Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 272/82
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1982-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 pkt 1 lit. "a"
journal: Dz.U. 1977 nr 27 poz. 115
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1977 r. w sprawie określenia rodzajów spraw należących do administracji państwowej, które z upoważnienia terenowych organów administracji państwowej mogą załatwiać kierownicy terenowych zjednoczeń, przedsiębiorstw, zakładów i instytucji.
article: poz. 64
journal: Dz.U. 1974 nr 1 poz. 0
Teza: 1. Naczelnicy gmin nie mogą przekazywać swoich uprawnień do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej spraw indywidualnych z zakresu wywłaszczeń innym jednostkom organizacyjnym, wobec braku pozytywnego przepisu, który by ich do tego upoważniał.

2. Paragraf 2 ust. 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1977 r. w sprawie określenia rodzajów spraw należących do administracji państwowej, które z upoważnienia terenowych organów administracji państwowej mogą załatwiać kierownicy terenowych zjednoczeń, przedsiębiorstw, zakładów i instytucji /Dz.U. nr 27 poz. 115 ze zm./ przewiduje możliwość upoważnienia kierowników zarządów gospodarki terenami jedynie do ubiegania się o nabycie lub wywłaszczenie nieruchomości, nie daje natomiast podstaw do upoważnienia kierownika takiego zarządu do wydania decyzji o wywłaszczeniu.

TEZY

1. Naczelnicy gmin nie mogą przekazywać swoich uprawnień do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej spraw indywidualnych z zakresu wywłaszczeń innym jednostkom organizacyjnym, wobec braku pozytywnego przepisu, który by ich do tego upoważniał.

2. Paragraf 2 ust. 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1977 r. w sprawie określenia rodzajów spraw należących do administracji państwowej, które z upoważnienia terenowych organów administracji państwowej mogą załatwiać kierownicy terenowych zjednoczeń, przedsiębiorstw, zakładów i instytucji /Dz.U. nr 27 poz. 115 ze zm./ przewiduje możliwość upoważnienia kierowników zarządów gospodarki terenami jedynie do ubiegania się o nabycie lub wywłaszczenie nieruchomości, nie daje natomiast podstaw do upoważnienia kierownika takiego zarządu do wydania decyzji o wywłaszczeniu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał ze względów formalnych zasadność skargi Tadeusza S. na decyzję Wojewody Poznańskiego z dnia 12 stycznia 1982 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 1 i 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zarządu Gospodarki Terenami w Ś.W. z dnia 24 sierpnia 1981 r., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądziła od Wojewody Poznańskiego kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zarządu Gospodarki Terenami w Św. W., decyzją z dnia 24 sierpnia 1981 r. nr ZGT 8213/3/81 wydaną na podstawie art. 1, 2, 7, 8, 15 i 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./, postanowił:

1/ wywłaszczyć na rzecz Skarbu Państwa teren o powierzchni 60,39 m2 z nieruchomości o całkowitej powierzchni 7.370 m2, położonej w Ś.W., stanowiącej własność nie żyjących Franciszki i Aleksego W., zapisanej w księdze wieczystej pod nr 1853, 1848, 1849, 1846/3, 1846/1, 1855/2, 1855/3 i 1843.

2/ przyznać za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie w wysokości 146.988 zł,

3/ przekazać na konto Urzędu Miasta i Gminy w Ś. W. kwotę 7.040 zł, stanowiącą zaległość z tytułu podatku od nieruchomości,

4/ przekazać na konto Banku spółdzielczego w Św. W. kwotę 36.030 zł, stanowiącą równowartość kredytu zaciągniętego na budowę budynku gospodarczego,

5/ wypłacić Marianowi P., użytkownikowi terenu, kwotę 38.285 zł, stanowiącą równowartość znajdujących się na terenie drzew, krzewów, roślin oraz parkanu,

6/ przekazać do depozytu sądowego kwotę 65.633 zł, stanowiącą wartość wywłaszczonego gruntu pomniejszoną o kwoty wymienione w pkt 3/ i 4/ z zastrzeżeniem, że jeśli w ciągu 5 lat, licząc od daty wydania decyzji, nie zostaną uregulowane sprawy spadkowe, to wymieniona kwota przejdzie na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 27 ust. 3 powołanej wyżej ustawy.

W uzasadnieniu faktycznym tej decyzji podniesione zostało, że wywłaszczona nieruchomość jest objęta planem realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją byłego Naczelnika Powiatu w Ś.W. z dnia 30 kwietnia 1975 r. nr GKT 412/25/75. Ponieważ starania uprawnionego inwestora o wykup przedmiotowego terenu w drodze dobrowolnej umowy nie dały rezultatu z powodu nie uregulowanego stanu własnościowego nieruchomości, decyzja o wywłaszczeniu tej nieruchomości była konieczna.

Anna i Tadeusz S. w odwołaniu od tej decyzji zakwestionowali obszar wywłaszczonej nieruchomości i wnieśli o jej zmianę w kierunku jego zmniejszenia. Zmiana ta w ich ocenie jest tym bardziej konieczna, że po wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości nie będą mieli dostępu do użytkowanego przez nich na tej nieruchomości budynku gospodarczego. Ponadto odwołujący się podnieśli, że w związku z trudnymi warunkami mieszkaniowymi oczekiwali, iż otrzymają przynajmniej częściowo rekompensatę za wywłaszczoną nieruchomość przez przydzielenie im jednego mieszkania w przewidzianym do budowy domu mieszkalnym, ale takiej rekompensaty nikt im nie zaproponował.

Wojewoda Poznański zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając zawarte w niej motywy. ustosunkowując się natomiast do wniosku o zmniejszeniu wywłaszczanego terenu podniósł, że jest to niemożliwe, gdyż na obszarze będącym przedmiotem zainteresowania odwołującego się mają być usytuowane urządzenia do odprowadzania ścieków.

Tadeusz S. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, nawiązując do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, zarzuca zaskarżonej decyzji, że godzi ona w jego poczucie sprawiedliwości, ponieważ nie daje jego rodzinie prawa do poprawy warunków mieszkaniowych. Kwestionuje równocześnie uprawnienia swojej teściowej do wypowiadania się w sprawie wywłaszczanej nieruchomości w imieniu wszystkich jej współwłaścicieli, co nastąpiło w postaci wyrażenia przez nią zgody na wejście inwestora na wywłaszczoną nieruchomość. Zgodę taką powinni wyrazić wszyscy współwłaściciele nieruchomości. Skarżący kwestionuje ponadto opinię samorządu rolnego, który zaopiniował pozytywnie możliwość inwestowania na spornym terenie.

Wojewoda Poznański w odpowiedzi na skargę wywodził, jak w zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Powołując się natomiast na protokół z posiedzenia Prezydium Miejsko-Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych w Ś.W. z dnia 15 grudnia 1981 r., na którym opiniowano przejęcie spornej nieruchomości na potrzeby budownictwa mieszkaniowego, stwierdza, że opinia ta nie może być kwestionowana, gdyż wydana została przez zespół powszechnie znany rolnikom.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozstrzyganie w drodze decyzji administracyjnej spraw indywidualnych z zakresu administracji państwowej przez jednostki organizacyjne nie będące terenowymi organami administracji państwowej w rozumieniu art. 44, 59 i 60 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych /Dz.U. 1975 nr 26 poz. 139 ze zm./. dopuszczalne jest wyłącznie w sprawach wymienionych enumeratywnie w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1977 r. w sprawie określenia rodzajów spraw z zakresu administracji państwowej, które z upoważnienia terenowych organów administracji państwowych mogą załatwiać kierownicy terenowych zjednoczeń, przedsiębiorstw, zakładów i instancji /Dz.U. nr 27 poz. 115 ze zm./ na podstawie indywidualnego upoważnienia tych organów. Zasada ta wynika z postanowień rozdziału 7 /terenowe organy administracji państwowej/ powołanej ustawy o radach narodowych i znajduje potwierdzenie w przepisach par. 12 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 maja 1979 r. w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej /Dz.U. nr 14 poz. 92/.

Z powołanych przepisów m.in. wynika, że w wyjątkowych wypadkach - co już zostało wskazane wyżej - naczelnicy gmin mogą upoważniać kierowników terenowych przedsiębiorstw, zakładów i instytucji do załatwiania określonych rodzajów spraw należących do administracji państwowej, ale tylko w granicach pełnomocnictw zawartych w powołanym wcześniej rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1977 r. Naczelnicy gmin jednak w żadnym przypadku nie mogą przekazywać swoich uprawnień do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej spraw indywidualnych z zakresu wywłaszczeń innym jednostkom organizacyjnym wobec braku pozytywnego przepisu, który do tego by ich upoważniał. Wynika to z treści powołanych przepisów o radach narodowych i przepisów o zasadach organizacji terenowych organów administracji państwowej, a także z postanowień art. 15 i 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ w zw. z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o radach narodowych.

W sprawie ze skargi Tadeusz S. Naczelnik Miasta i Gminy Ś.W., na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 1 lit. "a" cytowanego wyżej rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1977 r., mógł upoważnić Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami w Ś.W. jedynie do przeprowadzenia prac techniczno-organizacyjnych, związanych z toczącym się postępowaniem wywłaszczeniowym; zgodnie bowiem z postanowieniem tego przepisu kierownicy zarządu gospodarki terenami mogą być upoważniani do ubiegania się o nabycie lub wywłaszczenie nieruchomości niezbędnych dla planowych realizacji na terenie miasta budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Nie mógł natomiast upoważnić kierownika tego zarządu do wydawania w jego imieniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, a to dlatego, że decyzje indywidualne w tym zakresie zastrzeżone zostały do jego wyłącznej właściwości.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 3 w zw. z art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody Poznańskiego i decyzji Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami w Ś.W. z dnia 24 sierpnia 1981 r. nr ZGT 8213/3/81 bez badania dopuszczalności samego wywłaszczenia i prawnej poprawności przeprowadzonego już postępowania wywłaszczeniowego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.