Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1251/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 146, art. 151 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia NSA Teresa Rutkowska Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2014r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 1251/13

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w [...] z dnia [...], nr [...] wydaną w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, przyznanych J. M. na rok 2004.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

W dniu [...] J. M. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek z dnia [...] o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004.

W dniu [...] Kierownik BP ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...].

W związku z ujawnieniem nowych okoliczności w sprawie, istniejących, lecz nieznanych organowi w dniu wydania decyzji (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) postanowieniem nr [...] z dnia [...] Kierownik BP ARiMR w [...] wznowił postępowanie w sprawie przyznania płatności J. M. zakończone decyzją nr [...] z dnia [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Postanowieniem z dnia [...] organ I instancji dołączył do akt sprawy dowody zebrane w sprawie z wniosku B. M. znak sprawy: [...], tj.: protokół przesłuchania strony postępowania – B. M. z dnia [...] protokół rozprawy administracyjnej z dnia [...].

W dniu [...] w BP ARiMR w [...] została przeprowadzona rozprawa administracyjna.

W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). J. M. wniósł od powyższej decyzji odwołanie. W dniu [...] Dyrektor [...] OR ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych). J. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

W dniu [...] Dyrektor [...] OR ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] odbyła się rozprawa administracyjna.

W dniu [...] wpłynęły do BP ARiMR w [...] wyjaśnienia J. M.

W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej i odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych).

W dniu [...] J. M. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji nr [...]. Jednocześnie złożył odwołanie i dołączył reklamację skierowaną do Poczty Polskiej S.A. - w zakresie niedoręczenia i niepowiadomienia (awiza) o nadejściu w styczniu 2010 r. listu poleconego nr [...] z ARiMR. W dniu [...] Dyrektor [...] OR ARiMR wydał postanowienie nr [...] o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji nr [...].

W dniu [...] Dyrektor [...] OR ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji nr [...] z dnia [...]. W dniu [...] organ I instancji wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa.

J. M. wniósł od powyższej decyzji odwołanie.

W dniu [...] Dyrektor [...] OR ARiMR wydał decyzję nr [...] o uchyleniu w całości decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W dniu [...] Kierownik BP ARiMR w [...] wydał decyzję nr [...] stwierdzającą wydanie dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa.

W dniu [...] strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Na powyższą decyzję J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który prawomocnym wyrokiem z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 58/12 oddalił skargę.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił J. M. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości 5571,64 zł. Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ I instancji powołał przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 r. Nr 98 poz. 634 ze zm.). Zgodnie z treścią powołanego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2)

Organ wskazał, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie w/w przepisu ustawy jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma niewątpliwie miejsce wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja zostanie wyeliminowana ostatecznie z obrotu prawnego. Zaznaczył, że w takim przypadku zadaniem organu administracji nie jest kontrola zasadności wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. W niniejszej sprawie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w [...] z dnia [...], orzekająca o przyznaniu stronie płatności bezpośrednich na rok 2004, została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Ostateczną decyzją Kierownika Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] dnia [...] stwierdzono bowiem, że została ona wydana została z naruszeniem prawa. Zasadność powyższego rozstrzygnięcia potwierdza prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 58/12. Tym samym J. M. utracił uprawnienie do uzyskania przyznanych i wypłaconych płatności bezpośrednich na rok 2004. Zasadnym zatem było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 5571,64 zł. W sprawie nie wystąpiły nadto przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 49 ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001.

Od powyższej decyzji J. M. wniósł odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...]. Zarzucając naruszenie art. 146 § 1 K.p.a. poprzez przekroczenie wskazanego w tym przepisie terminu do uchylenia decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wniósł o uchylenie decyzji i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty bądź o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając wskazał, że zaskarżona decyzja jest następstwem decyzji z dnia 22 lipca 2011 r., która w jego ocenie wydana została z naruszeniem art. 146 § 1 K.p.a. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pk 1-2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 10 lat, zaś z przyczyn określonych w pkt 3-8, art. 145a i 145b K.p.a, upłynęło 5 lat. Decyzja z dnia [...] została mu doręczona w dniu [...]. Zatem termin do jej uchylenia upłynął w dniu [...].

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił obszerny stan faktyczny sprawy oraz powołał treść art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wskazał, że w niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że przyznane i wypłacone skarżącemu, na podstawie decyzji z dnia [...] płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 uznać należy za nienależne. Ostateczną decyzją Kierownika Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] dnia [...] stwierdzono bowiem, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Zasadność powyższego rozstrzygnięcia potwierdza prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 58/12. Tym samym zasadnym było ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 5571,64 zł.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, określonych w art. 49 ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. Zgodnie z art. 49 ust. 4 rozporządzenia obowiązek zwrotu nie znajduje zastosowania jeżeli nienależna płatność dokonana została na skutek pomyłki właściwej władzy oraz błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika. W niniejszej sprawie na dzień wydania decyzji z dnia [...] organ I instancji nie był w posiadaniu informacji, że jedna z działek zgłoszonych do wniosku o przyznanie płatności nie była użytkowana przez wnioskodawcę. Nie ma więc mowy o wydaniu decyzji na skutek błędu organu, którego nie mógł wykryć rolnik. Natomiast w myśl art. 49 ust. 5 rozporządzenia obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowani, jeżeli okres między datą płatności a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat. W niniejszej sprawie okres dziesięcioletnie jeszcze nie upłynął, a stronie nie można przypisać dobrej wiary.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. M. zarzucił naruszenie art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz art. 49 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 poprzez ich błędną interpretację i uznanie wypłaconych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 za nienależne, w sytuacji gdy decyzja przyznająca te płatności nie została uchylona. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając ponowił argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wskazał nadto, że skoro decyzja z [...] wydana została z naruszeniem prawa, to jest to niewątpliwie skutek wadliwego działania organu, które nie mogło być przez niego wykryte. Powołując przepisy Kodeksu cywilnego wskazał, że na dzień wydania decyzji z [...] był posiadaczem samoistnym spornej działki. Oddanie działki w dzierżawę, a więc w posiadanie zależne, nie oznacza bowiem utraty posiadania gruntu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jednolity ze zm.).

Ponadto, co wymaga podkreślenia, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi oznacza m. in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Badając zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji Sąd uznał, że nie wystąpiły podstawy do ich uchylenia. Właściwy organ pierwszej i drugiej instancji (określony odpowiednio w art. 29 ust. 2 i art. 10 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tj. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] i Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...]) wydając w sprawie decyzję zasadnie stosował przepisy prawa materialnego obowiązujące w 2004 r. w zakresie zwrotu nienależnych świadczeń. Były to przepisy unijne, a mianowicie art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 w związku z art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. (Dz.U. UE.L.2004.141.18). Właściwie też zastosowały przepisy procesowe między innymi określone w obowiązującym w 2013 r. art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 (odpowiednio art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

1. W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

2. Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemu pomocy, określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę nie czekając na dokonanie potrącenia.

3. Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

4. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

5. Obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W świetle art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

2. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Mając na uwadze zarzuty skargi przedmiotem rozważań Sądu była w pierwszej kolejności dopuszczalność prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w sytuacji, w której decyzja o ich przyznaniu nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Istotnie bowiem decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARIMR w [...] z dnia [...], orzekająca o przyznaniu stronie płatności bezpośrednich na rok 2004, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego nie została uchylona. Ostateczną decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] dnia [...] stwierdzono, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Powyższe rozstrzygnięcie było podyktowane wystąpieniem przesłanek z art. 151 § 2 Kpa, w świetle którego w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Jak wynika z akt sprawy, organ po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa., nie mógł wydać decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu płatności na rok 2004 i orzec co do istoty - wobec upływu pięcioletniego terminu od daty jej doręczenia.

Zauważyć należy – co nie jest kwestionowane w doktrynie – iż wydanie decyzji w oparciu o art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 1 k.p.a., to jest decyzji stwierdzającej wydanie decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa, nie eliminuje z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ostatecznej, która nadal kształtuje stosunek prawny (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; B. Adamiak/ J. Borkowski; Wydawnictwo C. H. BECK Warszawa 2006; wydanie 8, str. 687). Na powyższą okoliczność powołuje się skarżący i argumentuje, że fakt niewyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej mu płatności na rok 2004 czyni bezpodstawną decyzję wydaną w trybie art. 29 ustawy o ARiMR w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności, a w konsekwencji żąda uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący podnosi również, że stwierdzenie organu, że decyzja z 2004 roku została wydana z naruszeniem prawa świadczy o tym, że mamy do czynienia z wadliwym postępowaniem organu, a więc błędem organu co z kolei uzasadnia zastosowanie art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 i odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu godzi się podnieć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, przy czym prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jest postępowaniem niezależnym i nie musi być poprzedzone wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności. Oczywiście sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W takim przypadku zadaniem organów prowadzących postępowanie w sprawie nienależnego pobrania takich środków nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) (vide: wyrok WSA w Warszawie z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/wa 2930/08; LEX nr 569646).

W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – ocena legalności kontrolowanego postępowania administracyjnego wymaga odpowiedzi na pytanie, czy płatności, których kwotę organ ustalił można uznać za "nienależne płatności", mając na uwadze fakt, że w stosunku do ostatecznej decyzji przyznającej skarżącemu płatności bezpośrednie za 2004 rok zapadła decyzja stwierdzającej wydanie decyzji o przyznaniu płatności z naruszeniem prawa. Analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego, Sąd przyjął, iż użyte w art. 49 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 (odpowiednio w art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004) określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (k.p.a.), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji zarówno krajowych jak i unijnych, które organ może ustalić w toku prowadzonego postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności. Powyższe okoliczności zostały stwierdzone w decyzji Kierownika Biura ARiMR w [...] z dnia [...], utrzymanej w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia została skontrolowana przez WSA w Łodzi, który wyrokiem z dnia 29 lutego 2012r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 58/12 oddalił skargę J. M. W powyższych rozstrzygnięciach zarówno organy jak i sąd powołały art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6 poz. 40 ze zm.), zgodnie z którym osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi". Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego (ust. 2). Analizując stan faktyczny sprawy na tle powyższego przepisu organy doszły do wniosku, a sąd to potwierdził, że skarżący nie spełniał przesłanek wynikających z tego przepisu w stosunku do działki 78/3. Przyjmując zatem, iż stosowne regulacje prawne przewidywały przyznanie płatności uzależnionych od wykazania faktycznego użytkowania rolniczego wskazanych we wniosku o płatność działek, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku (zawyżenie powierzchni zadeklarowanej w stosunku do powierzchni stwierdzonej), to przyjąć należy, że ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne. Zatem z uwagi na ustalenia i wynik postępowania przeprowadzonego po wznowieniu postępowania, wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności uznać należało za prawidłowe.

Zgodnie z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie zostanie stwierdzone, że środki te zostały pobrane nienależnie. Zdaniem sądu, organy wykazały, że skarżący pobrał nienależne płatności, mimo, iż decyzja je przyznająca nie została formalnie wyeliminowana z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniu skarżącego, sąd stoi na stanowisku, że niewyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie w wyniku wznowienia postępowania, a tylko stwierdzenie, że została wydana z naruszeniem prawa wcale nie oznacza, że skarżący otrzymał i pobrał płatności określone mocą tej decyzji w sposób legalny. Tylko bowiem upływ terminu nie pozwolił organom uchylić przedmiotowej decyzji. Z jej uzasadnienie wynika natomiast bezspornie, że skarżący nie miał prawa uzyskać na jej podstawie płatności co jak wskazano wyżej potwierdził prawomocny wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 lutego 2012r. w sprawie III SA/Łd 58/12 mocą którego sąd oddalił skargę J. M., na decyzję wydaną po wznowieniu postępowania. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że sąd podzielił stanowisko organów, co do prawidłowości przyjęcia podstawy wznowienia z art 145 § 1 pkt 5 Kpa., i ustalenia, że składając w 2004 roku wniosek o dopłaty skarżący nie spełniał warunku posiadania spornych gruntów, w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Wobec powyższego podnoszone przez skarżącego argumenty merytoryczne kwestionujące fakt posiadania przez niego spornej działki, nie mogą zostać uwzględnione w niniejszym postępowaniu w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności bowiem kwestia ta została już prawomocnie rozstrzygnięta w postępowaniu zakończonym wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 29 lutego 2012r. w sprawie III SA/Łd 58/12. Bez względu więc na to, że postępowanie prowadzone w wyniku wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną przyznającą skarżącemu płatności bezpośrednie na 2004 rok zakończyło się wydaniem decyzji stwierdzającej wydanie decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa, a nie jej uchyleniem i orzeczeniem co do istoty tj. merytorycznie przesadzającym o braku podstaw do otrzymania płatności na rok 2004 z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości i ich konsekwencje w postaci pozbawienia skarżącego tych płatności, to nie można uznać argumentacji skarżącego, że brak jest podstaw do uznania pobranych płatności za nienależne. W postępowaniu przeprowadzonym po wznowieniu wykazano bowiem wystąpienie przesłanek nienależnego pobrania płatności i dlatego organy stwierdziły wydanie decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich na rok 2004r. z naruszeniem prawa. Decyzja tej treści została podjęta tylko z uwagi na upływ terminu przedawnienia co do możliwości wydania decyzji z art. 151 § 1 pkt 2 Kpa. Sąd nie ma wątpliwości, że tego rodzaju rozstrzygnięcie organ może wydać właśnie w sytuacji, gdy po przeprowadzeniu postępowania w wyniku wznowienia postępowania w stosunku do decyzji ostatecznej stwierdzi istnienie podstaw do zastosowania art. 151 § 1 pkt 2 Kpa, ale nie może wydać decyzji uchylającej i rozstrzygającej o istocie sprawy na skutek okoliczności, tak jak w niniejszej sprawie, o których mowa w art. 146 § 1 Kpa.

Uwzględniając więc stan faktyczny i prawny sprawy, w tym również wydaną w wyniku wznowienia postępowania w sprawie płatności bezpośrednich ostateczną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] organy zasadnie uznały, że skarżący utracił prawo do uzyskania płatności na rok 2004 i że na rachunek skarżącego zostały wpłacone nienależnie środki publiczne za 2004 rok z tytułu płatności bezpośrednich z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. W tym stanie organy były zobligowane do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności.

Sąd wskazuje jednocześnie, że w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo zbadał, czy w sprawie nie doszło do przedawnienia żądania zwrotu nienależnie pobranych należności. Zgodnie z art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 (odpowiednio art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004) – w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Zgodnie z art. 49 ust. 5 – obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W zaskarżonej decyzji organ należycie stwierdził, że w niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania i Sąd podziela w pełni argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim od dnia płatności (tj. od 13 stycznia 2005r. ) do dnia powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności (tj. do dnia 30 lipca 2013r. ) nie upłynęło 10 lat. Nie można również uznać postępowania skarżącego, który do płatności zadeklarował działki, których jak wykazano w postępowaniu wznowieniowym faktycznie nie uprawiał, jako działania w dobrej wierze. Przy czym istotne jest, ze skarżący składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2004 miał świadomość okoliczności, które mają wpływ na uzyskanie i wysokość przyznanej pomocy, co stwierdził własnoręcznym podpisem pod pouczeniem znajdującym się w treści wniosku.

W niniejszej sprawie nie doszło także do sytuacji o jakiej mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji WE Nr 2419/2001 w świetle którego – obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W przedmiotowej sprawie, wbrew twierdzeniom skarżącego, płatności do gruntów rolnych na rok 2004 nie wynikały z pomyłki (błędu) ARiMR, gdyż w dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności za rok 2004 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] – jak wynika z akt sprawy – nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż działka ewidencyjna o nr [...] była faktycznie użytkowana rolniczo przez dotychczasowego dzierżawcę, a nie przez skarżącego. Fakt ten ujawniono dopiero na skutek przeprowadzenia kontroli krzyżowej, potwierdzono w toku postępowania wyjaśniającego, a konsekwencją były wydane w wyniku wznowienia postępowania decyzje. Prawidłowość postępowania i rozstrzygnięcia organów w tym zakresie potwierdził natomiast WSA w Łodzi w wyroku z dnia 29 lutego 2012r. w sprawie III SA/Łd 58/12. Nieuprawnione jest w tej sytuacji stanowisko skarżącego, że stwierdzenie organu, że decyzja z 2004 roku przyznająca dopłaty została wydana z naruszeniem prawa - obciąża organ, w tym kontekście, że wskazuje na błąd organu. Jak podkreślono wyżej rozstrzygnięcie tej treści podyktowane było brakiem podstaw prawnych do uchylenia decyzji przyznającej dopłaty z uwagi na upływ pięcioletniego terminu uprawniającego do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego, a nie jak tego chce skarżący na skutek wadliwego działania organu, który przyczynił się do wydania wadliwej decyzji w sprawie przyznania płatności na rok 2004.

Reasumując zatem, Sąd w składzie orzekającym w sprawie nie stwierdził istotnych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia i na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę – jako niezasadną – oddalił.

b.a.