Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 564/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2005-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Inspekcja pracy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 32 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1999 nr 72 poz 802
law: Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej.
journal: Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
law: Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2002 nr 147 poz 1231
law: Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
article: art. 81
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (spr.), Protokolant Maria Filipek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późniejszymi zmianami) zwolnił funkcjonariusza celnego T. G. ze Służby Celnej.

Na powyższe decyzje T. G. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o ich uchylenie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 października 2003 r. (sygn. akt II SA/Lu 1716/02) uchylił zaskarżoną decyzję, przede wszystkim z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały zgromadzone i należycie ocenione wszystkie dowody. Organ celny nie zbadał bowiem zarzutu dotyczącego wpływu spożywanych leków na wynik badań alkomatycznych, nie wziął pod uwagę niezwykle pozytywnych opinii służbowych dotyczących przebiegu służby skarżącego, bardzo pozytywnej opinii związku zawodowego funkcjonariuszy celnych, faktu przyznawania licznych nagród, charakteru wykształcenia skarżącego.

Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że dnia [...] października 2002 r. funkcjonariusze Wydziału Kontroli Wewnętrznej Izby Celnej wspólnie z Kierownikiem Oddziału Celnego Drogowego przeprowadzili kontrolę, której celem było sprawdzenie prawidłowości pełnienia służby przez funkcjonariuszy ww. oddziału.

W wyniku tejże kontroli stwierdzono, iż T. G. znajduje się na służbie w stanie nietrzeźwym, co potwierdziło specjalistyczne badanie przeprowadzone w Komisariacie Policji, które wykazało, iż zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu u T. G. dnia [...] października 2002 r. o godz. 610 wynosiło 0,48 mg/l dm3, co odpowiada stężeniu alkoholu we krwi równym 1,01 promila. Powyższa okoliczność sprawiła w ocenie Dyrektora Izby Celnej to, że funkcjonariusz utracił nieposzlakowaną opinię i jego zaufanie, a dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantowałoby należytego wykonywania przez niego obowiązków służbowych. Obowiązkiem funkcjonariusza celnego, z uwagi na charakter funkcji, jest zachowanie trzeźwości podczas wykonywania obowiązków służbowych. Pełnienie służby w stanie nietrzeźwości uzasadnia wyciągnięcie konsekwencji w postaci zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby, nawet w wypadku, jeżeli zdarzenie to ma jednorazowy, incydentalny charakter.

Organ nie podzielił argumentacji, że dnia [...] października 2002 r. roku skarżący obowiązki wykonywał prawidłowo, a zatem jego zachowanie nie wskazywało cech nietrzeźwości wg definicji tego pojęcia jako stanu, w którym wskutek działania alkoholu na organizm występują zakłócenia czynności psychomotorycznych człowieka. Nie jest usprawiedliwiony sam fakt przebywania funkcjonariusza celnego, na służbie w stanie nietrzeźwości. Organ powołał się na definicję stanu nietrzeźwości według ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity: Dz. U. Nr 147, poz. 1231), która stanowi, iż stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do stężenia we krwi powyżej 0,5 promila alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3. Według tej definicji T. G. dnia [...] października 2002 r. wykonywał obowiązki służbowe w stanie nietrzeźwości.

Funkcjonariusz celny będący funkcjonariuszem publicznym pełni istotną funkcję z punktu widzenia interesów państwa. Ciąży na nim szczególny obowiązek dbałości o należytą obsługę osób przekraczających granicę i o dobre imię polskiego funkcjonariusza państwowego. Z obowiązkiem tym pozostaje w rażącej kolizji wykonywanie zadań w stanie nietrzeźwym.

Z opinii biegłego patomorfologa wystawionej w dniu [...] lutego 2004 r. wynika, iż zażywane przez skarżącego leki nie miały wpływu na stężenie alkoholu w jego organizmie. Jedynie preparat "Amol", który jest nalewką ziołową sporządzoną na bazie alkoholu etylowego o stężeniu 70%, mógł mieć wpływ na wynik badania, ale ilości, które skarżący spożywał, mogły spowodować najwyżej stężenie w wysokości 0,7 promila alkoholu we krwi, a takie stężenie uległoby eliminacji z organizmu po 4 godzinach. Z tego też powodu pomiar dokonany alkomatem o godz. 6.10 tego samego dnia nie powinien wykazać w wydychanym powietrzu alkoholu, a tym samym i we krwi T. G.

Organ uznał, że nawet gdyby przyjąć założenie, że T. G. zażył zwiększone kilkakrotnie dawki preparatu, który jest nalewką ziołową sporządzoną na bazie alkoholu etylowego o stężeniu 70%, to powinien liczyć się z tym, iż w ten sposób świadomie wprowadza się w stan nietrzeźwości.

Pozytywne opinie bezpośrednich przełożonych, jakkolwiek świadczą na korzyść skarżącego, nie usprawiedliwiają samego faktu przebywania skarżącego na służbie w stanie nietrzeźwości. Z opinii związku zawodowego jednoznacznie wynika, iż taka postawa funkcjonariusza celnego jest niewątpliwie naganna i niezgodna z zasadami określonymi w Kodeksie etyki funkcjonariusza celnego, jak i ogólnie obowiązującymi przepisami, a osoby dopuszczające się jej - winny ponosić stosowne konsekwencje.

Powyższą decyzję T. G. zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1999 roku o Służbie Celnej przez błędne przyjęcie, iż zachodziły ważne przyczyny nie dające gwarancji należytego wykonywania obowiązków służbowych, a w szczególności, iż taką przyczyną mogło być znajdowanie się skarżącego w stanie nietrzeźwości podczas pełnienia służby w Oddziale Celnym Drogowym. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisu art. 7 kpa przez brak dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz wykazania ważnej przyczyny, dla której skarżący utracił zaufanie przełożonego i nieposzlakowaną opinię i przesłanek uzasadniających podjęcie decyzji o zwolnieniu ze służby skarżącego, naruszenie przepisu art. 10 kpa w związku z art. 81 kpa przez odebranie skarżącemu prawa do czynnego udziału w postępowaniu, naruszenie przepisu art. 77 kpa przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, naruszenie art. 80 kpa przez dokonanie wybiórczej i dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bez ścisłego dostosowania się do dyspozycji wyrażonej wart. 107 § 3 kpa oraz do zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 października 2003 r. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2002 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

Na skutek uwzględnienia skargi T. G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 października 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 368/04 uchylił zaskarżoną decyzję.

Z motywów wyroku wynikało, iż zasadniczą przesłanką takiego rozstrzygnięcia sądowego było niepełne zebranie materiału dowodowego, a mianowicie brak w aktach administracyjnych ważnego świadectwa legalizacji użytego w dniu [...] października 2004 r. alkomatu (AWAT Nr 11/93).

Sąd uznał, iż skoro T. G. został zwolniony z tego względu, że jego przełożony stracił do niego zaufanie, bowiem okazało się, że spożywał on alkohol w trakcie obowiązków służbowych, to stan nietrzeźwości musi być ustalony w sposób nie budzący wątpliwości.

Tymczasem jedynym dowodem na nietrzeźwość jest badanie alkomatem, a to podlega ocenie tak jak każdy, inny dowód i nie może być przyjęte bezkrytycznie, natomiast w aktach sprawy brak jest dowodu legalizacji tego urządzenia. Opinia biegłego, która została wydana w sprawie na podstawie przedmiotowego badania alkomatu, nie może stanowić dowodu, gdyż została ustalona należycie przesłanka stanowiąca podstawę jej sporządzenia.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając przy tym: naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 26 pkt 10 w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 116, poz. 1641), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przyznanie się funkcjonariusza celnego (któremu zarzucono pozostawanie pod wpływem alkoholu) do spożywania alkoholu w czasie służby, potwierdzone badaniem alkomatem nie jest wystarczającą przyczyną do utraty zaufania do niego oraz, iż organ administracji obowiązany jest ustalić stan nietrzeźwości w sposób nie budzący wątpliwości oraz udowodnić, jakie było rzeczywiste stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu w dniu [...] października 2002 r. o godz. 610, a także art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2001 r. Nr 147, poz. 1231) poprzez błędną jego wykładnię oraz art. 77 § 1 i 80 kpa przez przyjęcie wobec braku w aktach sprawy dowodu legalizacji użytego do badań alkomatu, iż organ nie zebrał i nie ocenił w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz pominięcie oceny i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2003 r. (sygn. akt II SA/Lu 1716/02).

Skarga ta została uwzględniona. Wyrokiem z dnia 5 października 2005 r. (sygn. akt I OSK 107/05) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 października 2004 r.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnicza teza postawiona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że zwolnienie T. G. ze służby na podstawie art. 26 pkt 10 cyt. ustawy o Służbie Celnej, który zezwala na zwolnienie funkcjonariusza z ważnej przyczyny innej niż wymienionej w pkt 1 – 9, jeżeli dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych, wymaga, by organ administracji w sposób nie budzący wątpliwości wykazał stan nietrzeźwości funkcjonariusza, narusza ten przepis przez błędną jego wykładnię. Otóż zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "ważną przyczyną", która stawia pod znakiem zapytania gwarancję należytego wykonywania obowiązków, może być już sam fakt spożywania alkoholu w czasie służby, co nie wyklucza możliwości również udowodnienia tego stanu. Funkcjonariusz celny jest obowiązany godnie zachowywać się w służbie (art. 32 ust. 1 pkt 1), a sam fakt spożywania alkoholu takiemu obowiązkowi przeczy.

Naczelny Sąd Administracyjny przyznał również rację skarżącemu, iż zaskarżony wyrok narusza art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku z dnia 28 lutego 2003 r. oznaczają, że wszystkie inne okoliczności sprawy zostały wzięte przez Sąd pod uwagę z urzędu, a dowody je potwierdzające nie budziły wątpliwości co do ich prawidłowości w świetle przepisów kpa. Związanie oceną Sądu oznacza, że dalsze badanie Sądu musiało się ograniczać tylko do oceny, czy zalecenia zostały przez organ wykonane. Stosownie do wytycznych Sądu natomiast nie można było postawić organowi nowego zarzutu. Zaznaczył nadto, iż świadectwo legalizacji alkomatu zostało przedłożone na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dnia 5 października 2005 r.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie mogła być uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W sprawie bezsporne jest, że skarżący podczas wykonywania służby w dniu [...] października 2002 r. znajdował się w stanie nietrzeźwości (okoliczności tej T. G. nie zwalczał w postępowaniu administracyjnym ani przed sądem). W ocenie Sądu kwestia, w jakiej formie został spożyty alkohol wódka czy preparat "Amol" nie jest w sprawie istotna. Istotną okolicznością jest tylko to, iż przyswoił go w takiej ilości, która doprowadziła do ustalonego stężenia w jego organizmie. Sąd podziela pogląd, że niedopuszczalne jest pełnienie służby pod wpływem alkoholu, bez względu na przyczyny jego spożycia. Jeżeli bowiem funkcjonariusz nawet odczuwa silne dolegliwości zdrowotne, to powinien je zwalczać w inny sposób albo skorzystać ze zwolnienia lekarskiego.

Istnieje utrwalone i nie budzące wątpliwości orzecznictwo, zgodnie z którym stawianie się do pracy w stanie po spożyciu alkoholu lub spożywanie alkoholu w czasie pracy stanowi tego typu naruszenie podstawowych obowiązków pracownika, które uzasadnia rozwiązanie z nim umowy bez wypowiedzenia, a do 1996 r. podstawa ta była wprost wyrażona w art. 52 § 1 pkt 1 kodeksu pracy. Chcąc porównać naganność tego typu zachowania, którego dopuszcza się pracownik i funkcjonariusz publiczny, uznać należy, że surowsza ocena winna spotkać funkcjonariusza, którego zatrudnienie nie polega na stosunku pracy, lecz na służbie związanej ze szczególnym rodzajem podległości, opartej m.in. na dyscyplinie i większym rygoryźmie relacji służbowych, wynagradzanych określonymi przywilejami systemowymi i prestiżem społecznym.

Ponieważ Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ) to należy stwierdzić, iż Dyrektor Izby Celnej stosownie do wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia [...] lutego 2003 r. zbadał wpływ spożywanych przez funkcjonariusza leków na wynik badań alkomatu.

Z opinii biegłego patomorfologa wynika, że ze środków leczniczych spożytych przez T. G. w dniu [...] października 2002 r. tylko preparat "Amol" spożyty w dawce przekraczającej kilkadziesiątkrotnie przyjęte dawki lecznicze, mógł spowodować zwiększone stężenie alkoholu w organizmie.

Ponadto, żaden z zażywanych przez skarżącego leków nie miał wpływu na stężenie alkoholu w jego organizmie. Jednakże zdaniem tego biegłego spożycie alkoholu i preparatu "Amol" w czasokresie i ilościach podawanych przez T. G. prowadziło do eliminacji po około 4 godzinach z organizmu alkoholu.

Pomiar alkomatem dokonany o godz. 610 tego samego dnia nie powinien wykazywać już alkoholu w wydychanym powietrzu.

Mając na uwadze sporządzoną przez biegłego patomorfologa opinię oraz cały zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy, Dyrektor Izby Celnej szczegółowo uzasadnił swoją decyzję z dnia [...] i uznał, że pozostawanie w służbie T. G. nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych i spowodowało utratę jego zaufania. W szczególności miał prawo ocenić negatywnie wyjaśnienia skarżącego co do ilości i rodzaju spożywanego alkoholu, tym bardziej, iż za każdym razem były one innej treści i różniły się od siebie. Nie tworzyły z pozostałymi dowodami logicznej całości. Dokonana przez organ orzekający ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, mieściła się zdaniem Sądu w ramach przewidzianej w art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego zasady swobodnej oceny dowodów.

Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu skarżonej decyzji podkreśla, że postawiony skarżącemu zarzut nie jest związany z osłabieniem jest sprawności psychofizycznej czy obniżeniem staranności w wykonywaniu ciążących na nim obowiązków, wynikającym ze skutków spożycia alkoholu. Tym samym argumenty skarżącego, iż prawidłowo wykonywał swe obowiązki są nierzeczowe.

Zgodnie z art. 32 § 1 pkt 5 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusz celny jest obowiązany w szczególności godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią.

Ustawa nie precyzuje pojęcia "godnie", dla jego wyjaśnienia sięgnąć zatem należy do powszechnego rozumienia tego pojęcia. Zgodnie z definicją zawartą w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. Stanisława Dubisza tom. 1 Warszawa 2003 r. s.1038 – "godnie" – to " w sposób właściwy, odpowiedni (dla kogoś, czegoś), należycie, stosownie, z godnością, z poczuciem własnej wartości, dumnie, wzbudzając szacunek".

Pełnienie służby w stanie po spożyciu alkoholu powoduje nie tylko zagrożenie związane z ryzykiem nierzetelnego wykonywania niejednokrotnie bardzo skomplikowanych obowiązków, ale i polegające na możliwości zauważenia tego stanu przez osoby kontrolowane. Godzi to w powagę, prestiż i zaufanie do całej służby celnej jako instytucji, jest również wysoce lekceważące wobec osób poddanych działaniu urzędu, zobowiązanych do rzeczowej współpracy z nietrzeźwym funkcjonariuszem. Nie sposób przyjąć, iż osoba wykonująca z jakichkolwiek przyczyn obowiązki pod wpływem alkoholu, wzbudza szacunek i Sąd odmienne możliwości interpretacji pojęcia zachowania "godnego" odrzuca.

Podsumowując – skarżący wykonując służbę w stanie po spożyciu alkoholu naruszył obowiązek godnego zachowania.

Stanowisko organów celnych, które tak stanowczo zareagowały na zachowanie swego funkcjonariusza, aczkolwiek z pewnością surowe, nie budzi jednak wątpliwości co do zgodności z prawem.

Wątpliwości takiej nie miały i związki zawodowe, tyle tylko, że proponowały łagodniejszą formę odpowiedzialności funkcjonariusza za czyn przez niego popełniony. Organ celny miał pełną swobodę w doborze stosowanego środka odpowiedzialności, adekwatnego do oceny naruszenia obowiązków funkcjonariusza, wagi i stopnia tego naruszenia.

Okoliczność, iż dokonana ocena odbiega od samooceny dokonanej przez skarżącego i oceny związków zawodowych nie świadczy, iż ocena ta była dowolna.

Dyrektor Izby Celnej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do zarzutów sformułowanych przez skarżącego w sposób kompletny i wyczerpujący. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja była wynikiem rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i została podjęta w granicach przewidzianych przez ustawę uznania administracyjnego, zatem brak jest podstaw do uznania jej za niezgodną z prawem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ orzekający przepisu art. 10 kpa w związku z art. 81 kpa czyli zarzutu odebrania skarżącemu prawa do czynnego udziału w postępowaniu , to nie może być on uznany za zasadny.

Strona składała kilkakrotnie wyjaśnienia na piśmie oraz przed urzędnikiem celnym odnośnie zdarzenia z dnia [...] października 2002 r. W trakcie postępowania był również zapoznawany z materiałami zgromadzonymi w przedmiotowej sprawie. W takiej sytuacji nie można mówić o nieuczestniczeniu strony w postępowaniu, a tym samym zarzut naruszenia przez Dyrektora Izby Celnej powołanych wyżej przepisów, nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Jeszcze raz należy podkreślić, iż organ wykazał wyczerpująco, dlaczego w jego ocenie zwolnienie ze służby T. G. jest współmierne do czynu popełnionego przez niego, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozważeniu argumentów obu stron, podziela stanowisko zajęte przez organ celny.

Nie stwierdzając zaś uchybień postępowania mających wpływ na wynik postępowania ani nieprawidłowej interpretacji normy prawa materialnego, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd skargę oddalił.