Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 401/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 o ust. 2, art. 64, art. 64 a, art. 101 ust. 2a
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 15
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2022 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 31 stycznia 2022 r. nr SKO.4110.200.2814.2021 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 401/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi D.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 31 stycznia 2022 r. nr SKO.4110.200.2814.2021 dotycząca ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, Wójt Gminy [...] decyzją z 12 listopada 2021 r. nr GOPS.5026.3.4.2021 ustalił D.B. opłatę za pobyt ojca T.P. w Domu Pomocy Społecznej [...] w Z. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od 1 marca do 30 czerwca 2021 r. oraz w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości [...] miesięcznie od 1 lipca 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że D.B. nie zawarł umowy w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej i nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Opłatę należało zatem ustalić jako różnicę między średnim kosztem utrzymania w d.p.s. a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu, zgodnie z art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.).

Od powyższej decyzji odwołanie złożył D.B. podnosząc naruszenie art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. przez błędną ich wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie. W ocenie odwołującego Wójt Gminy [...] nie był właściwy do wydania tej decyzji, ponieważ T.P. został wymeldowany z pobytu stałego w T., ul. [...] jeszcze w 2016 r. i opuścił zajmowany dom. Ponadto nie ustalono wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty, odpłatność jest rażąco wygórowana i nie uwzględnia możliwości finansowych strony oraz nie powinna obejmować okresu sprzed wydania decyzji, ponieważ dopiero decyzja konkretyzuje ten obowiązek. Dodatkowo organ wydając decyzję całkowicie pominął relacje na płaszczyźnie ojciec - syn.

Opisaną na wstępie decyzją z 31 stycznia 2022 r. Kolegium - działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 14 i art. 61 ust. 2e u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 12 listopada 2021 r.

SKO wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w d.p.s. są w kolejności: mieszkaniec domu (pkt 1), małżonek oraz zstępni przed wstępnymi (pkt 2). W pierwszej kolejności wysokość opłaty dla osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (tj. małżonka, wstępnych i zstępnych mieszkańca domu) ustala się w drodze umowy na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. Dopiero w przypadku odmowy zawarcia przez ww. osoby umowy, wysokość ich opłaty ustala się w drodze decyzji administracyjnej w zależności od sytuacji na podstawie art. 61 ust. 2d lub ust. 2e u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Wysokość opłaty ustala się w oparciu o dwie przesłanki: 1) wysokość opłaty nie może przekroczyć nadwyżki dochodu osoby zobowiązanej ponad 300% kryterium dochodowego zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. oraz 2) wysokość opłaty powinna odpowiadać wysokości dochodów i możliwościom zobowiązanego (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Natomiast art. 61 ust. 2e u.p.s ma zastosowanie w przypadku odmowy przez członka rodziny mieszkańca domu pomocy zawarcia umowy o odpłatność oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego; w takiej sytuacji wysokość opłaty danej osoby za pobyt mieszkańca domu w d.p.s. ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w d.p.s. a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 u.p.s.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że rodzice T.P. nie żyją. Wyżej wymieniony jest rozwiedziony i ma jednego syna D.B. T.P. w DPS [...] w Z. przebywał od 1 marca do 30 czerwca 2021 r., a od 1 lipca 2021 r. przebywa w DPS w [...]. Celem zawarcia z D.B. umowy w przedmiocie odpłatności za pobyt jego ojca w d.p.s. organ I instancji doręczył jego pełnomocnikowi 7 czerwca 2021 r. egzemplarz umowy z pouczeniem, aby wskazał on kwotę odpłatności i odesłał podpisany egzemplarz umowy (pismo z 28 maja 2021 r.), czego nie uczynił. Ponadto pełnomocnik pismem z 23 sierpnia 2021 r. oświadczył, że odwołujący odmawia podania kwoty stanowiącej należną opłatę za pobyt ojca w d.p.s. Okoliczności te jednoznacznie wskazują, że D.B. odmówił zawarcia umowy w przedmiocie odpłatności za pobyt ojca w d.p.s. i nie wyraził zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego (pismo pełnomocnika z [...] października 2021 r.).

Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS [...] w Z. w 2021 r. wynosił 3 682 zł (§ 1 zarządzenia nr 7/2021 Starosty [...] z 26 stycznia 2021 r.). Natomiast średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w F. w 2021 r. wynosił 3 875,17 zł (§ 1 zarządzenia nr 7/2021 Starosty [...] z dnia 25 stycznia 2021 r.). W związku z powyższym decyzją z 4 marca 2021 r. nr GOPS.5026.3.1.2021Wojt Gminy [...] ustalił T.P. opłatę za pobyt w DPS [...] w Z. na kwotę [...] zł miesięcznie, a decyzją z 2 lipca 2021 r. nr GOPS.5026.3.3.2021 za pobyt w DPS w F. na kwotę [...] zł miesięcznie. W związku z powyższym, zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., miesięczna wysokość opłaty ustalona dla D.B. za pobyt ojca w DPS [...] w Z. powinna wynosić [...] zł ([...]), a za pobyt w DPS w F. [...] zł ([...]).

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium podało, że stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do d.p.s. i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w d.p.s. wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do d.p.s. Zgodnie z art. 101 ust. 6 u.p.s., dla mieszkańca d.p.s. lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. W niniejszej sprawie to Wójt Gminy [...] decyzją z 19 lutego 2021 r. nr GOPS.5026.3.2021 skierował T.P. do DPS w Z., zatem jest także właściwy w sprawie ustalenia odwołującemu się opłaty za pobyt ojca w domach pomocy.

T.P. nie ma wstępnych ani małżonki (jest rozwiedziony), ma jedno dziecko (D.B.). Wbrew zatem twierdzeniu odwołującego, organ I instancji ustalił wszystkie osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty. Jej wysokość została prawidłowo ustalona od dnia powstania tego obowiązku, tj. od dnia umieszczenia mieszkańca w domu pomocy (zgodnie z uchwalą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. I OPS 7/17) jako różnica między średnim kosztem utrzymania w d.p.s. a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Taki sposób ustalenia opłaty stosuje się w sytuacji, gdy osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty nie wyraża zgody na zawarcie umowy w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy oraz odmawia wyrażenia zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego. Organ nie ustala w takiej sytuacji możliwości finansowych strony.

Odnośnie zaś wpływu osobistego stosunku osoby zobowiązanej względem mieszkańca d.p.s. organ wyjaśnił, że okoliczność ta nie ma wpływu na powstanie obowiązku odpłatności, jednak relacje osobiste mogą stanowić podstawę do ubiegania się przez zobowiązanego do ponoszenia opłaty o zastosowanie instytucji zwolnienia z niej, przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, D.B. (działając przez pełnomocnika – adwokata) zarzucił decyzji Kolegium z 31 stycznia 2022 r. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2e w zw. z art. 59 ust. 1 w zw. z art. 101 ust. 2a u.p.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez ich błędną wykładnię polegającą na wadliwej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod ww. przepisy, a w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że Wójt Gminy [...] był organem właściwym do wydania decyzji w niniejszej sprawie, podczas gdy - przy prawidłowo dokonanej wykładni tych przepisów - należało uznać, że Wójt nie był organem właściwym.

Na podstawie powyższego skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm taryfowych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że ogólną regułę ustanawia art. 59 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym decyzję o skierowaniu do d.p.s. i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w d.p.s. wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Kolegium błędnie powołało przepis art. 101 ust. 6 u.p.s., który stanowi, że dla mieszkańca d.p.s. lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. W niniejszej sprawie nie jest jednak rozstrzygana kwestia dotycząca mieszkańca d.p.s. lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy, ale odpłatność za pobyt w d.p.s jego ojca. W związku z tym właściwymi przepisami dla ustalenia właściwości miejscowej gminy będą przepisy art. 101 ust. 1 i 2. W art. 101 ust. 1 u.p.s. uregulowano ogólną zasadę ustalania właściwości w sprawach z zakresu pomocy społecznej, zgodnie z którą właściwą jest gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W zakresie definicji miejsca zamieszkania należy kierować się przepisami z zakresu kodeksu cywilnego. Według art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Z dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności z decyzji Wójta Gminy [...] z 30 września 2016 r. nr OA.5343.1.4.2016 wynika, że T.P. w sierpniu 2015 r. wyprowadził się z domu i zabrał swoje rzeczy. Od października 2015 r. zamieszkiwał kolejno w [...] w P., w R. i K.. M.in. w oparciu o te okoliczności został wymeldowany z pobytu stałego w T., ul. [...]. W związku z powyższym organ I instancji nieprawidłowo ustalił właściwość miejscową do wydania decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt ojca wnioskodawcy w DPS. W pierwszej kolejności należało ustalić jego miejsce zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest ustalenie dla skarżącego D.B. odpłatności za pobyt jego ojca T.P. w d.p.s.

W związku z powyższym należy przede wszystkim stwierdzić, że skoro jak wynika z akt sprawy, miesięczna opłata ponoszona przez T.P. nie pokrywa pełnej odpłatności za jego pobyt w d.p.s. (na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z 4 marca 2021 r. nr GOPS.5026.3.1.2021 i z 2 lipca 2021 r. nr GOPS.5026.3.3.2021 została ona ustalona na 70% jego dochodu, wynosząc odpowiednio w okresie do 30 czerwca 2021 r. [...] zł miesięcznie, a od 1 lipca 2021 r. [...] zł miesięcznie – przy pełnych kwotach odpłatności odpowiednio [...] i [...] zł miesięcznie), przy braku małżonka (T.P. jest osobą rozwiedzioną), wstępnych (rodzice T.P. nie żyją) oraz innych zstępnych, D.B. jako jedyne dziecko T.P. jest zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za jego pobyt w d.p.s. Jak wynika bowiem z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w d.p.s. są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do d.p.s., przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W przypadku zstępnego (podobnie jak małżonka i wstępnych) zasady ustalania odpłatności normuje art. 61 ust. 2 u.p.s., stosownie do którego następuje to zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 i uzależnione jest od kryterium dochodowego osoby zobowiązanej bądź jako osoby samotnie gospodarującej, bądź jako osoby w rodzinie:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W dacie wydawania w sprawie decyzji przez organ I instancji, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio 701 i 528 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.), przy czym w myśl art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Ponadto jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Wg zaś art. 61 ust. 2e, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Z powyższych uregulowań wynika, że opłata za pobyt w d.p.s. w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji, przy czym obowiązkiem organu jest pouczenie strony o możliwości zawarcia umowy i skutkach braku jej zawarcia. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w d.p.s. a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

W aktach sprawy organu I instancji znajduje się skierowane do skarżącego 28 maja 2021 r. (za pośrednictwem pełnomocnika – adwokata) pismo (wraz z pismem przypominającym z 19 sierpnia 2021 r.), w którym działający z upoważnienia organu I instancji Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wnosi – na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. – o podanie kwoty stanowiącej należną opłatę za DPS oraz podpisanie i odesłanie załączonej do tego pisma umowy, informując jednocześnie, iż odmowa zawarcia umowy skutkować będzie wydaniem stosownej decyzji w myśl art. 61 ust. 2d u.p.s. W udzielonej pismem z 23 sierpnia 2021 r. odpowiedzi pełnomocnik wskazał, iż "D.B. odmawia podania kwoty stanowiącej należną opłatę za pobyt ojca w DPS".

Kolejnym pismem z 8 września 2021 r. Kierownik GOPS skierował do pełnomocnika skarżącego informację o treści art. 61 ust. 2e u.p.s., po czym 4 października 2021 r. zwrócił się z zapytaniem w kwestii wyrażenia przez niego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, na co pismem z 12 października 2021 r. otrzymał odpowiedź odmowną.

Zdaniem Sądu, w opisanej sytuacji prawidłowo uznały orzekające w sprawie organy administracji I i II instancji o spełnieniu przesłanek do zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s. i ustaleniu dla skarżącego opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania a wnoszą przez niego opłatą, tj. w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od 1 marca do 30 czerwca 2021 r. oraz [...] zł miesięcznie od 1 lipca 2021 r. Wyklucza to tym samym skuteczność zarzutów skargi naruszenia wskazanych w niej przepisów art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 2e u.p.s.

Jako niezasadne jawią się podniesione w związku z powyższym zarzuty upatrujące naruszenie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 101 ust. 2a u.p.s. w braku właściwości Wójta Gminy [...] do prowadzenia postępowania i wydania decyzji, wywodzone z faktu wymeldowania T.P. z pobytu stałego w T., ul. [...], co nastąpiło decyzją Wójta Gminy [...] z 30 września 2016 r. nr OA.5343.1.4.2016.

W ocenie Sądu, stwierdzona w decyzji o wymeldowaniu okoliczność nieprzebywania T.P. w miejscu zameldowania od sierpnia 2015 r., zestawiona z jego późniejszym pobytem w kilku ośrodkach pomocowych (schroniskach dla bezdomnych), nie uzasadnia akceptacji stanowiska skarżącego co do wadliwego uznania przez Wójta Gminy [...] swej właściwości do wydania decyzji o ustaleniu dla skarżącego opłaty za pobyt ojca w DPS.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. określającym generalną właściwość organów pomocy społecznej, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. U.p.s. nie zawiera definicji "miejsca zamieszkania", co przemawia za odniesieniem się w tej kwestii do jego definicji zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r., poz. 1360), w myśl którego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W przypadku gdy dana osoba nie ma miejsca zamieszkania w rozumieniu Kodeksu cywilnego, wszystkie sprawy związane ze skierowaniem do domu załatwia ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na miejsce pobytu osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania (por. Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021).

Przywołany wyżej art. 61 ust. 2e u.p.s. stanowiący materialnoprawna podstawę zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji przewiduje właściwość do ich wydania w I instancji dla organu gminy "właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1". O ile mogłoby to wstępnie potwierdzać trafność stanowiska skarżącego co do konieczności ustalenia w pierwszej kolejności (przed wydaniem decyzji ustalającej mu opłatę) miejsca zamieszkania (pobytu) jego ojca w dacie kierowania go do d.p.s., zwrócenia uwagi wymaga regulacja art. 101 ust. 6 u.p.s. stanowiąca przepis o charakterze lex specialis względem ust. 1 tego artykułu; wynika z niej wprost, że dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki.

Jak wynika z akt sprawy i co nie jest kwestionowane przez skarżącego, 19 lutego 2021 r. Wójt Gminy [...] wydał względem T.P. decyzję nr GOPS.5026.3.2021 o skierowaniu go do d.p.s. (wskazanymi już decyzjami z 4 marca i z 2 lipca 2021 r. organ ten ustalił także ponoszoną przez niego z tytułu pobytu w DPS odpłatność). Stosownie do powyższego, organ ten był zatem także właściwy do wydania decyzji o ustaleniu opłaty dla skarżącego za pobyt ojca w DPS.

Decyzja o skierowaniu do d.p.s. zachowuje znaczenie kształtujące właściwość organu pomocy społecznej dopóki pozostaje w obrocie prawnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r. I OW 122/19 - LEX nr 2768610).

Niezależnie od powyższego, mając na uwadze fakt wydania przez Wójta Gminy [...] 30 września 2016 r. decyzji o wymeldowaniu T.P. z pobytu stałego, na właściwość tego organu do wydania decyzji ustalającej dla skarżącego opłatę za jego pobyt w DPS może wskazywać przepis art. 101 ust. 2 u.p.s., wg którego w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Ponieważ podstawy pobytu T.P. w DPS nie stanowi umowa cywilnoprawna, z podanych względów wykluczone jest jednocześnie uznanie naruszenia art. 101 ust. 2a u.p.s., wg którego w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza ponadto, iż SKO w pełni uczyniło zadość przepisom postępowania (w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), postrzeganym przez pryzmat wynikającej z art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania.

Ustosunkowując się do podniesionych w odwołaniu zarzutów trafnie uznało o możliwości obciążenia skarżącego opłatą przez organ I instancji od dnia powstania obowiązku jej ponoszenia, tj. od dnia umieszczenia T.P. w DPS (co nastąpiło 1 marca 2021 r.), co pozostaje także zbieżne z datą wszczęcia postępowania w tej sprawie (3 marca 2021 r.). Stanowisko to koreluje nie tylko z powołaną przez Kolegium uchwałą NSA z 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17, ale jest także zgodne z orzecznictwem sądowym (m.in. w wyrokach NSA z 23 lipca 2021 r. I OSK 76/20 - LEX nr 3226976 i z 10 września 2019 r. I OSK 1236/19 - LEX nr 2728495 wskazano, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społeczne. Od momentu przyjęcia do domu pomocy rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny).

Prawidłowo także SKO zwróciło uwagę, że na powstanie dla skarżącego obowiązku ponoszenia opłaty nie mają wpływu jego osobiste relacje z ojcem, które ewentualnie mogą stanowić podstawę do ubiegania się przez niego do zastosowania instytucji zwolnienia z opłaty w całości lub w części, zgodnie z art. 64 i art. 64a u.p.s. Wykładnia tych przepisów wskazuje jednak, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w d.p.s. może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby obowiązanej do ponoszenia opłaty i określeniu wysokości opłaty ją obciążającej.

Reasumując, brak stwierdzenia naruszeń prawa materialnego i procesowego uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z obrotu prawnego przemawiał za oddaleniem skargi jako nieuzasadnionej, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.