Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1368/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 154
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Cezary Kosterna, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2010 r. sprawy ze skargi E.F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tytułem wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną świadczoną z urzędu na rzecz adw. A.O. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] marca 2010 r. o odmowie uchylenia decyzji w przedmiocie odmowy przyznania E.F. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Decyzja ta zapadłą w następującym stanie faktycznym:

W 2003r. E.F. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Decyzja ta zapadłą w następującym stanie faktycznym na podstawie ustawy z 31.05.1996r. ( Dz.. U. Nr 87,poz. 395 z późn. zm. ). We wniosku podała, że we wrześniu 1945 r. jako kilkuletnie dziecko wraz z całą rodziną została wywieziona z W. i po pobycie w obozie w P. wywieziona do wsi K. powiat Ł., gdzie wykonywali pracę przymusową w gospodarstwie rolnika o nazwisku L. – do końca wojny w maju 1945 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z [...] października 2003r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił EF. przyznania jej świadczenia. Wskazał, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, a jedynie taka o jakiej mowa w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Stosownie do tej regulacji represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że strona, w latach 1944 -1945 wykonywała pracę przymusową na terytorium Polski (we wsi Z., gm. K. pow. Ł.), w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. W związku z tym, że praca wykonywana była w Polsce, świadczenie nie przysługuje stronie.

W dniu 15 lutego 2010 r. do organu wpłynęło pismo Skarżącej, w którym prosiła o zmianę powyższych decyzji i przyznanie świadczenia pieniężnego "w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego".

Decyzją z [...] marca 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...].10.2003r. Nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...].08.2003r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek strony jest zasadny, jednak z innych powodów niż wymienione w poprzedniej decyzji Kierownika Urzędu. Przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. oświadczeniu pieniężnym... zawierający pojęcie represji podlegał ocenie w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (Dz. U. z dnia 23.12.2009 r. Nr 220 poz. 1734) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził m.in., iż nie ma zastrzeżeń co do samej zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

Kierownik Urzędu po ponownym przeanalizowaniu sprawy, uznał za udowodniony okres represji od 01.09.1944 r. do 19.01.1945 r. w miejscowości Z. tj. do daty wyzwolenia tej miejscowości. Podał, że datę zajęcia rejonu represji ustalono na podstawie opracowania: "Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie" B.Dolata, Warszawa 1961 Jednak w jego ocenie nie można zaliczyć stronie okresu po 19.01.1945 r., ponieważ pobyt na deportacji po tym okresie nie stanowi już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy. Wobec powyższego, zdaniem Kierownika Urzędu, E. F. nie spełnia wymogu, aby praca przymusowa połączona z deportacją trwała ponad 6 miesięcy.

Od powyższej decyzji E.F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wskazała, że jej zdaniem niesłusznie została pozbawiona świadczenia, gdyż koniec okresu represji powinien być oznaczony na koniec wojny tj. dzień 8 maja 1945 r. Na poparcie swojego stanowiska powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 147/09.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ustawy z 31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.. U. Nr 87,poz. 395 z późn. zm. ) represją jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Jak już wyżej zaznaczono Trybunał Konstytucyjny uznał, że powyższy przepis jest niekonstytucyjny w części w jakiej uzależnia prawo do świadczenia od wywiezienia poza granice państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r. W zaskarżonej decyzji organ nie kwestionuje już więc faktu, że Skarżąca spełnia wymóg deportacji do pracy przymusowej – została wywieziona z W. do miejscowości położonej w okolicach Ł. Niesporny też jest początek deportacji i pracy przymusowej – wrzesień 1944 r. Pozostaje sporną kwestia ustalenia daty końcowej .

Rozstrzygając tę kwestię w pierwszej kolejności wskazać należy, iż na gruncie art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym zarysowały się w judykaturze dwa stanowiska.

Zgodnie z pierwszym, określenie zakończenia wojny należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r., co oznacza, że tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy. Natomiast zgodnie z drugim stanowiskiem, z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w skarżonej decyzji, iż datą graniczną dla określenia okresu deportacji skarżącego jest dzień wyzwolenia miejscowości w której przebywała Skarżąca - czyli 19 stycznia 1945r., ustalony w oparciu informacje wynikające z "Indeksu dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie" B. Dolata.

W ocenie Sądu I instancji, z tą chwilą na terytorium tym ustała władza III Rzeszy i w żadnym razie wykonywanej przez robotników pracy przymusowej nie można uznać za represję w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż czy to z powodu toczącej się jeszcze II wojny światowej czy też z innych powodów byli przymusowi robotnicy nie mogli jeszcze wrócić do swoich miejsc zamieszkania, albo że musieli z przyczyn ekonomicznych wykonywać pracę na terenie, na który zostali deportowani, skoro ich praca utraciła cechę przymusowości w sensie, w jakim istniała w okresie istnienia władzy III Rzeszy.

Należy przy tym wskazać, że w realiach sprawy niniejszej nawet takie okoliczności nie zachodziły – w ofensywie styczniowej 1945 r. front przesunął się na zachód, od W. nie odgradzały rodziny Skarżącej żadne przeszkody w rodzaju front, granice itp. Nawet jeśli z tą chwilą nie było jeszcze możliwości powrotu do miejsca zamieszkania sprzed deportacji to było to spowodowane okolicznościami dla sprawy niniejszej obojętnymi (nie stanowiącymi represji) np. bądź zniszczeniem W. bądź też brakiem środków transportu. Nie są to jednak okoliczności, które przemawiałyby za przedłużeniem okresu represji poza datę wyzwolenia miejscowości. Należy przypomnieć, że Skarżąca znajdowała się na terenie Polski, mieszkała u polskiej rodziny. Dlatego też nie można uznać, że wyzwolenie miejscowości nie zmieniło de facto sytuacji, w której znajdowała się jej rodzina. Należy wskazać, że na istnienie takich szczególnych okoliczności wskazują sądy, gdy przyjmują datę ustania represji na datę zakończenia II wojny światowej ( por. np. wyrok NSA z 30.10 2009 r. II OSK 1553/08 ).

Z tego też powodu, zdaniem Sądu I instancji trafnie przyjęto, iż okres pracy przymusowej Skarżącej skończył się z datą wyzwolenia miejscowości Z., a więc nie przekroczył wymaganego minimalnego okresu 6 miesięcy. Fakt, że po dniu 19 stycznia 1945 r. rodzina skarżącej nadal pozostała w tej miejscowości, nie mógł mieć żadnego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Tym samym Skarżąca z powodu zbyt krótkiego okresu deportacji nie może być uznana za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym.

Wobec powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sposób prawidłowy uznał, że mimo wspomnianego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zachodzą w sprawie określone w art. 154 § 1 k.p.a. przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z tych względów, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153,poz.1270 ze zm.) należało oddalić skargę jako niezasadną.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).