Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 466/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 8, art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 kwietnia 2015 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działająca z upoważnienia Burmistrza Nysy, przyznała T. R. specjalny zasiłek celowy na zakup żywności, odzieży, obuwia, środków czystości i higieny osobistej, bielizny osobistej oraz częściowe pokrycie opłat, leków, spłatę długów u znajomych i w spółdzielni mieszkaniowej w wysokości 30 zł (pkt 1) i odmówiła przyznania zasiłku celowego (pkt 2). Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 2, art. 8, art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163), po ponownym rozpoznaniu wniosku strony na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 552/14, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2014 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji OPS w Nysie z dnia 19 grudnia 2013 r., nr [...], z uwagi na nierozpoznanie w całości wniosku strony.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ podał, że wnioskiem z dnia 2 grudnia 2013 r. T. R. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o przyznanie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Organ wyjaśnił, że zasiłek celowy, o jakim mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w tym na pokrycie wydatków związanych z zakupem leków, żywności, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw mieszkania, a także kosztów pogrzebu. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej warunkuje kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), ustalono kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej - w wysokości nieprzekraczającej 542 zł, a dla osoby w rodzinie - w wysokości nieprzekraczającej 456 zł. Pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. W dalszej kolejności organ podał, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że T. R. od 2 sierpnia 2013 r. jest żonaty, jednak oświadczył, że pomimo zmiany stanu cywilnego nadal mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego źródłem utrzymania w listopadzie 2013 r. była renta inwalidzka w wysokości 690,55 zł (po potrąceniach, w tym należności alimentacyjnych). Wydatki poniesione przez wnioskodawcę wyniosły: telefon i Internet - 135 zł, energia elektryczna - 80 zł, gaz - 51,86 zł, lekarstwa - 22,22 zł. Wnioskodawca nie reguluje natomiast opłat czynszowych, co doprowadziło do powstania zadłużenia (na dzień 31 sierpnia 2013 r. - 36.742,87 zł). Organ zauważył, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 542 zł, w związku z czym T. R. nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego, jednak zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy, specjalny zasiłek celowy przysługuje w szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy dochód osoby przekracza kryterium dochodowe. Podkreślił, że T. R., zgodnie z orzeczeniem, jest zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 lipca 2012 r. ustalono, że wnioskodawca ze względu na zaburzenia gospodarki lipidowej wymaga diety ubogolipidowej i stosowania leków. Ustalono również, że wnioskodawca choruje na padaczkę objawową z charakteropatią, dyskopatię szyjną (po czterokrotnej operacji kręgosłupa z powodu dyskopatii), niedowład wiotki obu kończyn dolnych (porusza się samodzielnie przy pomocy kul łokciowych), zaburzenia gospodarki lipidowej, wypadanie przedniego płatka zastawki mitralnej, chorobę niedokrwienną serca. Odnotował organ, że w trakcie przesłuchania ustalono, że wnioskodawca oczekuje pomocy finansowej na zakup: żywności dostosowanej do diety ubogolipidowej - ok. 400 zł; odzieży (kurtka, spodnie, sweter) - ok. 200 zł; obuwia wraz z dostosowaniem do skrótu kończyny dolnej - ok. 150 zł; bielizny osobistej (podkoszulki, skarpety, spodenki w ilości 5 sztuk każda) - ok. 50 zł; na częściowe pokrycie opłat, spłatę długów u znajomych, które na dzień 13 grudnia 2013 r. wynosiły 1200 zł, a obecnie ok. 3.000 zł; spłatę zadłużenia w spółdzielni, które nadzień 13 grudnia 2013 r. wynosiło ok. 40.000 zł, a obecnie ok. 50.000 zł; zakup leków z niezrealizowanych recept w listopadzie 2013 r. oraz lekarstw, środków czystości i higieny osobistej (pasta mydło, proszek, płyn do mycia naczyń i urządzeń sanitarnych) - ok. 50 zł. Organ pierwszej instancji zauważył, że zgodnie z art. 2 ww. ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Pomoc społeczna ma na celu wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organ podkreślił, że ze względu na ograniczony budżet, jakim dysponuje Ośrodek, przyznawanie pomocy uzależnione jest od liczby osób ubiegających się o pomoc oraz od wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Wskazał również, że sytuacja życiowa T. R. jest mu dobrze znana, ponieważ strona od co najmniej 1994 r. jest objęta pomocą finansową, a od 2004 r. otrzymuje zasiłek celowy lub specjalny zasiłek celowy. Wyjaśnił także, że zasiłek celowy w wyższej wysokości jest przyznawany rodzinom z dziećmi, osobom samotnie wychowującym dzieci, osobom, które nie posiadają dochodu lub mają bardzo niski dochód, zaś w niższej wysokości osobom i rodzinom, w których choćby jedna osoba otrzymuje stały comiesięczny dochód i jest mała różnica pomiędzy dochodem faktycznym rodziny a kryterium dochodowym, ustalonym zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Górna wysokość zasiłku celowego dla rodzin wynosi 250 zł, natomiast dla osób samotnych 150 zł, w zależności od tego, na co dana osoba lub rodzina przeznaczy zasiłek. Zasiłek celowy w wysokości 150 zł dla osób samotnych oraz w wysokości 250 zł dla rodzin przyznawany jest natomiast w okresie zimowym na zakup opału. Zdaniem organu, T. R. jest osobą samotną posiadającą stały dochód i dlatego - w jego sytuacji - nie można przyznać zasiłku w takiej samej wysokości jak dla osoby samotnej bez dochodu, czy też dla rodziny z trójką dzieci. Organ podkreślił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy na tle innych rodzin objętych pomocą społeczną jest w miarę dobra. T. R. ma stały comiesięczny dochód w postaci renty, zaś większość osób samotnych korzystających z pomocy społecznej to osoby o bardzo niskim dochodzie lub bez dochodu. Biorąc pod uwagę ograniczone środki finansowe oraz dużą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, organ postanowił przyznać stronie pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 30 zł.

Końcowo, organ przedstawił analizę wydatków na świadczenia pomocowe oraz wielkość posiadanych na ten cel środków, argumentując, że w marcu 2015 r. wysokość zasiłków kształtowała się na poziomie od 30 zł do 250 zł, w zależności od sytuacji wnioskodawcy i możliwości finansowych Ośrodka. W 2015 r. Ośrodek posiadał na zasiłki celowe 60.833 zł miesięcznie, stąd przeciętna zasiłków dla rodzin wyniosła 80 zł, a dla osób samotnych przeciętnie 50 zł. Organ nadmienił też, że łączna wysokość nieodebranych przez T. R. świadczeń z pomocy społecznej wynosi 3.620 zł.

Nie godząc się z powyższą decyzją, T. R. wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, mające wpływ na wynik sprawy. Wskazał na swój stan zdrowia oraz na fakt, że we wrześniu i październiku 2012 r. pozbawiono go wszelkich środków pieniężnych. Zarzucił organowi pierwszej instancji, że nie odniósł się do wyroków sądów administracyjnych, m.in. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, a także, że przyznając pomoc w formie zasiłku na zakup odzieży, obuwia, środków czystości i higieny osobistej, leków i opłaty, pominął kwestię konserwacji mieszkania (drobnych napraw) oraz nie wskazał, jak odwołujący się ma rozdysponować środki na wymienione cele. Poza tym, przyznając przedmiotowy zasiłek organ pominął potrzeby związane z zakupem żywności i ciepłego posiłku, a także nie wyjaśnił, jakie działania podejmie wobec skarżącego, zważywszy na orzeczoną eksmisję z mieszkania. T. R. zauważył, że gdy w Gminie była wyższa liczba bezrobotnych, to wówczas otrzymywał większą pomoc materialną niż w chwili obecnej, gdy bezrobocie zmalało. W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o zmianę kwestionowanej decyzji oraz zażądanie od OPS: akt z orzeczeniami o niepełnosprawności, listy świadczeń z dwunastu miesięcy, kwartalnych rozliczeń i wniosków o dotację kierowanych do Wojewody Opolskiego, decyzji o wysokości opłat czynszowych, zaświadczenia o wysokości renty. Nadto domagał się ponownego przeliczenia wcześniej przyznanych zasiłków celowych lub specjalnych zasiłków celowych i "wyrównanie ich do poziomu minimum pięciokrotnej jego wysokości" oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania odwoławczego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 24 lipca 2015 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, po zrelacjonowaniu stanu faktycznego i przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8 oraz art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163), zwanej dalej ustawą, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji o przekroczeniu przez stronę kryterium dochodowego, co uniemożliwiło przyznanie jej zasiłku celowego. Kolegium uznało, podobnie jak organ pierwszej instancji, że skarżący kwalifikował się natomiast do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Ponadto stwierdziło, że przyznając stronie jednorazowy specjalny zasiłek celowy w wysokości 30 zł, czyli w najniższej wysokości, nie zostały naruszone granice uznania administracyjnego. Organ pierwszej instancji wyjaśnił bowiem szczegółowo, jakimi kryteriami się kieruje przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej i dlaczego przyznał stronie świadczenie w takiej, a nie innej wysokości. Wskazał również, że zasiłek celowy w niższej wysokości jest przyznawany w sytuacji, gdy osoba ma stałe comiesięczne źródło dochodu i istnieje mała różnica między kryterium dochodowym a posiadanym przez stronę dochodem. T. R. posiada comiesięczny dochód w postaci renty z ZUS i dlatego nie można porównać jego sytuacji z sytuacją osoby samotnej bez dochodu, czy też rodziny z dziećmi. Organ odwoławczy podkreślił, że znaczenie w sprawie ma także fakt nieodebrania przez T. R. przyznanych mu świadczeń, ponieważ kwotę tych świadczeń mógłby przeznaczyć na zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb bytowych. Zauważył nadto, że organ pierwszej instancji nie ma obowiązku przyznania świadczenia z pomocy społecznej w takiej wysokości, która w całości pokrywa żądania osoby zawarte we wniosku o pomoc. Natomiast co do zarzutu strony odnośnie zbyt małej kwoty pomocy, Kolegium podkreśliło, że kwestia wysokości przyznanego świadczenia została wyjaśniona w zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący, z podaniem kryteriów, jakimi kieruje się organ pomocy społecznej przy przyznawaniu zasiłku. Ponadto przedmiotem sprawy było rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na potrzeby zgłoszone w trakcie przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego. Z tego względu zarzut odwołania dotyczący niewskazania w decyzji, jakie działania organ zamierza podjąć w związku z ciążącym na stronie wyrokiem o eksmisję, nie znajdują uzasadnienia, bowiem wychodzą poza zakres rozpatrywanej sprawy. Pozostałe zaś zarzuty nie odnoszą się do sprawy, której przedmiotem było ustalenie, czy wnioskodawca, pomimo posiadanego dochodu przekraczającego kwotę kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej, był uprawniony do otrzymania specjalnego zasiłku celowego z pomocy społecznej.

Na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt II SO/Op 41/15, przyznano T. R. prawo pomocy w formie ustanowienia adwokata oraz umorzono postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W skardze skierowanej do tut. Sądu ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, jako że narusza ona przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a to: art. 7, art. 77 w zw. z art. 10 § 1, art. 85, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a także art. 6 w zw. z art. 7 i art. 77 K.p.a., co polegało na pobieżnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego oraz nieuwzględnieniu zarzutów odwołania, a ponadto na naruszeniu zasady praworządności przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię przepisów stanowiących podstawę rozstrzygania. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego w całości, pełnomocnik wnioskował ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego udzielonego z urzędu. Akcentował, że zły stan zdrowia oraz brak środków na utrzymanie, powinno skutkować przyznaniem skarżącemu pomocy w wyższej wysokości. Zarzucił, że naruszono uznanie administracyjne, pomijając przy rozstrzyganiu zasadę uwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Ponadto, stosując uznanie administracyjne, organ powinien wyjaśnić powody wydania takiej, a nie innej decyzji, by sąd administracyjny mógł zbadać, czy rozstrzygnięcie nie jest dowolne. Zdaniem pełnomocnika, sytuacja, w jakiej obecnie znajduje się skarżący nie została poddana dostatecznej analizie, a to świadczy o istotnym naruszeniu prawa formalnego oraz zasady praworządności (art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP) oraz zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.). Wraz ze skargą pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi, a w przypadku przywrócenia terminu do wniesienia skargi - o jej oddalenie. Kolegium odnotowało, że skarga została wniesiona przez pełnomocnika z uchybieniem ustawowego terminu, zaś odnośnie żądania oddalenia skargi stwierdziło, że podtrzymuje w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Op 466/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) zwanej P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To z kolei oznacza, że sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. W zakresie dokonywanej oceny legalności nie może jednak wykraczać poza sprawę, której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie i oceniać działań organów, które nie są związane ze sprawą w jej znaczeniu przedmiotowym.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji i - na podstawie art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie oraz według powołanych kryteriów, wykazała, że odpowiadają one przepisom prawa. W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo zastosowało w sprawie przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wykazało bowiem, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie pozwalającym na właściwe rozstrzygnięcie sprawy oraz prawidłowo zastosował przepisy prawa stanowiące podstawę procedowania w sprawie. Dodać należy, że stosownie do wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Op 552/14, organy administracji objęły postępowaniem wszystkie zgłoszone przez stronę potrzeby, a decyzje odnoszą się do całości wniosku.

Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nadal zwanej w skrócie "ustawą", oraz cyt. wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zwanego "rozporządzeniem".

Wniosek skarżącego z dnia 2 grudnia 2013 r. dotyczący objęcia go pomocą społeczną zawierał żądanie przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednakże, stosownie do przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Wskazane kryterium dochodowe określone zostało w przepisach rozporządzenia i - zgodnie z jego § 1 pkt 1 lit. a - stanowi od 1 października 2012 r. kwotę 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej.

Po myśli art. 8 ust. 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły wysokość dochodu skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku na kwotę 690,55 zł (listopad 2013 r.), a dochód ten stanowił dodatek pielęgnacyjny (203,50 zł) oraz renta inwalidzka (1.018, 32 zł), przy których realizowane były potrącenia alimentacyjne (381,62 zł) oraz zaliczka na podatek (58 zł) i składka zdrowotna (91,65 zł). Wskazane składniki dochodu nie zostały wymienione w art. 8 ust. 4 ustawy, jako wyłączone z dochodu ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy. Miesięczny dochód skarżącego w wysokości 690,55 zł przekracza więc ustawowe kryterium dochodowe, które ustalone zostało na poziomie 542 zł, zatem zasadnie uznały organy, że brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącemu zasiłku celowego.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego uprawnia także do stwierdzenia, że organy dokonały prawidłowych ustaleń, iż skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, schorowaną i legitymującą się orzeczeniem o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym spełnia przesłanki z art. 7 ustawy.

Artykuł 41 pkt 1 ustawy przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje więc dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Jednak, mając na uwadze szczególny rodzaj tej pomocy, obwarowany przez ustawodawcę wystąpieniem "szczególnie uzasadnionych przypadków", nie można z tej formy pomocy wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób, które spełniają kryterium dochodowe i tym samym kwalifikują się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 482/13, LEX nr 1343313).

Dostrzec również należy, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne daje organowi możliwość załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoją temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Uznanie administracyjne oznacza jednocześnie, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. Uznanie administracyjne pozwala bowiem organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe, przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, posiadanych środków oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Analizując uznaniowy charakter decyzji, trafnie wywodził Naczelny Sąd Administracyjny, że organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (tak: NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 407/12, LEX nr 1264795).

Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, trafnie organy uznały, że T. R., jako osoba samotnie gospodarująca, niepełnosprawna, o stosunkowo niskim dochodzie i borykająca się z kłopotami finansowymi, kwalifikował się do objęcia go pomocą społeczną w formie specjalnego zasiłku celowego, na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy. Dokonując natomiast kontroli legalności zaskarżonej decyzji w zakresie wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia, Sąd miał na uwadze, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania komentowanego świadczenia wydawane jest w ramach uznania administracyjnego. W takim przypadku wskazana kontrola legalności powoduje obowiązek zbadania przez Sąd tego, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszono zasady swobodnej oceny dowodów.

Zdaniem Sądu, w badanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób właściwy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, który uzasadniał przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 30 zł, na cele wskazane w decyzji. Zgodnie z regułami procedury administracyjnej, organy szczegółowo przeanalizowały sytuację wnioskodawcy związaną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i samotnym gospodarowaniem, a także jego sytuację materialną i życiową. W ocenie Sądu, materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, więc nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., zaś zarzuty strony w tej mierze są nieuprawnione. W szczególności za nieprzydatne należy uznać materiały i dokumenty, których dołączenia do akt sprawy domagał się skarżący w odwołaniu.

Z kolei, ustalając wysokość świadczenia, organy zbadały sytuację finansową wnioskodawcy, mając na uwadze uzyskiwane, stałe dochody oraz fakt nieodebrania przyznanych z pomocy społecznej środków finansowych w wysokości 3.620 zł, które to środki mogły być przeznaczone na częściowe zaspokojenie najpilniejszych potrzeb zgłoszonych we wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał - w sposób zrozumiały - informacje dotyczące wielkości środków pieniężnych, jakimi dysponuje w skali miesiąca, liczbę wnioskodawców domagających się pomocy, przedstawił kryteria, jakimi kieruje się przy rozdziale posiadanych finansów, a także wskazał na przeciętną wysokość zasiłków, które wynosiły od 30 zł do 250 zł, w zależności od indywidualnej sytuacji i potrzeb osoby bądź rodziny. Przyznany skarżącemu zasiłek mieści się zatem w wysokości, w jakiej przyznawano specjalne zasiłki celowe. Wytłumaczył także organ, że zgodnie z przyjętymi regułami, kieruje się przede wszystkim koniecznością niesienia pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom samotnie wychowującym dzieci, osobom samotnym bez dochodu lub o niskim dochodzie, a tym samym udziela pomocy w sytuacjach zagrożenia podstawowych warunków egzystencji rodziny. Ponadto podniósł, że świadczeń w niższej wysokości udziela osobom posiadającym stały, comiesięczny dochód, a więc znajdującym się w takiej sytuacji jak skarżący. Stanowisko organu pierwszej instancji słusznie podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, które w wyniku wniesienia przez skarżącego odwołania dokonało powtórnej, wnikliwej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 K.p.a. wskazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na okoliczności oraz fakty, powodujące uznanie, że decyzja pierwszoinstancyjna odpowiada prawu.

Przedstawioną w decyzjach argumentację Sąd w całości podziela, uznając za racjonalne i pożądane postępowanie organów administracji, które przyznają kwotowo wyższą pomoc osobom znajdującym się w gorszej sytuacji materialnej niż skarżący. Sygnalizowano już wcześniej, że specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze szczególnym i wyjątkowym. Przyznania tego świadczenia ustawodawca nie powiązał z kryterium dochodowym, lecz ze szczególnie uzasadnionymi przypadkami, które to przypadki należy traktować bardzo wąsko i odnosić do zaspokajania wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 405/13, LEX nr 1341081). Stąd też wysokość udzielonej pomocy społecznej nie zawsze musi w pełni zaspokajać zgłoszonych potrzeb, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Zaspokajanie potrzeb powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować (por. wyrok NSA z dnia 24 września 1996 r., sygn. akt SA/Gd 3281/95, LEX nr 44077). Na takie właśnie okoliczności powołały się organy administracji w niniejszej sprawie, dlatego nie można im czynić zarzutu, że wydały rozstrzygnięcie w sposób dowolny. Pamiętać też trzeba, że udzielenie pomocy społecznej osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania osoby ubiegającej się o taką pomoc na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi, stwierdzić należy, że wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej, organ musi kierować się przesłankami ustawowymi, dotyczącymi dostosowania rodzaju i rozmiaru świadczeń do okoliczności sprawy i uwzględniania potrzeb ubiegających się o pomoc w miarę możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Nie ulega wątpliwości, iż wobec powszechnie znanej okoliczności, że organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, wykluczone jest zaspokojenie przez organ wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc i to w zgłaszanej przez nie wysokości. Organ musi zatem przyjąć obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych. Wbrew zarzutom skargi, takie obiektywne kryteria organy podały, wykazując przy tym, że nie jest możliwe udzielenie skarżącemu pomocy w większym wymiarze. Z zaskarżonej decyzji, podobnie jak i z decyzji organu pierwszej instancji wyraźnie bowiem wynika, jakie czynniki zadecydowały o przyznaniu skarżącemu zasiłku w wysokości 30 zł, a to wyklucza możliwość postawienia organom zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Ponadto, jak już wskazano wyżej, organy zgromadziły kompletny materiał dowodowy, potrzebny do wydania rozstrzygnięcia, co czyni niezasadnym zarzut dotyczący pobieżnego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Natomiast nieuwzględnienie zarzutów odwołania nie oznacza, że podjęte w sprawie decyzje są wadliwe. Odnotować w tym miejscu trzeba, że dokonując oceny legalności decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, Sąd nie bada prawidłowości gospodarowania przez organ środkami pieniężnymi. Poza tym, zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego czy prawa procesowego. Przytoczone przez organy przepisy, stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia i wykładane w sposób wcześniej zaprezentowany, nie budzą wątpliwości co do ich legalności. Organ odwoławczy dokonał właściwej ich subsumcji do ustalonego stanu faktycznego, zaś okoliczność, że wysokość przyznanego świadczenia nie odpowiadała oczekiwaniom skarżącego, nie może uzasadniać tezy o naruszeniu wskazanych w skardze przepisów. Sąd z urzędu nie dopatrzył się natomiast innych naruszeń, które mogły mieć wpływ na treść kontrolowanego rozstrzygnięcia. Nadto organy wyraźnie określiły, na jakie cele została przyznana kwota zasiłku celowego specjalnego. Zarzucany przez skarżącego brak wskazania przez organ, jaka część przyznanej kwoty powinna zostać przeznaczona na poszczególne cele, nie stanowi natomiast wadliwości decyzji, gdyż ostatecznie to świadczeniobiorca dokona rozdysponowania tej kwoty na cele wskazane w decyzji.

W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeknie referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a.