Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1405/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

E. S., zwana dalej "stroną", wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 22 czerwca 2012 r. wpłynęło pismo strony, stanowiące odpowiedź na pismo organu z dnia 12 czerwca 2012 r. (tego pisma brak w aktach sprawy). Z pisma strony wynika, że została wezwana do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Strona podkreśliła, że jest przekonana, iż wszystkie składki zapłaciła, ale nie może tego udowodnić, ponieważ nie posiada już dokumentacji potwierdzającej odprowadzenie składek. Wskazała również, że w lipcu i sierpniu 2002 r. nie prowadziła działalności, co zostało zgłoszone. Mając na względzie brak możliwości udowodnienia swoich racji zwróciła się z prośbą o umorzenie zaległych należności, motywując go trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] dnia [...] r. odmówił umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w łącznej wysokości 1 350,76 zł, w tym :

1. ubezpieczenia zdrowotne za okres 07/2002 – 12/2002, w tym składki: 585,56 zł,

2. odsetki za zwłokę w wysokości 730 zł naliczone na dzień 22 czerwca 2012 r.,

koszty upomnienia w wysokości 35,20 zł.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji opisał przebieg postępowania i zgromadzone w sprawie dowody. Zacytował znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawne art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą" oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Stwierdził, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, a nadto strona nie wykazała istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym jeszcze raz zaakcentowała, że jest przekonana, że wpłaciła wskazane należności. Podała, że przez wiele lat pracowała jako specjalista ds. płac, więc zna zasady odprowadzania składek i prowadzenia związanej z tym dokumentacji. Wskazała, że kiedy jej wieloletni pracownik odchodził na emeryturę nie wykazywano żadnych uchybień w opłacaniu składek, a wszystkie składki (dotyczące jej samej oraz pracownika) wpłacała w tym samym dniu. Poinformowała, że w 2011 r. spaliła dokumenty dotyczące działalności dotyczące 2002 r., ponieważ kiedy kończyła działalność poinformowano ją w ZUS-ie, że ma obowiązek przechowywać dokumenty przez 5 lat. Dlatego nie może teraz udowodnić prawdziwości swoich słów, ale ma poczucie krzywdy i czuje się niewinna.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją [...] z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, przytoczył znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawne. Stwierdził, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia, ponieważ: 1) przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy nie zachodzą z przyczyn oczywistych, 2) nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy, ponieważ co prawda działalność gospodarcza nie jest prowadzona, jednak jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne; nadto strona posiada świadczenie emerytalne w wysokości 1 291,63 zł, z której może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne oraz składnik majątkowy w postaci lokalu mieszkalnego, na którym można dokonać zabezpieczenia wierzytelności ZUS, 3) nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 4) nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Przechodząc do oceny przesłanki ważnego interesu strony organ stwierdził, że strona prowadzi wraz z mężem 2-osobowe gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi 3 907,30 zł, a deklarowane stałe miesięczne wydatki wynoszą 1 200,04 zł. Wywiódł, że strona nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdził, że kwota, która pozostaje do uregulowania w wysokości 289,22 zł + odsetki nie wydaje się niemożliwym do udźwignięcia przez stronę obciążeniem finansowym. Ponadto strona nie przedłożyła dokumentów świadczących o trudnej sytuacji finansowej, pozwalających na zajęcie pozytywnego dla niej stanowiska. Podkreślił, że wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym.

Odnosząc się do argumentu, że składki zostały uregulowane, organ stwierdził, że strona nie przedłożyła żadnych dowodów na tę okoliczność, a wobec faktu braku wpłat w systemie informatycznym ZUS należy uznać, że składki nie zostały uregulowane.

Końcowo organ stwierdził, że składki za okres od lipca do września 2002 r. uległy przedawnieniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazała na nieterminowe i nierzetelne działania organu, szczegółowo te kwestie opisując. Podała, że brak dokumentów umożliwiających jej dowiedzenie, że rzetelnie wywiązywała się z obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne jest wynikiem błędnych informacji udzielonych jej przez pracowników ZUS. Ponieważ uzyskała informację, że ma obowiązek przechowywać dokumenty przez 5 lat, postąpiła zgodnie z tą informacją i po 8 latach spaliła dokumentację. Nie miała świadomości, że zachowanie zgodne z informacjami pozyskanymi od kompetentnych osób, może zaowocować dla niej takimi kłopotami. Podkreśliła, że jest przekonana, że wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne uregulowała prawidłowo.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik organu, wniósł o jej oddalenie W uzasadnieniu podkreślił, że umorzenie należności może nastąpić jedynie w warunkach ściśle określonych w przepisach prawa. Ze względu jednak na uznaniowy charakter decyzji, nawet w przypadku wystąpienia wszystkich przesłanek umorzenia, organ nie ma obowiązku umorzenia. Decyzję podejmuje się w wyniku dokonania analizy sytuacji płatnika, jednakże organ ma ograniczone możliwości pozyskiwania dowodów we własnym zakresie, a ciężar dowodu ciąży na stronie. Nadto organ jest obowiązany stosować wszystkie znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy, a nie tylko jeden przepis kodeksu postępowania administracyjnego. Odrębne regulacje, do których nie ma nawet bezpośredniego odesłania w ustawie ograniczają zakres uznania administracyjnego. Wywiódł, że brak podstaw do twierdzenia, że przy instytucji umorzenia należności z tytułu składek należy uwzględnić wyłącznie interes płatnika jako płatnika i płatnika jako osoby fizycznej, całkowicie pomijając interes ubezpieczonych oraz powszechnie obowiązujące przepisy prawa, które działanie w interesie płatnika ograniczają lub wyłączają.

Na rozprawie strona wnosiła i wywodziła jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona nią decyzja narusza prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Odnosząc się do, zawartego w skardze, żądania umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Sąd wyjaśnia stronie – odwołując się do wyżej przytoczonych przepisów prawnych, że sądy administracyjne nie działają reformatoryjnie, lecz kasacyjnie i w przypadku naruszenia prawa przez organ, w sposób opisany w tych przepisach, sąd uchyla zaskarżone orzeczenie w celu ponownego przeprowadzenia postępowania przez ten organ. W wyroku Sąd formułuje ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które wiążą organ (art. 153 ustawy p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z przedłożonych przez organ administracji akt wynika, że sprawa toczy się w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne strony – ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ze względu na brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek oraz ze względu na nie wystąpienie w sprawie uzasadnionego przypadku umorzenia w sytuacji, gdy całkowita nieściągalność nie występuje. Orzekając ponownie w sprawie utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie, wskazując jednocześnie, że część należności uległa przedawnieniu. Skarżąca kwestionowała istnienie należności, pozostając w przekonaniu, że wszystkie składki zapłaciła w terminie. Stan faktyczny sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja został już wyżej przedstawiony i nie będzie powtarzany w całości. W dalszej części uzasadnienia jego elementy będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości dokonanej przez organ subsumcji. Stan faktyczny jest między stronami sporny.

Odnosząc się do stanu prawnego sprawy wskazać trzeba, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3. Przepis ten ma charakter katalogu zamkniętego. Nadto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). Zasady umarzania składek w takich przypadkach zostały określone w rozporządzeniu. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Ze wskazanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia (decyzja związana). Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego; może wydać decyzję umarzającą należności lub decyzję odmawiającą ich umorzenia. W przedmiotowej sprawie organ wydał decyzję związaną, stwierdzając brak przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Sąd stwierdza, że kluczową kwestią w sprawie jest istnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, co do których toczyło się postępowanie w przedmiocie ich umorzenia. Jak wynika z wniosku strony inicjującego postępowanie, strona jednoznacznie twierdziła, że zaległości nie istnieją. Ponieważ nie była tego w stanie udowodnić, z powodów wyżej szczegółowo opisanych, uznała że właściwym rozwiązaniem będzie wydanie przez organ orzeczenia umarzającego i z tego względu złożyła w dniu 22 czerwca 2012 r. stosowny wniosek. Twierdzenie o braku zaległości strona podtrzymywała i akcentowała w toku całego postępowania administracyjnego. Organ pierwszej instancji w żaden sposób nie odniósł się do twierdzenia strony, że zaległości nie istnieją; orzekał merytorycznie - w przedmiocie ich umorzenia. Organ orzekający w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy również nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego na okoliczność istnienia zaległości. Orzekał w przedmiocie ich umorzenia. Końcowo jedynie w uzasadnieniu decyzji odniósł się do argumentacji strony, cyt.: "Zakład wyjaśnia, iż nie przedłożyła Pani dowodów ich uregulowania, a wobec faktu braku wpłat w systemie informatycznym ZUS należy uznać, że składki nie zostały uregulowane".

Sąd stwierdza, że organ naruszył przepisy postępowania: 1) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - samodzielnie, 2) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., 3) art. 83 ust. 4 ustawy w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. i w związku z art. 105 § 1 k.p.a. Wszystkie te naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zostanie niżej omówione.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że polski system prawny nie zawiera domniemania, że składki na ubezpieczenia społeczne nie zostały uregulowane w sytuacji braku wpłat w systemie informatycznym ZUS. Z żadnego przepisu prawnego nie wynika też, że strona jest obowiązana dowieść braku zaległości i że może to uczynić jedynie poprzez przedłożenie dowodów uregulowania składek.

Sąd stwierdza, że okoliczność istnienia zaległości w należnościach składkowych podlega dowodzeniu na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zasada praworządności zawarta w art. 7 k.p.a. i rozwinięta w innych przepisach k.p.a.; w tym w przepisie art. 77 § 1 k.p.a., ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada duże uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania. W szczególności organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych nie mogą obciążać strony. Wykonanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego winno odbywać się z uwzględnieniem norm wynikających z przepisów prawnych o charakterze proceduralnym.

Odnosząc powyższe doktrynalne rozważania do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego na okoliczność istnienia zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne, pomimo wyraźnego i jednoznacznego kwestionowania przez stronę istnienia tych zaległości (z argumentacją wyżej przytoczoną). Wskazać również trzeba, że strona przekonująco wyjaśniła dlaczego nie posiada dokumentów pozwalających na udowodnienie, że zapłaciła wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (strona podnosiła upływ czasu w kontekście informacji uzyskanej w organie, że dokumenty jest obowiązana przechowywać przez 5 lat). W konsekwencji organ orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, co do których nie udowodniono, że istnieją. Uchybił wyżej wskazanym przepisom prawnym regulującym zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny materiału dowodowego, oraz wynikającym z tych przepisów zasadom prawa: zasadzie oficjalności i zasadzie prawdy obiektywnej. Naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ organ orzekał merytorycznie bez należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a takie ustalenie jest warunkiem niezbędnym prawidłowego rozstrzygnięcia.

Opisane naruszenia reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego powodują, iż doszło również do naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawnych w związku z przepisem art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem prawnym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania i zostać ujawniona w jego toku; może także powstać w toku postępowania. Może wystąpić w postępowaniu w trybie zwykłym w pierwszej lub drugiej instancji, albo tez w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym. Bezprzedmiotowość postępowania powstaje z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych; może być wynikiem faktów naturalnych lub zdarzeń prawnych.

Przepis art. 105 § 1 k.p.a. ma charakter bezwzględnie wiążący i nakazuje organowi administracji publicznej badanie – na każdym etapie postępowania – czy istnieje przedmiot tego postępowania. W przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania organ jest obowiązany - z urzędu - do jego umorzenia.

Odnosząc się do treści cytowanego wyżej przepisu Sąd stwierdza, że merytoryczne decyzje w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących składek uregulowanych, co do których zobowiązanie wygasło. Organ nie dokonując ustaleń dowodowych na okoliczność istnienia przedmiotu postępowania naruszył przepisy art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., ponieważ zaniechał zbadania, czy jest uprawniony do orzekania merytorycznie. Naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ organ nie ustalił, czy istnieje przedmiot postępowania.

Nadto organ orzekał w części w stosunku do należności, które wygasły na skutek przedawnienia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że składki za okres od lipca do września 2002 r. uległy przedawnieniu.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2425/06, jeżeli taka okoliczność jak przedawnienie należności ujawni się w toku postępowania, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu odwoławczym (będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to organ powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z akt sprawy wynika, że zasadnie organ zakwalifikował składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres od lipca do września 2002 r. jako przedawnione. Wskazuje na to regulacja zasad przedawnienia oraz brak ujawnionych okoliczności przerywających lub zawieszających bieg przedawnienia.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z ust. 5 cyt. przepisu, bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. wskazany termin przedawnienia uległ wydłużeniu do lat 10, a ze względu na brak przepisów intertemporalnych oraz zasadę natychmiastowego działania prawa, ten wydłużony termin przedawnienia znajdował zastosowanie do wszystkich należności, które do dnia 31 grudnia 2002 r. nie uległy przedawnieniu.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r., stosownie do nowelizacji ustawy, dokonanej ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), zwanej dalej "ustawą nowelizującą". Zgodnie z art. 11 pkt 1a ustawy nowelizującej – co do zasady - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie pięciu lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Natomiast przepisy intertemporalne ustawy nowelizującej zamieszczone w art. 27 ust. 1 i 2 stanowią, że do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. W sytuacji, gdy organ stwierdził, że część należności stanowiących przedmiot postępowania uległa przedawnieniu, był obowiązany – w tej części – uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Postępowanie w sprawie przedawnionych, a więc nie istniejących należności stało się bezprzedmiotowe.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 138 § 1 k.p.a., (§ 2 tego artykułu nie znajduje zastosowania w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze

Mając powyższe na względzie oraz okoliczność, iż organ utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stanowiącą merytoryczne orzeczenie w przedmiocie umorzenia również składek na ubezpieczenie zdrowotne, które uległy przedawnieniu w toku postępowania, Sąd stwierdza, że organ naruszył przepisy postępowania art. 83 ust. 4 ustawy w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (poprzez jego zastosowanie) i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (poprzez jego niezastosowanie) - i w związku z art. 105 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ rozstrzygnął bowiem merytorycznie w stosunku do należności wygasłych, w sytuacji, gdy powinien był – uwzględniając z urzędu wystąpienie na etapie odwoławczym częściowej bezprzedmiotowości postępowania – uchylić w tej części decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie tego organu w stosownej części.

Mając na względzie wyżej opisane naruszenia przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, orzekł jak w sentencji wyroku.