Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 564/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 par. 1 pkt 5 w zw. z art. 127 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 4 w zw. z art. 10 art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2009 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 30 czerwca 2007 r. p. B. W. (dalej: kandydat, skarżący) przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej: ORA) w [...] (dalej: Komisją Egzaminacyjną).

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. ustalony został wynik jego egzaminu na 189 punktów. Odpis uchwały został doręczony skarżącemu w dniu [...] lipca 2007 r.

W dniu [...] lipca 2007 r. kandydat złożył odwołanie, które wpłynęło do Ministerstwa Sprawiedliwości w dniu [...] lipca 2007 r. W odwołaniu wniósł o weryfikację wyniku uzyskanego z egzaminu, zaliczenie jako prawidłowych odpowiedzi udzielonych na pytania nr 143 i 149 oraz uznanie, że osiągnął wynik pozytywny. Zarzucił, że wskazane wyżej pytania były sformułowane nieprecyzyjnie, co umożliwiało udzielenie więcej niż jednej poprawnej odpowiedzi.

Minister Sprawiedliwości, po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, wydał w dniu [...] września 2007 r. decyzję, w której w całości utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej.

Organ II instancji uznał za bezzasadny zarzut wadliwego sformułowania pytań nr 143 i 149. Odnosząc się szczegółowo do każdego z zakwestionowanych pytań, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny, opierały się na obowiązujących przepisach prawa, a na każde z nich istniała tylko jedna prawidłowa odpowiedź.

Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r., doręczona skarżącemu w dniu [...] września 2007 r., nie została zaskarżona przez kandydata do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie i uprawomocniła się w dniu [...] października 2007 r.

W dniu [...] czerwca 2008 r. kandydat złożył wniosek o wznowienie postępowania w sprawie odwołania od uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej.

W petitum wniosku kandydat powołał się na art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Zgodnie z tymi przepisami, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a.) bądź wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

Kandydat nie wyjaśnił, na czym miałoby polegać spełnienie przesłanki zawartej w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. W uzasadnieniu wniosku stwierdził natomiast, że zostały spełnione przesłanki zawarte w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145 § 1 pkt 5, tj. jako strona bez własnej winy nie brał udziału w toczącym się postępowaniu oraz zaistniały nowe, istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, polegające na stwierdzeniu przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 22 lutego 2008 r. (sygn. akt VI S.A./Wa 2270/07 - sprawa ze skargi E. F.), że pytanie nr 149 testu egzaminacyjnego (którego dotyczyło również odwołanie B. W. do Ministra Sprawiedliwości) zostało sformułowane wadliwie, z naruszeniem art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo adwokaturze.

W uzasadnieniu wniosku kandydat podniósł, że po wniesieniu do Ministra Sprawiedliwości - za pośrednictwem Komisji Egzaminacyjnej - odwołania od uchwały tej Komisji, nie został przez nią poinformowany o stanie sprawy, w szczególności o przekazaniu jego odwołania do Ministra Sprawiedliwości i o dacie wpływu odwołania do Ministra Sprawiedliwości. Ponadto wnioskodawca zarzucił, że w toku wydawania zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 10 K.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem rozstrzygnięcia. Powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), sygn. IV SA 595/99, wskazał, że sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód do wznowienia postępowania.

Odnośnie spełnienia kolejnej przesłanki wznowienia postępowania, kandydat stwierdził, że nową okoliczność faktyczną istotną dla rozstrzygnięcia stanowi nie tyle samo wydanie ww. wyroku przez WSA w Warszawie, co stwierdzenie w nim wadliwości pytania nr 149.

Kandydat podkreślił również, że spełnione zostały warunki określające termin złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ o treści wyroku WSA, na który się powołuje, dowiedział się w dniu [...] maja 2008 r., tj. w dniu doręczenia E. F. orzeczenia wraz z uzasadnieniem.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r., wydaną na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 § 1 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku kandydata o wznowienie postępowania w sprawie odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej odmówiono wznowienia postępowania.

Organ wskazał, że wznowienie postępowania na podstawie przesłanki ujętej w art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a. następuje w przypadku, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe.

Kandydat nie przedstawił żadnych okoliczności wskazujących na spełnienie powyższej przesłanki, nie wskazał nawet, jakie dowody miałyby się okazać fałszywymi w niniejszej sprawie.

Odnośnie zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., to wznowienie postępowania na tej podstawie może nastąpić wtedy, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Warunki te muszą być spełnione łącznie.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że powyższa przesłanka nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący nie wskazał na żadne nowe dowody lub okoliczności, które istniałyby w dniu wydania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r., a nie były znane organowi w momencie wydania tej decyzji.

Nie można uznać za spełnienie powyższej przesłanki wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r. w sprawie E. F. (sygn. akt VI S.A./Wa 2270/07), na który powołał się wnioskodawca.

Poza tym wyrok WSA zapadł w indywidualnej, jednostkowej sprawie dotyczącej E. F., zaś zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Nie została również spełniona przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., na którą powołuje się kandydat w uzasadnieniu wniosku o wznowienie postępowania. Z przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze nie wynika obowiązek informowania wnoszącego odwołanie o fakcie i dacie przekazania odwołania przez Komisję Egzaminacyjną Ministrowi Sprawiedliwości, co podniósł kandydat.

W toku wydawania zaskarżonej decyzji nie doszło też do naruszenia art. 10 K.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem rozstrzygnięcia. Organ administracji nie przeprowadzał bowiem postępowania dowodowego w szerszym zakresie aniżeli Komisja Egzaminacyjna (przedmiotem badania przez organ II instancji była uchwała Komisji, protokół z przebiegu egzaminu oraz test kandydata), w związku z czym nie było konieczne wzywanie skarżącego do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Ponadto skarżący miał możliwość zapoznania się z pełnym materiałem dowodowym na etapie składania odwołania.

Nadto nadmieniono, że decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r., wydaną na podstawie art. 158 § 1 i art. 157 § 1 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku kandydata o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r. odmówiono stwierdzenia nieważności ww. Ministra Sprawiedliwości.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r. złożył kandydat.

Kandydat uznał, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości jest wadliwa i wydana z naruszeniem prawa.

Odnosząc się do przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. skarżący podkreślił, iż w złożonym w dniu [...] czerwca 2008 r. wniosku o wznowienie postępowania jako nową okoliczność wskazał nie wydanie wyroku, lecz wadliwość pytania oznaczonego w teście egzaminacyjnym nr 149, co Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyżej wymienionym wyroku potwierdził. W przedmiotowej sprawie należy mieć także na uwadze art. 76 § 1 K.p.a., zgodnie z którym przedmiotowy wyrok WSA należy uznać za dokument urzędowy. Organy administracji są więc zobowiązane uznać za udowodnione to, co wynika z treści dokumentu urzędowego - w niniejszej sprawie był to fakt wadliwego sformułowania pytania egzaminacyjnego. Natomiast zgodnie z treścią art. 76 § 3 K.p.a. nie jest dopuszczalna swobodna ocena ani polemika lub kwestionowanie treści takiego dokumentu urzędowego bez przeprowadzenia dowodu przeciwko prawdziwości zawartych w nim informacji. Okoliczności te potwierdzają w szczególności wyroki: WSA z dnia 15 marca 2005 r. (sygn. VI S.A./Wa 1036/04) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2006 r. (sygn. I OSK 314/06). Zarówno w toku postępowania odwoławczego, jak i w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] września 2008 r., taki dowód nie został przeprowadzony. Wobec powyższego uznać należy, iż fakt stwierdzony w wyroku z dnia 22 lutego 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. VI SA/Wa 2270/07, wiąże Ministra Sprawiedliwości. Jakakolwiek polemika i kwestionowanie tego faktu bez przeprowadzenia dowodu przeciwnego jest niedopuszczalne. Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu wydanej decyzji z dnia [...] września 2008 r. w żaden sposób nie odniósł się do powyższych twierdzeń i sformułowanych zarzutów.

Odnosząc się do twierdzenia organu co do związania organu wyrokiem w sprawie E. F. skarżący uznał, że nie ma ono znaczenia w przedmiotowej sprawie. Jak bowiem podniósł skarżący, jako nową okoliczność traktować należy nie sam fakt wydania wyroku, a stwierdzenie w nim, iż pytanie zostało sformułowane w sposób sprzeczny z prawem.

Dalej, w ocenie skarżącego, poprzez niedopełnienie obowiązku poinformowania go o stanie sprawy nie zapewniono mu prawa do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Tym samym organ wydający decyzję w II instancji dopuścił się naruszenia prawa, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Skarżący uznał też za nietrafny pogląd Ministra, iż z przepisów ustawy Prawo o adwokaturze nie wynika obowiązek informowania wnoszącego odwołanie o fakcie i dacie przekazania odwołania Ministrowi Sprawiedliwości; w ocenie skarżącego mają tu zastosowanie odpowiednie przepisy K.p.a. Art. 10 K.p.a. zawiera bezwzględny nakaz skierowany do organów prowadzących postępowania, aby zapewnić stronom udział w każdym stadium postępowania, a więc także na etapie postępowania odwoławczego oraz możliwość zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia.

Możliwość zapoznania się z wypełnionym testem egzaminacyjnym oraz kluczem odpowiedzi przed złożeniem przez skarżącego odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. nie może być traktowana jako pełne wykorzystanie uprawnień jakie przyznaje skarżącemu powołany powyżej przepis art. 10 K.p.a. Skarżący nie miał bowiem możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym po przeprowadzonym postępowaniu przez organ II instancji. Według skarżącego, postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Ministra Sprawiedliwości miało szerszy zakres aniżeli postępowanie organu I instancji, tj. Komisji Egzaminacyjnej. W toku postępowania odwoławczego Minister Sprawiedliwości zwrócił się do autora pytania oznaczonego nr 149 o wyrażenie opinii w odpowiedzi na wniesione przez skarżącego zarzuty, iż pytanie to zostało sformułowane w sposób wadliwy, a co za tym idzie sprzeczny z prawem. Skarżący nie miał możliwości zapoznać się z treścią wskazanej powyżej opinii na etapie postępowania odwoławczego, mimo iż uprawnienie takie wynika z treści przepisu art. 10 K.p.a. i stanowi jedną z podstawowych reguł kształtujących postępowanie administracyjne.

Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., po rozpoznaniu wniosku kandydata o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], utrzymano w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r..

Jak wynika z treści wniosku, skarżący jako podstawę wznowienia postępowania wskazał przepisy art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Odnośnie zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. organ wskazał, że wznowienie postępowania na tej podstawie może nastąpić wtedy, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Warunki te muszą być spełnione łącznie.

Według organu, powyższa przesłanka nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie. Skarżący nie wskazał na żadne nowe dowody lub okoliczności, które istniałyby w dniu wydania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r., a nie były znane organowi w momencie wydania tej decyzji.

Nie można uznać za spełnienie powyższej przesłanki okoliczności stwierdzenia w wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r. w sprawie E. F. (sygn. akt VI S.A./Wa 2270/07), na który powołał się wnioskodawca, wadliwości pytania nr 149.

Niezasadny jest zatem zarzut nieprzeprowadzenia dowodu przeciwko prawdziwości informacji zawartych w wyroku z dnia 22 lutego 2008 r., bowiem okoliczności, które mogłyby zostać wskazane za pomocą tych dowodów, nie mogą mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Poza tym wyrok WSA zapadł w indywidualnej, jednostkowej sprawie dotyczącej E. F., zaś zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Nie została również spełniona przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., na którą kandydat, tj. strona bez własnej winy nie brała udziału w toczącym się postępowaniu. W ocenie Ministra Sprawiedliwości nie doszło w tym zakresie do naruszenia jakichkolwiek przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Przy wydawaniu decyzji z dnia [...] września 2007 r. nie doszło do naruszenia art. 10 K.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem rozstrzygnięcia. Organ administracji nie dokonywał żadnych nowych ustaleń stanu faktycznego, albowiem w całości akceptował ustalenia organu I instancji, tj. Komisji Egzaminacyjnej.

Ubocznie Minister wskazał, że — wbrew stanowisku skarżącego - opinie autorów pytań testowych nie stanowią materiału dowodowego w rozumieniu przepisu art. 75 § 1 k.p.a.

Ponadto organ zauważył, że skarżący nie był wzywany do zapoznania się z aktami sprawy w związku z jego wnioskiem o wznowienie postępowania, ponieważ, wobec braku przesłanek wznowienia postępowania, Minister Sprawiedliwości wydał decyzję o odmowie wznowienia postępowania, a zatem nie było prowadzone postępowanie dowodowe w tej sprawie. Skarżący został poinformowany o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, ale jedynie w związku z jego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r.

Nie stwierdzono zatem naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Tym samym decyzja z dnia [...] września 2008 r. dotycząca odmowy wznowienia postępowania podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Organ poinformował również, że decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., wydaną po rozpoznaniu wniosku kandydata o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2007 r., utrzymano w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2007 r.

Skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kandydat wnosząc o uchylenie w całości wskazanej powyżej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów proceduralnych, tj.:

- art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż pracownik organu administracji publicznej nie podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 10 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r.

- art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r.

Skarżący wskazał na wstępie, że zarówno pierwszą decyzję z dnia [...] września 2008 r., jak i decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r., wydaną w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisała ta sama osoba. Jak już wcześniej wskazano, nie daje się to pogodzić z podstawową zasadą procesową, w myśl której nikt nie może być sędzią we własnej sprawie. Sytuacja przeciwna rodzi uzasadnione obawy co do bezstronności organu. Przedmiotem kontroli jest bowiem własna decyzja, z którą zwykle organ się identyfikuje. Instytucja wyłączenia, uregulowana w art. 24-27 K.p.a., jest jedną z podstawowych gwarancji realizacji zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym, jak również zasady zaufania obywateli do państwa i jego organów. Powyższy tok rozumowania potwierdza w pełni wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r. (sygn. akt P 57/07, Dz.U. 2008/229/1539).

Mając powyższe na uwadze, działanie organu polegające na wydaniu w trybie odwoławczym (art. 127 § 3 K.p.a.) decyzji administracyjnej przez tę samą osobę uznać należy – zdaniem skarżącego - za uchybienie przepisowi art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.

W ocenie skarżącego, w rozpatrywanej sprawie organ dopuścił się także naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 10 K.p.a.. Omawiany przepis stanowi, iż w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie, w szczególności gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny naruszenie ogólnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 10 K.p.a. stanowi kwalifikowaną wadę procesową i jako takie skutkować powinno wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie wznowienia postępowania.

Art. 10 K.p.a. zawiera bezwzględny nakaz skierowany do organów prowadzących postępowania, aby zapewnić stronom udział w każdym stadium postępowania, a więc także na etapie postępowania odwoławczego oraz możliwość zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącego, dotyczyło to również oceny zakwestionowanego pytania, zleconej jego autorowi. Według skarżącego, możliwość zapoznania się z wypełnionym testem egzaminacyjnym oraz kluczem odpowiedzi przed złożeniem przez niego odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. nie może być traktowane jako pełne wykorzystanie uprawnień jakie przyznaje uczestnikowi postępowania powołany powyżej przepis art. 10 K.p.a. Skarżący nie miał bowiem możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym po przeprowadzonym postępowaniu przez organ II instancji.

Nadto skarżący zarzucił Ministrowi Sprawiedliwości naruszenie w przedmiotowej sprawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., poprze błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wznowienia postępowania w postaci ujawnienia się nowej okoliczności faktycznej istotnej dla rozstrzygnięcia; tą nową okolicznością jest, według skarżącego, wyrok WSA w Warszawie, w którym stwierdzono, iż pytanie w teście egzaminacyjnym na aplikację adwokacką, oznaczone nr 149 skonstruowane zostało wadliwie - z naruszeniem przepisów ustawy Prawo o adwokaturze. Bezsprzecznym jest, iż stwierdzenie w powołanym wyżej wyroku WSA wadliwości pytania, które Minister Sprawiedliwości uznał uprzednio za sformułowane prawidłowo, miało istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Organ odwoławczy w całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w ww. decyzji stwierdzając, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra z dnia [...] września 2007 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister uznał, iż nieuzasadnione są twierdzenia o zaistnieniu nowej nieznanej wcześniej okoliczności, która mogła mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji bezsprzecznie wynika, iż organ w sposób prawidłowy przeprowadził postępowania w niniejszej sprawie, w pełni realizując obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Organ odniósł się także do wszelkich zarzutów.

Całkowicie chybiony jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organ art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., w związku z faktem, iż zarówno decyzja Ministra z dnia [...] września 2008 r., jak i z dnia [...] stycznia 2009 r., zostały podpisane przez tą samą osobę. Minister nie podzielił poglądu skarżącego, iż w każdym przypadku rozpoznawania sprawy przez organ w trybie art. 127 § 3 K.p.a. zastosowanie znajdzie art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, opartej na powołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, obowiązek wyłączenia pracownika zachodzi w sytuacji organu kolegialnego, natomiast z całą pewnością obowiązek ten nie znajdzie zastosowania w przypadku organu monokratycznego, jakim jest Minister Sprawiedliwości. W zakres działania Ministra Sprawiedliwości wchodzi szereg dziedzin, w związku z czym dla prawidłowego funkcjonowania organu konieczne jest stworzenie określonej struktury organizacyjnej w ramach, której funkcjonują osoby posiadające upoważnienie do działania w imieniu organu. Nie zmienia to jednak faktu, iż organem nadal pozostaje Minister Sprawiedliwości, który działa przez osoby upoważnione.

Za nieuzasadnione organ uznał również zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organ art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 10 K.p.a.. Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, iż sam fakt niezawiadomienia przez Ministra o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu odwoławczym stanowi wystarczającą przesłankę do wznowienia postępowania. Jak podniósł Minister w uzasadnieniu decyzji, nie dokonywał on żadnych nowych ustaleń stanu faktycznego, albowiem w całości akceptował ustalenia organu I instancji, tj. Komisji Egzaminacyjnej.

Ponadto decyzja z dnia [...] września 2008 r. dotyczyła wznowienia postępowania, a nie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego, tak więc fakt niemożliwości zapoznania się przez skarżącego z opinią autora pytania nr 149 jest całkowicie bezprzedmiotowy. Organ II instancji podkreślił również, iż zgodnie z ugruntowanymi poglądami wyrażanymi w doktrynie przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., dotycząca niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu, dotyczy takich sytuacji, kiedy strona nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych, albo nie mogła w nich brać udziału z powodów od niej niezawinionych. (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.)

Podobnie, zdaniem B. Adamiak, brak udziału w postępowaniu to brak wezwania do udziału w czynnościach postępowania wyjaśniającego, albo niezapewnienie wbrew przepisom prawa aktywnego udziału w takich czynnościach. (B. Adamiak (w:) Komentarz, 2004, s. 638).

Powyższe stanowisko potwierdza także pogląd wyrażony w komentarzu do art. 145 K.p.a. autorstwa G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, zgodnie z którym, brak udziału strony w postępowaniu zachodzi wówczas gdy organ nie będzie wzywał strony do udziału w poszczególnych istotnych czynnościach postępowania wyjaśniającego.

W związku z powyższym jedynie nieuczestniczenie przez stronę w istotnych czynnościach postępowania wyjaśniającego jest podstawą do wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie postępowanie ograniczało się jedynie do ustalenia czy wskazane przez skarżącego okoliczności uzasadniają wznowienie postępowania. Organ nie przeprowadzał zatem żadnych istotnych czynności wyjaśniających, poza analizą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W szczególność materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie obejmował opinii autora pytania nr 149. W związku z tym, zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. są całkowicie bezpodstawne.

Chybiony jest również zarzut skarżącego co do naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.. Nie może bowiem budzić wątpliwości, iż przesłanki wymienione w tym artykule muszą zaistnieć łącznie, aby mogły stać się podstawą wznowienia postępowania. W niniejszym przypadku nie można zasadnie twierdzić, iż wadliwość pytania nr 149, była znana sądowi w dniu 7 września 2007 r. Ocena dotycząca ewentualnej wadliwości pytania nr 149 została bowiem wyrażona w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r. Ponadto, błędnie podnosi skarżący, że sąd w wyroku z dnia 22 lutego 2008 r. jednoznacznie przesądził o wadliwości pytania nr 149. Sąd administracyjny sprawuje bowiem wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres działania sądów administracyjnych nie obejmuje zatem możliwości stwierdzania wadliwości poszczególnych pytań egzaminacyjnych, a jedynie kontrolę działania organu w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego. Minister ponownie podkreślił, iż treść uzasadnienia wyroku z dnia 22 lutego 2008 r., zapadłego w sprawie E. F., zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., może mieć znaczenie jedynie w tej konkretnej sprawie i nie wiąże sądu w innych sprawach. W związku z tym, także i ten zarzut skarżącego jest nieuzasadniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r., którą po rozpoznaniu wniosku kandydata o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, ustalającej negatywny wynik jego egzaminu na aplikację adwokacką, utrzymano w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] września 2008 r., odmawiającą wznowienia postępowania.

Skarżący nie złożył skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] czerwca 2007 r., którą ustalono negatywny wynik egzaminu kandydata (189 punktów) na aplikację adwokacką. Wspomniana decyzja uprawomocniła się zatem w dniu [...] października 2007 r.

W ten sposób dopuszczalna stała się weryfikacja ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości (jako decyzji ostatecznej) w nadzwyczajnym trybie kontroli, w drodze wznowienia postępowania.

Na gruncie K.p.a., postępowanie wznowieniowe jest, jak każde postępowanie nadzwyczajne, postępowaniem zależnym od postępowania zwykłego. Byt tego postępowania jest bowiem uzależniony od bytu postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej. Jednocześnie w komentarzach do K.p.a. (np. B. Adamiak, J. Borkowski, C. H. Beck, Warszawa 2000, str. 556 i n.) podkreśla się, że jednocześnie występują istotne elementy samodzielności postępowania nadzwyczajnego, jak odrębny przedmiot postępowania oraz to, że wynik tego postępowania nie musi wpłynąć na byt prawny decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. W konsekwencji stwierdza się, że sprawa wznowienia postępowania stanowi samoistne zagadnienie, dlatego należy je traktować jak każdą indywidualną sprawę.

Rozpatrywana sprawa ma więc charakter procesowy i sprowadza się – w kontekście treści zaskarżonej decyzji – do kontroli prawidłowości przesłanek zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., 2) art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 K.p.a., 3) art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Pierwszy zarzut ma związek z faktem, iż obie decyzje – z dnia [...] września 2008 r. i z dnia [...] stycznia 2009 r. – odmawiającą wznowienia postępowania oraz utrzymującą tę decyzje w mocy – podpisała ta sama osoba, ten sam Podsekretarz Stanu.

W odniesieniu do powyższego zarzutu Sąd zgadza się ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości zajętym w odpowiedzi na skargę, przy czym za równie istotne uznaje rozważania na temat specyfiki funkcjonowania organów kolegialnych i monokratycznych, jak i rozróżnienie między konstrukcją piastuna organu, a upoważnieniem określonego pracownika ministerstwa do wydawania i podpisywania w imieniu ministra określonych decyzji. W tym ostatnim przypadku nie ma podstaw do wyłączenia pracownika na mocy art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż trudno w tej sytuacji mówić o jego udziale w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Dziwi przy tym połączenie tego zarzutu z naruszeniem art. 127 § 3 K.p.a. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy różni się bowiem od odwołania tym, że nie ma konstrukcji względnie dewolutywnej, jest bowiem rozpatrywany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję; przepis ten mówi wprost, że "...strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy..."

W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości co do samego upoważnienia pracownika do wydawania i podpisywania decyzji, o jakich tutaj mowa, w imieniu Ministra Sprawiedliwości, jak i zakresu tego upoważnienia. Mianowicie, organ przedstawił do akt sprawy zarządzenie Nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, w którym w § 4 ust. 1 pkt 11 stwierdzono, że:

"1. Podsekretarz Stanu (...) sprawuje stałe zastępstwo Ministra Sprawiedliwości w sprawach: (...)

11) podejmowania czynności określonych w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (...) oraz w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (...) w zakresie realizacji zadań związanych z naborem na aplikację adwokacką i radcowską oraz zadań związanych z egzaminami adwokackimi i radcowskimi, w szczególności podejmowania decyzji w zakresie rozpatrywania odwołań od wyników egzaminów konkursowych oraz egzaminów adwokackiego i radcowskiego, a także w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich i aplikantów radcowskich, skreślenia z tych list, jak i w zakresie nadzoru nad postępowaniami dyscyplinarnymi wobec aplikantów adwokackich i radcowskich."

Powyższe zarządzenie zostało podjęte na podstawie m.in. art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz.U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199, z późn. zm.).

Wypowiadając się w podobnej sprawie WSA w Warszawie w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 968/07, LEX nr 395303, stwierdził, co następuje:

"1. Z uregulowania art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.) wynika, że z mocy ustawy organ monokratyczny jakim jest minister wykonuje swe zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu, których zakres czynności sam ustala. To ustalenie zakresu czynności stanowi jednocześnie upoważnienie do ich wykonywania udzielone sekretarzom i podsekretarzom stanu.

2. Postępowanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie jest klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym obejmującym działanie dwóch organów niższej i wyższej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpatruje ten sam organ, który wydał zaskarżoną decyzję, a więc w przypadku Ministra może to być osoba upoważniona przez niego do wydawania decyzji w tego rodzaju sprawach.

3. W przypadku decyzji należącej do kompetencji ministra, podpisanie jej po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez tego samego podsekretarza stanu, który w ramach swego zakresu czynności podpisał pierwszą decyzję, nie stanowi naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

4. Jeśli piastun organu - minister upoważnił do działania w zastępstwie siebie podsekretarza stanu, to ten podsekretarz, tak samo jak minister, jest uprawniony do wydawania decyzji po ponownym rozpoznaniu sprawy, a jego działanie nie prowadzi do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a."

Odnosząc się do zarzutu drugiego – naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 10 K.p.a. – należy zgodzić się z oceną Ministra Sprawiedliwości, iż – po pierwsze – w rozpatrywanej sprawie nie dokonywał on żadnych nowych ustaleń stanu faktycznego, albowiem w całości akceptował ustalenia organu I instancji, tj. Komisji Egzaminacyjnej, po drugie zaś – zaskarżona decyzja dotyczyła wznowienia postępowania, a nie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego, tak więc fakt niemożliwości zapoznania się przez skarżącego z opinią autora pytania nr 149 był akurat w tej sprawie bezprzedmiotowy. W konsekwencji nie można, w ocenie Sądu, zgodzić się z poglądem skarżącego, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r.

Co do trzeciego naruszenia – art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., to rzeczywiście nie można zasadnie twierdzić, iż wadliwość pytania nr 149, była znana sądowi w dniu [...] września 2007 r. Ocena dotycząca ewentualnej wadliwości pytania nr 149 została bowiem wyrażona w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r.

Sąd nie do końca i nie w całości zgadza się z oceną roli sądów administracyjnych w zakresie kontroli postępowania w przedmiocie ustalenia wyników egzaminów konkursowych na aplikację adwokacką. W szczególności Sąd nie uważa, aby z obowiązujących przepisów wynikało ograniczenie roli tych sądów do badania formalnej strony egzaminów, choćby bez możliwości wskazania, że niektóre pytania zostały sformułowane przy daleko posuniętych rozbieżnościach nauki prawa, i nie zawsze w sposób dostatecznie jednoznaczny, w bezpośrednim nawiązaniu do przepisów prawnych, których treści dotyczą. Tym niemniej nie ulega wątpliwości, że Sąd nie uważa, iż w wyrokach dotyczących egzaminów konkursowych na aplikację adwokacką (a generalnie biorąc – w jakichkolwiek wyrokach sądowych w jakichkolwiek sprawach) mogą zostać jednoznacznie i ostatecznie określone różnice poglądów występujących w praktyce i piśmiennictwie. Z tego też m.in. powodu Sąd podziela stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt VI S.A./Wa2270/07, sprawa ze skargi E. F., wiążą w sprawie ten Sąd oraz Ministra Sprawiedliwości, nie dotyczą natomiast wszystkich przeprowadzonych w określonym terminie egzaminów na aplikację radcowską. Przyjęcie przeciwnego poglądu prowadziłoby bowiem wprost do uznania, że w miarę sądowo-administracyjnej oceny tych pytań narastałyby żądania kontroli wyników tego egzaminu w trybach nadzwyczajnych, uniemożliwiające praktycznie zamknięcie listy aplikantów.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.