Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 385/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz skarżącej kwotę 400 zł ( czterysta złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 stycznia 2022 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w Ostródzie, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Ostróda, odmówił przyznania C. K. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na babcię G. L.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że G. L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad babcią i czyni to stale i prawidłowo. Ustalono, że niepełnosprawna ma troje dzieci, którzy nie są w stanie zaopiekować się matką. Córka B. i zięć S. zamieszkują razem z G. L., posiadają orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pozostałe dzieci mają po 70 lat. Organ I instancji uznał, że mimo spełnienia pozytywnych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."), nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zauważono, że wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ I instancji uznał, że skoro ustawodawca nie zmienił zapisu ustawy, to nie należy domniemywać rozstrzygnięcia.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie, mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Zaskarżoną decyzją z 28 lutego 2022 r., nr Rep. 420/ŚR/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Zdaniem Kolegium w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazane w przepisie art. 17 ust. 1a u.ś.r., wedle których osoba inna (tu: wnuczka) mogłaby ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podniesiono, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny wywodzony jest z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: "K.r.o."). Obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności obciąża zstępnych przed wstępnymi,

a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi - art. 129 § 1 K.r.o. W myśl przepisu art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest

w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone

z nadmiernymi trudnościami. Kolegium wskazało, że nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że G. L. posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga opieki od 22 marca 2010 r. Jednak przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, będącej wnuczką G. L., mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że jej dzieci legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko bowiem w takiej sytuacji doszłoby do nabycia przez odwołującą się obowiązków alimentacyjnych wobec G. L. W konsekwencji, nie zachodzą podstawy do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, albowiem obowiązek sprawowania opieki nad jej babcią spoczywa

w pierwszej kolejności na jej dzieciach. W świetle powyższych ustaleń Kolegium nie rozważało spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji ewentualnie decyzji organu I instancji, w związku z naruszeniem:

- art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak ustaleń faktycznych i uznanie, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy organ I instancji uznał, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które mogłyby podjąć się opieki nad G. L.;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r.;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. poprzez ograniczenie się do literalnej wykładni tych przepisów i uznanie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może wypełnić ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczność możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną przez jej dzieci. Do skargi załączyła: zaświadczenie lekarskie, kartę informacyjną leczenia szpitalnego

i oświadczenie córki B. M.; zaświadczenie lekarski i oświadczenie zięcia S. M.; zaświadczenie lekarskie i oświadczenie syna K. L. oraz oświadczenie córki J. Z.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Kolegium zebrany został pełen materiał dowodowy, na podstawie którego może zostać ustalony bezsporny stan faktyczny. Organ stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. jest jasny w konfrontacji z przepisami K.r.o.

i jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby "zwolnienie" osób zobowiązanych w pierwszej kolejności i dawało możliwość przyznania świadczenia dalszym krewnym. Odnośnie do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

w oparciu o przesłankę powstania niepełnosprawności w okresie późniejszym niż do ukończenia 18. lub 25. roku życia, Kolegium stwierdziło, że w tym zakresie ugruntowane jest orzecznictwo sądów administracyjnych (wykształcone wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13). Wskazało, że podziela pogląd, według którego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczenia rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W piśmie z dnia 23 maja 2022 r. skarżąca udokumentowała, że poniosła koszty sporządzenia skargi przez radcę prawnego w kwocie 400 zł i wniosła o zasądzenie tej kwoty od organu w przypadku uwzględnienia skargi. Przedłożyła odpis skrócony aktu zgonu syna G. L. – K. L., który zmarł 15 maja 2022 r. Wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się co do zasady do oceny zgodności zaskarżonej decyzji

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2021 r. poz. 137) i art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym (art. 133 p.p.s.a.). Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia w tym zakresie całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Oznacza to, że to rolą organu administracji jest rozstrzygnięcie o prawach czy obowiązkach strony stosunku administracyjnego na podstawie norm prawa materialnego i w ustalonym w tym postępowaniu stanie faktycznym. Zadaniem zaś sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy postępowanie organu odpowiadało wymogom formalnym i czy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na zasadzie tego przepisu Sąd analizuje całokształt sprawy objętej zaskarżonym aktem. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego

w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, w świetle przytoczonych kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie tej podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowił w I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r., a w II instancji art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Rację ma skarżąca zarzucając organowi odwoławczemu, że wydając decyzję nie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skoro była to jedyna przyczyna odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w I instancji, to organ II instancji powinien przede wszystkim ocenić zasadność tego stanowiska, a następnie rozważać inne aspekty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia. Na zasadzie art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zgodnie z tym unormowaniem każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi na organ II instancji ciężar ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej. Organ odwoławczy z istoty rzeczy nie przeprowadza własnego, odrębnego postępowania dowodowego, za to może wyciągać z zebranego przez organ I instancji materiału zupełnie inne wnioski niż organ I instancji. Rolą organu II instancji jest przy tym usunięcie naruszeń dostrzeżonych

w postępowaniu przed organem I instancji i wydanie decyzji zgodnej z prawem. Obowiązkiem organu odwoławczego jest przede wszystkim rozstrzygnąć sprawę co do istoty, co zgodnie z treścią art. 138 § 1 k.p.a. następuje przez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Jednak nie jest to możliwe, gdy zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych. Wówczas art. 138 § 2 k.p.a. daje organowi odwoławczemu uprawnienie do wydania decyzji kasacyjnej.

W literaturze przedmiotu i orzecznictwie przyjmuje się powszechnie, że decyzja kasacyjna będzie uzasadniona, gdy organ odwoławczy nie dysponuje wystarczającymi ustaleniami faktycznymi, które pozwoliłyby mu na obiektywne rozpatrzenie sprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Wskazać należy, że zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego wyznaczają przepisy prawa materialnego określające przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Na ich podstawie organ orzekający ustala jakie okoliczności mają znaczenie dla rozstrzygnięcia i jak te okoliczności udokumentować.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zacytowane przepisy określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a wyznacza zaś kolejność uprawnionych. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać komu, ich zdaniem, należy przyznać świadczenie. Członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Z treści cytowanych unormowań wynika jednoznacznie, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych, czy małżonków (art. 128, art. 129 i art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone

z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Nie wszystkie stany faktyczne konstruowane na kanwie tego przepisu można odnosić wprost do zakresu stosowania art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. ustawodawca sprecyzował tylko jedną obiektywną przesłankę, która uzasadnia przyjęcie obowiązku alimentacyjnego dalszego krewnego, jest to fakt legitymowania się przez osobę spokrewnioną w bliższym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał przez to, że tylko względy zdrowotne mogą uzasadniać przejście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności. W szczególności nie może uzasadniać przyjęcia zaistnienia obiektywnej przeszkody do sprawowania opieki okoliczność zatrudnienia przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności, gdyż rezygnacja z zatrudnienia jest jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Tak samo inne pobudki ekonomiczne nie mogą usprawiedliwiać uchylania się od zapewnienia opieki przez bliższych krewnych i przejścia prawa do ubiegania się

o świadczenie pielęgnacyjne na dalszych krewnych, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem socjalnym, jego celem jest dostarczenie środków utrzymania osobom, które zrezygnują z własnej aktywności, aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego. Skoro omawiane świadczenie ma dostarczyć środków utrzymania, to ich brak nie może stanowić jednocześnie przeszkody w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Takiej przeszkody nie może stanowić również co do zasady fakt zamieszkiwania krewnego bliższego stopnia w innej miejscowości.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany

w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy bliżsi krewni legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające

z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym.

W wyroku z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19, publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął

w wyrokach z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ. w CBOSA). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA

z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1947/20, CBOSA). Zatem warunkiem niezbędnym do stwierdzenia uprawnienia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności, jest ustalenie, że zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie może zajmować się swoim rodzicem.

W świetle powyższych rozważań należało ustalić sytuację bytową i zdrowotną dzieci niepełnosprawnej, aby można było obiektywnie stwierdzić czy są w stanie sprawować opiekę nad matką. W tym celu należało wezwać stronę do złożenia stosownych wyjaśnień i przedłożenia dokumentacji lekarskiej w stosunku do wszystkich uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności, tak aby organ

II instancji i Sąd samodzielnie mogli dokonać weryfikacji ustaleń zawartych w protokole

z wywiadu środowiskowego. W protokole tym i załączonych do akt dokumentach zawarto wystarczające ustalenia dotyczące B. M. Posiada ona orzeczenie

o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest niezdolna do pracy i wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji. Okoliczności te potwierdzają, że nie jest w stanie zaopiekować się matką. Co do pozostałych dzieci niepełnosprawnej ograniczono się w protokole tylko do lakonicznego stwierdzenia: "Pani G. L. ma jeszcze dwoje dzieci, które mają po 70 lat, nie są w stanie zaopiekować się swoją matką". W toku postępowania administracyjnego nie ustalono danych tych osób, gdzie mieszkają, jaki jest dokładnie ich wiek, stan ich zdrowia, jaka jest sytuacja rodzinna i bytowa. Wobec tego, przekonanie organu I instancji, że osoby zobowiązane w pierwszej kolejności nie są w stanie zaopiekować się matką było przedwczesne, gdyż nie poparte żadnymi weryfikowalnymi danymi. Organ I instancji błędnie rozważył stan prawny sprawy i nie żądał od strony żadnych dowodów i materiałów na temat wszystkich uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności, jak tego wymaga art. 79a § 1 i 2 k.p.a. Uchybienie to powinien dostrzec organ II instancji i zażądać od strony stosownych wyjaśnień i dokumentów. Jednak wobec dokonania błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Kolegium skupiło się tylko na stwierdzeniu, że dzieci niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, chociaż okoliczność ta również nie była w ogóle przedmiotem ustaleń. Skarżąca dopiero do skargi załączyła dokumenty ujawniające stan zdrowia syna niepełnosprawnej – K. L., który zmarł tuż po wniesieniu skargi. Z załączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego wynika, że miał 67 lat, cierpiał na niedowład połowiczny prawostronny po przebytym kilka miesięcy wcześniej udarze mózgu i miał zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, sam wymagał opieki i pomocy drugiej osoby. Obiektywnie więc nie mógł zapewnić opieki matce. Pozostaje córka niepełnosprawnej – J. Z. Skarżąca załączyła do skargi jej oświadczenie,

w którym podała, że z powodów zdrowotnych nie może opiekować się matką. Oświadczenie takie nie jest wystarczające, nie pozwala bowiem na ocenę stanu zdrowia J. Z. i stwierdzenie, czy rzeczywiście to względy zdrowotne uniemożliwiają jej zaopiekowanie się matką. W aktach sprawy nie ma żadnych informacji na temat dokładnego wieku J. Z., rozpoznanych schorzeń, sytuacji rodzinnej i bytowej, miejsca zamieszkania. Dane te są niezbędne do oceny czy J. Z. jest w stanie wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Należy w związku z tym uzupełnić postępowanie dowodowe w podanym zakresie przez wezwanie skarżącej do złożenia wyjaśnień i dokumentów, ewentualnie w razie potrzeby przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania J. Z. Dopiero wówczas będzie możliwe właściwe rozważenie stanu faktycznego i prawnego sprawy i jej rozstrzygnięcie.

Zważyć należy, iż jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zawarta w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, obligująca organy administracji publicznej do strzeżenia praworządności i wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak

i stosowania norm prawa materialnego. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. materiał dowodowy musi być wyczerpujący. Dlatego organy administracji mają obowiązek zebrania

i rozpatrzenia materiału dowodowego, a następnie powinny dokonać wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy, na podstawie analizy całego materiału dowodowego, w tym zgłoszonych przez strony postępowania zarzutów.

Realizacji wskazanej wyżej zasady służy między innymi uzasadnienie decyzji administracyjnej, które stanowi jej obligatoryjną część (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie z jednej strony ma na celu umożliwienie stronom postępowania poznanie motywów, którymi kierował się organ administracji wydając decyzję, a z drugiej strony kontrolę rozstrzygnięcia. Uzasadnienie aktu administracyjnego wskazuje jednocześnie na zakres rozstrzygnięcia dokonanego przez organ administracji. Brak rozważań

w przedmiocie niektórych aspektów faktycznych i prawnych sprawy, w szczególności podnoszonych przez strony postępowania, uniemożliwia poznanie stanowiska organu

w tej kwestii, poddaje w wątpliwość sam fakt rozstrzygania w tym zakresie, a co za tym idzie, wyklucza kontrolę rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny i same strony postępowania. Te ostatnie uwagi należy odnieść też do nierozważenia w zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. Uczynienie tego dopiero w odpowiedzi na skargę było spóźnione.

Z podanych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające, stosownie do art. 153 p.p.s.a., będą związane dokonaną przez Sąd wykładnią omówionych przepisów. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.

O kosztach postępowania, obejmujących zwrot od organu na rzecz skarżącej kosztów sporządzenia skargi przez radcę prawnego w kwocie 400 zł, orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.