Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1041/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-08-17 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art 246 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia nieruchomości pod budowę drogi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r.

znak: [...] ustalił na rzecz A.R. odszkodowanie w wysokości 42.376,95 zł z tytułu przejęcia nieruchomości pod budowę drogi. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r.

znak: [...] ustalił na rzecz A.R. i Z. R. odszkodowanie w wysokości 8.250,90 zł z tytułu przejęcia nieruchomości pod budowę drogi. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania A. R. i Z. R., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

A. R. zaskarżył decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt IV SA/Wa 1041/18.

A. R. i Z. R. zaskarżyli decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt IV SA/Wa 1042/18.

W sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1041/18 skarżący określił wartość przedmiotu zaskarżenia (różnicę między wysokością odszkodowania, jakiej się domaga, a wysokością odszkodowania ustaloną w zaskarżonej decyzji) na kwotę 46.816,38 zł. W związku z tym, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 8 maja 2018 r., wezwano do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.405 zł.

W sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1042/18 skarżący określili wartość przedmiotu zaskarżenia (różnicę między wysokością odszkodowania, jakiej się domagają, a wysokością odszkodowania ustaloną w zaskarżonej decyzji) na kwotę 9.224 zł. W związku z tym, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV z dnia 10 maja 2018 r., wezwano do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 369 zł.

W obu sprawach skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W obu złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy (z dnia 2 czerwca 2018 r.) na urzędowych formularzach (PPF), w których podali takie same dane o sytuacji rodzinnej, dochodach i majątku.

Wskazali, że są małżeństwem i prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu rodziny wykazali emeryturę otrzymywaną przez Z. R. w wysokości 651,77 zł miesięcznie. Oświadczyli, że A. R. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Podali, że stan zdrowia nie pozawala mu na podjęcie pracy. Nadmienili, że część wydatków finansowana jest z pomocy rodziny. Jako posiadany majątek nieruchomy wykazali działkę o powierzchni 0,23 ha z domem o powierzchni 150 m2, działki rolno-inwestycyjne o powierzchni 0,10 ha i 0,82 ha, a także budynek gospodarczy oraz komórkę. Podali ponadto, że posiadają samochód osobowy Renault Escape z 2006 r., użytkowany przez syna. Oświadczyli, że nie mają oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wierzytelności. W rubryce formularza wniosku przeznaczonej na oświadczenie o zobowiązaniach i stałych wydatkach wykazali wyłącznie wydatki: opłaty za media (200 zł miesięcznie) oraz leki (100 zł miesięcznie).

Skarżący złożyli ponadto do akt sprawy kopię decyzji ZUS z dnia 12 kwietnia 2018 r. o przyznaniu Z. R. emerytury. Określona w decyzji wysokość świadczenia do wypłaty jest zgodna z kwotą podaną we wniosku (661,77 zł miesięcznie).

Ponieważ oświadczenia z dnia 2 czerwca 2018 r. były niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących oraz budziły wątpliwości, w pismach z dnia 13 lipca 2018 r. wezwano do nadesłania dokumentów źródłowych oraz dodatkowego oświadczenia potwierdzających stan majątkowy i dochodowy, to jest:

1. wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy;

2. zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że A. R. jest osobą bezrobotną i nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych;

3. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej/określających wysokość zobowiązania/zobowiązań A. R. i Z. R. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2018 rok;

4. oświadczeń, z jakiego powodu nie mogą pokryć kosztów wpisów od skarg w sprawach IV SA/Wa 1041/18 i IV SA/Wa 1042/18 z odszkodowań w wysokości 42.376,95 zł i 8.250,90 zł.

W odpowiedzi na wezwania skarżący złożyli do akt spraw:

1. wyciągi z rachunku bankowego A. R. i Z. R. w PKO Banku Polskim za okres od 1 stycznia do 27 lipca 2018 r.;

2. wyciągi z rachunku bankowego Z. R. w SKOK [...] za okres od 1 stycznia do 27 lipca 2018 r.;

3. kopię zaświadczenia pracownika Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia 26 lipca 2018 r., z którego wynika, że A. R. był zarejestrowany w tamtejszym urzędzie w okresie od 4 września do 20 listopada 2009 r.;

4. kopię zaświadczenia KRUS z dnia 20 lipca 2018 r., zgodnie z którym A. R. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jego konto nie wykazuje zadłużenia;

5. kopię decyzji Wójta Gminy Ż. z dnia 4 czerwca 2018 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatków od nieruchomości, rolnego i leśnego za 2018 r.;

6. kopię protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 29 maja 2018 r. dokumentującego przekazanie przez Z. R., w związku z rezygnacją z umowy dzierżawy, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,64 ha, wchodzącej w skład zasobu własności rolnej Skarbu Państwa;

7. oświadczenia A. R. i Z. R., w których stwierdzili, że kwoty przyznanych odszkodowań za nieruchomości przejęte pod drogi zostały w całości przeznaczone na uregulowanie długu, tj. zobowiązań, które zaciągnęli u znajomych i rodziny. W rzeczonych oświadczeniach skarżący podali ponadto, że przez okres czterech lat obydwoje nie pracowali, ponieważ A. R. zachorował i byli pozbawieniu dochodu.

Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wedle reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Skarżący domagają się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Treść art. 246 § 1 ppsa wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – z uwzględnieniem jej możliwości finansowych.

Jak wskazano, wysokość wpisu od skargi J. R. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] wynosi 1.405 zł, a wysokość wpisu od skargi J. R. i Z. R. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] wynosi 369 zł. W sumie zatem tytułem wpisów od skarg skarżący musza zapłacić 1.774 zł. Wysokość ewentualnie należnych wpisów od skarg kasacyjnych wyniesie połowę wpisów od skarg, czyli 703 zł w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1041/18 i 185 zł w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1042/18 (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Inne, ewentualnie należne opłaty, jak wpisy od zażaleń, czy opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wyniosą jednorazowo 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192).

Ustalone powyżej wysokości opłat sądowych w sprawach wszczętych skargami A. R. i Z. R. są niewspółmiernie mniejsze w stosunku do wysokości środków, które przekazano na ich rachunki bankowe w styczniu i lutym bieżącego roku tytułem wypłaty odszkodowań (łącznie 50.627,85 zł).

Twierdzenie skarżących, zawarte w oświadczeniach złożonych w odpowiedzi na wezwania z dnia 13 lipca 2018 r., po pierwsze natomiast nie może uzasadniać przeniesienia na Skarb Państwa obowiązku uiszczenia opłat sądowych. Po drugie zaś, w świetle okoliczności wynikających ze złożonych do akt spraw dokumentów źródłowych, a także danych zawartych w powszechnie dostępnych rejestrach, nie może być ono uznane za wiarygodne i przekonujące.

Ponieważ zgodnie z zasadą wynikającą z przywołanego powyżej art. 199 ppsa, strona ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, to każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Koszty sądowe trzeba natomiast traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, ubrania, czy leczenia (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1364/17, z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 115/16, z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 20/16, z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 7/16. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym, wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący, decydując się na kwestionowanie decyzji ustalających na ich rzecz odszkodowania (oczekując większych kwot tych odszkodowań), w pierwszym rzędzie, po poniesieniu kosztów koniecznego utrzymania, powinni więc zabezpieczyć otrzymane środki na poczet kosztów sądowych w sprawach wszczętych ich skargami.

Dlatego wyjaśnienie A. R. i Z. R., że otrzymane odszkodowania (w wysokości ponad 50.000 zł) nie mogą zostać przeznaczone na wpisy od skarg (w sumie 1.774 zł), ponieważ w całości zostały przeznaczone na spłatę zobowiązania wobec znajomych i rodziny, nie uzasadnia przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru finansowego związanego z dochodzeniem przez skarżących ich praw na drodze sądowej.

Należy zwrócić uwagę, że zaskarżone decyzje Ministra Inwestycji i Rozwoju doręczono Państwu R. w dniu 14 lutego 2018 r. Już po tej dacie na rachunek bankowy Z. R. w SKOK W. (w dniu 23 lutego 2018 r.) wpłacono, tytułem odszkodowań, w sumie 15.188,36 zł. Wygospodarowanie z tych środków kwoty niezbędnej do uiszczenia wpisów od skarg z pewnością nie wiązałoby się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania małżonków. Co więcej, mimo to, że po doręczeniu zaskarżonych decyzji z rachunków bankowych w PKO Banku Polskim oraz w SKOK W. dokonano wypłat środków w znacznych wysokościach (22 lutego 2018 r. z rachunku w PKO Banku Polskim – 20.000 zł; 1 marca 2018 r. z rachunku w SKOK [...] – 14.759,83 zł), to jeszcze w przeddzień doręczenia (16 maja 2018 r.) wezwań do uiszczenia wpisów od skarg saldo rachunków wynosiło w sumie 2.278,99 zł. Znacznie zatem przekraczało łączną kwotę należnych opłat sądowych. Dopiero natomiast w dniu doręczenia rzeczonych wezwań dokonano kolejnej wypłaty gotówkowej (-1.000 zł) z rachunku w SKOK W..

Także samo wyjaśnienie skarżących, że całość środków otrzymanych z przyznanych odszkodowań przeznaczyli na spłatę długu, tj. zobowiązań, które zaciągnęli u znajomych i rodziny, budzi wątpliwości.

We wnioskach o przyznanie prawa pomocy Państwo R. wspomnieli wprawdzie, że część wydatków finansowana jest z pomocy rodziny i znajomych. Nie zawarli w nich jednak jakichkolwiek informacji o zobowiązaniach w wysokości przekraczającej 50.000 zł, ani o dokonaniu spłat tych zobowiązań z posiadanych środków. Lakoniczna informacja o przeznaczeniu całości odszkodowań na spłatę długu została przedstawiona dopiero w odpowiedzi na wezwania z dnia 13 lipca 2018 r. Nie została ona jednak przez skarżących udokumentowana, zaś w zestawieniu z informacjami wynikającymi ze złożonych do akt sprawy dokumentów źródłowych oraz powszechnie dostępnych rejestrów, nie może być ona uznana za wiarygodną.

We wnioskach z dnia 2 czerwca 2018 r. skarżący oświadczyli, że jedyne źródło dochodu dwuosobowej rodziny stanowi emerytura Z. R. w wysokości 651,77 zł miesięcznie. Wykazali też wydatki na media i leki w wysokości wynoszącej prawie połowę zadeklarowanego dochodu. Podali ponadto, że A. R. jest osobą bezrobotną.

Z zaświadczenia z dnia 26 lipca 2018 r. wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w P. wynika jednak, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny od 4 września do 20 listopada 2009 r. Wykazany przedmiotowym zaświadczeniem status osoby bezrobotnej bynajmniej nie dotyczy więc aktualnej sytuacji, tylko okresu poprzedzającego podjęcie przez A. R. działalności gospodarczej pod firmą "A. R. Zakład Stolarski".

Jakkolwiek z informacji ujawnionej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (www.firma.gov.pl) wynika, że w listopadzie 2015 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, a w grudniu 2015 r. została ona wykreślona z ewidencji, to można na ich podstawie ustalić, że przedmiotem tej działalności była produkcja wyrobów tartacznych, w tym piłowanie, heblowanie i obróbka mechaniczna drewna, a także produkcja wyrobów z drewna.

Wobec przedstawionych wyżej okoliczności, dotyczących okresu rejestracji skarżącego, jako osoby bezrobotnej oraz przedmiotu prowadzonej przez niego do końca 2015 r. działalności gospodarczej, wątpliwości, co do przeznaczenia całości środków z wypłaconych odszkodowań na spłatę zobowiązań zaciągniętych u rodziny i znajomych, budzi dokonany za pomocą rachunku w SKOK W. w dniu 22 maja 2018 r. przelew na kwotę -873,30 zł. Jak wynika z jego opisu wskazana kwota stanowiła zapłatę za dokonany przez A. R. zakup szlifierki do noży heblarskich.

Ze złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych, na które wpłynęły przyznane odszkodowania, w żaden sposób nie wynika natomiast, aby skarżący spłacali zadłużenie wobec rodziny lub znajomych. Dokonali oni z nich natomiast wypłat gotówkowych w dużych kwotach (np. z rachunku bankowego w PKO Banku Polskim -20.000 zł w dniu 22 lutego 2018 r., a z rachunku w SKOK [...]

-14.759,83 zł w dniu 1 marca 2018 r.). Rozliczali także płatności za media, a [...] opłacał składki na ubezpieczenie społeczne rolników.

Wedle informacji ujawnionych w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, A. R. pełni funkcję członka rady nadzorczej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Z.. Z zaświadczenia KRUS z dnia 20 lipca 2018 r. wynika natomiast, że od grudnia 2013 r. podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników, zaś jego konto nie wykazuje zadłużenia. Oznacza to, że skarżący regularnie płaci składki na ubezpieczenie społeczne rolników przynajmmniej od czterech i pół roku. Z wyciągu z rachunku bankowego w SKOK W. wynika, że w bieżącym roku zapłacił je: 17 stycznia (786,00 zł), 24 kwietnia (399,00 zł) oraz 26 lipca (399,00 zł).

Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ppsa jednoznacznie wynika, że to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenia o sytuacji finansowej wnioskodawców są niewystarczające do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach stron. W takiej sytuacji art. 255 ppsa, na podstawie którego skierowano do skarżących wezwania z dnia 13 lipca 2018 r., zakłada obowiązek współpracy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tymczasem, A. R. i Z. R., udzielając odpowiedzi na wezwania z dnia 13 lipca 2018 r., w zakresie obejmującym złożenie oświadczenia, z jakiego powodu nie mogą pokryć kosztów wpisów od skarg z otrzymanych odszkodowań, w istocie tej współpracy zaniechali. Po pierwsze bowiem, jeżeli skarżący podjęli decyzję o zakwestionowaniu na drodze sądowej wysokości przyznanych im odszkodowań, to nie można przyznać pierwszeństwa realizacji przez nich zobowiązań prywatnoprawnych przed obowiązkiem poniesienia kosztów postępowań wszczętych ich skargami. Po drugie natomiast, wobec opisanych wyżej informacji wynikających tak z dokumentów źródłowych złożonych do akt sprawy, jak i z powszechnie dostępnych rejestrów, nie może być uznane za przekonujące lakoniczne twierdzenie wnioskodawców o przeznaczeniu całości otrzymanych odszkodowań (tj. kwoty 50.627,85 zł) na spłatę długów wobec rodziny i znajomych, bez chociażby próby precyzyjnego określenia tytułów zobowiązań, ich kwot i osób wierzycieli. Przy relacji wielkości środków przekazanych na rachunki bankowe Państwa R. tytułem odszkodowań do łącznej kwoty wpisów należnych od ich skarg (1.774 zł), która wynosi ponad 28,5 do 1, przedstawione przez skarżących wyjaśnienie nie stanowi wiarygodnego wytłumaczenia braku możliwości przeznaczenia na opłaty sądowe środków otrzymanych tytułem odszkodowań.

Konkludując, należy zatem stwierdzić, że A. R. i Z. R.

– pomimo wystosowanych do nich wezwań - nie wykazali, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało odmówić przyznania prawa pomocy.