Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 600/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt 4 w zw z art. 64c par 4
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: sek. sądowy Aleksandra Osipowicz po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), III. zwraca stronie skarżącej z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. kwotę [...]zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu


UZASADNIENIE

Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w K., w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego A. Sp. z o. o. w likwidacji z siedzibą K., z wniosku wierzyciela:. Sp. z o.o. z siedzibą w K., na podstawie tytułu wykonawczego: wyroku Sądu Okręgowego w K., Wydział IX Sąd Gospodarczy z dnia 5 sierpnia 2011 r. sygn. akt [...] któremu klauzulę wykonalności nadano postanowieniem z dnia 10.11.2011 r. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego organ dokonywał czynności egzekucyjnych, m.in. zawiadomieniem z dnia 21.10.2013 r. numer [...], dokonano w dniu 23.10.2013 r. zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu wobec G. Sp. z o.o. Odpis zawiadomienia z dnia 21.10.2013 r. numer [...], w dniu 22.10.2013 r. został przesłany na ostatni adres rejestracyjny zobowiązanego tj. ul. [...], [...]. Przesyłka ta była dwukrotnie awizowana w dniach 23.10.2013 r. i 31.10.2013 r., a następnie z powodu jej nieodebrania, w dniu 7.11.2013 r. została zwrócona do organu.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego zostało umorzone postanowieniem tut. organu z dnia 18.10.2018 r. numer [...] Podstawę prawną tego postanowienia stanowi art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 upea. Zgodnie z art. 59 § 2 upea postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Wskazane wyżej postanowienie zostało doręczone wierzycielowi oraz jego pełnomocnikowi w dniu 26.10.2018 r. Egzemplarz postanowienia przeznaczony dla zobowiązanego został przesłany na jego ostatni adres rejestracyjny tj. ul. [...], [...]. Przesyłka ta była dwukrotnie awizowana w dniach 24.10.2018 r. i 07.11.2018 r., a następnie z powodu jej nieodebrania, w dniu 08.11.2018 r. została zwrócona do organu.

Zawiadomieniem z dnia 19 listopada 2018 r. nr [...] organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 03 grudnia 2018 r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 17.12.2018 r. numer [...] Naczelnik M. Urzędu Skarbowego w K. na podstawie art. 64c§ 1, § 4, § 6a pkt 2 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) oraz art. 64 § 5 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 8.09. 2016 r. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postepowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 1311 ze zm.) określił wysokość kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego na kwotę [...]zł.

W uzasadnieniu organ po przywołaniu treści wskazanych wyżej przepisów stwierdził, że najwyższa opłata za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej powstała w związku z czynnością zajęcia , skierowaną do G. Sp. z o.o.(czynność z 23.10.2013 r. nr 61774), która została częściowo zaspokojona w wysokości [...] zł., natomiast do wyegzekwowania pozostała kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł., a opłatę za tę czynność w kwocie [...]zł na mocy powołanego przepisu art. 64c §4 upea obowiązany jest pokryć wierzyciel.

W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Sp. z o.o. w Krakowie zarzuciła naruszenie:

-art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego zastosowanie z pominięciem wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez określenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, podczas gdy kwota kosztów egzekucyjnych powinna być miarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, a wysokością za nie naliczonych, co pozwoli na realizację zaleceń zawartych w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14;

-art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnie polegającą na przyjęciu "automatycznego" obowiązku jego zastosowania, bez miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych i bez wykazania ich faktycznego poniesienia oraz bez wykazania ich faktycznej wysokości.

-art. 7 Kpa i art. 8 Kpa poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucyjnymi naliczonymi w nadmiernej wysokości.

Z uwagi na powyższe naruszenia Spółka wniosła o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w wysokości adekwatnej do zastosowanych środków lub jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu zażalenia Spółka przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14., w którym TK orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynność egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest zgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W ocenie Spółki, z uwagi na wydany ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego, na organie egzekucyjnym ciążył obowiązek samodzielnego miarkowania wysokości kosztów. Zwrócono także uwagę na nadmierną wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, w sytuacji gdy wierzyciel nie otrzymał żadnych ściągniętych środków finansowych. Z uwagi na powyższe, zd. Spółki, organ winien zrezygnować z naliczania kosztów lub je miarkować. Naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, a wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wysokość opłaty powinna być powiązana z rzeczywistymi kosztami przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Koszty egzekucyjne nie mogą stać się "karą" dla wierzyciela, który ponosi je na podstawie art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ powinien ocenić w realiach niniejszej sprawy, czy koszty egzekucyjne realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organu. Ta właśnie "racjonalna zależność", którą zaakcentował TK w wyroku z 28 czerwca 2016 r. powinna być zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnej w niniejszej sprawie. Na tle art. 8 ust. 2 Konstytucji przepisy ustawy zasadniczej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja stanowi inaczej. Wynika stąd nie tylko nakaz - adresowany m.in. do wszystkich organów władzy publicznej - bezpośredniego stosowania konstytucji, ale także założenie możliwości tego bezpośredniego stosowania, bo zostaje ono wykluczone tylko, w przypadku gdy sama konstytucja tak stanowi. Nie tylko nie ma więc przeszkód dla bezpośredniego stosowania konstytucji przez organy administracji publicznej, ale uznać należy, że organy te powinny sięgać do tego bezpośredniego stosowania w tych wszystkich sytuacjach, gdy jest to potrzebne i możliwe (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 września 2018 r., I SA/Ol 475/18).

W ocenie Spółki organ I instancji nie wskazał i nie opisał poniesionych kosztów tylko automatycznie zastosował art. 64 §1 pkt. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a powyższe działania organu egzekucyjnego, naruszyły również ogólne zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę prawdy obiektywnej, wyważania słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 Kpa) oraz zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 Kpa). Organ powinien bowiem rozważyć zasadność obciążania kosztami wierzyciela, również co do ich wysokości w chwili wydawania postanowienia nakładającego na wierzyciela obowiązek pokrycia kosztów. Obciążenie wierzyciela kosztami jest wyjątkiem od zasady, zatem (poza sytuacją, gdy koszty związane są z egzekucją wszczętą niezgodnie z prawem z winy wierzyciela), w przypadku bezskuteczności egzekucji konieczne jest wyważenie zakresu obciążenia.

W ocenie żalącego się, w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, w sposób poddający się weryfikacji, że koszty egzekucyjne, którymi organ egzekucyjny obciążył wierzyciela, odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, a także wymaganej czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy.

Dodatkowo wskazano, iż wierzyciel jest spółką z większościowym udziałem Skarbu Państwa (udział Skarbu Państwa w Spółce wynosi 71.3%). Organ powinien mieć na uwadze także interes społeczny rozumiany w ten sposób, że funkcją opłat egzekucyjnych nie jest przysparzanie dochodu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu ze środków, będących w dyspozycji spółki z większościowym udziałem Skarbu Państwa, w sytuacji, gdy Spółka ponosi stratę z powodu braku możliwości wyegzekwowania od dłużnika należnych jej środków.

Nadto podkreślono, że organ zobowiązany jest jednoznacznie wykazać faktyczne poniesienie kosztów w toku danego postępowania egzekucyjnego przez ich wskazanie, tj. jakiego rodzaju wydatki, z jakiego tytułu, w jakiej dacie, w jakiej wysokości, składają się na ustaloną łączną kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela (np. z tytułu upomnienia, z tytułu zajęcia rachunku bankowego i inne). Rozliczenie musi znaleźć odzwierciedlenie zarówno w dokumentacji akt sprawy, jak i w uzasadnieniu wydanego postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Takie rozliczenie musi być weryfikowalne.

Mając na uwadze powyższe Spółka wniosła również o miarkowanie wysokości kosztów egzekucyjnych do kwoty [...]zł (tj. kwoty realnie uzyskanej przez organ egzekucyjny i zaliczonej w postanowieniu w sprawie kosztów egzekucyjnych z dnia 21 grudnia 2018 r. na ich poczet).

Postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.Dz.U. z 2018 r. poz.2096 ze zm.) oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 1 i art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 , dalej jako upea) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, a następnie stwierdził, że zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta jest jednak w ściśle oznaczonych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wypływają wprost z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa powyższa nakłada obowiązek poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 upea).

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą wydania przez Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 59 § 2 cytowanej ustawy tj. z uwagi na ustalenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tej sytuacji, w myśl przytoczonego powyżej art. 64c § 4 upea, wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Ustawodawca przez użycie w treści przedmiotowego przepisu regulacji zwrotu: "wierzyciel pokrywa", nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, czy wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi, czy też nie. Organ w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do argumentów, zawartych w zażaleniu, dotyczących w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca nie uregulował expressis verbis skutków temporalnych jakie wiążą się z wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, w którego sentencji stwierdzono o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów zawartym w piśmie z dnia 12.01.2017r. nr [...] przesłanym do izb skarbowych, powołano się na pismo Rządowego [...] z dnia 24.10.2016r. nr [...], w którym sposób wykonania każdego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego zależy od skutków, jakie wyrok ten wywołuje. Dla określenia przedmiotowych skutków w analizowanym przypadku kluczowe znaczenie ma konstatacja, że orzeczenie to dotyczy tzw. "pominięcia prawodawczego". Problem skutków wyroków stwierdzających "pominięcie prawodawcze" należy do złożonych i spornych w doktrynie prawa konstytucyjnego oraz niejednolicie rozstrzyganych przez Trybunał Konstytucyjny. Szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13.12.2005r. sygn. akt SK 53/04, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007r. sygn. akt P 10/07). Wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r. sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 upea, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Wskazując także, iż w zażaleniu nie kwestionuje się obowiązku naliczenia przez organ kosztów egzekucyjnych, a jedynie kwestionuje ich wysokość przy naliczeniu kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej przysługującej zobowiązanemu u dłużnika zajętej wierzytelności organ wyjaśnił, że nie podziela argumentacji przywołanej w zażaleniu. Zauważa bowiem, że określony w ustawie obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego co oznacza, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności opłata jest pobierana bez względu na to, czy dłużnik na chwilę zajęcia posiada środki pieniężne, czy też nie.

Nadto zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu wskazano, iż w myśl art. 64 § 1 pkt 4 upea, organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych, pobiera za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego lub innych wierzytelności pieniężnych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł. Zgodnie z art. 64 § 7 upea, jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty. Wskazuje się, iż w myśl art. 64 § 9 pkt 2 upea, obowiązek uiszczenia opłat, za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Z przedstawionych powyżej przepisów wynika zatem, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych powstał z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje, że w sytuacji, gdy dokonane zajęcie nie zostanie zrealizowane lub środki pieniężne uzyskane w wyniku jego realizacji nie pokryją w całości kosztów egzekucyjnych, to opłata z czynność zostaje umorzona. Skoro na gruncie przedmiotowej sprawy dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnej, w wyniku czego powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność egzekucyjną, a przy tym prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu jego bezskuteczności, organ egzekucyjny był zobligowany do obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, co uczyniono w zaskarżonym postanowieniu.

Organ odwoławczy mając na uwadze powyższe wyjaśnienia stwierdził, że zarzut naruszenia art. 7 Kpa i art. 8 Kpa zawarty w zażaleniu, jest bezzasadny, gdyż organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie kierował się zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa). Przepis ten stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Postępowanie prowadzone do strony było jawne, tzn. mogła ona na każdym etapie postępowania zapoznać się z jego stanem i zgłaszać wnioski i wyjaśnienia. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, iż nie została naruszona zasada procedury administracyjnej, w tym między innymi zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i zasady przekonywania, gdyż organ i instancji wyjaśnił dogłębnie w zaskarżonym postanowieniu swoje stanowisko ze wskazaniem na jego podstawy. Natomiast z zasady wyrażonej w art. 8 Kpa (zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej) wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do władzy publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie obowiązującego prawa, co jest zgodne z zasadą wyrażoną w/w przepisie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. Sp. z o.o. w K. powyższemu postanowieniu zarzuciła naruszenie :

1.art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64c§4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r. poz.1314 ze zm.- dalej upea) poprzez błędną ich wykładnię, nieuwzględniającą wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP i obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł. z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn.. akt SK 31/14,

2.art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej Kpa) w zw. z art. 7 oraz art. Oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP przez wydanie postanowienia z zastosowaniem przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją RP,

3.art. 138 § 1 w zw. z art. 144 Kpa w zw. z art. 18 upea poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu I instancji, pomimo zaistnienia przesłanek do jego uchylenia.

Strona skarżąca, z uwagi na powyższe naruszenia, wniosła o uchylenie zaskarżonego , jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, w całości, o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko uprzednio wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Rozpoznając nin. sprawę zgodnie z przywołanymi wyżej regułami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą kontrolowanego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy zasadnie obciążano stronę skarżącą kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego we wskazanej przez organy wysokości.

Podstawą obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego za dokonane czynności były, co do zasady przepisy art. 64 § 1 pkt 4, a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6, a także regulacja art. 64c § 1 upea.

Na gruncie badanej sprawy istotnym jest, na co słusznie zwróciła uwagę strona skarżąca, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji; oraz umorzył na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643, z 2000 r. nr 48, poz. 552 i nr 53, poz. 638, z 2001 r. nr 98, poz. 1070, z 2005 r. nr 169, poz. 1417, z 2009 r. nr 56, poz. 459 i nr 178, poz. 1375, z 2010 r. nr 182, poz. 1228 i nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. z 2016 r. poz. 293) postępowanie w pozostałym zakresie.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty.

Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności kontrolowanego przepisu. W pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał - przepis ten należy nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny – między innymi – w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17.

W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP z powodów wskazanych w sentencji wyroku Trybunału. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania, podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

Na kanwie kontrolowanej sprawy organ egzekucyjny całkowicie pominął omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, a DIAS uznał, że przepisy będące podstawą obciążenia naliczenia kosztów egzekucyjnych w pełnym zakresie mogą być stosowane. DIAS nie dostrzegł, że przepisy te od chwili ogłoszenia orzeczenia muszą być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału.

Należy również podnieść, że w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł. względem poziomu skomplikowania czynności, podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności , jak również nie odniosły się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat, powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów (uwzględniającymi m.in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność), za podjęcie których, opłaty te zostały naliczone tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego, czego nie sposób doszukać się na gruncie badanej sprawy.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne jest wznowienie postępowania po negatywnym wyroku dotyczącym pominięcia prawodawczego (wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09, M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Prawo do wznowienia postępowania administracyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2012, s. 348-349).

Zauważyć trzeba, że wprawdzie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odnosi się wprost do postępowań prawomocnie zakończonych, ale skoro nawet prawomocne rozstrzygnięcia sądowe powinny podlegać weryfikacji z tego powodu, to tym bardziej Sąd powinien uwzględnić istniejący stan niekonstytucyjności w postępowaniu niezakończonym prawomocnym rozstrzygnięciem (por. wyroki NSA: z 8 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 2626/12; z 30 listopada 2013 r., II FSK 745/13; z 23 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2328/14 oraz z 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14).

Wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku sygn. akt SK 31/14 i Trybunał uznał je za niezgodne z Konstytucją, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie DIAS oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika M. Urzędu Skarbowego w K..

Dodatkowo wskazać należy, że Sąd badający przedmiotową sprawę w pełni podziela poglądy zaprezentowane m.in. w wyrokach: NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17; WSA w Krakowie: z dnia 11 grudnia 2017 r, sygn. akt I SA/Kr 1150/17 oraz z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 83/17, WSA w Krakowie z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 43/18, z dnia 13 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 1097/18, z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1326/18; WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16; WSA w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 165/18; WSA w Szczecinie z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 299/18; WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16; w których to orzeczeniach przedmiotem sporu było podobne zagadnienie prawne, jak to, które zaistniało na gruncie przedmiotowej sprawy. Powyższe orzeczenia potwierdzają jednolitą i ukształtowaną już linię orzeczniczą w badanym zakresie.

Rozstrzygnięcie kwestii obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W tym zakresie Sąd za zasadne uznaje zarzuty skargi i w pełni je podziela.

Nadto należy podnieść, że niedopuszczalne jest odwoływanie się do nigdzie nie publikowanych, ani niedołączonych do akt sprawy pism Ministra Finansów z dnia 12 stycznia 2017 r. nr [...] oraz Rządowego [...] z dnia 24 października 2016 r. nr [...] tak jak to uczynił DIAS w zaskarżonym postanowieniu. Powyższe pisma nigdzie nie są dostępne poza organami administracji skarbowej. Stanowią one wewnętrzną korespondencję pomiędzy Ministrem Finansów, Rządowym Centrum Legislacji, a organami, zatem powoływanie się na takie pisma w postanowieniu stanowi naruszenie art. 6, art. 8 § 1 i art. 9 Kpa. stosowanych do niniejszego postępowania na podstawie art. 18 upea. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Drugi ustanawia zasadę zaufania do organów władzy publicznej, a trzeci stanowi, że organy administracji są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przedstawione działanie organów nie wypełnia powyższych zasad.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, obciążając stronę skarżącą kosztami postępowania egzekucyjnego, zobowiązane będą uwzględnić powyższą wykładnię, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu a także zobowiązane będą do wydania rozstrzygnięcia, zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, do którego Sąd odniósł się szczegółowo powyżej ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1/c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj.Dz.U. z 2018 r. poz.265). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania, na co złożyło się [...] zł. tyt. uiszczonego wpisu sądowego, [...] zł. tyt. wynagrodzenia dla pełnomocnika radcy prawnego oraz [...] zł. tyt. uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W pkt III sentencji wyroku Sąd zwrócił stronie skarżącej nadpłacony wpis w kwocie [...]zł.