Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2796/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Skarżony organ: Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37ap ust. 1 pkt 2, art. 65 ust. 1, art. 68 ust. 1, art. 86 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 45 poz 271
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

A. G. (dalej też jako "skarżąca" lub "spółka") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego (dalej też jako "GIF", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") z dnia z [...] września 2014 r., znak: [...], który utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] z [...] maja 2015 r., znak: [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej o nazwie: "[...]" zlokalizowanej: [...].

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 112 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 i art. 115 pkt 4 w związku z art. 37ap ust. 1 pkt 2, art. 99 ust. 4a i 6 i art. 101 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zm. dalej też jako "Pf") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), dalej też jako "k.p.a.".

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego w [...] został przysłany przez Sąd Rejonowy w [...] - odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt [...] dotyczący A. G., oskarżonej o to, że jako kierownik i właściciel apteki [...] z/s [...], dokonała przerobienia recept lekarskich o numerach wymienionych i w sposób opisany w pkt I, II, III, IV części wstępnej wyroku, a następnie, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, będąc jako kierownik apteki osobą uprawnioną do otaksowania i sporządzenia w formie elektronicznej zestawienia recept oraz składania wniosków o refundację leków, poświadczyła nieprawdę w dokumentacji dotyczącej realizacji ww. recept na preparaty lecznicze objęte refundacją poprzez ich otaksowanie, a następnie wykazanie ich jako zrealizowanych w sporządzonych w formie elektronicznej zestawieniach, które dołączano do wniosków refundacyjnych składanych do Narodowego Funduszu Zdrowia Oddział w [...], w sytuacji gdy leki te, o wskazanych w przerobionych receptach nazwach i ilości, nie zostały pacjentom faktycznie wydane, przez co wprowadziła Narodowy Fundusz Zdrowiu Oddział w [...] w błąd co do faktycznych okoliczności realizacji tych recept, czym doprowadziła go do niekorzystnego rozporządzenia mieniem polegającego na wypłaceniu jej nienależnej refundacji:

- w dniu 18 września 2012 r. na kwotę 397,98 zł;

- w dniu 2 października 2012 r. na kwotę 11.086,38 zł;

- w dniu 18 października 2012 r. na kwotę 13.375,20 zł;

- w dniu 31 października 2012 r. na kwotę 768,38 zł.

Z wyroku wynika, że Sąd uznał oskarżoną A. G. za winną popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 k.k., art. 271 § 1 i 3 k.k., art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 12 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. przy zastosowaniu art. 91 § 1 k.k. wymierzył jej karę 1 roku 3 miesięcy pozbawienia wolności. Sąd wykonanie wymierzonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat. Sąd orzekł wobec oskarżonej A. G. zakaz zajmowania stanowiska kierownika apteki na okres 2 lat od daty uprawomocnienia się wyroku (wyrok uprawomocnił się dnia 9 października 2014 r.)

Pismem z [...] grudnia 2014 r., [...]Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w zawiadomił przedsiębiorcę: Panią mgr farm. A. G. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej o nazwie: "[...] z uwagi na możliwość utraty przez przedsiębiorcę rękojmi należytego prowadzenia apteki.

Pismem z 5 stycznia 2015 r. Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej [...] Izby Aptekarskiej zawiadomił [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] o skierowaniu do Sądu [...] Okręgowej Izby Aptekarskiej wniosku o ukaranie Pani mgr farm. A. G.

Pismem z [...] lutego 2015 r., [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] zawiadomił Stronę o zamiarze zakończeniu postępowania administracyjnego i - zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. - o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W piśmie z [...] lutego 2015r. Strona wskazała, że w toku postępowania prowadzonego przez Prokuraturę przyznała się dobrowolnie do zarzucanych jej czynów i poddała karze. Sąd Rejonowy w [...] nie orzekł zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, w tym objętej zezwoleniem na prowadzenie apteki oraz zakazu wykonywania zawodu uznając, że postawa Strony skarżącej wskazuje, iż cele postępowania zostaną osiągnięte. Sąd nie orzekał także o zwrocie nienależnej refundacji, ponieważ została już zwrócona wraz z odsetkami. Umowa zawarta z [...] Oddziałem Wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia na refundację leków jest nadal kontynuowana. Strona skarżąca podkreśliła, że prowadząc aptekę od 8 lat swoim działaniem nie naraziła niczyjego życia i zdrowia, nie było skarg pacjentów na działalność apteki, nigdy nie była karana za żaden czyn bezprawny przez sądy powszechne i zawodowe. Wyrok wydany przez Sąd Rejonowy w [...] jest jedynym, który w życiu otrzymała. Wskazując na powyższe jak również mając na uwadze fakt, że sama zaniechała kontynuacji czynności niezgodnych z prawem, niezwłocznie naprawiła szkodę, dobrowolnie przyznała się do winy i poddała karze. Całokształt jej zachowań przed i po popełnieniu czynu zasługują na uwzględnienie i wskazują, iż nadal daje ona rękojmię należytego prowadzenia apteki.

[...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] zwrócił się do [...] Okręgowej Rady Aptekarskiej w [...] z wnioskiem o wydanie opinii w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki.

[...] Okręgowa Rada Aptekarska w [...] podjęła uchwałę [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] której wyraziła negatywna opinie w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki. Wskazała, że Pani mgr farm. A. G. została ukarana przez sąd powszechny oraz przez Sąd Aptekarski karą nagany (nieprawomocnie), co stanowi dla niej dostateczną karę za popełniony czyn.

Okręgowy Sąd Aptekarski w [...] prawomocnym orzeczeniem z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], wymierzył obwinionej aptekarz mgr farm. A. G. karę nagany, o czym organ I instancji dowiedział się z jego odpisu [...] maja 2015 r.

[...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] decyzją z [...] maja 2015 r., znak: [...] cofnął zezwolenie udzielone przedsiębiorcy: Pani mgr farm. A. G. na prowadzenie apteki ogólnodostępnej o nazwie: "[...].

Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Decyzją z [...] września 2015 r., znak: [...] Główny Inspektor Farmaceutyczny utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] z [...] maja 2015 r., znak: [...]. Organ uwzględnił, że postępowanie Pani mgr farm. A. G., zostało negatywnie ocenione przez Sąd Rejonowy w [...] i Okręgowy Sąd Aptekarski [...] Okręgowej Izby Aptekarskiej w [...], co wpływa na ocenę jej postawy w świetle art. 37ap ust. 1 pkt 2 w związku z art. 101 pkt 4 Pf.

Art. 37ap ust. 1 pkt 2 stanowi, że organ zezwalający cofa zezwolenie, w przypadku gdy: 2) przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu;". Z kolei zgodnie z art. 101 pkt 4 Pf wojewódzki inspektor farmaceutyczny odmawia udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, gdy: 4) wnioskodawca nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki;".

Wskazał również, że w okresie, w którym Pani mgr farm. A. G. dopuściła się przestępstw, za popełnienie których Sąd Rejonowy w [...] wymierzył jej karę 1 roku 3 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając wykonanie wymierzonej kary na okres próby 2 lat i orzekł zakaz zajmowania stanowiska kierownika apteki na okres 2 lat od daty uprawomocnienia się wyroku, tj. od [...] października 2014 r., pełniła funkcję kierownika apteki.

Ponadto art. 99 ust. 4a Pf. wymaga aby podmiot prowadzący aptekę zatrudnił osobę odpowiedzialną za prowadzenie apteki, o której mowa w art. 88 ust. 2, dającą rękojmię należytego prowadzenia apteki. Art. 99 ust. 6 stanowi, że ust. 4a nie dotyczy farmaceuty posiadającego uprawnienia, o których mowa w art. 88 ust. 2.". Organ wskazał, że pojęcie rękojmi należytego prowadzenia apteki nie ma definicji ustawowej. W doktrynie wskazuje się, że "dla udzielenia odpowiedzi w przedmiocie rękojmi należytego prowadzenia apteki można skorzystać z dorobku orzecznictwa odnoszącego się do rękojmi należytego wykonywania zawodu, tym bardziej, że Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie stwierdzał, iż orzecznictwo dotyczące poszczególnych zawodów, w których wymagana jest rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu, znajduje zastosowanie ogólnie do pojęcia »rękojmi«, z uwzględnieniem cech szczególnych danego zawodu (chodzi nie tylko o wiedzę i wysokie kwalifikacje, ale sumienność i rzetelność)" (M. Kulesza, Opinia prawna odnośnie do rękojmi należytego prowadzenia apteki, Biuletyn Informacyjny, Okręgowa Izba Aptekarska w Warszawie, luty 2004 r., s. 27; por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1999 r., II SA 879/99). W orzecznictwie wskazuje się, że "pojęcie rękojmi należytego wykonywania zawodu należy rozumieć całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących danego zawodu, składającej się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego" (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1999 r., II SA 879/99). Na wizerunek ten składają, się cechy charakteru, jak: szlachetność, prawość, uczciwość, sumienność, a "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie.

Organ odwoławczy ocenił, że postępowanie Strony, którego ocena znalazła wyraz w wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], w orzeczeniu Okręgowego Sądu Aptekarskiego [...] Okręgowej Izby Aptekarskiej w [...] z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], co świadczy o tym, iż nie daje oną rękojmi należytego prowadzenia apteki.

Rękojmię należytego prowadzenia apteki musi dawać nie tylko przedsiębiorca, który ubiega się o udzielenie zezwolenia na jej prowadzenie (brak rękojmi stanowi podstawę odmowy udzielenia zezwolenia - zgodnie z art. 101 pkt 4 Pf.), lecz również ten, który uzyskał już zezwolenie i rozpoczął działalność. Podobne stanowisko zajmowane w tym zakresie przez Organy Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 159/12 stwierdził, że "Przedsiębiorca posiadający już zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej musi ją posiadać przez cały okres zezwolenia a obowiązki nałożone na niego ustawą Prawo farmaceutyczne wyznaczają granice, w jakich może poruszać się prowadząc reglamentowaną działalność[1].

Dawanie rękojmi należytego prowadzenia apteki stanowi warunek określony przepisami prawa (art. 101 pkt 4 Pf), wymagany do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. Utrata rękojmi oznacza, że przedsiębiorca przestał spełniać warunek określony w art. 101 pkt 4 Pf., co stanowi podstawę cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki - zgodnie z art. 37ap ust. 1 pkt 2 Pf.

Skoro Pani mgr farm. A. G. utraciła rękojmię należytego prowadzenia apteki, co uzasadniało zastosowanie w przedmiotowej sprawie przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] art. 37ap ust. 1 pkt 2 Pf. To Sąd Rejonowy w [...] z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...] orzekł o winie skarżącej, a wyrok skazujący stanowi dowód utraty rękojmi należytego prowadzenia apteki poprzez skazanie jej na karę 1 roku 3 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej kary na okres próby 2 lat, zakazanie zajmowania stanowiska kierownika apteki na okres 2 lat od daty uprawomocnienia się wyroku, tj. od [...] października 2014 r.

Organ odwoławczy uwzględnił, że samorząd zawodu farmaceuty - odpowiadając na wniosek [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w [...] - wyraził negatywną opinie w sprawie cofnięcia Pani mgr farm. A. G. zezwolenia na prowadzenie apteki (uchwała Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. [...] Okręgowej Rady Aptekarskiej w [...]). Uznał, ze powyższa uchwała traktuje cofnięcie zezwolenia na prowadzenie apteki jako karę, o czym świadczy stwierdzenie: "mgr farm. A. G. została ukarana przez sąd powszechny oraz przez Sąd Aptekarski na karę nagany (nieprawomocnie), co zdaniem zebranych stanowi dla niej dostateczną karę za popełniony czyn".

Tymczasem cofnięcie zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej nie jest w tym przypadku karą a jedynie konsekwencja postępowania Strony skutkującego utratą przez nią rękojmi należytego prowadzenia apteki. Pani mgr farm. A. G. przestała spełniać warunek określony przepisami prawa (art. 101 pkt 4 Pf.), wymagany do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, co obligowało Organ pierwszej instancji do cofnięcia zezwolenia. Art. 37ap ust. 1 pkt 2 Pf. stanowi, że organ zezwalający - w przypadku apteki ogólnodostępnej: wojewódzki inspektor farmaceutyczny - cofa, a nie że może cofnąć zezwolenie."

Stanowisko samorządu zawodu farmaceuty w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej nie jest dla wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego wiążące. W przedmiotowej sprawie [...] Okręgowa Rada Aptekarska w [...] wyraziła negatywną opinię w sprawie cofnięcia A. G. zezwolenia na w prowadzenie apteki (uchwała Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. [...] Okręgowej Rady Aptekarskiej w [...]), jednakże [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w [...] nie był związany treścią tej uchwały. Działania podjęte przez Stronę, negatywnie ocenione w wyroku i orzeczeniu dyscyplinarnym, o których mowa wyżej, dają podstawy do stwierdzenia, że Pani mgr farm. A. G. utraciła rękojmię należytego prowadzenia apteki, co skutkuje konicznością cofnięcia zezwolenia na jej prowadzenie - zgodnie z art. 37ap ust. 1 pkt 2 w związku z art. 101 pkt 4 Pf.

A. G. wniosła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Strona skarżąca zarzuciła powyższej decyzji istotne naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności zarzuciła naruszenie:

a) art. 6 K.p.a. - poprzez wydanie decyzji, której wydanie w oparciu o podany stan faktyczny i prawny nie było dopuszczalne,

b) art. 7, art. 11 i art. 77 § 1 K.p.a. m. in. poprzez niedostateczne wyjaśnienie przesłanek i okoliczności niniejszej sprawy, nieuwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli,

c) art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i braku wyjaśnienia dlaczego innym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

d) art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 ustawy - Prawo farmaceutyczne poprzez wadliwe przyjęcie, iż Strona skarżąca przestała spełniać warunki określone przepisami prawa, wymaganymi do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu, w tym że nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki i wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji,

2) wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. do czasu rozpoznania skargi,

3) zasądzenie kosztów postępowania w sprawie.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sąd na rozprawie 19 maja 2016 r. oddalił wniosek dowodowy skarżącej o dopuszczenie dowodu z dokumentu – postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2015 r. w przedmiocie skrócenia okresu wykonania środka karnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia (w takim też brzmieniu będą przepisy przywoływane w dalszej części uzasadnienia).

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1 b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.

Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Materialnoprawną przesłanką cofnięcia skarżącej spółce zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej był art. 37 ap ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo farmaceutyczne.

Stanowi on, że organ zezwalający cofa zezwolenie, w przypadku gdy przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu. Ustawodawca zatem wymaga, by przedsiębiorca posiadający już zezwolenie, przez czas prowadzenia apteki, spełniał warunki określone przepisami prawa wymagane do wykonywania tego rodzaju działalności gospodarczej. Użycie określenia "cofa zezwolenia" oznacza, że zaistnienie sytuacji, gdy przedsiębiorca "przestał spełniać warunki", obliguje właściwy organ do wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia.

Jednym z wymaganych warunków jest rękojmia należytego prowadzenia apteki. W sytuacji starania się o zezwolenie, zgodnie z art. 101 pkt 4 Pf, wojewódzki inspektor farmaceutyczny odmawia udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, gdy wnioskodawca nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki.

Pojęcie "rękojmi należytego prowadzenia apteki" nie ma definicji ustawowej. W doktrynie wskazuje się, że "dla udzielenia odpowiedzi w przedmiocie rękojmi należytego prowadzenia apteki można skorzystać z dorobku orzecznictwa odnoszącego się do rękojmi należytego wykonywania zawodu. Tym bardziej, że Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie stwierdzał, iż orzecznictwo dotyczące poszczególnych zawodów, w których wymagana jest rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu, znajduje "zastosowanie ogólnie do pojęcia "rękojmi", z uwzględnieniem cech szczególnych danego zawodu (chodzi nie tylko o wiedzę i wysokie kwalifikacje, ale o sumienność i rzetelność)" (M. Kulesza, Opinia prawna odnośnie do rękojmi należytego prowadzenia apteki, Biuletyn Informacyjny, Okręgowa Izba Aptekarska w Warszawie, luty 2004 r., s. 27; por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1999 r., II SA 879/99). W orzecznictwie wskazuje się, że "pojęcie rękojmi należytego wykonywania zawodu należy rozumieć całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących danego zawodu, składającej się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego" (wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1999 r., II SA 879/99). "Na wizerunek ten [...] składają się takie cechy charakteru, jak: szlachetność, prawość, uczciwość, sumienność i bezstronność łącznie" (wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001 r., II SA 959/00). Ponadto zaznacza się, że "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię [...] składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie [...]. Pojęcie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego [...] będzie wykonywany prawidłowo. Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu [...] jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2006 r., VI SA/Wa 499/06; z dnia 12 lutego 2007 r., VI SA/Wa 2084/06). Przesłanki rękojmi nie należy przy tym utożsamiać z wymaganiem odnoszącym się do kwalifikacji zawodowych (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001 r., II SA 959/00; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2006 r., VI SA/Wa 499/06). Z drugiej strony jednak "nie można przyjąć, że rękojmia [w ogóle] nie wiąże się z wiedzą praktyczną konieczną do wykonywania zawodu" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2006 r., VI SA/Wa 499/06). Brak odpowiednich umiejętności czy też dostatecznej praktyki może bowiem mieć wpływ na poziom świadczonych usług, a przez to nie stanowić gwarancji należytego wykonywania zawodu (Marta Koremba, komentarz do art. 101 p.f., LEX).

W tym miejscu zaznaczyć należy, że na gruncie niniejszej sprawy zarzut braku rękojmi dotyczy podmiotu, któremu cofnięto zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej - osobie prawnej - spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Przy ocenie spełniania przez taki podmiot rękojmi należytego prowadzenia apteki nie mogły być zatem brane pod uwagę te cechy związane z przesłanką rękojmi, które można przypisać jedynie osobom fizycznym (jak np. szlachetność). Ocenie mogły natomiast podlegać takie cechy, które można przypisać zarówno osobom prawnym, jak i fizycznym jak np. uczciwość i rzetelność w prowadzeniu danej działalności, ale i dotychczasowe zachowanie świadczące o przestrzeganiu ustawowych zasad prowadzenia tego rodzaju działalności. Innymi słowy, przedsiębiorca posiadający już zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej musi posiadać rękojmię należytego prowadzenia apteki przez cały okres zezwolenia, a obowiązki nałożone na niego ustawą Prawo farmaceutyczne wyznaczają granice, w jakich może poruszać się prowadząc tę reglamentowaną działalność.

Przyjęcie stanowiska skarżącej w istocie zmierzałoby do wyeliminowania możliwości działania organowi zezwalającemu i nadzorującemu prowadzenie aptek, w tym cofnięcia zezwolenia w trybie określonym w art. 37ap Pf - mimo stwierdzonych działań powodujących utratę rękojmi - w sytuacji, gdy ich zaprzestanie następuje przed wydaniem decyzji.

Wbrew zarzutom skarżącej, organy inspekcji farmaceutycznej nie naruszyły art. 37ap ust. 1 pkt 2 Pf w związku z art. 103 Pf poprzez błędną wykładnię. Jak wyżej wskazano, pierwszy przepis określa sytuację, kiedy organ wydający zezwolenie musi podjąć decyzję o cofnięciu zezwolenia - zaprzestanie spełniania przez przedsiębiorcę warunków określonych przepisami prawa, wymaganych do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu. Skoro ustawa nie przewiduje automatycznego wygaśnięcia zezwolenia w przypadku braku spełniania warunków, to odpowiedni organ musi wydać decyzję cofającą zezwolenie. Z kolei w art. 103 ust. 2 w pkt od 1) do 5) Pf określono przesłanki względne. Wystąpienie przesłanki bezwzględnej zawsze obliguje organ zezwalający do cofnięcia zezwolenia (p. wyrok NSA z dnia 13 lutego 2014 roku sygn. akt II GSK 2066/12).

Na gruncie niniejszej sprawy podstawa prawną rozstrzygnięcia był art. 37 ap ust. 1 pkt 2 Pf, Organ oceniał bowiem rzetelność działań przedsiębiorcy w prowadzeniu apteki ogólnodostępnej. Badał zachowanie przez przedsiębiorcę ustawowych zasad prowadzenia tego rodzaju działalności, w szczególności w zakresie spełniania wymogu dokumentowania obrotu produktami leczniczymi dostępnymi wyłącznie na receptę i ratującymi życie. Z prawidłowo poczynionych ustaleń organu wynika natomiast, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...] skazującego A. G. za czyn polegający na przerobieniu recept lekarskich działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jako kierownik prowadzonej przez nią apteki [...], poświadczenie nieprawdy w dokumentacji dotyczącej realizacji recept na preparaty lecznicze objęte refundacją w sytuacji, gdy leki te o wskazanych w wyroku nazwach i ilości przerobionych receptach, które nie zostały pacjentom wydane, a Narodowy Fundusz Zdrowia wprowadzony w błąd co do okoliczności realizacji tych recept. Oznacza to, że skarżąca dopuściła się przestępstwa umyślnego.

Powyższa okoliczność niewątpliwie ma istotny wpływ na ocenę rękojmi wymaganej przy prowadzeniu apteki. Rękojmię tą skarżąca utraciła, co prawidłowo oceniły organy Inspekcji Farmaceutycznej.

W konsekwencji, skoro skarżąca utraciła przymiot rękojmi należytego prowadzenia apteki, co jest równoznaczne z zaprzestaniem spełniania przez nią jednego z warunków wymaganych do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu, organ był zobligowany cofnąć jej zezwolenie. Nie miał w takim przypadku podstaw do uzależnienia cofnięcia zezwolenia od uprzedniego usunięcia, bądź nie, w ustalonym terminie wskazanych uchybień.

Co do zarzutu, że przy ocenie rękojmi należy zbadać najpierw, czy utrata tej cechy jest po stronie podmiotu jako takiego czy jego członków, to należy zauważyć, że w myśl art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 1030 ze zm.) zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Zatem działania członków zarządu należy traktować jako działania spółki.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 65 ust. 1 Pf, obrót produktami leczniczymi może być prowadzony tylko na zasadach określonych w ustawie. Ustawa przewiduje dwie formy prowadzenia obrotu produktami leczniczymi: detaliczny i hurtowy.

Stosownie do art. 68 ust. 1 p.f., obrót detaliczny produktami leczniczymi prowadzony jest w aptekach ogólnodostępnych, z zastrzeżeniem przepisów ust. 2, art. 70 ust. 1 i art. 71 ust. 1.

Art. 86 ust. 1 p.f. stanowi, że apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne, o których mowa w ust. Jak stanowi art. 87 ust. 2 apteki ogólnodostępne przeznaczone są do:

1) zaopatrywania ludności w produkty lecznicze, leki apteczne, leki recepturowe, wyroby medyczne i inne artykuły, o których mowa w art. 86 ust. 8;

2) wykonywania czynności określonych w art. 86 ust. 1 i 2.

Stosownie do art. 96 ust. 1 p.f, produkty lecznicze i wyroby medyczne wydawane są z apteki ogólnodostępnej przez farmaceutę lub technika farmaceutycznego w ramach jego uprawnień zawodowych:

1) na podstawie recepty;

2) bez recepty;

3) na podstawie zapotrzebowania uprawnionych jednostek organizacyjnych lub osób fizycznych uprawnionych na podstawie odrębnych przepisów.

Sposób prowadzenia apteki, na mocy delegacji ustanowionej w art. 95 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002r w sprawie podstawowych warunków prowadzenia aptek (Dz.U. Nr 187, poz. 1565 z póź. zm.). Rozporządzenie to m.in. określa w § 1 w pkt 1) warunki przechowywania produktów leczniczych i wyrobów medycznych; w pkt 4) prowadzenie dokumentacji w szczególności zakupywanych, sprzedawanych, sporządzanych, wstrzymywanych i wycofywanych z obrotu produktów leczniczych lub wyrobów medycznych; w pkt 6) sposób i tryb przeprowadzania kontroli przyjmowania do apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych; czy w pkt 8) warunki 1 tryb przekazywania przez kierownika apteki określonych informacji o obrocie i stanie posiadania określonych produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Z § 14 ust. 1 ww. rozporządzenia wynika, że kierownik apteki przekazuje wojewódzkiemu inspektorowi farmaceutycznemu informacje o obrocie i stanie posiadania określonych produktów leczniczych i wyrobów medycznych.

Z kolei wydawanie z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych reguluje - na mocy delegacji ustawowej - art. 96 ust. 7 Pf - rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 października 2002 r w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych z dnia 18 października 2002r (Dz.U. Nr 183, poz. 1531 ).

Nie ulega wątpliwości, że przed wprowadzeniem cyt. przepisów organy inspekcji farmaceutycznej miały prawo zakwalifikować takie działanie jako skutkujące utratą rękojmi.

Ocena ta nie pogarszała bowiem sytuacji skarżącej, której organ I instancji cofnął zezwolenie.

Sąd oddalił wniosek dowodowy w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2015 r. w przedmiocie skrócenia jej okresu wykonania środka karnego, bowiem dowód ten nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie. Kwestia wymierzonej skarżącej kary i jej wykonania jest kwestią drugorzędną, bowiem nie ma wpływu na fakt skazania, czyli przypisania skarżącej popełnienia czynu karalnego, pozostającego w bezpośrednim związku z wykonywaną działalnością gospodarczą na podstawie udzielonego zezwolenia na prowadzenie apteki. Ocenę rękojmi wykonywania określonego zawodu dokonuje się co do zasady w dłuższym okresie czasu. Skoro skarżąca posiadała zezwolenie na prowadzenie apteki niewątpliwie w dacie jego wydania jej postawa, cechy charakteru: rzetelność, uczciwość – nie budziły żadnych wątpliwości. Rękojmię tę utraciła w okolicznościach ustalonych powołanych wyrokiem skazującym sądu karnego. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie organów w zakresie cofnięcia skarżącej zezwolenia z uwagi na utratę rękojmi nie narusza prawa.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

[1] Podobne stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zajął w wyroku z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt VISA/Wa 160/12.