego dekretu, gdyż w latach 1956 -1959 została przekazana na rzecz Ośrodka Kultury, Sportu i Rekreacji w K. po odbudowie pałacu spalonego w 1945r.

W ocenie Sądu, z przedłożonego materiału dowodowego można wyprowadzić wręcz odmienne wnioski, niż to uczyniły organy orzekające obu instancji. Przede wszystkim ze znajdujących się w aktach sprawy protokółów zeznań wskazanych wyżej świadków wynika, że na spornych działkach, nie było nigdy żadnych upraw rolnych, znajdowały się na nich pałac oraz dwie oficyny murowane, park i sadzawka. Zespół pałacowo -parkowy otoczony był murem kamiennym i rzeką [...], a więc oddzielony od pozostałego majątku ziemskiego. Zabudowania gospodarcze majątku " [...]" znajdowały się w pewnej odległości od niego. Wiarygodność zeznań tych świadków potwierdza znajdująca się materiale dowodowym kserokopia " Mapy gruntów Państwowego Gospodarstwa Rolnego C. sporządzona w 1952 roku przez inż. J. S., z której wyraźnie wynika, iż sporne działki były wyodrębnione fizycznie od pozostałej części majątku C.. W kwestii wyodrębnienia zespołu pałacowo -parkowego w K. wypowiedział się również biegły sądowy z zakresu geodezji i kartografii mgr inż. M. P. w opinii sporządzonej do sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym W M. ( sygn. [...]), z której wynika, iż ten zespół pałacowo-parkowy był wydzielony fizycznie od pozostałego majątku ziemskiego, z jednej strony murem, który nadal istnieje, a z drugiej strony kanałem rzecznym.

Wypada w tym miejscu przypomnieć, iż według poglądu utrwalonego w orzecznictwie, dla wyodrębnienia części nieruchomości rolnej, z przeznaczeniem na inny niż rolny cel, nie był niezbędny wpis w księdze wieczystej ( hipotecznej czy gruntowej), wystarczającym jest oznaczenie takiej części na urzędowych mapach granic działek lub też jej wyodrębnienie przestrzenne w terenie od pozostałej części gospodarczej majątku ziemskiego ( por. wyrok NSA z dnia 19 października 2000r. IV SA 1744/99, niepublikowany).

Za całkowicie nietrafne należy uznać stwierdzenie organów obu instancji, że sporna nieruchomość została przejęta na cele reformy określone z art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Otóż trzeba zauważyć, iż art. 1 ust. 2 lit. d i e powołanego dekretu przewidywał na cele reformy co najwyżej zarezerwowanie odpowiednich terenów, np. dla szkół, ośrodków dla podnoszenia kultury rolnej, pod rozbudowę miast, ale nie dla obiektów, jak błędnie wyinterpretowały organy orzekające obu instancji. Na powyższe zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. I OPS 2/06).

Trafnie podniesiono w skardze, iż organy obu instancji nie poczyniły żadnych czynności w celu odszukania protokołu przejęcia majątku K., przez co nie zastosowały się do obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego nałożonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2004r, a to oznacza, iż zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] zostały wydane z obrazą nie tylko przepisu art. 153 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale również z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, art. 77 § 1 kpa. Zgodzić się należy z zarzutem skargi, iż decyzje organów obu instancji nie odpowiadają warunkom określonym w § 3 art. 107 kpa, bowiem z uzasadnieniu tych decyzji nie odniesiono się do wniosku skarżącego o uwzględnienie wskazanych dowodów, a znajdujących się w K. w zbiorach pod sygn. [...]. Przypomnieć należy, iż realizacja zasady prawdy obiektywniej, określonej w art. 7 kpa, wymaga aby jako dowód w sprawie dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem ( art. 75). Przepis art. 78 § 1 kpa stanowi, iż zdanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu organ powinien uwzględnić , jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Wprawdzie z przepisu tego wynika, iż ocena czy przedmiotem dowodu jest

okoliczność mająca znaczenie dla sprawy należy do uznania organu , to organ obowiązany jest w toku postępowania rozpatrzyć wniosek dowody strony i wypowiedzieć się czy wniosek ten uwzględnia lub nie uwzględnia, podając przyczyny zajętego stanowiska. Nadto w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia powinno znaleźć się odzwierciedlenie, iż strona wnioskowała o przeprowadzenie określonego dowodu oraz stanowisko organu w kwestii tego wniosku i samego dowodu.

Podzielić też trzeba zarzut skargi, co do naruszenia zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu na każdym jego etapie, określonej w art. 10 § 1 kpa, gdyż z przedłożonych akt sprawy wynika, iż organy administracyjne obu instancji nie dopełniły obowiązku powiadomienia skarżącego o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji.

Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 cyt. wyżej ustawy.