Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2111/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 216, 136 ust 3, 137 ust 1
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art145 § 1, 156, 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej też "Wojewoda" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] marca 2015r. umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w [...] w rejonie ul. [...], wchodzącej w skład aktualnych działek nr ew. [...] i [...] z obr. [...] opisanych w księdze wieczystej KW Nr [...], objętej aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1976r. Rep Nr [...], utrzymał w mocy skarżoną decyzję.

W podstawie decyzji wskazano przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jt. Dz.U. z 2013r., poz. 267 z późn. zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (jt. Dz.U. z 2014r. poz. 518 z późn. zm. - dalej: u.g.n.)

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] października 2014r. Pan J. P., wystąpił o zwrot nieruchomości położonej w [...] w Dzielnicy [...] przy ul. [...], oznaczonej na mapie ewidencyjnej jako dawna działka nr [...], stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obr. [...] o powierzchni 9438m2.

Prezydent [...] po rozpoznaniu wniosku o zwrot nieruchomości decyzją z dnia [...] marca 2015r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości (dawna działka nr ew. [...]) położonej w [...] w rejonie ulicy [...], wchodzącej w skład aktualnych działek o nr ew. [...] i [...] z obr. [...] opisanych w księdze wieczystej KW nr [...] objętej aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1976r. rep. Nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nieruchomość tę Skarb Państwa nabył aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1976r. Rep. Nr [...] w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jt. Dz.U. z 1974r. Nr 10, poz. 64). Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca w dniu sprzedaży działkę nr [...] z obr. [...], uregulowana w księdze wieczystej KW nr [...], przeznaczona została pod budowę bazy warsztatowo- remontowej. Po zawarciu umowy sprzedaży, na wniosek przedstawiciela Skarbu Państwa działka nr [...] została odłączona ze wskazanej wyżej księgi wieczystej i założono dla tej działki nową księgę wieczystą KW nr [...] i wpisano prawo własności na rzecz Skarbu Państwa - Przedsiębiorstwa Państwowego pod nazwą "[...]" w [...]. Następnie decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lipca 1992r. na terenie obejmującym m. in. dawną działkę nr [...] z dawnego obrębu [...] (KW nr [...]) zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Zakładu [...] S.A. Prawo użytkowania wieczystego na rzecz w/w podmiotu ujawnione zostało w księdze wieczystej stosownym wpisem z dnia [...] stycznia 1993r. (KW nr [...]).

Umową, zawartą w formie aktu notarialnego, z dnia [...] grudnia 2000r. rep. A Nr [...] przeniesiono prawa użytkowania wieczystego m. in. przedmiotowej nieruchomości z w/w Zakładu [...] S.A. na spółkę działającą pod firmą: [...] sp. z o.o., co zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...].

Organ ustalił i wskazał również, że dawna działka o nr ew. [...] dawny obręb [...] o powierzchni 9438 m2 obecnie wchodzi w skład działek ew. nr [...] o pow. 6,4113 ha i nr [...] o pow. 0,6414 ha z obr. [...].

Organ wyjaśnił również, powołując się na brzmienie przepisu art. 229 oraz art. 136 ust.3 u.g.n., że poprzedni właściciel lub jego następca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n. stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże wskazane roszczenie nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zdaniem organu ponieważ w niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz osoby trzeciej (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992r.) i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...] stycznia 1993r. (KW nr [...]), a zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nieruchomości ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. P. zarzucając naruszenie zarówno przepisów Konstytucji RP (art. 21 ust.1 i 2, art. 31 ust.3, art. 32 ust.1 i 2, art. 63, art. 64 ust.1 i 2, art. 77 ust.1) jak również przepisów prawa materialnego: ustawy o gospodarce nieruchomościami (art. 136 ust.1 i 2 , art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2, ) i Kodeksu cywilnego (art. 417 § 1 i 2 ) oraz przepisów proceduralnych tj. Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 11, 83 i 84 k.p.a.).

Wojewoda [...] po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2015r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazując na dominujący w orzecznictwie pogląd, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., jako bezprzedmiotowe. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie występuje właśnie taki przypadek, bowiem decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lipca 1992r., na terenie obejmującym m. in. dawną działkę nr [...] z dawnego obrębu [...] o powierzchni 9438 m2 zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz [...] S.A., z wpisem do księgi wieczystej w dniu [...] stycznia 1993r. a zatem przed wejściem wżycie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1 stycznia 1998r.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu a dotyczących naruszenia przepisów Konstytucji RP, organ wskazał - powołując się na utrwalony pogląd orzecznictwa, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego (vide: wyrok NSA: z dnia 1 września 2004r. sygn. FSK 46/04, z dnia 7 grudnia 2006 sygn. II OSK 548/06, z dnia 18 września 2008r. sygn. II FSK 852/07, wyrok SN: z dnia 30 października 2002r. sygn. V CKN 1456/00, z dnia 30 września 2003 sygn. II CKN 425/01, 8 stycznia 2009r. sygn. I CSK 482/08) - że jeżeli istnieje przepis prawa uregulowany ustawowo, to przepis ten stanowi podstawę do podejmowania działań przez organ władzy publicznej, jak również oceny działania przez sąd administracyjny legalności podjętej decyzji.

Niezgadzając się z orzeczeniem organu II instancji J. P. pismem z dnia 24 czerwca 2015r. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie skarżonej decyzji Wojewody [...], jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2015r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wskazanym decyzjom skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 77 ust.1 Konstytucji w związku z art. 137 ust.1 pkt 1 i 2 u.g.n. w związku z art. 417 § 1 k.c., polegające na naruszeniu prawa do domagania się odszkodowania od państwa za niezgodne z prawem działania jego organów, zważywszy, że ustalenia dotyczące zbędności nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji należą do wyłącznej kompetencji organów administracji publicznej, bowiem oczywisty jest fakt, że wniesienie pozwu o zapłatę odszkodowania z tytułu naruszenia prawa do pozwu wymaga wykazania, iż prawo to zostało naruszone;

- naruszenie art. 63 Konstytucji w związku z art. 136 ust. 1 i 2 w związku z art. 7 k.p.a, które przejawia się brakiem odniesienia do wniosków podniesionych w piśmie z dnia 20 października 2014r. pkt 2 i 3, w którym wnioskodawca żądał przeprowadzenia dowodu przez biegłego i przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka;

- naruszenie art. 63 Konstytucji w związku z art. 8, 11 k.p.a. w związku z przepisami Działu VIII k.p.a. i w związku z pismem z dnia 20 października 2014r., w którym wnioskowano o implementowanie do sprawy zwrotu przedmiotowej działki uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1988r., III AZP 11/87;

- naruszenie konstytucyjnej zasady równości zawartej w art. 32 Konstytucji;

- nieuprawnione zastosowanie w niniejszej sprawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 63 Konstytucji oraz w związku z art. 7,9,11,78 i art. 107 § 3 k.p.a.;

- nieuwzględnienie odwołania skarżącego w części dotyczącej przeprowadzenia dowodu przez biegłego w przedmiocie zbędności/niezbędności wywłaszczonej działki na cel określony w umowie wywłaszczeniowej, oraz nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka na okoliczność realizacji celu wywłaszczenia przez [...], zważywszy że w 1985r. budowa m. in. hali głównej została przerwana, a potencjalny świadek i zarazem skarżący, mieszkał w domu przylegającym do wywłaszczonej działki do roku 2007.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że na wywłaszczonej działce nr [...] położonej w [...] przy ul. [...] nie został zrealizowany cel publiczny pod który wskazana działka została wywłaszczona. Nadto działka została przejęta - na niejasnych zasadach - przez podmiot niepubliczny (HIT) na cel sprzeczny z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10 z 1974r. poz. 64 - dalej ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania). Skarżący podkreślił także, że jego żądanie aby organ ustalił czy nieruchomość była zbędna na cel wywłaszczenia nie podważa normy art. 229 u.g.n. i nie jest z nią sprzeczne.

Odnosząc się do stanowiska organu II instancji, który wskazał, że w orzecznictwie dominuje pogląd o konieczności umorzenia postępowania w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n., skarżący wskazał, iż w orzecznictwie i w doktrynie występuje również pogląd, że organy powinny orzec w takim przypadku o bezzasadności żądania strony a zatem nie o bezprzedmiotowości postępowania, gdyż prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nadto zdaniem skarżącego organ bezpodstawnie przyjął, iż postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe, skoro osiągnięcie celu postępowania stało się nieaktualne z uwagi na przepis art. 229 u.g.n., przez co naruszył przepis art. 105 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącego, który w tym zakresie powołał się na uchwałę NSA z dnia 14 kwietnia 2015r. sygn. I OPS 3/14, postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe mimo, iż nie jest obecnie możliwy zwrot w naturze nieruchomości wywłaszczonej, gdyż powyższy fakt nie pozbawia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego.

Skarżący podkreślił również, że wydanie decyzji proceduralnej o umorzeniu postępowania blokuje starania skarżącego do uzyskania rozstrzygnięć zgodnych z wnioskami (art. 63 Konstytucji i Dział VIII k.p.a.), co skutkuje tym że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z zasadą demokratycznego i praworządnego państwa, kierującego się zasadą prawdy obiektywnej i zasadą lojalności wobec obywatela a przez to z wyrażającymi te zasady art. 2 i 7 Konstytucji.

Podsumowując skarżący wskazał, że decyzja organu II instancji jest błędna bowiem organy wydając rozstrzygniecie oparły się na normie determinowanej przez art. 229 u.g.n. i z tego przepisu bezpodstawnie wywiodły swoje uprawnienie do uchylenia się od dokonania wnioskowanych ustaleń dotyczących realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowej działce. Tymczasem powołana norma o charakterze stanowczym - zakazuje zwrotu nieruchomości, ale nie zakazuje podejmowania innych czynności z urzędu lub na wniosek strony. Nadto przepis ten odnosi się tylko do wyłączenia roszczenia o zwrot fizyczny nieruchomości wywłaszczonej (art. 136 ust.3 u.g.n.), ale nie wyłącza stosowania ustępu 1 i 2 tego artykułu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumenty i twierdzenia zawarte w uzasadnieniu skarżonego aktu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz.U. z 2014r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi, jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.- dalej: p.p.s.a.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1 b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1 c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, należy uznać, że nie jest ona zasadna.

Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136-142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518-dalej "u.g.n").

Przepis art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sytuacje, w których nieruchomość należy uznać za zbędną, precyzują natomiast przepisy art. 137 ust. 1 u.g.n. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Zgodnie natomiast z treścią art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi zatem do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w pozostałych przepisach (por. m. in. wyroku SN z dnia 9 grudnia 2012 r., II CSK 275/08; LEX nr 484702, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 386/06, LEX nr 290617; z dnia 10 maja 2001 r., sygn. akt I SA 2572/99, LEX nr 54754).

W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi bowiem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Z art. 229 u.g.n. jednoznacznie wynika, że nieruchomości wywłaszczone, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego, czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku ustalenia zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n., art. 136 i art. 137 u.g.n. nie mają zastosowania. Podobny pogląd wyrażono w literaturze, wskazując, że wyłączenie w art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wyłączającą konieczność badania merytorycznych przesłanek określonych w art. 136 i 137 u.g.n. (A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1727).

I z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku działki o dawnym ewidencyjnym nr [...] (działka obecnie wchodzi w skład działek nr ew. [...] i [...] z obr. [...]), która to została oddana przez Skarb Państwa w użytkowanie wieczyste [...] S.A. (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992r. nr [...]), które następnie stosowną umową z dnia [...] grudnia 2000 Rep. A nr [...] prawo to przeniosły na "[...] " sp. z o.o.

Powyższe okoliczności wynikają ze zgromadzonych w sprawie dokumentów tj. aktów notarialnych (nr [...] z dnia [...] stycznia 1976r., Rep. A nr [...] z dnia [...] grudnia 2000r.), odpisów z ksiąg wieczystych (KW Nr [...] i KW Nr [...].), decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992r. nr [...] oraz z pisma Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] z dnia [...] stycznia 2015r. i dołączonych doń dokumentów. Bezsporne jest również, że prawo użytkowania wieczystego ustalone na rzecz [...] S.A. zostało ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] nr [...] w dniu [...] stycznia 1993r.

A zatem skoro przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. 1 stycznia 1998 r.) na stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości ustanowiono, a następnie ujawniono w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego, to wniosek o zwrot spornej nieruchomości nie mógł być rozstrzygnięty pozytywnie.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma wyłącznie przedstawiona okoliczność, stanowiąca negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stąd też nie mogą odnieść skutku twierdzenia skargi dotyczące ziszczenia się przesłanki żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku realizacji celu wywłaszczenia. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ w pierwszej kolejności winien bowiem ustalić, czy nie zachodzi sytuacja określona w art. 229 u.g.n. Z uwagi na wystąpienie, w niniejszej sprawie, określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, brak było podstaw do wyjaśniania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w umowie sprzedaży nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n. Okoliczności dotyczące zrealizowania celu wywłaszczenia mogłyby być rozpatrywane dopiero po ustaleniu, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 229 u.g.n. (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1880/11 dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc prawidłowo ustalony stan faktyczny przedmiotowej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., która uniemożliwia zwrot przedmiotowej działki skarżącemu. Tym samym również bezzasadne okazały się zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie nieprzeprowadzenia w należyty sposób postępowania wyjaśniającego w tym w szczególności mimo stosownego żądania zawartego w piśmie wnioskodawcy z dnia 20 października 2014r. niepowołania biegłego, którego zadaniem byłoby określenie czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cele określone w umowie wywłaszczenia oraz nieprzesłuchanie świadka J. P. na okoliczność realizacji celu wywłaszczenia. Ustalenia w tym zakresie, jak słusznie przyjęły organy, były bowiem bez znaczenia dla prawidłowości rozpoznania niniejszej sprawy a zatem niezasadne i niecelowe było ich prowadzenie. W istocie przeprowadzenie wnioskowanych dowodów służyłoby jedynie przedłużeniu prowadzonego postępowania, a nie wpływałoby na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela bowiem w całości pogląd zaprezentowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015r., sygn. I OPS 3/14, że w takiej sytuacji faktycznej, jaka została ustalona w tej sprawie, badanie tych okoliczności jest zbędne, bo zwrot nieruchomości nie może nastąpić. Istotą bowiem przepisu art. 229 u.g.n. jest m. in. zapewnienie bezpieczeństwa i pewności obrotu prawnego, które to reguły stanowią składnik konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Jeżeli zatem władanie nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu (zbędności wywłaszczonej nieruchomości), bo zwrot nieruchomości nastąpić nie może, poza sytuacją, gdy władającym jest Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, co jednakże nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził tę kwestię w przywołanej uchwale, dowodząc m.in. niewykonalności decyzji zwrotowej w takiej sytuacji. Kwestia odszkodowawcza jest przy tym, w jego ocenie, odrębnym zagadnieniem. W tym stanie rzeczy nie ma znaczenia czy przesłanki zwrotowe występują czy nie, bo w żadnym razie do zwrotu nieruchomości dojść nie może. Niezrealizowanie celu wywłaszczenia nie może prowadzić do wyłączenia ochrony własności nieruchomości podmiotu, który ją nabył od wywłaszczyciela. Co więcej, jest to uzasadnione także i tą okolicznością, którą ów Sąd w składzie siedmiu sędziów zaakcentował, że prezentowany dotąd w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym postępowanie o zwrot nieruchomości winno być zawieszone do czasu cofnięcia skutków zadysponowania wywłaszczoną nieruchomością na rzecz osób trzecich, jest zbyt daleko idący. Nie ma bowiem znaczenia bezpośredniego dla sprawy zwrotowej.

Wyłączenie w art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wyłączającą konieczność badania merytorycznych uwarunkowań i przesłanek z art. 136 i 137 u.g.n. Ograniczenie prawa własności wynikające z tego przepisu ma charakter proporcjonalny (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) z uwagi na konieczność ochrony własności osób trzecich, które nabyły nieruchomość i nie narusza art. 64 ust. 1 Konstytucji RP.

W takiej sytuacji gdy zaistniała negatywna przesłanka podmiotowa z art. 229 u.g.n. jak i oba warunki o charakterze przedmiotowym zastrzeżonych w tym przepisie, tj. ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości na rzecz osoby trzeciej i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998r., które wyłączyły możliwość ubiegania się przez skarżącego o zwrot wnioskowanych nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., to nie jest pozbawione podstawy prawnej stanowisko organów o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., który dopuszcza umorzenie postępowania administracyjnego w przypadku jego bezprzedmiotowości. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., tj. podmiot, przedmiot lub podstawa prawna, która umożliwia załatwienie sprawy.

W omawianym przypadku art. 229 u.g.n. wyklucza stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n, uprawniającego do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie ma więc podstawy do orzekania co do zasadności zgłoszonego roszczenia. Przy czym wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych oraz doktryna nie są jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji wystąpienia warunków określonych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z jednej strony przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 201 Or., I OSK 1673/09, LEX nr 745124 a także w wyrokach z dnia: 3 marca 2010 r" I OSK 679/09; 22 marca 2006 r., I OSK 651/05; 7 lutego 2006 r., I OSK 409/05; 16. Listopada 2000 r. I SA 1539/99- LEX nr 75555; 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99, OSP 2001, nr 5, poz. 80; wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2007 r., IV CSK 81/07, OSNC-B, poz. 40; zob. też M. Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18; oraz G. Bieniek, aktualizacja M. Gdesz w: red. S. Kalus, G. Bieniek, M. Gdesz, S. Kalus, G. Matusik, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, LexisNexis 2012 s. 1064-1066 uw. 1-3, 5; A. Prusaczyk - op. cit. s. 1718 -1719 nb 1, 2). Z drugiej jednak prezentowany jest pogląd odmienny - na co wskazuje skarżący - zgodnie z którym spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n. oznacza bezzasadność żądania strony, a nie bezprzedmiotowości postępowania. W takim ujęciu prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Lex nr 179226, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2007 r., II SA/Gd 500/07, a także Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 oraz glosa Ludwika Żukowskiego do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80).

Sąd w niniejszym składzie przychyla się do drugiego ze wskazanych poglądów uznając, iż winna być wydana decyzja merytoryczna, odmowna. Sąd w tym zakresie wskazuje jednocześnie, że mimo tych dwóch rozbieżnych poglądów, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że w przypadku spełnienia hipotezy art. 229 u.g.n., zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie, nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 18 grudnia 2014r., syn. I OSK 1047/13; 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., IVSA/Po 710/10, LEX nr 758595, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 maja 2013r, sygn. akt II SA/Gd 778/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za niezasadny Sąd uznał zarzut, iż wydanie decyzji o umorzeniu postępowania zamyka skarżącemu drogę do ewentualnego uzyskania odszkodowania za "szkodę polegającą na niemożliwości odzyskania własności takiej nieruchomości" na skutek zaniechania "zaoferowania byłemu właścicielowi nieruchomości do zwrotu przed zadysponowaniem nią na cele sprzeczne z wywłaszczeniem", bowiem przesłanki odszkodowawcze, w tym ewentualna zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, mogą być badane samodzielnie przez właściwy sąd powszechny. Decyzja administracyjna o umorzeniu postępowania z powołaniem się na przesłanki z art. 229 u.g.n. nie tamuje uprawnień tego sądu we wskazanym zakresie.

W kontekście powyższych rozważań, za niezasadne należy również uznać zarzuty dot. naruszenia przez organ art. 63 i 32 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.