Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 395/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek ( spr. ), Sędzia WSA Małgorzata Rysz, Asesor WSA Andrzej Kania, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Prezesa ZUS w W. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2004r Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił S. M. umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. Wskazano na treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.; dalej u.s.u.s.), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stwierdzono, iż nieściągalność ta nie zachodzi (wobec skarżącego) z uwagi na możliwość wszczęcia egzekucji z rachunku bankowego, świadczenia przedemerytalnego i przeniesienia odpowiedzialności na żonę skarżącego. Z analizy sytuacji finansowej skarżącego wynikało, iż posiada on rachunek bankowy, samochód osobowy [...] z 1988r. o wartości rynkowej ok. 8.000 zł., mieszkanie własnościowe o powierzchni 48 m2, oraz że od marca 2004 r. otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] zł, a żona - emeryturę w kwocie [...] zł. brutto miesięcznie. Ponadto, orzeczeniem z dnia 17 marca 1999 r. skarżący został uznany za osobę niezdolną do pracy. Odnosząc się do argumentów przedstawionych we wniosku umorzeniowym organ stwierdził, że przytoczone przez skarżącego powody złej sytuacji finansowej, tj. wieloletnia choroba jego i żony od 1992 r. przebywającej na rencie inwalidzkiej, a także to, że większa część osiąganych dochodów jest przeznaczana na leki nie wypełnia przesłanek wskazanych w treści § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365; dalej rozporządzenie MGPiPS) i nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości.

We wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy skarżący wskazał, na swoją trudną sytuację życiową. Podniósł, iż wraz z żoną osiągają miesięczny dochód w wysokości 1500 zł netto z czego po odliczeniu wydatków na opłaty i lekarstwa zostaje im 750 zł. Ponoszą znaczne koszty związane z dojazdami do poradni lekarskich, w których żona leczy się z urazów odniesionych w wyniku napadu i pobicia, którego padła ofiarą w 2002r. Do wyjazdów tych wykorzystują posiadany samochód. Wskazał także na powody powstania zadłużenia, które jego zdaniem nie wiązały się z działaniem celowym i zamierzonym oraz fakt, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki wskazane w treści § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

Decyzją z [...] października 2004r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ ponownie przytoczył argumenty, które były przyczyną odmownej decyzji wydanej w I instancji i wskazał, że skarżący nie ujawnił nowych okoliczności mogących skutkować zmianą tej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję (wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) skarżący wniósł o jej uchylenie. Wskazał na swoją trudną sytuację i fakt, że wbrew stanowisku organu w rozpatrywanej sprawie istnieją przesłanki do umorzenia zaległości. Ustalenie przez organ, pomimo tak szczegółowo przedstawionych przez skarżącego dowodów, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do ich umorzenia, stanowi jaskrawe naruszenie prawa materialnego - art. 28 ust. 3a cyt u.s.u.s. oraz § 3 ust. l rozporządzenia MGPiPS.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27.04.2005 r. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

Sąd stwierdził, iż decyzję w II instancji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd uznał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s. określone tą ustawą zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje miedzy innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Przepis ten jednoznacznie określa podmiot uprawniony do wydawania decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek - jest nim Zakład, a nie Prezes Zakładu, którego pozycję określa art. 72 pkt. 1 u.s.u.s. jako jednego z organów Zakładu - osoby prawnej, obok Zarządu i Rady Nadzorczej Zakładu. Jego kompetencje określone zostały w art. 73 u.s.u.s. Kieruje on działalnością Zakładu i reprezentuje go na zewnątrz (ust. 1). Zakres jego działania wynika natomiast z ust. 3. Wśród kompetencji tych wymieniono przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku i jest to jedyny przedmiot, co do którego wydaje on decyzje w sprawach indywidualnych dotyczących ubezpieczeń społecznych (art. 73 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd wskazał, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż wydana została przez Prezesa Zakładu. Świadczą o tym nie tylko jego wskazanie jako organu orzekającego w nagłówku, ale przede wszystkim zawarty w sentencji zwrot "postanawiam". Sformułowanie sentencji decyzji wyraźnie różni się przy tym od decyzji organu pierwszej instancji, gdzie wprawdzie w nagłówku wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to jednak w sentencji stwierdzono, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania Prezesa Zakładu za organ uprawniony do rozpatrywania środków odwoławczych od decyzji w indywidualnych sprawach, wydawanych przez Zakład, a o takiej drodze odwoławczej pouczono w rozstrzygnięciu wydanym w I instancji.

Z przedstawionych wyżej względów - zdaniem Sądu - stwierdzić należało, że Prezes Zakładu ponownie rozpatrując sprawę zakończoną w pierwszej instancji decyzją Zakładu naruszył przepisy o jego właściwości, a mianowicie art. 73 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie bowiem z art. 20 k.p.a. właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Wskazanie tego przepisu jest uzasadnione tym, że aczkolwiek Prezes Zakładu nie jest organem administracji publicznej, to w niniejszej sprawie działał jak taki organ w oparciu właśnie o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 t.j.; dalej k.p.a.). W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Zakładu wydana w drugiej instancji.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że decyzja Zakładu, wydana w pierwszej instancji zawierała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia. Wskazany tam przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Stosując ten przepis w rozpatrywanej sprawie organem ponownie rozpatrującym sprawę powinien być Zakład, a nie jego Prezes. Nie zmienia to faktu, iż art. 127 § 3 k.p.a. w ogóle nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie, a wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Zakładu, pominięto całkowicie unormowania kodeksu postępowania administracyjnego warunkujące jego zastosowanie. Przepis ten dotyczy bowiem decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu k.p.a. są Prezes i wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a, tj. rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych oraz wydawania zaświadczeń.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych - zdaniem sądu - nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną.

O braku możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 127 § 3 k.p.a. świadczy również porównanie zakresu tego przepisu z art. 5 § 2 pkt. 3 i 4 k.p.a. I tak, w pkt 3 sformułowano na potrzeby k.p.a. definicję organów administracji publicznej. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2.

Osobno natomiast zdefiniowane zostało pojęcie "ministrów" (pkt 4). Zakres definicji organów administracji publicznej jest szerszy niż "ministrów", a jednak ustawodawca w art. 127 § 3 wskazał na decyzje "ministra", a nie np. centralnych i naczelnych organów administracji publicznej, czy też jakichkolwiek innych organów będących "jednostkami organizacyjnymi", o których mowa w pkt. 3.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako jednostka organizacyjna nie należy do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się w pojęciu "ministra".

Zmiany art. 5 § 2 pkt. 3 i 4 oraz art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzone zostały tym samym art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126; z 2001 r. Nr 81, poz. 875). Świadczy to o celowości ograniczenia zakresu zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. do decyzji określonej kategorii organów.

Skoro ustawodawca osobno zdefiniował kategorię organów spersonifikowanych i tylko do nich zastosował art. 127 § 3 k.p.a., to - zdaniem Sądu - nie jest dopuszczalne dokonanie takiej interpretacji tej definicji, która umożliwiałaby objęcie nią jednostki organizacyjnej, jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzja Prezesa Zakładu wydana została zatem także z naruszeniem art. 127 § 3 k.p.a.

Obowiązkiem Sądu, który stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości jest nie tylko wskazanie dlaczego organ, który ją podjął nie był właściwy w sprawie, ale też określenie organu właściwego. Z tego też względu, a także mając na uwadze art. 141 § 4 u.p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania, rozważenia wymagała kwestia zaskarżalności decyzji wydawanych przez Zakład.

Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, unormowany został w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Od decyzji takiej służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego.

Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowi jednakże, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Decyzje w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, wydawane przez Prezesa Zakładu nie mieszczą się w granicach niniejszej sprawy.

Zdaniem Sądu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłącza w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Wskazuje na to usytuowanie tego wyłączenia w artykule normującym ten właśnie tryb odwoławczy. W żaden jednak sposób przepis ten nie wskazuje jaki zatem środek zaskarżenia jest właściwy dla tych decyzji.

W ocenie Sądu do decyzji tych nie ma także zastosowania art. 83a u.s.u.s., aczkolwiek wyłączenie takie nie wynika wprost z jego treści. Zważyć należało jednakże, iż ust. 2 i 3 jednoznacznie odnoszą się do tych decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. Natomiast w ust. 1 przewidziano instytucję ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną Zakładu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub obowiązek. Przede wszystkim przewidziany tu tryb nie jest trybem odwoławczym, wymagającym chociażby określenia terminu, w jakim odwołanie winno być wniesione. Poza tym decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzają zobowiązania. Prawo natomiast, gdyby rozumieć je jako prawo do ulgi w spłacie należności, decyzje te przyznają tylko w razie uwzględnienia w całości lub w części wniosku zobowiązanego. Oznaczałoby to, że tak czy inaczej przepis ten nie dotyczyłby decyzji odmawiających udzielenia takiej ulgi, a więc tych, do których zmiany zmierzałby wniosek osoby zainteresowanej. Brak jest przy tym podstaw do odmiennego traktowania decyzji pozytywnych i negatywnych dla zobowiązanego. "Prawo" należy tu rozumieć jako prawo do świadczeń, a to także przemawia za uznaniem, iż art. 83 ust. 1 dotyczy decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego.

Z powyższych rozważań wynikałoby, że przedmiotowe decyzje Zakładu są ostateczne, skoro nie służy od nich odwołanie do sądu powszechnego, a ani Prezes Zakładu, ani też Zakład nie są władni ponownie rozpatrzyć sprawy.

W ocenie Sądu wniosek taki nie byłby jednak prawidłowy. W tym stanie rzeczy odwołać się należało do innych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te będą zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych kodeksem postępowania administracyjnego.

W rezultacie stwierdzić zatem należy, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będzie miał zastosowanie art. 127 § 1 i 2 k.p.a. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2).

Ograny wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, określone zostały w art. 17 tego kodeksu. I tak, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest samodzielną państwową jednostką organizacyjną nie stanowiącą elementu administracji państwowej.

Jednakże obowiązek zastosowania do jego działalności przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nakazuje, dla celów postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy tego kodeksu, określenie właściwego dla Zakładu organu wyższego stopnia, uprawnionego do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. Nie określa też wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu w sprawach umarzania należności z tytułu składek. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obecnie Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz.U. Nr 265, poz. 2643).

Mając na uwadze wcześniej wskazane powody Sąd zobowiązany był stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Stosownie do art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, a na podstawie art. 200 u.p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania.

Trafność powyższego rozumowania podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 18.10.2005 r. oddalił skargę kasacyjną ZUS.

Z kolei Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] .06.2006 r. - stosownie do treści art. 65 § 1, 180 i 191 k.p.a. - przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, sporządzony przez S. M., Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych celem merytorycznego rozpoznania.

Prezes ZUS - decyzją z dnia [...] .09.2006 r. - postanowił (stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) utrzymać zaskarżony akt administracyjny w mocy.

W motywach zwrócono uwagę, że sytuacja rodzinna i majątkowa nie wskazuje na to, że w sprawie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności należności. W szczególności nie stwierdzono braku majątku mogącego być przedmiotem skutecznego dochodzenia należności, a nadto istnieje możliwość wdrożenia egzekucji ze świadczenia emerytalnego oraz spłata zadłużenia w systemie ratalnym.

Zdaniem Organu II-giej instancji skarżący wykazał, że sytuacja rodzinna i zdrowotna uniemożliwia jednorazową spłatę długu, to jednak biorąc pod uwagę dochody własne ([...] zł) i żony ([...] zł), posiadanie samochodu i mieszkania czyni żądanie umorzenia zaległych składek bezskutecznym. Jest ono zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. Wprawdzie zaprzestano prowadzenie działalności gospodarczej, to jednak nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności.

W skardze - żądającej uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania - wskazano obszernie przebieg postępowania (co obszernie wyżej wskazano). Skarżący podniósł - polemizując z treścią rozważań - że prowadził działalność gospodarczą w okresie od 7.11.1985 r. do 1.04.2000 r. W okresie od 9.01.1998 r. do 20.04.1999 r. przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Następnie orzeczeniem Komisji Lekarskiej z dnia 17.03.1999 r. uznany został za niezdolnego do pracy. W okresie od 1.06. do 10.08.1999 r. skarżący ponownie przebywał na zwolnieniu lekarskim, co w efekcie skłoniło skarżącego do zawieszenia działalności gospodarczej (1.04.2000 r. została ona zlikwidowana).

Pomimo tego, że skarżący nie uzyskiwał dochodu przez prawie dwuletni okres ZUS w 2004 r. naliczył składki i odsetki.

Składając wniosek o umorzenie należności skarżący wskazał na niezwykle trudną sytuację życiową, a mianowicie problemy zdrowotne własne i żony, zniszczenie samochodu. Te okoliczności jednak nie zostały uwzględnione. W skardze dodatkowo podniósł, iż aktualne dochody jego i żony wynoszą ok. 1500 zł i znaczna część tej kwoty przeznaczona jest na lekarstwa, zabiegi rehabilitacyjne i specjalistyczne porady lekarskie.

W tych okolicznościach uiszczenie należności wobec ZUS pozbawiłoby skarżącego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki.

Skarżący - powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 27.04.2005 r. - wskazał, iż w niniejszej sprawie zachodzą warunki do umorzenia należności "nawet niezależnie od dochodzenia podstawy i słuszności ich naliczenia".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

Analizując argumenty zawarte w skardze stwierdzić należy, iż nie są one zasadne z następujących względów:

po pierwsze, na obecnym etapie postępowania Sąd nie może dokonywać oceny prawidłowości naliczenia kwot składek, których umorzenia domaga się skarżący. Wszczęte postępowanie może dotyczyć tylko tej ostatniej kwestii, zaś ewentualne wątpliwości w kwestii prawidłowości naliczenia egzekwowanych kwot winien skarżący wyjaśnić w ZUS;

po drugie, Organy obu instancji prawidłowo wywiązały się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności Prezes ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Znalazło to wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji;

po trzecie, zapewniono również stronie prawo do czynnego brania udziału w postępowaniu. Materialnym tego wyrazem jest pismo skierowane do strony (nosi ono datę 18.07.2006 r.), w którym zachęca się do składania dokumentów obrazujących sytuację finansową;

po czwarte, organ odwoławczy - stosownie do treści art. 7, 77 § 1 k.p.a. podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że Organ II-giej instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Znalazło to odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach. Uczynił to przy aktywnym udziale strony (o czym była mowa w p-kcie trzecim);

po piąte - w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Małżonkowie dysponują dochodami i majątkiem ruchomym i nieruchomym, co do którego istnieje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wykazał to w sowich rozważaniach Prezes ZUS wskazując na możliwość rozłożenia należności na raty. Uiszczenie w tej formie zaległych składek jest możliwe, albowiem skarżący pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. Winien jedynie wykazać odrobinę dobrej woli.

po szóste, Sąd podziela pogląd wyrażony przez Prezesa ZUS, iż umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, albowiem nie mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności (zob. pkt 5).

Uwzględniając powyższe - mając na względzie treść art. 151 Pr o p.p.s.a. - należało orzec jak w sentencji wyroku.