Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 287/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3 i sut. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Zientala po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 257/14 w sprawie ze skargi W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 257/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2012 r. Prezydent Miasta Bydgoszczy, działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) zatrzymał skarżącemu prawo jazdy kat. A i B. Prezydent wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja wydana została w związku z otrzymaniem przez organ wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy wraz z ostateczną decyzją o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji W.G. podważał okoliczność, iż uchyla się od płacenia alimentów. Podniósł, że zasądzona kwota alimentów znacznie przewyższa kwotę otrzymywanej przez niego renty, podkreślił swój zły stan zdrowia oraz złą sytuację materialną. Wyjaśnił, że wielokrotnie zwracał się o umorzenie alimentów, a wierzyciel mimo wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego, pobierał nienależne mu środki. Wyjaśnił, że nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, bowiem jego zdaniem alimenty były bezprawnie pobierane przez komornika na dorosłych i pracujących synów. Nie uchylał się od płacenia alimentów, bo na tyle na ile było to możliwe alimenty pokrywane były z jego jedynego źródła dochodu - renty. Ponadto wskazał, że korespondencja z MOPS-u nie była mu skutecznie doręczana, bowiem nie zamieszkuje pod adresem na jaki była kierowana, który jest jedynie adresem do korespondencji.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że w sytuacji gdy do organu wpłynął wniosek o zatrzymanie prawa jazdy, to przepis art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie dopuszcza innego rozstrzygnięcia, niż wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, bowiem przepis ten nie pozwala organowi na dowolność.

W skardze na powyższą decyzję W.G. zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego: art. 5 ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji, które to przepisy naruszają zasadę proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez ograniczenie możliwości aktywizacji zawodowej dłużnika wskutek ograniczenia ofert pracy, które można do niego skierować, co nie służy podstawowemu celowi ustawy jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Skarżący zarzucił także, naruszenie przepisów postępowania, tj.: naruszenie art. 7 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, a także nieodniesienie się do argumentacji odwołania, dotyczącej ograniczenia możliwości podjęcia skutecznego leczenia i poszukiwania pracy oraz związku tych czynności z zatrzymaniem prawa jazdy. Zarzucił też naruszenie art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżącego, w szczególności przemilczenie przez organy kwestii ewentualnej niekonstytucyjności przepisów, na których oparte zostały zaskarżone decyzje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 21 lutego 2013 r. Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie, w związku z wniesionym przez Prokuratora Generalnego do Trybunału Konstytucyjnego wnioskiem o zbadanie konstytucyjności art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Postanowieniem z dnia 25 lutego 2014 r. niniejsze postępowanie podjęto w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 12 lutego 2014 r. wyroku o sygn. akt K 23/10, którym orzeczono, że art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w zakresie w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności.

Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. poz. 1269 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) wymienionym na wstępnie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie organy administracji orzekały na podstawie art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r. Zmiana brzmienia powołanego przepisu wprowadzona została jako wykonanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd wskazał, że zatrzymanie prawa jazdy nie może nastąpić wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się ze zobowiązań, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie jest wszczynane wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej. Dopiero w sytuacji uchylania się przez dłużnika od współpracy z organem właściwym lub odmowy rejestracji jako bezrobotny albo odmowy podjęcia zatrudnienia czy innych form aktywizacji zawodowej i po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zastosowany może zostać środek w postaci zatrzymania prawa jazdy.

Sąd pierwszej instancji wskazał następnie, że decyzją Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 1 sierpnia 2012 r. uznano skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 24 sierpnia 2012 r. Pismem z dnia 10 września 2012 r. Prezydent Miasta Bydgoszczy wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy kat. A i B dłużnikowi alimentacyjnemu W.G. Skarżący został poinformowany o wszczęciu postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się. Zatem w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki wydania decyzji określone w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Sąd wyjaśnił również, że decyzja o której mowa w art. 5 ust. 5 cytowanej ustawy nie jest decyzją o charakterze uznaniowym i jej wydanie uzależnione jest od wystąpienia dwóch wymienionych powyżej okoliczności. W sytuacji, gdy organ stwierdzi ich wystąpienie, zobowiązany jest wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Nie jest natomiast jego rolą w tym postępowaniu, badanie okoliczności, na które wskazuje skarżący zarzucając organowi naruszenie art. 7 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie narusza także art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., jej uzasadnienie zawiera bowiem elementy wymagane przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Dodatkowo Sąd podkreślił, że brak szczegółowego odniesienia się przez Kolegium do każdego z argumentów zawartych w odwołaniu nie miał istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, bowiem okoliczności przytoczone przez skarżącego nie mogły odnieść zamierzonego skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W.G., zaskarżając go w całości, domagał się jego uchylenia oraz uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenia na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów postępowania sądowego za pomoc prawną udzieloną z urzędu. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieustalenie stanu faktycznego i prawnego na dzień orzekania w szczególności w zakresie ustalenia czy nadal istnieją przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu - w szczególności w sytuacji, gdy orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy zapadło w 2012 r. a do wyrokowania w niniejszej sprawie doszło w dniu 7 maja 2014 r. oraz czy skarżący jest osobą karaną za przestępstwo z art. 209 § 1 kodeksu karnego. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj.: błędną wykładnię art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegającą na wadliwym przyjęciu, iż zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego jest możliwe w każdym przypadku spełnienia się przesłanek, o których mowa w powołanych przepisach, z zaniechaniem badania czy działanie dłużnika alimentacyjnego miało charakter zawiniony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że obligując organ do złożenia wniosku o ściganie ustawodawca przyjął pewną fikcję "zawinienia" dłużnika alimentacyjnego, która winna być zweryfikowana przez organy do tego powołane. Zaś rozpoznanie wniosku o ściganie jest swoistym "testem" zawinienia implikującym konieczność weryfikacji wniosku organu o zatrzymanie prawa jazdy sformułowanego w oparciu o treść art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez pryzmat ustaleń postępowania karnego. Ponadto autorka skargi kasacyjnej wskazała, że w niniejszej sprawie koniecznym było ustalenie czy w dacie wydania zaskarżonego wyroku wciąż istniały przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieustalenie przez Sąd stanu faktycznego i prawnego na dzień orzekania. Wskazany przepis reguluje sposób rozstrzygnięcia przez sąd sprawy w sytuacji uwzględnienia skargi w przypadku stwierdzenia innego naruszenia przepisów postępowania. Wówczas sąd uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części. Jest to zatem tzw. przepis wynikowy. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie podniesiony w przypadku naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd ma wówczas obowiązek uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zatem przepis ten należy powiązać z innym przepisem postępowania, który został naruszony przez organ administracji. W skardze kasacyjnej nie wskazano takiego przepisu, co czyni ten zarzut nieskutecznym. Skoro bowiem Sąd doszedł do przekonania, że organy administracji nie naruszyły przepisów postępowania, to brak było przesłanek do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Niemniej jednak należy tu wskazać, że stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 ust. 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem Sąd pierwszej instancji nie orzekał o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu, lecz jedynie kontrolował prawidłowość decyzji wydanych przez organy administracji. Co oznacza, że Sąd wydając zaskarżony wyrok prawidłowo oparł się na stanie faktycznym i prawnym z dnia wydania zaskarżonej decyzji. Wobec tego Sąd nie był uprawniony do badania okoliczności, które nastąpiły po wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. po dniu [...] listopada 2012 r., w tym w zakresie ustalenia czy nadal istnieją przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy skarżącemu oraz czy skarżący jest osobą karaną za przestępstwo z art. 209 § 1 k.k.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należy zwrócić uwagę na fakt, że procedura zatrzymania prawa jazdy skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu, została przeprowadzona w 2012 r., już przy zastosowaniu art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Przed nowelizacją ww. przepisu, jego treść stanowiła powtórzenie brzmienia art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), który to przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07, został uznany za niezgodny z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny tymże wyrokiem stwierdził, że obowiązujący pod rządami art. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę sprawiedliwej procedury poprzez brak stosownego trybu odwoławczego, umożliwiającego dłużnikowi alimentacyjnemu poddanie kontroli instancyjnej merytorycznej zasadności wniosku uprawnionego organu o zatrzymanie prawa jazdy, a także konstytucyjną zasadę proporcjonalności poprzez brak służebnej roli zatrzymania prawa jazdy dla realizacji podstawowego celu ustawy, jakim jest zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych, którego to celu nie można osiągnąć – z zasady – poprzez zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, którego aktywność zawodowa łączy się z posiadaniem prawa jazdy. Nadto, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przewidziany w poprzedniej regulacji prawnej, mechanizm odzyskiwania prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, naruszał zasadę prawidłowej legislacji poprzez niejednoznaczne określenie okoliczności pozwalających na wystąpienie z wnioskiem o zwrot dokumentu.

Zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny mechanizm zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym pierwotnie został powtórzony w art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378), która z dniem 1 października 2008 r. zastąpiła ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się wówczas wyroki uchylające decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym w oparciu o ww. przepis w następstwie dostrzeżenia tzw. wtórnej niekonstytucyjności regulacji prawnej, która - zdaniem poszczególnych składów orzekających - pozwalała sądom administracyjnym na odmowę zastosowania in concreto art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako niezgodnego z Konstytucją RP. Nowelizacja przepisu art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dokonana ustawą zmieniającą z dnia 19 sierpnia 2011 r. wprowadziła istotne, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zmiany mechanizmu zatrzymywania dłużnikom alimentacyjnym prawa jazdy. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizacyjnej (zamieszczonego w systemie informacji prawnej LEX), wprowadzenie nowych rozwiązań w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym, nastąpiło w wykonaniu opisanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Od dnia 1 stycznia 2012 r. postępowanie w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, poprzedzone musi być postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, może być wszczęte jedynie w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub złożenie oświadczenia majątkowego, zarejestrowanie się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy lub bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowemu dorosłych (vide: obecne brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Nadto sama decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może być wydana wobec takiego dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Jak wynika z art. 5 ust. 3b ww. ustawy wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty dopiero, gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna i – jak wynika z art. 5 ust. 5 ww. ustawy – na podstawie powyższego wniosku jest wydawana decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy. Do wniosku o zatrzymanie prawa jazdy organ dołącza odpis ww. decyzji oraz składa jednocześnie wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k. Uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje – jak stanowi obecne brzmienie art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – na wniosek organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, gdy: ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3 oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiąże się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub gdy nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują, zarzucany w skardze kasacyjnej, automatyzm stosowania instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkością zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie wystąpienia przesłanek formalnych i materialnych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatrzymanie prawa jazdy nie nastąpi wobec dłużnika, który częściowo wywiązuje się z zobowiązań alimentacyjnych, a postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konieczne dla wydania decyzji przesądzającej o powyższym statusie dłużnika, niezbędnej dla uruchomienia procedury zatrzymania prawa jazdy, nie będzie wszczęte wobec dłużnika, który pracuje, nie unika składania oświadczenia majątkowego, a jeśli jest bezrobotny, to rejestruje się w urzędzie pracy i nie odmawia propozycji odpowiedniego zatrudnienia czy udziału w aktywizacji zawodowej.

Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak to trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, jest decyzją związaną. Oznacza to, że organ wydając decyzję na podstawie tego przepisu nie ma luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia wskazanych w nim przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającą treści regulacji zawartej w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ w tym postępowaniu nie bada okoliczności uznania osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną już decyzją o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że Prezydent Miasta Bydgoszczy decyzją z dnia 1 sierpnia 2012 r. uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta jest ostateczna. Organ który ją wydał, wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Zatem zachodzą przesłanki do zastosowania art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tych powodów nie można zgodzić się z autorką skargi kasacyjnej, że organy administracji zobowiązane były do badania w niniejszej sprawie czy działanie dłużnika alimentacyjnego miało charakter zawiniony, czy też jego złą wolę. Te okoliczności jak już wyżej przedstawiono, mogą być przedmiotem postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dlatego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest kwestia, sposobu rozstrzygnięcia wniosku Prezydenta Bydgoszczy o ściganie skarżącego o przestępstwo określone w art. 209 § 1 k.k., który jak wynika z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, składany jest równocześnie z wnioskiem o zatrzymanie dłużnikowi prawa jazdy.

Podkreślić też należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 23/10 orzekł, że "art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 i 1548) w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności".

Obecne uregulowanie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu pozwala na zróżnicowanie sytuacji dłużników alimentacyjnych i stosowanie instytucji zatrzymania prawa jazdy, jedynie wobec niewykazujących woli wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych, poprzez unikanie zarobkowania. Natomiast jasne określenie okoliczności pozwalających na "odzyskanie" prawa jazdy zatrzymanego dłużnikowi alimentacyjnemu, nie przekreśla szans na ich aktywność zawodową łączącą się z posiadaniem prawa jazdy. Deklarowane obecnie wywiązywanie się z zobowiązań alimentacyjnych pozwoli skarżącemu na odzyskanie prawa jazdy, jeżeli spełni on wskazane wyżej przesłanki z art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Z powyższych względów nieusprawiedliwiony jest także zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 i ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.