Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2520/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,77,80, 16, 76  par. 1 i 3,  art. 156  par. 1,  art. 10,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz R. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Miasta i Gminy w S. decyzją z dnia [...] marca 1978 r. nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych

z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia

15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 22, poz. 131), przejął na rzecz Państwa jako opuszczone gospodarstwo rolne wraz

z zabudowaniami oznaczone w ewidencji gruntów wsi Ł. pod pozycją rejestrową [...], o powierzchni [...] ha, stanowiące własność L. i L. małż. P. zamieszkałych we wsi S. gmina W.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przedmiotowe gospodarstwo leży

w całości odłogiem od przeszło 3 lat grunty orne i łąki są zdewastowane i porośnięte samosiewem. Budynki są opuszczone i nadają się jedynie do rozbiórki. Stawy wchodzące w skład tego gospodarstwa są zdewastowane i częściowo zarośnięte. Małżonkowie P. wyprowadzili się około trzy lata wcześniej, ponieważ kupili inne gospodarstwo we wsi S. gmina W. Na opuszczonym gospodarstwie we wsi Ł. ciążyły zadłużenia z tytułu nieopłacenia podatków w wysokości [...] zł oraz z tytułu zaległych składek emerytalnych w wysokości [...] zł.

W wyniku odwołania L. P. powyższa decyzja została utrzymana

w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. Nr [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpili spadkobiercy L. i L. P., tj. : S. P., E. P., H. P., J. P., K. M., W. P., R. P. i T. K. Zdaniem wnioskodawców ww. decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organy nie wzięły pod uwagę, że w dacie przejęcia gospodarstwa, współwłaściciel – L. P. już nie żył. Gospodarstwo to stanowiło zatem w tej części masę spadkową spadkobierców, natomiast w decyzji o przejęciu gospodarstwa stwierdzono, że stanowiło własność L. i L. P.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]

z dnia [...] kwietnia 1978 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] marca 1978 r. nr [...].

Minister stwierdził, że przejęta na własność Państwa nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne w rozumieniu § 2 ust. 1 wydanego na podstawie Kodeksu cywilnego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1964 r. Nr 45 poz. 304 z późn. zm.). Podał, że zgodnie z ust. 2, do gospodarstwa rolnego zaliczano również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonego

w ust. 1, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.

W ocenie organu jest bezsporne, że na kwestionowanym gospodarstwie we wsi Ł. nikt z członków rodziny L. P. nie mieszkał, nie uprawiano gruntów, nie opłacano podatku gruntowego i składki emerytalnej i nie wykazywano żadnego zainteresowania tym gospodarstwem. Faktem jest, że L. P. w dacie wydania decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa nie żył, ale decyzja doręczona została współwłaścicielce nieruchomości, która w ustawowym terminie wniosła odwołanie do Wojewody [...]. Współwłaścicielka gospodarstwa nie była pozbawiona udziału w postępowaniu. Zarzut pozbawienia w postępowaniu czynnego udziału spadkobierców L. P. może być rozważany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).

W ocenie organu, zebrany materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza,

że objęte wnioskiem gospodarstwo rolne spełniało wszystkie przesłanki wymienione

w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r.

do zakwalifikowania go jako gospodarstwa opuszczonego, a zatem podlegało ono przejęciu na rzecz Państwa.

Strony, reprezentowane przez radcę prawnego, wystąpiły do Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. poprzez błędne uznanie gospodarstwa za opuszczone, naruszenie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 5 sierpnia 1961 r. poprzez błędne przyjęcie, że gospodarstwo to nie było uprawiane w całości, a także naruszenie art. 7, 10 § 1, 77 § 1 i 156 § 1 ust. 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji wobec nieżyjącego L. P., co stanowi rażące naruszenie prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu podkreślił, że stwierdzenie zawarte w protokole, iż ziemia leży odłogiem, a właściciel gruntami nie interesuje się było wystarczające do zastosowania cytowanych przepisów

i podjęcia decyzji o przejęciu takiego gospodarstwa na własność Państwa.

W ocenie organu, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wskazuje, iż omawiane gospodarstwo było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Nie budzi wątpliwości organu fakt, iż przed przejęciem przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nikt w nim nie zamieszkiwał, a gospodarstwo

nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Podniesiony przez strony zarzut,

że gospodarstwo nie było opuszczone, bowiem H. P. syn L.

i L. P. był zameldowany na pobyt stały we wsi Ł.

w okresie od 25 marca 1951 r. do 11 stycznia 1980 r. nie jest wystarczający do uznania, że faktycznie tam zamieszkiwał. Organ stwierdził, że zarzut ten jest mało prawdopodobny, wobec znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia samej L. P. z dnia 14 lipca 1979 r. z którego wynika, że cała rodzina,

tj. L. i L. P. wraz z dziećmi w dniu 20 listopada 1976 r. przeprowadziła się do nowo zakupionego gospodarstwa rolnego w miejscowości K. Organ wskazał, że L. P. poinformowała wówczas również, że obecnie w opuszczonym gospodarstwie zamieszkuje siostra jej męża, M. P. Powyższe oświadczenie zostało podpisane m.in. przez L. P. oraz wszystkie jej dzieci włącznie z H. P. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajdują się także oświadczenia z dnia 16 sierpnia 1979 r., m.in. sołtysa wsi Ł. oraz innych mieszkańców wsi i byłych sąsiadów L.i L. P., którzy poświadczyli, że gospodarstwo małż. P. leżało odłogiem na trzy lata przed przejęciem i że nikt nie zamieszkiwał w znajdujących się tam budynkach, nadających się do rozbiórki.

Odnosząc się do zarzutu rażącego naruszenia prawa poprzez wydanie decyzji wobec nieżyjącego L. P., organ wskazał, że decyzja została również skierowana do L. P. - żony L. P. i współwłaścicielki przejętego gospodarstwa, która skutecznie wniosła odwołanie.

W ocenie Ministra, skoro ustalony stan faktyczny odpowiada zastosowanym przepisom prawa to nie doszło do naruszenia prawa materialnego w postępowaniu dotyczącym przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi Ł. stanowiącego byłą własność L. i L. P. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. organ wskazał,

że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia 22 października 2010 r.

o wszczęciu postępowania wraz z informacją o możliwości zapoznania

się ze zgromadzonym materiałem dowodowym wraz ze zwrotnymi potwierdzeniami jego odbioru przez strony postępowania.

Skoro spełnione zostały przesłanki z § 1 ww. rozporządzenia, wskazujące na opuszczenie gospodarstwa, to istniały podstawy do jego przejęcia na rzecz Państwa.

W ocenie organu, nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] marca 1978 r.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi R. P., reprezentowanego przez radcę prawnego J. K., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Pełnomocnik wnosząc o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, zarzucił:

I. naruszenie przepisów k.p.a., tj.: art. 7 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy, brak odniesienia się do wszystkich zarzutów stron, bezkrytyczne przyjęcie za wiarygodne protokołów lustracji gospodarstwa w przypadku, gdy budzą one uzasadnione wątpliwości do rzetelności ich sporządzenia i prawdziwości ustaleń faktycznych; art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez nieodniesienie się do treści protokołu lustracji

z dnia 8 marca 1978 r.; art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie w sprawie całokształtu materiału dowodowego; art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowód i materiałów w sprawie przed wydaniem decyzji; art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji posiadającej kwalifikowaną wadę prawną w postaci prowadzenia postępowania i skierowania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] marca 1978 r. do zmarłego L. P.; przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji posiadającej kwalifikowaną wadę prawną, w postaci niewłaściwego zastosowania prawa materialnego tj. przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. podczas gdy znaczna część gruntów należących do L. i L. P. podlegała dyspozycji ustawy z dnia 22 lipca 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.

o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, przez jego niewłaściwe zastosowanie tj. uznanie gospodarstwa za opuszczone; § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy w dniu wydania decyzji na terenie gospodarstwa zamieszkiwali współwłaściciele gospodarstwa; art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. przez jego niewłaściwe zastosowanie w odniesieniu do całej powierzchni gospodarstwa, a mianowicie [...] ha podczas gdy grunty orne stanowiły jedynie [...] ha powierzchni gospodarstwa.

W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż L. P. zmarł dnia [...] października 1977 r. Dnia 8 marca 1978 r. sporządzono protokół z lustracji gospodarstwa rolnego, w którym wskazano, że obecny był L. P. Następnie w dniu [...] marca 1978 r. Naczelnik Miasta i Gminy S. wydał decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego. Tym samym postępowanie administracyjne zostało wszczęte wobec nieżyjącego już w tej dacie L. P., jak też decyzja została skierowana do nieżyjącego L. P. W ocenie skarżącego błędne jest rozumowanie organu,

że skierowanie decyzji do żony L. P.- L. P., współwłaścicielki gospodarstwa, powoduje, że decyzja nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa.

Pełnomocnik podkreślił, że konieczną przesłanką przejęcia gospodarstwa jest było jego opuszczenie. Z akt sprawy nie wynika, aby gospodarstwo było opuszczone. H. P. syn. L. i L. w okresie do dnia 25-03-1951 do 11-01-1980 r. był zameldowany na pobyt stały we wsi Ł. (dowód: Zaświadczenie Urzędu Miejskiego w S. z dnia 04-06-2008 r.). W ocenie strony nie można zaakceptować stanowiska wyrażonego na stronie 4 zaskarżonej decyzji, że fakt zameldowania H. P. syna L. i L. P. w okresie od 25-03-1951 r. do 11-01-1980 nie jest wystarczającym do uznania, że faktycznie tam zamieszkiwał. Polityka meldunkowa w poprzednim systemie była bardzo restrykcyjna. Nie można zatem bezkrytycznie przyjąć, że ówczesne organy państwa, nie posiadałyby informacji, a co więcej akceptowały stan w którym obywatel przez kilka lat zamieszkiwał, w innym miejscu niż wskazanym w odpowiedniej ewidencji.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że drugą z przesłanek zezwalająca na uznanie gospodarstwa za opuszczone było zaniechanie uprawy w całości lub większej części, czy też niepoddawanie zabiegom agrotechnicznym. Ogólna powierzchnia gospodarstwa wynosiła [...] ha z czego przynajmniej [...] ha stanowił las. Pozostałą część gospodarstwa stanowiły, łąki, stawy. Natomiast gruntów ornych faktycznie było około [...] ha. Okoliczność, że w skład gospodarstwa wchodziły też grunty leśne została potwierdzona w znajdujących się w aktach pismach Ministerstwa Rolnictwa n z dnia

21 sierpnia 1979 r. Piśmie Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia

26 marca 1979 r. Jeżeli zatem, grunty leśne stanowiły 2/3 powierzchni gospodarstwa, nie można mówić o braku uprawy większej części gospodarstwa nawet jeśli

tą dyspozycją obejmiemy pozostałe grunty. W toku postępowania nie odniesiono się do powyższego zatem organ wydający decyzję nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego naruszając tym samym przepis art. 77 § 1 k.p.a. Kwestia uprawy lasu, jest w tej sprawie zagadnieniem istotnym. W protokole lustracji gospodarstwa rolnego z dnia 8 marca 1978 r. nie wykazano braku uprawy lasu.

Skarżący wskazał, że organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa, oparł się na protokóle lustracji, z którego treści wynika, że przy dokonywaniu lustracji gospodarstwa obecny był nieżyjący od ponad pół roku właściciel. Ponadto z protokołu wnika, że stan gospodarstwa przedstawiał się następująco: gruntów oranych [...] ha. Nie wskazuje się w jaki sposób wykorzystano pozostałą części gruntów z [...] ha gospodarstwa. Dodatkowo, jak wynika z oświadczenia L. P. gruntów ornych faktycznie było około [...] ha. Tak więc sporządzony protokół lustracji obarczony jest wadą w postaci błędnie ustalonego stanu faktycznego. W postępowaniu nadzorczym pominięto, że małż. P., prowadzili rozmowy w sprawie wykupu gospodarstwa przez Lasy Państwowe. Wniosek taki został złożony dnia 20 marca

1976 r. przez L. P., odpowiedź otrzymano dopiero 26 marca 1979 r. tak wiec już po przejęciu gospodarstwa jako opuszczonego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. organ wskazał, że przejęte na własność Państwa grunty stanowiły gospodarstwo rolne.

Do gospodarstwa zaliczano również lasy i grunty leśne. Za niezasadny organ uznał też zarzut naruszenia art. 10 k.p.a, albowiem organ zawiadomił stronę o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w zawiadomieniu z dnia 22 października 2010 r.

o wszczęciu postępowania nadzorczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, tj. przepisu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazania wymaga, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem.

Rozpatrywanie sprawy w trybie nadzwyczajnym nie oznacza, że organ zwolniony jest z obowiązku przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego,

tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz przepisów dotyczących zbierania

i oceny materiału dowodowego (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W sprawie niniejszej obowiązki określone powołanymi przepisami nie zostały przez organ dopełnione, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] marca 1978 r. wydane zostały na podstawie

art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną

i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych

(Dz. U. Nr 39 poz. 198). Zgodnie z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, gospodarstwa rolne

i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu

i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym

(Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu

28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W świetle powołanych przepisów warunkiem koniecznym przejęcia gospodarstwa rolnego było spełnienie łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. W ocenie Sądu, organ nie rozpatrzył należycie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonał jego pełnej oceny.

Dokonując kontroli decyzji zakwestionowanych w postępowaniu nieważnościowym organ pominął m.in. treść wypisu z rejestru gruntów złożonego do akt sprawy w 1978 r., określającego rodzaj i klasę użytków oraz ich powierzchnię

w gospodarstwie rolnym będącym przedmiotem sprawy. Z wypisu tego wynika

m.in. jaką powierzchnię zajmował las składający się na przejęte gospodarstwo rolne. Powyższe wskazuje, że grunty orne, łąki i stawy, o których mowa w decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiły tylko część tego gospodarstwa. Minister w zaskarżonej decyzji stwierdził jedynie, że gospodarstwo nie było uprawiane. Organ nie odniósł jednakże treści znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa do treści decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na gruncie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego jako opuszczonego.

W sprawie tej nie ma wątpliwości, co do tego, że na własność Państwa przejęto gospodarstwo rolne, co zasadnie stwierdził organ w decyzji nadzorczej.

Za gospodarstwo rolne na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304), uważano wszelkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowiły lub mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz

z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami

i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Stosownie do § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia, do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy

i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowana całość gospodarczą.

Minister w zaskarżonej decyzji stwierdził, że zawarty w protokole z lustracji gospodarstwa zapis, iż ziemia leży odłogiem, a właściciel gruntami się nie interesuje było wystarczającym powodem do zastosowania przepisów o przejęciu gospodarstwa rolnego. Organ nie ocenił jednakże mocy dowodowej tego protokołu z przeprowadzonej w dniu 8 marca 1978 r. lustracji. W protokole tym odnotowano,

że sporządzony został w obecności właściciela L. P. Tymczasem

z materiału dowodowego wynika, że L. P. zmarł w dniu [...] października 1977 r. Okoliczności dotyczące sporządzenia tego protokołu podnoszone były przez strony w toku postępowania nadzorczego, jednakże organ w decyzji nie odniósł się do nich. Powyższe ma istotne znaczenie, albowiem z całości akt sprawy wynika,

że podstawę przejęcia gospodarstwa rolnego stanowił właśnie protokół z lustracji z dnia 8 marca 1978 r.

Nadto, zarówno w zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organ nie wskazał, mimo istniejącego materiału dowodowego, jaką część stanowiły grunty orne, łąki,

czy stawy, o których była mowa w decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, a jaką część zajmował las. Stwierdzenie zaś, na gruncie całego zgromadzonego materiału dowodowego, czy decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego nie została wydana

z naruszeniem prawa, które należałoby kwalifikować jako rażące, wymaga dokonania pełnych ustaleń w tym zakresie i rozważań na gruncie przepisu stanowiącego podstawę przejęcia gospodarstwa rolnego. Uzasadnienie obu decyzji nadzorczych nie odpowiada wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Strony podnosiły w toku postępowania, że las stanowił większą część gospodarstwa rolnego, a gruntów ornych było około [...] ha. Zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym dotyczące powierzchni lasu składającego się na gospodarstwo rolne, jak również zagospodarowania tego lasu przez właścicieli nie zostały przez organ rozpatrzone. W decyzjach brak jest jakichkolwiek rozważań w tym zakresie na gruncie przepisu prawa, który stanowił podstawę przejęcia gospodarstwa rolnego jako opuszczonego i dopuszczał jego przejęcie, gdy nie było ono uprawiane lub poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym co najmniej w większej części.

Z zaskarżonej decyzji nie wynika także, aby organ należycie rozważył kwestię zamieszkiwania w gospodarstwie rolnym syna L. i L. P. – H. P. Strona powołała się w tym zakresie na zaświadczenie Burmistrza S. z dnia 4 czerwca 2008 r., w którym wskazano, że H. P. był zameldowany na pobyt stały we wsi Ł. Nr [...], gm. S., woj. [...] do dnia 11 stycznia 1980 r. Na gruncie procedury administracyjnej nie jest wystarczające – wobec powołania się przez stronę na wymienione zaświadczenie, przyjęcie przez organ w decyzji, że argument strony o zamieszkiwaniu nie jest przekonujący i wystarczający do uznania, że H. P. faktycznie tam zamieszkiwał. Organ stwierdzając powyższe nie dokonał rozważań w tym zakresie

na gruncie obowiązujących w tamtym czasie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14, poz. 85 ze zm.). Podkreślenia wymaga nadto, że zaświadczenie stanowi urzędowe poświadczenie określonego faktu i jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a.

Nie wystarczy więc – dla odmowy przyznania mu mocy dowodowej – stwierdzenie organu, że zaświadczenie nie jest przekonujące. Dopuszczalne jest natomiast przeprowadzenie przez organ dowodu przeciwko treści dokumentu (art. 76 § 3 k.p.a.). W tym zakresie nie jest wystarczające samo powołanie się przez organ na oświadczenie L. P. złożone ponad rok po wydaniu decyzji

o przejęciu gospodarstwa rolnego, zwłaszcza, że w treści odwołania od decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] marca 1978 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego L. P. podając adres zamieszkania syna H. P. wskazała Ł.

Nie ma natomiast w sprawie znaczenia fakt zamieszkiwania bądź niezamieszkiwania w gospodarstwie rolnym siostry L. P., albowiem przepis prawa stanowił o niezamieszkiwaniu przez właściciela, jego małżonka, dzieci

i rodziców.

Sąd nie podzielił twierdzeń pełnomocnika skarżącego, co do tego, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, skierowanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego do L. P., tj. osoby nieżyjącej, stanowi naruszenie prawa, które powinno skutkować wyeliminowaniem decyzji ze skutkiem ex tunc z obrotu prawnego. Oczywiście w sprawie jest bezsporne, że decyzja została skierowana

do osoby nieżyjącej. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie prawa. Jednakże, w sprawie niniejszej gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków P., a decyzja skierowana została także do drugiego współwłaściciela, tj. L. P., która nadto wniosła środek odwoławczy od decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. W tym stanie faktycznym brak jest podstaw, aby to uchybienie organu kwalifikować jako przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast kwestia niebrania udziału w postępowaniu o przejęcie gospodarstwa rolnego następców prawnych L. P.

nie stanowi przesłanki nieważności, a podstawę wznowienia postępowania,

co prawidłowo stwierdził organ.

Za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przez Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi przepisu art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Nie można zgodzić

się z twierdzeniem organu zawartym w odpowiedzi na skargę, iż organ wypełnił ten obowiązek w postępowaniu poprzez zawiadomienie o treści art. 10 k.p.a.

w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania nieważnościowego, co miało miejsce

w dniu 22 października 2010 r. Powołany przepis nakłada bowiem na organ obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się w przedmiocie zebranych dowodów

i materiałów przed wydaniem decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ, na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, po jego wszechstronnym rozważeniu dokona pełnej oceny,

czy poddana kontroli w postępowaniu nieważnościowym decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1978 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...] marca 1978 r. obarczone są kwalifikowaną wadą uzasadniającą ich wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (art. 156 § 1 i § 2 k.p.a.). Organ dopełni przy tym w toku postępowania, przed wydaniem decyzji, obowiązku wynikającego z przepisu art. 10 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie

2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono, na podstawie przepisu art. 200 w związku z art. 205 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.