Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 925/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41 a ust 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 925/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: specjalista Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2016 r., sprawy ze skargi H.R. przy uczestnictwie J.R. na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 30 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu z dnia 13 maja 2016 r. nr [...] -


UZASADNIENIE

W dniu 3 marca 2016r. H.R. i J.R. zwrócili się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z wnioskiem umorzenie odsetek oraz rozłożenie należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników na raty. Wniosek uzasadniono przejściowo trudną sytuacją finansową spowodowaną w głównej mierze złym stanem zdrowia H.R. i kosztami ponoszonymi na leczenie oraz pożarem, mającym miejsce w gospodarstwie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności do wniosku dołączono:

-postanowienie o przekazaniu miejsca objętego działaniem ratowniczym z Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej z 8 maja 2006r. ,

-kartę informacyjną leczenia szpitalnego potwierdzającą, że w okresie od 6 marca 1989r. do 13 marca 1989r. H.R. przebywała na Oddziale Chorób Wewnętrznych Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego,

-kartę informacyjną leczenia szpitalnego potwierdzającą, że w okresie od 26 czerwca 1998r. do 6 lipca 1998r. H.R. przebywała na Oddziale Neurologii Szpitala Wojewódzkiego im. [...] w T,

-orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia 19 marca 1996r. o zaliczeniu H.R. do trzeciej grupy inwalidzkiej w okresie 1995/12 do 1997/02.

Z uwagi na brak dokumentacji potwierdzającej aktualny stan zdrowia ubezpieczonej, decyzją z dnia 15 marca 2016r., Prezes Kasy odmówił umorzenia odsetek z tytułu

nieopłaconych składek , a całą zaległość w kwocie 7768,00 zł rozłożył na 52 raty.

W dniu 15 kwietnia 2016r. wpłynął kolejny wniosek w sprawie o umorzenie, tym razem całości zaległości, do którego dołączono aktualne dokumenty potwierdzające problemy zdrowotne H.R.

- kopie zaświadczenia KRUS N-14 z dnia 3 grudnia 2015r.

- historie porad ambulatoryjnych z PSOZ w R.

-zaświadczenie o leczeniu w Oddziale Neurologii w T.

oraz zaświadczenia o pożyczkach zaciągniętych przez J.R.

Ponadto w dniu 25 kwietnia 2016r. do ww. wniosku dołączono potwierdzenie utylizacji krowy.

Decyzją z dnia 13 maja 2016r. znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kw. 2006 r. do I kw. 2010 r. w ogólnej kwocie 4103,00 zł. oraz umorzył 100 % odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej kwocie 3665,00 zł. za okres od II kw. 2006 roku do I kw. 2010 roku.

Oceniając wskazane we wniosku okoliczności stwierdził, iż w stanie faktycznym nin. sprawy istnieją przesłanki uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku w części dotyczącej umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 3665,00 zł. za okres od II kw. 2006r. do I kw. 2010 r.

W pozostałej części wniosku tj. części dotyczącej umorzenia zaległych składek na

ubezpieczenie społeczne rolników, organ uwzględniając to, że:

-zadłużenie powstało w wyniku niewywiązywania się z obowiązku zgłoszenia małżonki rolnika H.R. do ubezpieczenie społeczne rolników w ustawowym terminie 14 dni od daty rozpoczęcia użytkowania gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej jednego hektara przeliczeniowego ,

-wartość użytkowanego gospodarstwa rolnego kształtuje się na poziomie ok. 57600,00 zł. (1,92 ha x 29992,00 zł. - jest to szacunkowa wartość użytków rolnych, wyliczona na podstawie ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych w IV.kw.20 15r. wg danych dla gruntów średnich w województwie małopolskim, zaczerpniętych ze strony ARiMR) i przekracza kwotę zaległości, stwierdził, iż w nin. przypadku brak jest przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku w części dotyczącej umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 4103,00 zł. za okres od II kw. 2006r. do I kw. 2010 r. W związku z umorzeniem w/w odsetek w dniu 13 maja 2016r. dokonano korekty układu ratalnego przyznanego decyzją znak: [...] z dnia 15 marca 2016 r.

W dniu 3 czerwca 2016 r H.R. zwróciła się z wnioskiem o ponowne

rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kw. 2006r. do I kw. 2010 roku. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zostało dołączone w dniu 17 czerwca 2016 r. zaświadczenie lekarskie dotyczące ogólnego stanu zdrowia współmałżonka J. R. oraz zaświadczenie z gabinetu weterynaryjnego potwierdzającego padnięcie cielęcia.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2016 r. Nr [...] , na podstawie art. 36 ust. 1 pkt. 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j.Dz. U. z 2016r. poz. 277), rozpatrując powyższy wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 138 1 pkt. 1, w zw.z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23) utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 maja 2016r. znak 0713-DU.411.90-91.2016 w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w której odmówiono umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kw. 2006 r. do 1 kw. 2010 r. w ogólnej kwocie 4103,00 zł. oraz umorzono 100 % odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej kwocie 3665,00 złotych za okres od II kw. 2006 roku do I kw. 2010 roku.

W jej uzasadnieniu organ ponownie stwierdził, iż w nin. przypadku istnieją przesłanki uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku w części dotyczącej umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 3665,00zł za okres od II kw. 2006r. do I kw. 2010 r.

W pozostałej części wniosku tj. części dotyczącej umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, organ uwzględniając to, że:

-zadłużenie powstało w wyniku niewywiązywania się z obowiązku zgłoszenia małżonki rolnika H.R. do ubezpieczenia społecznego rolników w ustawowym terminie 14 dni od daty rozpoczęcia użytkowania gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej jednego hektara przeliczeniowego ,

-wartość użytkowanego gospodarstwa rolnego kształtuje się na poziomie ok. 57600,00zł. (1,92 ha x 29992,00 zł. - jest to szacunkowa wartość użytków rolnych, wyliczona na podstawie ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych w 4.kw.20 l5r. wg danych dla gruntów średnich w województwie małopolskim, zaczerpniętych ze strony ARiMR) i przekracza kwotę zaległości,

-stan zdrowia J.R. był brany pod uwagę w trakcie rozpatrywania

poprzedniego wniosku, ponieważ w/wymieniony pobiera świadczenie rentowe z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,

-zaświadczenie z gabinetu weterynaryjnego wystawione w dniu 14 czerwca 2016 r.

potwierdzającego padnięcie cielęcia nie miało żadnego wpływu na powstanie w/w zadłużenia,

ponownie stwierdził, iż w okolicznościach sprawy w dalszym ciągu jest brak przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku w części dotyczącej umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 4103,00 za okres od II kw. 2006r. do I kw.2010r. Na zakończenie organ wskazał, , że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek rozpatrywana jest stosownie do postanowień art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, które stanowią, że "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, jak również w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności należności może. odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub części" - co oznacza, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony w całości pozytywnie, dlatego umorzono wyłącznie 100% odsetek i odmówiono umorzenia, rozłożonych na raty, należności z tytułu zaległych składek oraz przepisów prawa unijnego dotyczących zasad udzielania pomocy publicznej m.in. rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 w sprawie zastosowania art.107 i 108 Traktatu UE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, które stanowią, że "udzielane korzyści finansowe w formie ulg w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń oprocentowania od nieopłaconych składek stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz gdy istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych",- które to kryterium do udzielenia pomocy w postaci umorzenia zostało spełnione wyłącznie w stosunku do umorzenia odsetek za okres od II kw. 2006r. do I kw. 2010r. w kwocie 3665,00 złotych.

W skardze od powyższej decyzji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie H.R. wskazała, że orzeczenie o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kw. 2006 r. do I kw. 2010 r. jest krzywdzące. Skarżąca zarzuciła, iż nie zostały należycie rozważone wszystkie okoliczności przytoczone we wniosku, a sprawa została przeprowadzona w sposób powierzchowny, na co wskazuje choćby fakt braku stosownych rozważań w uzasadnieniu decyzji. Zarzuciła także naruszenie , przy wydaniu decyzji, zasady z art. 10 Kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponownie przytoczył argumenty uprzednio wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisami proceduralnymi. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kw.2006 r. do I kw. 2010 r., której podstawę materialnoprawną stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b cytowanej ustawy za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia. Zatem z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wskazać również należy, że jak każda decyzja administracyjna, także i rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie musi spełniać ogólne wymogi wymienione w art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), z którego wynika, że prawidłowo skonstruowana decyzja winna zawierać m. inn. uzasadnienie faktyczne i prawne. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie ( wyrok NSA z dnia 18 maja 2000 r., V SA 2762/99). Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 760/99, niepubl.). Jak podkreśla się w orzecznictwie: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy." – tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08, LEX nr 475217. Materialna strona uzasadnienia odgrywa bardzo ważną rolę procesową, warunkuje bowiem prawo do obrony. Brak uzasadnienia decyzji jest naruszeniem uprawnień strony. Strona powinna mieć bowiem jasno przedstawione stanowisko organu co do podstaw przyjętego rozstrzygnięcia, tak aby mogła ustosunkować się do przedstawionych zarzutów.

Tymczasem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa KRUS z dnia 13 maja 2016 r. nie spełniają wyżej wskazanych wymogów.

Dla spełnienia warunków uzasadnienia prawnego decyzji nie wystarczy, tak jak to uczynił Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji, jedynie przywołanie treści przepisu stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia, bez dokonania wykładni tego przepisu i odniesienia go do stanu faktycznego sprawy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 236/09, LEX nr 499970).

Jak zasadnie twierdzi się w orzecznictwie: "Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest, zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem Kasy. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla strony (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1038/08, LEX nr 560178).

Tymczasem na gruncie niniejszej sprawy organ nie dokonał żadnej wykładni stanowiącego podstawę materialnoprawną przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak wskazano wyżej, analiza przedmiotowego przepisu prowadzi do wniosku, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek organ ma obowiązek badania czy za umorzeniem przemawia ważny interes strony oraz jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Ponadto organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Poza zacytowaniem art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes KRUS nie przedstawił żadnych wyjaśnień mogących przybliżyć znaczenie pojęcia ważnego interesu zainteresowanego, wzajemnych relacji pomiędzy tym interesem a interesem funduszu emerytalno-rentowego, czy uznaniowego charakteru tych decyzji. Dodatkowo organ całkowicie pominął wskazane wyżej przesłanki ustawowe decyzji wydawanej w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy skupiając się w głównej mierze na argumencie, iż zadłużenie jest konsekwencją niedokonywania przez skarżącą i jej męża w terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Tymczasem okoliczności w jakich powstały zaległości składkowe oraz przyczyny, dla których skarżąca i jej mąż nie opłacili należności składkowych w terminie nie są istotne z punktu widzenia art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Oczywista jest sytuacja, że gdyby zaległości nie powstały, skarżąca nie wystąpiłaby z wnioskiem o ich umorzenie

Za niewystarczające należy także uznać uzasadnienie faktyczne zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa KRUS. Organ ograniczył się w zasadzie do wyspecyfikowania jakie dokumenty zostały zgromadzone w toku postępowania. Nie pokusił się już natomiast o wskazanie, które z dowodów zostały uznane za wiarygodne i na których się oparto przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a którym odmówiono tego przymiotu. Nie dokonano żadnej oceny przedłożonych przez skarżącą i jej męża dokumentów obrazujących jego sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną. Organ nie przeprowadził też w toku postępowania żadnego dowodu, poza wizytacją w gospodarstwie skarżącej i jej męża, z którego wynikałoby jaka jest sytuacja finansowa i materialna rodziny skarżącej. Tymczasem , w sprawie jak niniejsza, organ był zobligowany do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej rodziny i rozpatrzenia jej pod kątem przesłanek wskazanych w art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił w sposób wystarczający istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, czym naruszył przepisy postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Jak podnosi się w literaturze "z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., wynika jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa, jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy" (Komentarz do art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX, 2007, wyd. II). Oczywiście, zasada ta nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, ONSA 1984, z. 2, poz. 98). Jednakże organ prowadzący postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych powinien wezwać stronę do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, mimo że na niej spoczywa ciężar dowodowy, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (por.: wyroki NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, LEX nr 33414 oraz z dnia 23 września 1998 r., sygn. akt III SA 2792/97, LEX nr 44742). Jest to zatem sytuacja szczególnego rodzaju i należy stronę o tych ewentualnych konsekwencjach poinformować.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że obowiązkiem Prezesa KRUS było przede wszystkim dokładne wyjaśnienie i zbadanie sytuacji materialnej, życiowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskujących o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Dla ustalenia możliwości płatniczych skarżącej konieczne było wskazanie wysokości osiąganych przez nią i jej rodzinę przychodów, ustalenie wysokości wszystkich wydatków i obciążeń domowego budżetu oraz relacji pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanej i jej rodziny. Organ rozstrzygając w kwestii umorzenia należności składkowych winien też wskazać realne możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także zanalizować skutki, jakie dla jednostki może spowodować konieczność zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami finansowymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych.

Zatem, aby prawidłowo ustalić możliwości płatnicze skarżącej i je męża, należało wezwać ją o podanie i udokumentowanie wyżej wskazanych okoliczności z pouczeniem o konsekwencjach nie wskazania żądanych informacji. Obowiązku tego nie wypełniają pisma z dnia 4 marca 2016 r. i 21 kwietnia 2016 r. , zawierające ogólne pouczenie o możliwości przeglądania akt sprawy oraz wypowiadania się co do zebranych materiałów i dowodów.

Po dokonaniu powyższych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek ważnego interesu skarżącego i stanu funduszów KRUS, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

W tym zatem kierunku winno pójść postępowanie organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Stwierdzić również należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw.

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w cytowanym przepisie, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych winien przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada.

Wskazać również należy, że organ rentowy dopuścił się naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Z przepisu tego wynika bowiem m.inn., że organy administracji publicznej obowiązane są umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Zatem skierowanie do skarżącej pism z dnia z dnia 21 kwietnia 2016 r. i 7 czerwca 2016 r. (zaraz po wpłynięciu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie czyni zadość dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.