Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 783/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi F. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu nieruchomości rolnej na własność Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza na rzecz F. S. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku F. S. z dnia [...] o unieważnienie decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] oraz ustalenia odszkodowania za przejęte gospodarstwo rolne, decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 k.p.a odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] o przejęciu na własność bez odszkodowania nieruchomości rolnej i leśnej niezabudowanej o powierzchni 5,07 ha położnej we wsi S. gmina N. oznaczonej nr ewidencyjnym działek [...] od władającego W. S.. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż we wniosku z dnia [...] F. S. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w S. o ustalenie właściciela prawnego nieruchomości położonych we wsi S., natomiast we wniosku z dnia [...] o wskazanie, czy jego ojciec - W. S. został wpisany w ewidencji gruntów jako właściciel działek. W kolejnym wniosku z dnia [...] skierowanym do Wojewody [...] strona wniosła o zwrot gruntów o pow. 5,07 ha oraz o ustalenie odszkodowania za przejęcie gruntów na podstawie decyzji z dnia [...]. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a w wyniku wniesionego od tej decyzji odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie wskazując, że Wojewoda [...] nie jest organem właściwym w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w S. odwołanie F. S. od decyzji Wojewody [...].

Przedmiotem niniejszego postępowania jest więc decyzja Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] o przejęciu od władającego - W. S. na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej i leśnej z tytułu niezamieszkiwania i odłogowania gruntów. F. S. będący następcą prawnym W. S. podniósł, iż decyzja o przejęciu nieruchomości jest niezgodna z obowiązującym prawem, ponieważ nieruchomość ta nie została opuszczona, do końca 1988 roku zapłacone zostały podatki, a jej ewentualne przejęcie powinno nastąpić na podstawie aktu notarialnego za odszkodowaniem. Dodatkowo wskazał, iż jego ojciec - W. S. figurował w ewidencji gruntów jako posiadacz, a od roku 1963 użytkownikiem nieruchomości była H. K.. F. S. podniósł także, że jego rodzice nigdy nie otrzymali decyzji o przejęciu nieruchomości, kopię decyzji o przejęciu nieruchomości wnioskodawca otrzymał natomiast ze Starostwa Powiatowego w S. w sierpniu 2002 roku.

Mając zatem na uwadze poczynione ustalenia faktyczne organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz Nr 11, poz. 79 ze zm.) stanowiącego podstawę prawą zaskarżonej decyzji o przejęciu nieruchomości, grunty mogły być przejęte na własność Państwa, jeżeli występowanie odłogów na gruntach rolnych dotyczyło nieruchomości, których właściciele, ich dzieci lub rodzice nie zamieszkiwali, co najmniej od 2 lat w miejscu położenia tych nieruchomości. Stosownie zaś do art. 4 pkt 4 powołanej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o właścicielu - to należy rozumieć przez to również posiadacza. W świetle powyższej regulacji przejęcie gruntów mogło być zastosowane również w stosunku do posiadaczy. Na podstawie analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że w toku postępowania zmierzającego do przejęcia nieruchomości, posiadacz nie zamieszkiwał w miejscu położenia gruntów (zamieszkiwał w Ostródzie). Z prowadzonej od 1965 roku ewidencji gruntów wynika, że posiadaczem nieruchomości był W. S., a użytkownikiem H. K., zaś z kolejnego rejestru prowadzonego od 1963 roku władającym nieruchomością był W. S. i nie było wpisu o użytkowniku. Na podstawie sporządzonego w dniu 29 sierpnia 1988 roku protokołu z przesłuchania świadka - sołtysa wsi S. ustalono, że grunty nie były uprawiane od co najmniej 5 lat, a w dniu 2 września 1988 roku W. S. odebrał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie W. S. wniósł w piśmie z dnia [...] o przejęcie przedmiotowej nieruchomości z powodu jej opuszczenia na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania.

Odnosząc się do kwestii nie otrzymania decyzji o przejęciu nieruchomości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że decyzja została doręczona w dniu [...] co potwierdza zwrotne potwierdzenie jej odbioru.

W dniu [...] F. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Wskazał, iż art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie dotyczy nieruchomości, których właściciele są osobami trwale niezdolnymi do pracy. W dniu wydania decyzji o przejęciu nieruchomości W. S. i jego żona byli rencistami posiadającymi I grupę inwalidzką, ojciec nie poruszał się i miał utrudniony kontakt z rzeczywistością. Odwołując się natomiast do treści art. 44 ust. 1 podniósł, iż regulacja tego przepisu nie dotyczy nieruchomości, których odłogowanie spowodowane zostało innymi, niezależnymi od właściciela przyczynami. W 1983 roku nastąpiła zmiana w rejestrze gruntów – "posiadacz" został zastąpiony "władającym", o której organ rejestrowy nie powiadomił rodziców mieszkających od 1962 roku w Ostródzie. Skarżący wskazał, że ustawa z 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie zawiera pojęcia władający, brak jest również definicji w słowniku ortograficznym, co powoduje, że decyzja jest niezgodna z prawem. Organ nie mógł bowiem przejąć nieruchomości od władającego lecz tylko od posiadacza. Podniósł ponadto, że pomimo przejęcia nieruchomości, podatki zostały ściągnięte z renty matki, podczas gdy przepis art. 45 ust. 4 powołanej ustawy stanowi, iż zobowiązania podatkowe oraz inne zobowiązania wobec Państwa właścicieli przejętych przez Państwo gruntów, mających związek z tymi gruntami, podlegają umorzeniu. Przejęcie gruntów bez odszkodowania i ściągnięcie podatków po dokonanym już przejęciu nosi w ocenie skarżącego znamiona bezprawności i powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, która nie została ogłoszona - brak protokołu z ogłoszenia i nie uprawomocniła się w ustawowym terminie, ponieważ data wydania decyzji jest tożsama z datą uprawomocnienia. W. S. otrzymał decyzję w dniu [...], a zatem już po jej uprawomocnieniu, co pozbawiło go możliwości złożenia odwołania.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia dodatkowo wskazał, że przepisy dotyczące ewidencji gruntów posługują się pojęciem "władający gruntem", a pojęcie to oznacza osobę, która faktycznie włada gruntem. Zgodnie natomiast z przepisami obowiązującymi w chwili założenia ewidencji tj. załącznikiem do zarządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 1969 roku, zasady i sposób zakładania i prowadzenia ewidencji gruntów oraz sporządzania wykazów gruntów, w ewidencji podaje się osobę, właściciela oraz tego, który gruntem faktycznie włada, zwanego dalej "władającym" a gdy osoba właściciela nie jest znana, tylko władającego ( § 2 ust. 3 i 4 załącznika). Władanie gruntem oznacza zaś posiadanie samoistne, to jest faktyczne władanie gruntem jak właściciel. Obowiązkiem natomiast właściciela lub osoby władającej było zgłaszanie organowi prowadzącemu ewidencję wszelkich zmian, które zachodziły w danych objętych ewidencją. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, organ odwoławczy wskazał, iż przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie, ponieważ ochrona wynikająca z powołanego przepisu mogłaby mieć zastosowanie gdyby rodzice w ciągu ostatnich 2 lat przed stwierdzeniem odłogowania gruntów stali się trwale niezdolni do pracy w gospodarstwie. Będący natomiast przedmiotem przejęcia grunt nie był uprawiany od wielu lat, a posiadacz nie był nim zainteresowany od 1962 roku. Odnosząc się do daty uprawomocnienia się decyzji z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż decyzja została doręczona stronie w dniu 22 października 1988 roku, od której w ciągu 14 dni strona miała możliwość złożenia odwołania. Decyzja zawiera błędną klauzulę o uprawomocnieniu się, gdyż dniem jej uprawomocnienia jest 5 listopada 1988 roku, jednakże błąd ten nie stanowi podstawy do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi F. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że decyzja Naczelnika Gminy w N. o przejęciu na własność Państwa gruntu bez odszkodowania jest nieważna oraz o załączenie w poczet dowodów tzw. "teczki gminnej dotyczącej nieruchomości i tabel likwidacji nr 18 dot. gminy Dolec ...". W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na przepis art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wskazał, że rodzice byli osobami niezdolnymi do pracy, ojciec - W. S., urodzony w dniu [...], z uwagi na chorobę i zaawansowany wiek od roku 1968 pobierał rentę inwalidzką, a matka od 1979 roku. Z uwagi na zły stan zdrowia rodzice byli niezdolni do pracy, a więc niezdolni do uprawiania gruntów rolnych. Podniesiony przez organy administracji zarzut, że grunty rolne były odłogowane jest w ocenie skarżącego nietrafny, ponieważ rodzice korzystali z ochrony, o której mowa w art. 44 ust. 2 powołanej ustawy. Odnosząc się do kwestii nieużytkowania gruntów skarżący wyjaśnił, iż do 1963 roku grunty były użytkowane przez rodziców, a po 1963 roku grunt został oddany w dzierżawę H. K. na czas nieokreślony. Oddanie w dzierżawę gruntu nie oznacza jednak, że właściciel przestał się gruntem interesować. Zdaniem skarżącego dokonane w 1983 roku w rejestrze gruntów wpisy, dokonane zostały z rażącym naruszeniem prawa i bezpodstawnie, a o zmianach wpisów rodzice skarżącego nie zostali powiadomieni. Skarżący wskazał dalej, że podatek za przejęte grunty rolne został opłacony do końca 1988 roku, a decyzję o przejęciu nieruchomości wydano w dniu [...]. Stwierdzony natomiast przez organ odwoławczy błąd w klauzuli o uprawomocnieniu się decyzji został dokonany rozmyślnie (celowo), by uniemożliwić złożenie odwołania. Skarżący wyjaśnił również, iż sporne grunty były wcześniej własnością matki - M. S., a po przejęciu gruntów przez Skarb Państwa na podstawie aktu nadania grunty otrzymał ojciec - W. S.. Kwestie te nie zostały jednak szczegółowo wyjaśnione przez organy administracji orzekające w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów podniesionych w skardze, wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko organ podkreślił, iż celem prowadzonego postępowania jest stwierdzenie, czy decyzja Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] nie została dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. Podniesione przez skarżącego zarzuty, nie są i nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż od 1965 roku w ewidencji gruntów widnieje zapis, zgodnie z którym W. S. jest władającym gruntem, a H. K. użytkownikiem. Nie kwestionowana jest okoliczność, że rodzice skarżącego opuścili gospodarstwo na początku lat 60-tych, a w dacie wydania decyzji o przejęciu nieruchomości nie mieszkali we wsi S. i gospodarstwa nie uprawiali. Po wszczęciu postępowania ojciec skarżącego - W. S. w piśmie z dnia 19 września 1988 roku zawarł prośbę o przejęcie gospodarstwa przez Skarb Państwa z tytułu opuszczenia gruntu i to bez odszkodowania. Ponadto w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości ustalono, że grunty rolne nie były uprawiane przez okres dłuższy niż wymagał tego obowiązujący wówczas przepis art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, a powoływany przez stronę przepis art. 44 ust. 2 nie mógł mieć zastosowania, ponieważ gospodarstwo rolne zostało opuszczone przez rodziców skarżącego wiele lat wcześniej, zanim stali się inwalidami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia, następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi).

Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając zatem skargę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, oraz procesowego mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie, po rozpoznaniu wniosku F. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N. z dnia [...] o przejęciu na własność bez odszkodowania nieruchomości rolnej i leśnej niezabudowanej o powierzchni 5.07 ha położonej we wsi S. gmina N., decyzją z dnia [...] , nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymaną w mocy przez decyzję tegoż Kolegium rozpoznającego ponownie sprawę z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 k.p.a odmówiono stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z 1988 r.

Jako podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji powołano przepis art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79 ze zm.), stanowiący, że jeżeli występowanie odłogów na gruntach rolnych dotyczyło nieruchomości, których właściciele, ich dzieci lub rodzice nie mieszkają co najmniej od 2 lat w miejscu położenia tych nieruchomości, grunty, te mogą być przejęte na własność Państwa. Przepis art. 39 ust. 6 stosuje się odpowiednio. Z brzmienia art. 44 ust. 2 powołanej ustawy wynika zaś, że przepis ust. 1 nie dotyczy nieruchomości, których właścicielami są osoby małoletnie lub ubezwłasnowolnione, trwale niezdolne do pracy, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności oraz gdy występowanie odłogów spowodowane jest innymi, niezależnymi od właściciela przyczynami.

Przejęcie gruntów rolnych i leśnych na rzecz Państwa było zatem uzależnione od ustalenia przez organy orzekające w sprawie, czy grunty te zostały faktycznie opuszczone przez właściciela, z jakich przyczyn w jakim czasie.

Analiza zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego wykazała, że ustalenia faktyczne organy administracji publicznej oparły się na prowadzonej od 1965 roku ewidencji gruntów, z której wynika, że posiadaczem będącej przedmiotem przejęcia nieruchomości był W. S. – ojciec F. S. - skarżącego, a użytkownikiem H. K., na podstawie zaś kolejnego rejestru prowadzonego od 1983 roku ustalono, że władającym nieruchomością był W. S. i nie był już wpisu o użytkowniku.

W oparciu natomiast o sporządzony w dniu [...] protokół z przesłuchania świadka - sołtysa wsi S. ustalono, że grunty nie były uprawiane od co najmniej 5 lat, a w dniu 2 września 1988 roku W. S. odebrał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości, w odpowiedzi na które wniósł o przejęcie przedmiotowej nieruchomości z powodu jej opuszczenia. Decyzją z dnia [...] skierowaną do władającego nieruchomością – W. S., Naczelnik Gminy w N. orzekł o przejęciu na własność bez odszkodowania nieruchomości rolnej i leśnej niezabudowanej o powierzchni 5,07 ha położnej we wsi S. gmina N. podnosząc w uzasadnieniu, że W. S. ze względu na swój podeszły wiek oraz fakt zamieszkiwania w innym miejscu, znacznie oddalonym od miejsca położenia będącej przedmiotem przejęcia nieruchomości, nie jest w stanie użytkować gruntów.

W ocenie Sądu powyższa decyzja jest wadliwa, ponieważ została skierowana i doręczona, jak wynika z dowodów doręczeń jedynie W. S., podczas gdy z okoliczności faktycznych sprawy oraz zarzutów podniesionych przez skarżącego wynika, że sporne grunty były wcześniej własnością matki - M. S., a po przejęciu gruntów przez Skarb Państwa na podstawie aktu nadania grunty otrzymał ojciec - W. S.. Po przejęciu nieruchomości, wszystkie zobowiązania podatkowe zostały jednak ściągnięte z renty matki.

Kwestia prawa własności gruntu oraz formy przekazania gruntu nie zostały jednak w sposób dostatecznie wnikliwy wyjaśnione przez organy administracji orzekające w sprawie, a nie doręczenie decyzji stronie - (M. S.) pozbawiło ją możliwości zakwestionowania decyzji, co narusza zagwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu administracyjnego (art. 78 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP) i niewątpliwe stanowi podstawę do wznowienia postępowania niezależnie od okoliczności, że np. niezapewnienie udziału strony w postępowaniu mogło spowodować powstanie szkody.

Organy administracji w toku sprawy nie zajmowały się sytuacją faktyczną żony W. S. w celu wykazania w stosunku do niej zaistnienia przesłanek art. 44 ust.1 i 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz Nr 11, poz. 79 ze zm.), tak więc zastosowana postawa prawa w kwestionowanej decyzji z 1988 r. do całej przejętej nieruchomości była nieuzasadniona. Tym bardziej, że nieruchomość ta wchodziła w skład małżeńskiej wspólności ustawowej a więc była współwłasnością łączną (niepodzielną).

Powyższe koresponduje z dalszą częścią wywodów uzasadnienia.

Należy stwierdzić, iż grunty nabywane w trybie aktu nadania ziemi na podstawie dekretu o reformie rolnej, podobnie jak i nabywane aktem własności na podstawie ustawy z 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych co do zasady wchodziły do małżeńskiej wspólności ustawowej, w której małżonkowie pozostawali niezależnie, na którego z małżonków opiewał akt. To ugruntowane stanowisko doktryny potwierdzone utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego potwierdza komentarz do art. 32 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1990 pod redakcją Janusza Pietrzykowskiego str. 171 – 172.

W zaistniałej sytuacji oparcie się przez organy administracji przy wydaniu decyzji z 10 października 1988 r. jedynie na wypisie z rejestru gruntów, który nie wiadomo na podstawie jakich dokumentów był aktualizowany bez ustalania właściciela ( współwłaściciela ) gruntu doprowadziło również do odjęcia prawa własności jego żonie. W. S., składając swe oświadczenie z 23 września 1988 roku nie był uprawniony do rozporządzania całą nieruchomością.

Zgoda właściciela na przejęcie gruntów, wobec braku spełnienia przesłanek z art. 41 ust 1 ustawy nie dawała podstaw do wydania decyzji w tym trybie.

Wydając zaskarżoną decyzję organ administracji pominął także zupełnie fakt, że w 1983 roku nastąpiła zmiana w rejestrze gruntów – pojęcie "posiadacza" zostało zastąpione pojęciem "władający", a przepisy ustawy z dnia 26 marca 1982 roku o ochronie gruntów rolnych i leśnych, będącej podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia nie posługiwały się pojęciem "władający". Okoliczności dokonanej w ewidencji gruntów, jej zmiany nie zostały również przez organy ustalone, a wydanie decyzji o przejęciu gruntów w stosunku do "władającego" gruntem W. S., nie legitymującego się prawem własności gruntów ( które nie zostało ustalone ) może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Okoliczności powyższe będą podlegały wyjaśnieniu w dalszym toku postępowania.

Nie można podzielić również poglądu zaprezentowane przez organ, iż "Władanie gruntem oznacza zaś posiadanie samoistne, to jest faktyczne władanie gruntem jak właściciel".

W doktrynie prawa cywilnego "władanie gruntem" rozumiane jest jako władanie samoistne tzw. właścicielskie mogące prowadzić do nabycia prawa np. w drodze zasiedzenia i władanie zależne ( władztwo prekaryjne ), którego nie można utożsamiać z właścicielskim, nie prowadzące do nabycia prawa własności.

Powyższe potwierdza niedostateczne wyjaśnienie zakresu pojęciowego stosowanych przepisów przez organ.

Odnosząc się do dalszych zarzutów i argumentów zawartych w skardze należy stwierdzić, iż są one również zasadne. Z treści bowiem art. 44 ust. 2 powołanej ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wynika, że przejęcie na własność Państwa odłogów na gruntach nie dotyczyło nieruchomości, których właściciele są osobami trwale niezdolnymi do pracy albo osobami powołanymi do służby wojskowej lub pozbawionymi wolności oraz gdy występowanie odłogów spowodowane jest innymi, niezależnymi od właściciela przyczynami.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest natomiast fakt, że rodzice skarżącego w dniu wydania decyzji o przejęciu gruntów na własność Państwa byli osobami niezdolnymi do pracy i korzystali z ochrony przewidzianej w powołanym przepisie art. 44 ust. 2 ustawy. Ojciec skarżącego - W. S., urodzony w dniu [...], z uwagi na chorobę, zaawansowany wiek i utrudniony kontakt z rzeczywistością od roku 1968 pobierał rentę inwalidzką, a matka – M. S. od 1979 roku. Z uwagi zatem na podeszły wiek i zły stan zdrowia rodzice skarżącego byli niezdolni do pracy, a więc niezdolni do uprawiania gruntów rolnych.

Odnosząc się do kwestii nieużytkowania gruntów skarżący wyjaśnił, iż do 1963 roku grunty były użytkowane przez rodziców, a po 1963 roku grunt został oddany w dzierżawę H. K. na czas nieokreślony, a więc władztwo samoistne pozostało przy małżonkach S., zależne władztwo posiadał dzierżawca. Z dowodów, na które powołuje się organ, zeznania sołtysa wsi S. wynika, że co najmniej od 5 lat grunt jest nieużytkowany. Oznacza to, że grunt leżał odłogiem od roku 1983, skutki zaś w postaci trwałej niezdolności do racy, o których traktuje przepis art. 44 ust. 2 omawianej ustawy nastąpiły znacznie wcześniej, bo najprawdopodobniej w 1968 roku w stosunku do W. S. i w 1979 roku w stosunku do M. S..

Okoliczności tych jednak organy dostatecznie nie wyjaśniły, a sam fakt oddania gruntu w dzierżawę nie oznacza, że właściciel gruntu przestał się nim interesować zwłaszcza, że – na co zwraca uwagę skarżący – zobowiązania podatkowe należne z tytułu posiadanego gruntu zostały opłacone do końca roku 1988.

Niezależnie od powyższych rozważań należy również wskazać, iż zaskarżone decyzje zostały wydane w wyniku rozpoznania wniesionego przez F. S. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w N.z dnia 10 października 1988 roku o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej i leśnej położnej we wsi S. gmina N.. Stwierdzenie nieważności decyzji jest natomiast nadzwyczajnym środkiem kontroli i wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

W treści natomiast zaskarżonych decyzji organy administracji nie omówiły (rozważyły) przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji, co w ocenie Sądu jest niedopuszczalne, gdyż pozbawia stronę możliwości ustalenia konkretnej podstawy prawnej i zgłaszania w tym przedmiocie swoich argumentów.

W rozpoznawanej zatem sprawie konieczność eliminacji z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wynikała zatem z naruszenia przez organy administracji publicznej art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zgodnie bowiem z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a organy administracji publicznej mają obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. To na organie administracji publicznej, w myśl art. 77 § 1 k.p.a., ciąży ciężar dowodu, nie może on więc jedynie biernie oczekiwać na dowody zgłoszone przez stronę. Rządząca zaś postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7 i art. 77 k.p.a) wymaga, aby w toku postępowania organy podejmowały wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2000 roku, sygn. akt V SA 948/00).

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji publicznej zobowiązane są zatem do wszechstronnego i rzetelnego zgromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy w oparciu o materiał dowodowy rozstrzygający w sposób jednoznaczny kwestię prawa własności nieruchomości w dniu wydania decyzji o jej przejęciu, uwzględniając przy tym obowiązujący między małżonkami ustrój małżeński oraz charakter prawny aktu, na podstawie którego grunty, które stanowiły własność matki skarżącego - M. S., po przejęciu na Skarb Państwa otrzymał ojciec - W. S.. Rozważając kwestię nieużytkowania gruntów organy administracji obowiązane są do zbadania kiedy grunty przestały być użytkowane przez rodziców skarżącego oraz kiedy grunty zostały oddane w dzierżawę biorąc również pod uwagę okoliczności, że rodzice skarżącego w dniu wydania decyzji o przejęciu gruntów na własność Państwa byli osobami niezdolnymi do pracy – oboje bowiem ze względu na swój podeszły wiek i stan zdrowia pobierali rentę inwalidzką.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na stwierdzone uchybienia prawa materialnego oraz prawa procesowego, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uprawniony był orzec o uchyleniu zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Z uwagi natomiast na charakter prawny rozstrzygnięcia (nie ma przymiotu wykonalności), nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze i na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w sentencji wyroku.