Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2026/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Anna Fyda – Kawula, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. i T.T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. nr DAP-WN-727-14/2021/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję

tego samego organu z dnia 4 lutego 2021 r. nr DAP-WPK-727-130-66/2017/Kpu

w przedmiocie umorzenia postępowania.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia 30 czerwca 2000 r.,

nr GN.VI-7215/197/2/2000, działając na podstawie art. 64 ustawy

z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.,

o samorządzie terytorialnym - przekazał Gminie [...] m.in. własność nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 0,1170 ha i nr [...] o pow. 0,0981 ha, wraz z zabudowaniami i urządzeniami trwale z gruntem związanymi, opisanych w kartach inwentaryzacyjnych nieruchomości nr [...] i [...] oraz w protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu [...] marca 2000 r., stanowiącymi załączniki do decyzji.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej Wojewody Podkarpackiego w części dotyczącej działki nr [...] wystąpili:

J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. i T.T.

.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 4 lutego 2021 r.,

nr DAP-WPK-727-130-66/2017/Kpu, umorzył wszczęte postępowanie

w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego

z dnia 30 czerwca 2000 r., nr GN.VI-7215/197/2/2000, przekazującej

Gminie [...] własność nieruchomości położonej w [...], oznaczonej

w operacie ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,1170 ha i nr [...]

o pow. 0,0981 ha, w części dotyczącej działki nr [...] o pow. 0,0981 ha.

J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. i T.T. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę, Minister podniósł, że zgodnie z art. 64

ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, przekazanie powiatom mienia Skarbu Państwa

oraz mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu państwowych osób prawnych, innego niż określone w art. 60 ust. 1 i 4 tej ustawy, a służącego do wykonania

zadań powiatu, może nastąpić, na wniosek zarządu powiatu, w drodze

decyzji wojewody. Decyzja administracyjna Wojewody wydana w trybie art. 64 wskazanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. ma charakter fakultatywny.

Oznacza to, że przekazanie mienia w tym trybie nie następuje z mocy prawa,

ani nie jest też przekazaniem obligatoryjnym. Przepis ten bowiem pozostawia

do uznania organu, czy dane mienie powinno być przekazane powiatowi, czy też nie.

Z kolei wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić - zgodnie z treścią art. 157 § 2 Kpa - na żądanie strony, bądź z urzędu. Przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis

art. 28 Kpa. W jego świetle, stroną danego postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu

ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes, o którym mowa,

musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca

w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie -w niniejszym przypadku w dacie wydawania

decyzji komunalizacyjnej.

W ocenie organu w zaskarżonej decyzji w prawidłowy sposób wyjaśniono powody, dla których uznano, że brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący wykazali się tytułem prawnorzeczowym do mienia objętego komunalizacją.

Zgromadzona w sprawie dokumentacja wskazuje, iż dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], prowadzona była księga wieczysta [...]. Jedynym właścicielem wpisanym także na dzień komunalizacji jest Skarb Państwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej.

Minister wskazał, że nie kwestionuje pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2014 r.,

nr GZrn-057-625- 450/13, którą m.in. uchylono decyzję Wojewody Podkarpackiego

z dnia 30 sierpnia 2013 r., nr N.VII.7716-2/09, w części dot. pkt II ppkt 2 orzekającego, że nieruchomość położona w obr. m. [...] przy ul. [...],

na której znajdowały się zabudowania mieszkalne administratora dóbr [...], składająca się z parceli budowlanej nr [...] i gruntowej nr [...] gm. kat. [...], odpowiadających obecnie działce ewid. nr [...] o pow. 0,0981 ha, stanowiącej własność Miasta [...] na prawach powiatu w trwałym zarządzie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr [...] im. [...] w [...], podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, i jednocześnie stwierdzającej, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e ww. dekretu.

Nie można jednak zapominać, że to wpis w księdze wieczystej

danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno-prawnego. W oparciu o niego zaś, organy administracji publicznej obowiązane

są dokonywać jakiejkolwiek oceny badanych decyzji administracyjnych.

Przyjęte orzecznictwo sądowo - administracyjne wyraźnie wskazuje, że treść wpisu

w księdze wieczystej jako orzeczenie sądu cywilnego, wiąże wszystkie inne sądy

oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości,

aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej

jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Domniemanie wynikające z ksiąg wieczystych jest wzruszalne, a jego obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie

stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

(w oparciu o art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy (powództwa

o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie).

Podsumowując zatem, przeprowadzenie dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego i jest zastrzeżone wyłącznie dla właściwości sądu powszechnego

i nie daje organom administracji publicznej jakiejkolwiek ingerencji w ich treść.

Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny i prawny,

Minister stwierdził, że skoro w dacie komunalizacji działka nr [...] zgodnie z wpisem

w księdze wieczystej [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, to spełnione zostały kluczowe warunki dla komunalizacji nieruchomości. Domniemanie zgodności

z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone przez organy administracji

w postępowaniu komunalizacyjnym, ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ww. Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 czerwca 2000 r.

Organ nadzoru podkreślił, że w postępowaniu komunalizacyjnym

znaczenie prawne ma stan na dzień komunalizacji. Z posiadanej dokumentacji wyraźnie wynika, że na ten dzień jako właściciel skomunalizowanej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, a nie osoby fizyczne. Wobec powyższych ustaleń zasadnym jest stwierdzenie, że skarżącym nie przysługuje (ani obecnie, ani w dacie komunalizacji) tytuł prawnorzeczowy do spornej nieruchomości legitymujący do wystąpienia

z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego

z dnia 30 czerwca 2000 r.

Reasumując, Minister SWiA miał podstawy do uznania, iż skarżący

nie legitymując się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, nie posiadają też przymiotu strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 czerwca 2000 r. W świetle zaś orzecznictwa sądów administracyjnych wniosek podmiotu nie będącego stroną postępowania

nie może być załatwiony tak jak to nakazuje art. 104 Kpa - co do istoty, ale odmiennie. W zależności od tego czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste,

czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie

może zapaść albo na podstawie art. 61a Kpa - postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 Kpa - decyzja o umorzeniu postępowania.

Zgodnie z przyjętym orzecznictwem sądowo-administracyjnym wszczęcie postępowania na wniosek nie legitymowanej osoby jest podstawą do wydania decyzji

o umorzeniu postępowania.

Skarżący, wskazując we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

na zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], zarzucają organowi

błędne wyjaśnienie sprawy polegające na nieuwzględnieniu faktu funkcjonowania

w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 27 sierpnia 2014 r. Nie można jednak w tym miejscu pominąć faktu, że organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu rozważenia całokształtu okoliczności i szczegółowego uzasadnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Organ podejmując rozstrzygnięcie, wnikliwie zbadał

stan faktyczny sprawy w oparciu o zebrany materiał dowodowy. Obowiązek wnikliwego zbadania stanu faktycznego sprawy, który ciąży na organach administracji publicznej

w każdym prowadzonym przez nie postępowaniu szczególnej wagi nabiera

przy rozpatrywaniu sprawy w postępowaniu nadzorczym. Wobec tego nie sposób zgodzić się z tezą, iż odmienna od prezentowanej przez skarżących ocena stanu faktycznego lub stanu prawnego jest równoznaczna z naruszeniem obowiązku wynikającego z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dowodów (np. w postaci prawomocnego orzeczenia sądu) podważających ustalenia zawarte w [...].

W ocenie Ministra, prawidłowo zatem umorzono na podstawie art. 105 § 1 Kpa wszczęte postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Podkarpackiego z dnia 4 lutego 2000 r., nr GN.VI-7215/197/2/2000.

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wnieśli: J.T., M.K., I.T., G.T., M.T., A.T. i T.T. zarzucając jej naruszenie:

art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie, iż skarżący nie mają interesu prawnego,

a tym samym legitymacji do zainicjowania niniejszego postępowania administracyjnego podczas, gdy są oni następcami prawnymi A. T. właściciela spornej zabudowanej nieruchomości składającej się działki nr [...] o pow. 0,0981 ha odpowiadającej parcelom [...] i [...], a w sprawie wykazano decyzją administracyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2014 r., nr GZrn-057-625-450/13, iż nieruchomość ta nigdy nie została przejęta przez państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a zatem nie mogła zostać skomunalizowana jako nieruchomość nie stanowiąca własności Skarbu Państwa;

art. 28 K.p.a. w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie,

że skarżący nie mają bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważnościowego skoro prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 27 sierpnia 2014 r. w zakresie orzeczenia o nie podpadaniu pod działanie

art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej parcel [...] i [...] gm. kat. [...], odpowiadających działce nr [...] potwierdza, że spadkobiercy A. T. - skarżący mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności, które stało na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę Podkarpackiego z dnia 30 czerwca 2000 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...];

art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:

a) nierzetelnym przenalizowaniu skutków prawnych wydanej w sprawie Wnioskodawców ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 27 sierpnia 2014 r., nr GZrn-057-625-450/13, w której w punkcie II podpunkt 2

i w punkcie 3 swojej decyzji Minister stwierdził, że powyżej opisana nieruchomość położona w mieście [...] pomiędzy ul. [...] a ul. [...] (dawną ul. [...]) zabudowana budynkiem mieszkalnym (murowanym i pokrytym dachówką), składająca się z działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 0,0981 ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], odpowiadająca dwóm parcelom katastralnym [...] i [...], objętych dawnym wykazem hipotecznym [...], dawnej gminy katastralnej [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, p. 51 ze zm.)

niedopuszczalnym pominięciu bezspornego i stwierdzonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2014 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości w dniu nacjonalizacji,

tj. 13 września 1944 r., a w konsekwencji w dniu 1 stycznia 1999 r.

oraz w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej z 30 czerwca 2000 r.

(por. wydany w sprawie wnioskodawców prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2017 r., 1 SA/Wa 487/17

i z dnia 28 maja 2021 r., I SA/Wa 2650/20 oraz powołane i załączone do wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy ostateczne decyzje administracyjne

Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz innych naczelnych organów administracji państwowej, orzeczone w ostatnich latach);

oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy, w tym

tych przedłożonych i powołanych przez wnioskodawców w sprawie oraz błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowania administracyjnym a zwłaszcza:

wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lipca 1946 r. do Sądu Grodzkiego w [...] o wpis prawa własności nieruchomości objętych [...] ks. gr. gm. kat. [...], stanowiących własność A. T., a przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w [...]

z dnia [...] października 1966 r., sygn. akt [...], Kw Nr [...]

o wpisie prawa własności nieruchomości objętych [...] ks.gr. gm. kat. [...], stanowiących własność A. T., a przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

wpisów widniejących w księdze wieczystej nr [...] (wobec zaginięcia [...]) w dziale I, z których to wpisów nie wynika, aby była w nim ujawniona parcela katastralna [...], a jedynie figuruje wpis z [...] grudnia 2000 r. o ujawnieniu działki ewidencyjnej nr [...] na podstawie mapy wydanej przez Urząd Miejski w [...]

z dnia [...].12.1999 r., [...], że działka nr [...] powstała z [...],

co stoi w sprzeczności z ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2014 r. oraz ustaleniami zawartymi w decyzji Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 sierpnia 2013 r.;

niewyjaśnienie w sprawie w jakiej części parcela [...] gm. kat. [...] weszła w skład działki nr [...] oraz jeżeli tak, to czy jest dla niej założona księga wieczysta;

art. 107 par. 3 K.p.a. oraz art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. w związku z art. 16

ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 935, obecnie art. 8 par. 1 i 2 K.p.a.)

poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji niezawierającego niezbędnych elementów umożliwiających jej kontrolę (brak odniesienia się do wszystkich dowodów zaoferowanych przez skarżących), jak również zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] odpowiadającą w dawnym parcelom [...]

i [...] ujawnionym w dawnym zaginionym wykazie hipotecznym lwh nr [...] dawnej gminy katastralnej [...], a nie jak to zostało błędnie stwierdzone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że prawo własności działki nr [...] zostało przepisane z księgi wieczystej KW nr [...], gdzie widnieje wpis prawa własności Skarbu Państwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej na wniosek z dnia [...] października 1966 r.,

Nr [...], na podstawie dochodzeń przy założeniu tej księgi wieczystej wpisano

dnia [...] października 1966 r. tj. nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2014 r., nr GZrn-057-625-450/13, w której w pkt 2 uchylona została decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 sierpnia 2013 r.,

znak: N.VII.7716/2/09 m.in. w części dotyczącej punktu II podpunkt 2 i w punkcie 3 swojej decyzji Minister stwierdził, że powyżej opisana nieruchomość nie podpadała

pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, która była organowi znana

i nie była kwestionowana, a Minister umorzył postępowanie i przyjął, iż doszło

do komunalizacji nieruchomości decyzją Wojewody Podkarpackiego

z dnia 30 czerwca 2000 r., pomimo, iż wiedział, że w tym dniu Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 64

ustawy z dnia 13 października 1999 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1988 r., Nr 133, poz. 872) w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. nr 91, poz. 578);

art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 64 ustawy z dnia 13 października 1999 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1988 r., Nr 133, poz. 872) w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r.

o samorządzie powiatowym (Dz.U. nr 91, poz. 578 z zm.) poprzez wydanie decyzji przez Wojewodę Podkarpackiego stwierdzającej przekazanie na własność

Gminy [...] (powinno być prawidłowo stwierdzone w kontrolowanej decyzji - "Miasta [...] na prawach powiatu") zabudowanej nieruchomości - działki nr [...] o pow. 0,0981 ha odpowiadającej [...] i [...], w sytuacji, gdy nieruchomość ta nie stanowiła własności Skarbu Państwa;

art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147), i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. nr 57, poz. 319) - poprzez bezpodstawne przyjęcie wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego

z art. 18 § 1 Prawa rzeczowego, jak i z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147), jest w postępowaniu sądowo-administracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania decyzji na zasadzie

§ 5 rozporządzenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie

dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji

z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze"

do właściciela, a tym samym wyrok narusza zagwarantowane Konstytucją RP

prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności;

art. 365 § 1 K.p.c. w zw. z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż podważenie domniemania z art. 3

ustawy o księgach wieczystych i hipotece w niniejszej sprawie naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji sąd nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia,

lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym

z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane w art. 365 K.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r.,

sygn. akt 3 CR 328/60, LEX nr 1634043);

art. 8 K.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r.

o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 K.p.a.) poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz sprzecznej z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej od blisko 30 lat (por. wyrok

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2020 r.,

sygn. akt I OSK 2079/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 11 lipca 2018 r., I OSK 2264/17; wyrok NSA z 3 czerwca 2015 r., I OSK 2183/13;

wyrok NSA z 9 lutego 2010 r., I OSK 992/09; wyrok NSA z 9 lutego 2010r.,

I OSK 667/09; wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., I OSK 1084/09; decyzja

Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 września 2019 r.,

znak: DO.2.6610.174.2016.KC; decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

z dnia 26 lipca 2019 r., znak: DOZ-OAiK.650.784.2019.KS; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2019 r., I SA/Wa 2040/17;

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2017 r., I SA/Wa 487/17; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 27 stycznia 2020 r., IV SA/Wa 2888/19; decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z dnia 10 stycznia 2020 r., nr DAP-WN-727-171/2017/WWP;

decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 stycznia 2020 r.,

nr DAP-WN-727- 200/2017/WWP; decyzja Ministra Rozwoju z dnia 6 lutego 2020 r., znak sprawy: DO-IV.7613.112.2019.AD; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2020 r., II SA/Bd 879/19;

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2021 r.,

I SA/Wa 2650/20; wyrok Sądu Rejonowego w [...] w sprawie o sygn. akt.

[...] wraz z pismem Prokuratury Okręgowej w [...]

z dnia 18 maja 2021 r., znak [...]; orzeczone w innych sprawach skarżących ostateczne i prawomocne decyzje administracyjne załączone do skargi);

art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa

oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki.

Mając powyższe na względzie, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji

i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:

a. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2650/20;

wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia 2 lipca 2021 r., sygn. akt

[...];

pismo Prokuratury Okręgowej w [...] z dnia [...] maja 2021 r.,

oraz załączonych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego,

- na okoliczność zapadłych rozstrzygnięć w sprawach o takim samym stanie faktycznym i prawnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W pismach procesowych z dnia 2 sierpnia 2022 r. i z dnia 29 sierpnia 2022 r. Skarżący, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego

i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podtrzymali stanowisko zaprezentowane w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1

ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach

danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów,

Sąd uznał skargę za niezasadną.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego

z 30 czerwca 2000 r. przekazującej Gminie [...] m.in. własność nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów jako działka

nr [...] o pow. 0,1170 ha i nr [...] o pow. 0,0981 ha, wraz z zabudowaniami

i urządzeniami trwale z gruntem związanymi, opisanych w kartach inwentaryzacyjnych nieruchomości nr [...] i [...] oraz w protokole zdawczo-odbiorczym sporządzonym

w dniu [...] marca 2000 r., stanowiącymi załączniki do decyzji w części dotyczącej działki nr [...].

Powodem umorzenia przedmiotowego postępowania było uznanie przez organ nadzoru, że skarżący nie posiadają w sprawie przymiotu strony, a tylko taki podmiot, stosownie do art. 157 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej zwanej "K.p.a.", jest uprawniony

do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego.

O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 K.p.a.,

z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego,

na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot,

w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień

lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem

i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W kwestii istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, natomiast jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, LEX nr 1121192).

W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną objętej wnioskiem

o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego z 30 czerwca 2000 r. stanowił art. 64 ustawy z 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872) w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. nr 91, poz. 578).

Zgodnie z tym przepisem, przekazanie powiatom mienia Skarbu Państwa

oraz mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu państwowych osób prawnych, innego niż określone w art. 60 ust. 1 i 4 tej ustawy, a służącego do wykonania zadań powiatu, może nastąpić, na wniosek zarządu powiatu, w drodze decyzji wojewody.

Musi to być zatem mienie stanowiące własność Skarbu Państwa.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się,

że stronami postępowania komunalizacyjnego są co do zasady wyłącznie Skarb Państwa – jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina – jako podmiot nabywający własność nieruchomości. Ich bowiem praw i obowiązków bezpośrednio dotyczą skutki decyzji komunalizacyjnej. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć

w postępowaniu komunalizacyjnym (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji ostatecznej decyzji komunalizacyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności, musiałyby wykazać, że w dacie komunalizacji

(tj. w dniu 27 maja 1990 r.), to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji

(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt

I OSK 1178/09, LEX nr 594943). Tylko bowiem na taki tytuł prawny, chroniony prawem materialnym, oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1181/15,

LEX nr 2348965 oraz z 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11, LEX nr 1218892).

Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie. Skarżący obecnie nie posiadają bowiem żadnego tytułu prawnego do skomunalizowanej nieruchomości, nie byli również ani oni, ani ich poprzednicy prawni, stronami postępowania komunalizacyjnego. Dlatego za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 28 K.p.a. Przepis ten wskazuje bowiem na przesłanki decydujące

o legitymacji konkretnego podmiotu do działania w postępowaniu administracyjnym

w charakterze jego strony. Samodzielnie przepis ten nie wystarczy natomiast

do przypisania tego statusu jakiemukolwiek podmiotowi. O możliwości wystąpienia

w roli strony postępowania decyduje bowiem to, czy dany podmiot posiada interes prawny warunkujący ubieganie się o wszczęcie postępowania, względnie skierowanie

w stosunku do niego czynności w postępowaniu wszczętym z urzędu.

Jak wyżej wskazano, źródłem interesu prawnego o którym mowa w art. 28 K.p.a.,

jest zawsze przepis prawa materialnego. Przepis art. 28 K.p.a. nie ustanawia zatem normy prawnej samoistnej, a stosowany jest w związku z przepisami prawa materialnego, które dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego,

przyznając jednostce status strony postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2218/18).

W orzecznictwie przyjmuje się, że wnioskodawcy, którzy wykażą, że w okresie poprzedzającym komunalizację byli właścicielami komunalizowanej nieruchomości, mają interes prawny w sprawie, choć nie przesądza on automatycznie o nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie

z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1760/20). Wyrażany był także pogląd,

że samo wykazanie, że poprzednicy prawni wnioskodawcy legitymowali się prawem własności, nie jest wystarczające do przyznania statusu strony ich następcom.

Interes prawny musi być bowiem konkretny i rzeczywisty i powinien mieć związek

z danym postępowaniem prowadzonym w danym miejscu i czasie, i na podstawie określonego stanu prawnego. Dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest bowiem wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (vide wyroki

WSA w Warszawie: z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2045/20

i z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1633/19 oraz przywołane w nich orzecznictwo).

Decyzja Wojewody Podkarpackiego z 30 czerwca 2000 r. objęta wnioskiem

o stwierdzenie nieważności została wydana na podstawie przepisów ustawy

z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Materialnoprawną podstawę wskazanej decyzji komunalizacyjnej stanowił art. 64 powołanej ustawy, z którego wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie Skarbu Państwa. Dla komunalizacji

w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie miał więc stan prawny nieruchomości istniejący w dacie komunalizacji.

Jak wyżej wskazano, stroną prowadzonego postępowania administracyjnego

o przekazaniu gminie własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest więc, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał tytuł prawnorzeczowy.

Stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej

w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej tym postępowaniem komunalizacyjnym.

W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnego dowodu, że w dacie komunalizacji skarżącym, czy też ich poprzednikom prawnym przysługiwał

tytuł własności do spornych działek.

Skarżący nie przedstawili również żadnego dokumentu potwierdzającego,

aby w powołanej dacie lub obecnie przysługiwało im lub ich poprzednikom prawnym prawo własności spornej nieruchomości.

Przeprowadzone postępowanie nadzorcze (będące obecnie przedmiotem kontroli sądowej) nie wyłącza dopuszczalności wszczęcia postępowania nieważnościowego w przypadku ewentualnego uregulowania przed właściwym organem lub sądem w sposób odmienny od istniejącego (czyli po myśli skarżących) stanu prawnego spornej nieruchomości.

Jak prawidłowo bowiem ustalił organ, zgodnie z zapisami księgi wieczystej

nr [...] w dacie komunalizacji sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, a wpisu dokonano [...] października 1966 r.

Dlatego nie mogło odnieść w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym oczekiwanego przez skarżących skutku powoływanie się na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 27 sierpnia 2014 r., z której m.in. wynika, że sporna działka

nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

(Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

W ocenie Sądu, zasadnie w tej sytuacji organ nadzoru odwołał się do treści

art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto, zgodnie z art. 5 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną

z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Obalenie tego domniemania jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Oznacza to, że widniejący w wyżej powołanej księdze wieczystej spornej nieruchomości wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie

art. 365 § 1 K.p.c. wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej,

czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny

(tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt

I OSK 729/16). W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 6 kwietnia 1999 r., sygn. akt

IV SA 2338/98, zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.

Również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/03 (opubl. w: OTK ZU 7A/2004, poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to jednak

w istotny sposób ją uzupełnia, składając się wraz z nią na spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu

z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do tego, że odwrócone zostają

reguły dowodowe, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym

stanem prawnym.

Sąd w pełni podziela powyższe poglądy.

Jak powyżej zostało wyjaśnione, ani organ administracji publicznej,

ani Sąd kontrolujący obecnie wydane w tej sprawie decyzje nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie w zapisach wieczystoksięgowych. Raz jeszcze należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sporu o własność nieruchomości nastąpić może jedynie

w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Na obecnym etapie postępowania nie można zatem uznać, że skarżącym przysługuje przymiot strony

w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej.

Reasumując, w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej, a także nie mając możliwości dokonywania w toku postępowania administracyjnego odmiennych ustaleń prawnych

od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w dacie komunalizacji prawo własności spornej działki należało do skarżących, lub jego poprzedników prawnych,

a postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej

nie służy wyjaśnieniu, czy skarżącym służy tytuł prawnorzeczowy

do spornej nieruchomości. Dlatego, wbrew zarzutowi skargi, wydane w sprawie decyzje nie naruszają art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ nie zaniechał zatem

podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Skarżący, żądając wszczęcia postępowania nadzorczego, powinni wykazać,

że legitymują się tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości obecnie

lub w dacie komunalizacji. Nie można bowiem uznać, że to organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy pomimo ciążącego na stronie obowiązku środków takich

nie przedstawia. Oznacza to, że obowiązkiem skarżących w tej sprawie było,

zanim wystąpili z żądaniem wszczęcia postępowania nadzorczego,

staranne przygotowanie całości dokumentacji potwierdzającej w sposób niebudzący wątpliwości, że posiadają tytuł prawnorzeczowy do spornej nieruchomości obecnie

lub posiadali go ich poprzednicy prawni w dacie komunalizacji. (por. pogląd WSA

w Warszawie wyrażony w wyroku z 14 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2119/20).

Oznacza to, że wbrew zarzutom skargi, Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji przeprowadził kontrolowane postępowanie nadzorcze

w sposób prawidłowy, właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego, a powody podjętego rozstrzygnięcia wyczerpująco przedstawił w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji,

zgodnie z wymogiem określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd odmówił dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów zgłoszonych w skardze uznając, że pozostają one bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie, biorąc pod uwagę powyższe rozważania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie

art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,

innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).