Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 540/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 145  § 1. art 145a § 1, art151 §1 i 2, ar t151 §2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Groński, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z), dalej "k.p.a." oraz art. 2 pkt 2 lit.a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2014 r. poz. 1001), dalej również "ustawa", utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji z [...] listopada 2013 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] września 2013 r. przyznał T. B. uprawnienie do świadczenie pieniężnego z tytułu jego deportacji wraz z matką do pracy przymusowej w L., w okresie 6 miesięcy, tj. okres sierpień 1944 – styczeń 1945. Decyzja ta na skutek wniosku T. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy została utrzymana w mocy decyzję z [...] listopada 2013 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

T. B. w dniu 29 sierpnia 2014 r. złożył Szefowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] listopada 2013 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W ocenie skarżącego nowymi dowodami w sprawie stanowiły: pismo z 10 czerwca 2014 r. Instytutu Pamięci Narodowej oraz pismo z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z [...] września 2014 r. wznowił postępowanie, a następnie decyzją z [...] września 2014 r. odmówił uchylenia decyzji z [...] listopada 2013 r.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. B., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2014 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że przedstawione dowody w postaci pisma z 10 czerwca 2014 r. IPN oraz pisma z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L. nie dają podstaw do uchylenia decyzji z [...] listopada 2013 r. Dowody te potwierdzają uprzednio ustaloną datę wyzwolenia L., tj. [...] lutego 1945 r. Potwierdza to, że ustalone w oparciu o ustawę świadczenie pieniężne za sześciomiesięczny okres podlegania represjom zostało ustalone prawidłowo.

Organ podkreślił, że do wymiaru świadczenia nie doliczono pobytu T. B. na deportacji po dacie zajęcia L. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, ponieważ pobyt ten nie był represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Natomiast 9 dni podlegania represji w lutym 1945 r. doliczono do niepełnego miesiąca sierpnia 1944 r. (pobyt na deportacji rozpoczął się w dniu 7 sierpnia 1944 r.), ponieważ świadczenie zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej.

Odnosząc się do wniosku strony o uznanie, analogicznie jak uznała to Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie", że podlegał on represjom przez okres 7 miesięcy, organ wyjaśnił, że fundacja jako instytucja samodzielna, przy wypłacie odszkodowań kieruje się własnym, wewnętrznymi przepisami, a nie przepisami ustawy. Wobec treści art. 3 ust. 1 ustawy organ nie mógł doliczyć do wymiaru świadczenia miesiąca lutego 1945 r.

Skargę na decyzję z [...] listopada 2014 r. Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wywiódł T. B.

Skarżący stanął na stanowisku, że organ błędnie określił, że okres jego deportacji wynosił 6 miesięcy. Skarżący podkreślił, że w L. przebywał w lutym 1945 r. i ten miesiąc powinien zostać uwzględniony przez organ do okresu podlegania represjom. Zdaniem skarżącego zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie znaczenia słowa "wyzwolenie", ponieważ istnieją dwie daty wyzwolenia L. Pierwsza, spod okupacji III Rzeczy, miała miejsce [...] lutego 1945 r., druga spod okupacji ZSRR – w dniach [...] kwietnia 1945 r.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uznanie uprawnienia skarżącego do świadczenia pieniężne w związku z represjami w okresie 7 miesięcy, tj. od miesiąca sierpnia 1944 r. do miesiąca marca 1945 r.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r, poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena pod względem słuszności i celowości. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja z [...] listopada 2014 r. Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie przyznania T. B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Postępowanie administracyjne, będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, toczyło się w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania jako instytucja procesowa, ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, która zakończona została decyzją ostateczną i w stosunku, do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania.

W przedmiotowej sprawie przesłanką wznowieniową, na którą powołał się skarżący we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego był art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

W doktrynie przyjmuje się, że przez pojęcie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć, zarówno okoliczności i dowody nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Co więcej nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody mogę stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, w konsekwencji wpływają na zmianę treści decyzji w zasadniczych kwestiach (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005 s. 647-648).

Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego organ może podjąć trojakiego rodzaju rozstrzygnięcia:

- decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.), w sytuacji gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dowodowego oraz jednoznacznym ustaleniu, że w sprawie nie zaistniały podstawy wznowienia.

- decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i orzeczenie o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), wówczas decyzję tą należy traktować jako decyzję w sprawie w danej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2002 r. sygn. akt IV SA 2759/00, publ. Monitor Prawniczy 2002, nr 20, poz. 917).

- decyzję stwierdzającą, że kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa (art. 151 § 2 k.p.a.), w sytuacji gdy w sprawie występują przesłanki negatywne, określone w art. 146 § 1 i 2 k.p.a., wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że istota sporu sprowadza się do oceny czy nowe dowody przedstawione przez skarżącego w postaci pisma z 10 czerwca 2014 r. Instytutu Pamięci Narodowej oraz pismo z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L., uzasadniają uchylenie decyzji z [...] listopada 2013 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu na deportacji w okresie od sierpnia 1944 r. do stycznia 1945 r. i ustalenia, że skarżący przebywał na deportacji od sierpnia 1944 r do marca 1945 r.

Skarżący zarówno w postępowaniu zwyczajnym, jak i w kontrolowanym postępowaniu wznowieniowym podnosił, że w L. przebywał do marca 1945 r. w związku z czym świadczenie pieniężne przysługujące osobom deportowanym powinno zostać przyznane za okres 7 miesięcy. Przedstawione przez skarżącego dowody miały służyć podważeniu dotychczasowych ustaleń organu w zakresie okresu w jakim skarżący doznał represji w związku z deportacją (wywiezieniem) do pracy przymusowej. Wydaną w dniu [...] listopada 2013 r. decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne w oparciu o przepisy ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, za okres obejmujący 6 pełnych miesięcy pracy. Organ uznał wówczas że data rozpoczęcia represji to dzień w którym skarżący wraz z matką został deportowany do L., tj. [...] sierpnia 1944 r. Natomiast za datę zakończenia represji organ uznał dzień wyzwolenia L., tj. [...] luty 1945 r.

Oceniając dokumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu wznowieniowym organ stwierdził, że nie uzasadniają one zmiany stanowiska zajętego w decyzji z [...] listopada 2013 r. W ocenie Sądu stanowisko organu jest prawidłowe. Z treści pisma z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L. jednoznacznie wynika, że L. została wyzwolona [...] lutego 1945 r. Wyzwolenia dokonała armia radziecka i od dnia wyzwolenia do momentu przybycia pierwszych jednostek administracji polskiej jedyną władzę w L. sprawowała radziecka komendantura wojenna. W tym miejscu wskazać należy, że aparat komendantur wojennych wprowadzono 5 września 1944 r. uchwałą Państwowego Komitetu Obrony ZSRR, a podstawę prawną ich działania był 43 art. IV Konwencji Haskiej z 1907 r. dotyczącej praw i zwyczajów prowadzenia wojny lądowej. Zgodnie z tym przepisem "z chwilą faktycznego przejścia władzy z rąk rządu legalnego do rąk okupanta, tenże poweźmie wszystkie będące w jego mocy środki, celem przywrócenia i zapewnienia, o ile to jest możliwe, porządku i życia społecznego, przestrzegając, z wyjątkiem bezwzględnych przeszkód, prawa obowiązujące w tym kraju". Z kolei konkretne kompetencje i uprawnienia komendantów miały źródło w różnych aktach prawnych (por. J. Hytrek-Hryciuk, Rosjanie nadchodzą! Ludność niemiecka a żołnierze Armii Radzieckiej /Czerwonej/ na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Wrocław 2010, s. 105 – 125). Trudno jednak przyjąć, w oparciu o treść pisma z Urzędu Miasta w L., że do czasu zorganizowania władz miejskich L., działające na terenie miasta władze radzieckie stosowały w stosunku do przebywających tam Polaków represje, w rozumieniu art. 2 ustawy, polegające na osadzeniu w obozach pracy przymusowej czy wykonywaniu przez nich pracy przymusowej. W archiwach brak bowiem dokumentacji na temat istniejących w mieście L. obozach pracy.

Podobnie wypowiedział się Instytut Pamięci Narodowej, który w piśmie z 10 czerwca 2014 r. wskazał, że dniem wyzwolenia był dzień[...] lutego 1945 r. Ponadto wyjaśnił, że w literaturze przedmiotu oraz zasobach Archiwum Państwowego we W. (Oddział w L.) i Muzeum G. w R. brak jest jakiejkolwiek wzmianki na temat obozu pracy L. w L., a w zasobach IPN prowadzona jest kwerenda archiwalna służąca sprawdzeniu, czy w jego zasobach znajdują sią akta osobowe więźniów tego obozu. Niezależnie od kiedy więźniowie ww. obozu uzyskali wolność Instytut Pamięci Narodowej podkreślił, że wracali oni do domów na własną rękę, a z uwagi na zimową aurę i chaos strefy przyfrontowej powroty łączyły się z trudnościami, a nawet niebezpieczeństwem.

Wbrew zarzutom skargi nie można zatem uznać, że organ niewłaściwie określił datę wyzwolenia L., a w konsekwencji datę kończącą okres represji wobec skarżącego w związku deportacją do pracą przymusową, która w ocenie skarżącego trwał w sumie przez okres 7 pełnych miesięcy (do marca 1945 r.). Twierdzenie skarżącego, że wraz z wyzwoleniem L. spod okupacji hitlerowskiej, miasto było okupowane przez armię radziecką nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Sprawowanie władzy w L. przez radziecką komendanturą wojenną nie pozwala wyprowadzić tak daleko idącego wniosku, że na terenie L. prowadzono działania represyjne wobec Polaków, polegające na dalszym ich osadzeniu w obozach pracy w celu wykonywania pracy przymusowej. Z przywołanych w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej publikacji wynika, że wyzwolenie L. miało miejsce [...] lutego 1945 r. Taką datę organ ustalił w decyzji wydanej w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z [...] listopada 2013 r. Data oficjalnego zakończenia działań wojennych jest bowiem datą końca okresu deportacji, a więc przymusowego wywiezienia z terytorium Polski (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1757/11, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego Sąd w pełni podziela stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż skarżący nie wykazał, że decyzja z [...] listopada 2013 r. dotknięta jest wadą wymienioną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ badając materiał dowodowy słusznie wywiódł brak wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania, co dało podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.