Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3969/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Umorzono postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 249a,  art. 260 par. 1 i  par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2016 r. sygn.akt V SA/Wa 3969/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie odmowy ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Skarżący W. S. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z 2 grudnia 2015 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

W związku z tym, iż oświadczenia wnioskodawcy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 10 lutego 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z 9 marca 2016 r., w którym wskazał, że informacje w sprawie V SA/Wa 3969/15 będą tożsame z informacjami przesłanymi w piśmie z 22 lutego 2016 r. zatytułowanym "uzupełnienie wniosku..." do sprawy o sygn.akt V SA/Wa 2820/15. Do pisma z 9 marca 2016 r. nie załączono żadnych dokumentów.

Postanowieniem z 20 kwietnia 2016 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata.

Pismem z 30 maja 2016 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego i zwrócił się o ponowne przeanalizowanie formularza PPF.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.).

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd wyjaśnia, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 23 maja 2016 r. uchwałę o sygn. akt II GPS 2/15, zgodnie z którą sprawy ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych wydawane w toku egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych wystawianych przez organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] należą do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., i w konsekwencji – na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e tej ustawy – z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zwolniona jest strona skarżąca w sprawach ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych [...].

Sąd uznał, że wskazana uchwała znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. W tej sytuacji zauważyć należy, że na stronie skarżącej nie ciążą w niniejszej sprawie żadne koszty sądowe (z mocy art. art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.), co z kolei powoduje, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie należało umorzyć.

Odnośnie natomiast przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, Sąd wyjaśnia, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.),a w zakresie częściowym, gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący poinformował, że informacje w sprawie V SA/Wa 3969/15 będą tożsame z informacjami przesłanymi w piśmie z 22 lutego 2016 r. zatytułowanym "uzupełnienie wniosku..." do sprawy o sygn.akt V SA/Wa 2820/15. Do pisma z 9 marca 2016 r. skarżący nie załączył jakichkolwiek dokumentów oraz nie udzielił jakichkolwiek informacji. Żądanych informacji skarżący nie uzupełnił także wnosząc sprzeciw, w którym wyraził jedynie swoje niezadowolenie z wymiaru sprawiedliwości.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny, ugruntowane w orzecznictwie zasady rozpoznawania wniosków o przyznanie prawa pomocy oraz przepisy regulujące instytucję prawa pomocy wskazać należy, że już sama okoliczność, że skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu - bo tak należy ocenić niezłożenie dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz niezłożenie jakichkolwiek wyjaśnień do niniejszej sprawy - jest wystarczająca do negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W takiej sytuacji nie było możliwe podjęcie innego rozstrzygnięcia niż odmowa przyznania prawa pomocy, ponieważ brak dodatkowych informacji uniemożliwił porównanie wysokości obciążeń finansowych, z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Zasadnie zatem starszy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do niego wystąpiła.

Należy również zwrócić uwagę, że we wszystkich wskazanych sprawach skarżącemu odmawiano przyznania prawa pomocy, z uwagi na niepełne i nieprecyzyjne przedstawienie sytuacji finansowej i rodzinnej, a więc z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania do przedstawienia dodatkowych informacji oraz dokumentów. Dlatego – nawet gdyby opierać się o dokumenty i wyjaśnienia składane w innych sprawach – to niemożliwe było uznanie, że skarżący wykonał wezwanie Sądu skierowane w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie prawa pomocy. Konsekwencją niepełnego przedstawienia sytuacji strony był brak możliwości oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, w świetle przesłanki wskazanej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc dokonanie oceny, czy skarżący jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. Jest bowiem oczywiste, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy nie może ocenić wniosku inaczej niż poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa strony nie jest w pełni wyjaśniona. Dlatego w każdej sprawie, w której skarżący występuje o prawo pomocy konieczne jest skierowanie do wnioskodawcy wezwania w związku z art. 255 p.p.s.a., a obowiązkiem skarżącego jest udzielenie odpowiedzi na wezwanie.

W postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W innych orzeczeniach (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Dodatkowo należy wskazać, że skarżący jest osobą, która zainicjowała liczne postępowania sądowe i administracyjne (119 postępowań sądowoadministracyjnych). W postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby dopuszczalne jedynie wyjątkowo przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez Skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Podzielając powyższe stanowisko dodać trzeba, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej wnioskującej strony, która winna być wykazana zgodnie z obwiązującymi przepisami (por. postanowienia NSA z dnia 28 maja 2013 r. o sygn. akt II OZ 395/13; z dnia 3 października 2012 r. o sygn. akt II GZ 341/12; z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt II GZ 235/12 ). Jak to natomiast wyżej uzasadniono, wnioskodawca nie wykazał w niniejszym postępowaniu, że spełnia przesłanki do udzielenia mu praw pomocy w zakresie całkowitym. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby.

Reasumując, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 249a p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.