Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 404/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska Protokolant: referent Tomasz Gołębiowski po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 października 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 17 maja 2021 r. nr 0201-IEE1.711.112.2021.2.WM w przedmiocie odmowy umorzenia postępowań egzekucyjnych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J.M. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej Dyrektor IAS, organ odwoławczy) z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. (dalej: ZUS, organ) z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt egzekucyjnych sprawy wynika, że skarżący pismem z 6 sierpnia 2019 r. wniósł o ograniczenie egzekucji składek za okresy od 2000 r. do lipca 2014 r. jako podstawę prawną żądania wskazując nieistnienie obowiązku wskutek jego przedawnienia w związku z art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., nr 232, poz. 1378; dalej: "ustawa o redukcji obowiązków")

Organ ustalił, że ZUS prowadzi względem skarżącego postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze (wymienione w zaskarżonego postanowienia na str. 2) obejmujące:

– składki na ubezpieczenie społeczne za okres: listopad i grudzień 2002 r.; maj oraz lipiec- grudzień 2003 r.; lata 2004-2014 i styczeń 2015 r.

– składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: listopad i grudzień 2002 r.; maj oraz lipiec-grudzień 2003 r.; lata 2004-2014 i styczeń 2015 r.

– składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: listopad i grudzień 2002 r.; maj oraz lipiec-grudzień 2003 r.; lata 2004-2010 i styczeń-kwiecień 2011 r.

Wskazując okoliczności zawieszające postępowanie egzekucyjne ZUS stwierdził, że nie doszło do przedawnienia ww. należności i postanowieniem z [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na skutek składanych przez stronę zażaleń sprawa była trzykrotnie przekazywana przez Dyrektora IAS (postanowienia z [...] r., [...] r. i [...] r.) do ponownego rozpatrzenia przez ZUS.

W wyniku czwartego z rzędu rozpatrzenia sprawy postanowieniem z [...] r. ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 17 i art. 59 § 1 pkt i pkt 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427). W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na treść art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070, dalej: "nowelizacja u.p.e.a.") zastosowanie w sprawie ma art. 59 w brzmieniu sprzed tej zmiany. Powołał się na dokonanie zabezpieczenia części należności poprzez wpis hipoteki, czynności mające doprowadzić do wyegzekwowania zaległości z tytułu ww. składek oraz zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych oraz świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego w celu egzekucji ww. należności. Wskazał, że należności objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu ze względu na okoliczności (szczegółowo podane na str. 7-13 postanowienia ZUS) skutkujące – zgodnie z art. 24 ust. 5b i ust. 5f ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266; dalej: "u.s.u.s.") zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, co wyklucza zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Wyjaśnił dalej zagadnienie przedawnienia w sprawie odwołując się do treści art. 24 ust. 2 u.s.u.s. z uwzględnieniem przepisów przejściowych dotyczących skrócenia terminu przedawnienia należności składkowych z 10 do 5 lat (art. 27 ustawy o redukcji obowiązków) i w tabeli (str. 17-36 postanowienia ZUS) dla każdej zaległej składki przedstawił m.in. kwotę zaległości, termin płatności, okres trwania zawieszenia, liczbę dni zawieszenia biegu terminu przedawnienia dla 10-letniego i 5-letniego terminu przedawnienia, datę upływu 10-letniego terminu przedawnienia, datę upływu 5-letniego terminu przedawnienia, korzystniejszy dla strony termin przedawnienia, datę wszczęcia aktualnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podsumował, że we wszystkich przypadkach ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i aktualnie trwające z tego powodu zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia.

W odwołaniu od tego postanowienia skarżący – na podstawie art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a. - zarzucił, że nadal nie jest wiadome, czy zobowiązania uległy przedawnieniu. Ponadto ZUS nie wskazał daty otrzymania tytułów wykonawczych oraz czy została dokonana splata zadłużenia i za jaki okres (dług był potrącany w kwocie 678,10 zł co miesiąc z emerytury strony), a także nie uwzględnił w zestawieniu spłaty długu kwoty zajętego i sprzedanego samochodu. Zakwestionował też skutek doręczenia korespondencji w trybie art. 44 k.p.a. Odniósł się do wpisu hipoteki żądając jej wykreślenia.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie ZUS z [...] r. W uzasadnieniu wskazał, że przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego dotycząca przedawnienia należności nie została spełniona z powodu zaistnienia okoliczności zawieszających bieg terminu przedawnienia każdej z należności (opisane szczegółowo na str. 7-12 zaskarżonego postanowienia). W tabeli (na str. 12-33 zaskarżonego postanowienia) przedstawił sposób wyliczenia biegu terminu przedawnienia w wariancie 5 i 10-letniego terminu przedawnienia obrazujący brak przedawnienia należności objętych postępowaniem egzekucyjnym. W zakresie niedoręczenia upomnień oraz decyzji określających wysokość zaległości z tytułu składek Dyrektor IAS wyszczególnił daty doręczeń wynikające z akt sprawy (str. 33-36 zaskarżonego postanowienia). Wyjaśnił, że ze względu na ponowne wszczęte i niezakończone jeszcze postępowania egzekucyjne bieg terminu przedawnienia składek został zawieszony i w związku z tym nie jest możliwe wskazanie daty przedawnienia tych składek. Dopiero zakończenie toczącego się postepowania egzekucyjnego wznowi bieg terminu przedawnienia i będzie możliwe wskazanie dokładnej daty przedawnienia. Odnośnie do spłat zaległych składek organ odwoławczy podał, że jakkolwiek ZUS nie podał ich wysokości, to niewątpliwie przy badaniu przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zweryfikował stan należności na dzień złożenia wniosku w tym zakresie, a zatem badaniem objął tylko te należności, które nie uległy przedawnieniu i nie wygasły z powodu zapłaty. Co do wpisu hipoteki przymusowej Dyrektor IAS wskazał, że nie ma ona związku z postepowaniem egzekucyjnym, którego dotyczy sprawa.

W skardze na tę decyzję strona powtórzyła zarzuty odwołania oraz wniósł zastrzeżenia co przejrzystości tabeli informacyjnej dot. przebiegu przedawnienia składek. W konsekwencji wniósł o podjęcie decyzji o wykreśleniu hipoteki przymusowej oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 ust. 2, 3 i 7 u.p.e.a. Zdaniem strony, ZUS nadal nie potrafi wyjaśnić skarżącemu kwestii, czy składki uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a z powodu braku dokumentacji istnieje wątpliwość, kiedy egzekucja się zaczyna, a kiedy kończy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi na postanowienie organu administracji publicznej następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź braku stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia doprowadziła Sąd do przekonania, że nie narusza ono prawa w stopniu, który skutkowałby koniecznością usunięcia go z obrotu prawnego.

Istota sporu dotyczy zaistnienia przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego określonej w art. 59 § 1 pkt 1) u.p.e.a., tj. przedawnienia należności składkowych.

W sprawie ma zastosowanie art. 59 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 nowelizacji u.p.e.a. do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Nowelizacja u.p.e.a. nadająca m.in. nowe brzmienie przepisowi art. 59 u.p.e.a. weszła w życie w dniu 30 lipca 2020 r. Akta egzekucyjne sprawy dowodzą, że wszczęcie postępowań egzekucyjnych dotyczących spornych należności nastąpiło przed tą datą i nie zostało do tej daty zakończone. W tym zakresie Sąd zauważa, że do czasu uregulowania w u.p.e.a. zagadnienia wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 26 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r – Dz.U. z 2020 r., poz. 1553, art. 1 pkt 6 lit. a), problem ten nastręczał trudności interpretacyjne. Sąd w składzie orzekającym także w odniesieniu do stanu prawnego sprzed 20 lutego 2021 r. podziela w pełni ocenę prawną, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest odmiennym pojęciem niż wszczęcie egzekucji administracyjnej. Zagadnienie to stanowczo przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2011 r. o sygn. akt II UK 307/10 (dostępne w Bazie Orzeczeń, sn.pl/orzecznictwo; dalej: "Baza Orzeczeń SN"), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W tym stanie rzeczy trzeba przyjąć, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sprawach objętych spornymi postępowaniami egzekucyjnymi nastąpiło w dacie wystawienia tytułów wykonawczych przez Dyrektora ZUS. Akta sprawy przekonują, że nastąpiło to przed 30 lipca 2020 r., a postępowanie egzekucyjne nie zakończyło się przed tą datą, zatem zastosowanie ma art. 59 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.

Przedmiotem postępowania egzekucyjnego są w sprawie objętej kontrolą sądową należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (składki ubezpieczenia społecznego), składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego (składki ubezpieczenia zdrowotnego) oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wszystkie te należności niewątpliwie podlegają egzekucji administracyjnej z uwagi na treść art. 32 u.s.u.s., a także art. 2 u.p.e.a. w zw. z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. - składki ubezpieczenia społecznego, art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U. z 2020 r., poz. 1398 (od 1 kwietnia 2003 r. do 31 grudnia 2004 r. – art. 3 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, Dz.U. z 2003 r., nr 45, poz. 391; od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r. – art. 28 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, Dz.U. z 1997 r., nr 28, poz. 153) – składki ubezpieczenia zdrowotnego, art. 107 ust. 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 (do 1 czerwca 2004 r. - art. 56 ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, Dz. U. z 2001 r., nr 6, poz. 56 ze zm.) – składki na Fundusz Pracy, art. 30 ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, Dz.U. z 2020 r., poz. 7 (od 4 stycznia 1994 r. do 1 października 2006 r. - art. 19 ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, Dz.U. z 2002 r., nr 9, poz. 85 ze zm.) – składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w sprawie postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Z treści powołanego przepisu wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.

Z kolei stosownie do treści art. 59 § 4 u.p.e.a., postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

Zagadnieniem spornym w sprawie jest stwierdzenie przez Dyrektora IAS, że na dzień wszczęcia ponownie prowadzonego postępowania egzekucyjnego należności objęte 122 tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu z powodu okoliczności, skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, tj. prowadzenie postępowania egzekucyjnego oraz prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia obowiązku opłacenia składek. Zdaniem organów bieg terminu przedawnienia został zawieszony na skutek doręczenia stronie na czas liczony od doręczenia skarżącemu zajęć egzekucyjnych i tytułów wykonawczych do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego, a także – w okresie prowadzenia postępowania administracyjnego (od dnia wszczęcia tego postępowania do dnia uprawomocnienia się decyzji w sprawie) i w końcu - od dnia ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem skarżącego, wszystkie ww. należności uległy przedawnieniu, co uzasadnia wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wedle strony, nie doręczono mu też upomnienia dot. należności za okres listopad-grudzień 2002 r. oraz maj 2003 r.

Z zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że ZUS wystawił tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu składek na:

– na ubezpieczenie społeczne za okres: listopad i grudzień 2002 r.; maj oraz lipiec- grudzień 2003 r.; lata 2004-2014 i styczeń 2015 r.

– na ubezpieczenie zdrowotne za okres: listopad i grudzień 2002 r.; maj oraz lipiec-grudzień 2003 r.; lata 2004-2014 i styczeń 2015 r.

– na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: listopad i grudzień 2002 r.; maj oraz lipiec-grudzień 2003 r.; lata 2004-2010 i styczeń-kwiecień 2011 r.

Przedawnienie ww. należności uregulowane jest w kilku aktach prawnych.

Przedawnienie składki na ubezpieczenie społeczne było przedmiotem kilkukrotnych nowelizacji na przestrzeni lat obejmujących należności w sprawie. Od 1 stycznia 1999 r. przedawnienie regulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.) ustawodawca zmienił treść tego przepisu stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała przepisów przejściowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W orzecznictwie przyjmuje się, a Sąd w składzie orzekającym pogląd ten podziela, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 – dostępne w Bazie Orzeczeń SN; a także wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (np. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r. - CBOSA, sygn. akt II GSK 72/09, oraz wyrok SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10 – Baza Orzeczeń SN).

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) ustawodawca zmienił treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. skracając okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, dostępny: Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach; orzeczenia.katowice.sa.gov.pl, oraz liczne orzeczenia sądów administracyjnych).

Okoliczności, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne także podlegały zmianom. Okoliczności te wymienia obecnie (stan prawny obowiązujący w sprawie) art. 24 u.s.u.s. Wśród nich - prowadzenie postępowania egzekucyjnego, zgodnie bowiem z ust. 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei zgodnie z ust. 5f w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Do dnia 1 stycznia 2003 r. obowiązywała zasada, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.), a bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (art. 24 ust. 5 us.u.s.). W okresie od 1 stycznia 2003 r. do 1 lipca 2004 r. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.), a zgodnie z wprowadzonym wówczas ust. 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. W okresie od 1 lipca 2004 r. przepis ust. 5b przyjął brzmienie, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast począwszy od 20 lipca 2011 r. do art. 24 u.s.u.s. dodany został ust. 5f o treści: "W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna."

Ze względu na powołaną wyżej treść art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców w przypadku tych należności, których termin przedawnienia liczy się od dnia 1 stycznia 2012 r., również okres zawieszenia biegu przedawnienia (jeśli wystąpił) liczy się od daty 1 stycznia 2012 r.

Do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych mają zastosowanie terminy przedawnienia odnoszące się do składek na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z poszczególnych przepisów dotyczących ww. składek.

Co do składek na ubezpieczenie zdrowotne, to kwestię ich przedawnienia w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r. regulował przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U 1997 r. Nr 28 poz. 153 ze zm.), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Przy czym ust. 3 tego przepisu stanowił, że w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek przedawniają się najpóźniej po 10 latach od terminu ich wymagalności. Za zdarzenie prawne powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia przepis określał: odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty, każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Od dnia 1 kwietnia 2003 r. do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie miał art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ (Dz. U. 2003 r., Nr 45 poz. 391 ze zm.). Przepis ten brzmiał identycznie, jak art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., nr 121 poz. 1264) przepis art. 33 ust. 2 ww. ustawy został zmieniony (z mocą obowiązującą od 1 lipca 2004 r.) stanowiąc, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca nie przewidział dla tej regulacji przepisów przejściowych, zatem do wszystkich nieprzedawnionych należności należało stosować nowe reguły przedawnienia. Przepisy te zostały uchylone w związku z wejściem w życie od 1 października 2004 r. ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz.U. z 2020 r., poz. 1398), która w art. 93 ust. 2 uregulowała przedawnienie składek na ubezpieczenie zdrowotne w takim samym brzmieniu (należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych).

W przypadku składek na Fundusz Pracy stosownie do treści art. 56 obowiązującej do 30 kwietnia 2004 r ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001 ze zm.), obowiązującej od 1 maja 2004 r., składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedawnienie składki na FGŚP wynika z kolei z art. 19 ust. 2 ustawy z 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.) i art. 30 ust. 2 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy ( Dz.U. Nr 158, poz. 1121 ze zm.), które odsyłają do u.s.u.s. (w tym art. 24 ust. 4).

Organy ustaliły, że okolicznościami, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia poszczególnych należności w zależności od przypadku było:

1) prowadzenie postępowania egzekucyjnego, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia - od doręczenia stronie tytułów wykonawczych do umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2) prowadzenie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia - od wszczęcia postępowania w sprawie do prawomocności decyzji;

3) ponowne (po wydaniu decyzji) i niezakończone prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor IAS szczegółowo przedstawił analizę przedawnienia składek wraz z podaniem zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Wskazał, kiedy składka stała się wymagalna, kiedy i na jakiej podstawie prawnej zaczął biec termin przedawnienia, w jakiej dacie i na jaki okres (liczba dni) doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia i w końcu – który termin przedawnienia: 5 czy 10-letni upływa wcześniej i przez to jest korzystniejszy dla strony. Informacje te wynikają zarówno z treści uzasadnienia postanowienia (str. 7-12) jak i tabeli (str. 12-33) uwzględniającej każdy rodzaj składki (blisko 420 pozycji). Wszystkie te ustalenia mają też potwierdzenie w aktach administracyjnych.

Sposób przedstawienia tych informacji obrazuje analiza należności za listopad i grudzień 2002 r. oraz maj 2003 r. (tytuły wykonawcze z [...] r.) i wynika z niego, że bieg terminu przedawnienia rozpoczął się z upływem terminu płatności składek, czyli odpowiednio 16 grudnia 2002 r., 15 stycznia 2003 r. i 16 czerwca 2003 r. i został zawieszony wskutek:

o prowadzenia postępowania egzekucyjnego względem składki na ubezpieczenie społeczne (FUS) za 11 i 12.2002 r. - od 28 września 2006 r. (doręczenie stronie tytułów wykonawczych) do 26 lutego 2015 r. (umorzenie postępowania egzekucyjnego)

o prowadzenia postępowania egzekucyjnego względem składki na ubezpieczenie zdrowotne (FUZ), FP, FGŚP za 11 i 12.2002 oraz wszystkich czterech składek za 5.2003 r. – od 10 listopada 2006 r. (doręczenie stronie tytułów wykonawczych) do 26 lutego 2015 r. (umorzenie postępowania egzekucyjnego),

o prowadzenia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z [...] r. określającą wysokość zadłużenia – od 4 sierpnia 2017 r. (wszczęcie postępowania) do [...] r. (decyzja prawomocna);

o ponownego prowadzenia postępowania egzekucyjnego – od 23 lutego 2018 r.

Zaskarżone postanowienie wskazuje przy tym jasno, że termin przedawnienia tych należności jest pięcioletni licząc od 1 stycznia 2012 r. (art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców), a jego bieg uległ zawieszeniu na okres liczony od 1 stycznia 2012 r.: 1153 dni (prowadzenie postępowania egzekucyjnego) + 76 dni (prowadzenie postępowania administracyjnego) na podstawie art. 24 odpowiednio ust. 5b i ust. 5f u.s.u.s. Wskutek tych zdarzeń termin przedawnienia przypada na 14 maja 2020 r. Jednakże z powodu wszczęcia kolejnego postępowania egzekucyjnego (przed upływem terminu przedawnienia w sprawie) - poprzez doręczenie stronie w dniu 23 lutego 2018 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności - uległ dalszemu zawieszeniu począwszy od tej daty.

W podobny sposób opisana została każda należność objęta w sprawie postępowaniem egzekucyjnym, co do którego strona złożyła wniosek w trybie art. 59 u.p.e.a. W przypadku części składek, które nie przedawniły się przed dniem 12 stycznia 2012 r., okres przedawnienia wynosi 5 lat (np. ww. składki za okres listopad-grudzień 2002 r., a w przypadku części – 10 lat (np. składki z tytułu ubezpieczenia społecznego za lipiec 2003 r.).

Nie jest zatem uzasadniony zarzut skargi, że postanowienia organów są w tym zakresie nieczytelne, nieprzejrzyste. Skarżącemu może sprawiać trudność analiza zaskarżonego postanowienia ze względu na opisany zakres sprawy i podanych informacji, jednak postanowienie to spełnia wymogi określone w art. 124 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. _ Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a) oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Prawidłowe są też doręczenia w sprawie, a Dyrektor IAS dodatkowo precyzyjnie w sposób potwierdzony aktami sprawy zagadnienie doręczenia, kwestionowanych przez stronę zwłaszcza upomnień, zweryfikował i poprawnie cenił skutek doręczenia.

Sąd jednocześnie dostrzega, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia powoduje, że w terminie przedawnienia (ustawowym) nie uwzględnia się okresu, w którym bieg przedawnienia był zawieszony, ale uwzględnia się okres przedawnienia, który poprzedzał okres zawieszenia. A zatem w przypadku zawieszenia biegu terminu przedawnienia, termin ten wydłuża się o okres czasu, w którym bieg terminu przedawnienia był zawieszony, mieszczący się w przedziale czasowym od pierwszego dnia terminu przedawnienia do ostatniego dnia terminu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie wydłuża się jednak o okres jego zawieszenia przypadający po dacie upływu terminu przedawniania wynikającego z ustawy. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie zmienia ustawowego terminu przedawnienia, ale wpływa na sposób jego liczenia, na jego bieg. W tym zakresie Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie administracyjnym (np. prawomocny wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Wr 124/20, CBOSA). W tym stanie rzeczy organ winien na bieżąco weryfikować zaistnienie przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego, które ze względu na treść art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez zapis: "umarza się", są bezwzględne. Jeśli więc okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wydłuży przyjęty w sprawie okres przedawnienia (5 lub 10-letni w zależności od przypadku) dla każdej ze składek, będzie to stanowić bezwzględną podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny wskazanej w ww. przepisie.

W zakresie argumentacji skargi dotyczącej ustanowienia hipoteki przymusowej, to ocena okoliczności skuteczności ustanowienia tej hipoteki i jej wpisu wykracza poza granice sprawy, którymi Sąd jest związany.

Z tych względów Są skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.