Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 465/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6260 Statut
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Prawo miejscowe
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości
Powołane przepisy: article: Art. 35  ust. 1  w zw. z art. 5  ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 506
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 465/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 września 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Renata Czeluśniak, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), ASR WSA Marta Kisielowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 14 września 2021 r. skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Olkuszu, Magdaleny Waś - Tomsi, na uchwałę LV/649/2002 Rady Miejskiej w Olkuszu, z dnia 28 lutego 2002 r. w sprawie zatwierdzenia Statutu Sołectwa Witeradów, , , , stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości.,


UZASADNIENIE

Pismem z 3 marca 2021 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Olkuszu wniosła skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Olkuszu Nr LV/649/2002 z dnia 28 lutego 2002 roku w sprawie zatwierdzenia Statutu Witeradów wraz z załącznikiem nr 1 "Statut Sołectwa" w całości.

Zaskarżonej uchwale zarzucił istotne naruszenie prawa, a to:

1) art. 35 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. 1990 Nr 32 poz. 191 ze zm.) poprzez niepoddanie projektu statutu sołectwa społecznym konsultacjom z mieszkańcami tego sołectwa;

2) art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 7 i 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegającym na przekroczeniu zakresu delegacji ustawowej poprzez:

- wprowadzenie w § 12 ust. 2 i 4 załącznika nr 1 do uchwały pojęcia kworum dla dokonania ważnego wyboru organów jednostki pomocniczej;

- nałożenie w § 34 załącznika nr 1 do uchwały na Skarbnika Miasta i Gminy Olkusz obowiązku kontroli działalności sołectwa w zakresie spraw finansowych;

3) art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 11 b i art. 14 ustawy o samorządzie gminnym poprzez przekroczenie delegacji ustawowej wynikającej z powołanych przepisów i zastrzeżenie w § 15 ust 2 i 3 załącznika nr 1 do uchwały, że statut może przewidywać głosowanie tajne zebrania wiejskiego, a nadto, że zebranie wiejskie może postanowić zwykłą większością głosów o przeprowadzeniu tajnego głosowania w każdej sprawie, podczas gdy określanie wyjątków od zasady jawności głosowania należy wyłącznie do kompetencji ustawodawcy.

Prokurator wniósł więc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości na podstawie 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." oraz na podstawie 119 pkt 2 p.p.s.a, o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu Prokurator wskazała, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym jednostkę pomocniczą tworzy rada gminy w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy. Stosownie natomiast do art. 35 ust. 1 powołanej ustawy organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Z kolei art. 5 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określa uchwała rady gminy, z zastrzeżeniem ust. 7. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej przepisy stwierdzić należało, że przeprowadzenie konsultacji z mieszkańcami przed uchwaleniem statutu jednostki pomocniczej gminy było czynnością obligatoryjną, przy czym chodzi o konsultacje rzeczywiste, dające możliwie wszystkim zainteresowanym mieszkańcom szanse na zapoznanie się z projektowań uchwałą i na wyrażenie w tej sprawie swojego stanowiska. Taką wykładnie wskazanych przepisów potwierdzało także stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 września 2014 r., III SA/Kr 380/14.

Rada Miejska w Olkuszu podejmując zaskarżoną uchwałę nie przeprowadziła konsultacji z mieszkańcami, naruszając tym samym przepisy art. 35 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 5 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym., co należało

ocenić jako istotne naruszenie prawa, które powinno skutkować stwierdzeniem nieważności uchwały. Norma art. 91 ust. 1 i 4 ustawy o samorządzie gminnym wyraźnie wskazywała bowiem, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest istotna sprzeczność uchwały z prawem.

W dalszej części uzasadnienia zarzutów Prokurator wskazała, że zgodnie z art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym sołtys oraz członkowie rady soleckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Powołany przepis jest regulacją kompletną i nie zastrzega żadnego kworum dla ważności wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 21 listopada 2018 r., II SA/Go 739/18). W konsekwencji sprzeczny z powołanym przepisem uznać należało § 12 ust. 2 i 4 załącznika nr 1 do uchwały który stanowił że "Zebranie wiejskie jest zdolne do podejmowania prawomocnych uchwał , jeżeli uczestniczy w nim co najmniej 10 % uprawnionych do głosowania. Zebranie wiejskie , na którym ma być dokonany wybór sołtysa i rady sołeckiej jest zdolne do przeprowadzenia wyborów jeżeli uczestniczy w nim co najmniej 10 % uprawnionych do głosowania". Wprowadzenie na mocy uchwały dodatkowych warunków ważności wyborów, w świetle wyżej wskazanego przepisu należało uznać za nieuprawnione. Zakwestionować należało także nałożenie w § 34 załącznika nr 1 do uchwały na Skarbnika Miasta i Gminy Olkusz obowiązku kontroli nad działalnością finansową sołectwa z uwagi na przekroczenie delegacji ustawowej. Na mocy ww. przepisu Rada Miejska w Olkuszu nałożyła bowiem w akcie prawa miejscowego obowiązki na pracownika Urzędu Gminy, do czego nie była uprawniona. Zgodzić należało się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 14 sierpnia 2019 r. II SA/Go 333/19, iż "Trzeba mieć na uwadze, że skarbnik gminy jest pracownikiem urzędu gminy i w zakresie swoich obowiązków odpowiada przed wójtem gminy. Urząd gminy nie wykonuje jakichkolwiek kompetencji wójta wynikających z u.s.g. Urząd gminy jedynie od strony technicznej i administracyjnej zapewnia prawidłowe wykonywanie powierzonych wójtowi kompetencji (por. II OSK 3045/12). Nałożenie w uchwałę, będącej aktem prawa miejscowego, na skarbnika gminy obowiązków przekracza delegację ustawową udzielona organowi stanowiącemu gminy i pozostaje w sprzeczności z art. 33 u.s.g. w zw. art. 35 ust. 3 u.s.g.".

Przechodząc do ostatniego z zarzutów Prokurator uzasadniała, że zaskarżona uchwała w § 15 ust 2 i 3 załącznika nr 1 do uchwały, istotnie naruszyła także art. 35 ust. 3 w zw. z art. 11 b i art. 14 ustawy o samorządzie gminnym. Podkreślił, że zasada jawności stanowi jeden z filarów demokratycznego państwa prawnego. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 1 Konstytucji obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Egzemplifikację powyższej zasady stanowią przepisy ustawy o samorządzie gminnym, która w art. 11b ust. 1 przewiduje, że działalność organów gminy jest jawna. Ograniczenie jawności może wynikać wyłącznie z ustaw. Stosownie do art. 14 ustawy o samorządzie gminnym uchwały rady gminy zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu jawnym, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Ustanowienie zasady nakazującej podejmowanie uchwał przez organy stanowiący jednostek samorządu terytorialnego w głosowaniu jawnym, wiąże się przede wszystkim z realizacją konstytucyjnej zasady - prawa obywateli do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Odstępstwa od zasady podejmowania uchwał w głosowaniu jawnym mogą nastąpić tylko mocą ustawy. Regulacja prawna nakazująca podejmowanie uchwał w głosowaniu jawnym, zaś w innym trybie tylko wtedy, gdy konkretny przepis ustawy tak stanowi, ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem nie występują od niej żadne odstępstwa. Sołectwa są elementem pomocniczego podziału administracyjnego i stanowią istotny element usprawniający realizację zadań gminy. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że regulacje dotyczące sołectw , w tym trybu działania ich organów spełniać muszą warunki określone przepisami ustawy, z uwzględnieniem odpowiedniego stosowania regulacji odnoszącej się do organów gminy. Ponieważ zaś jednostka ta stanowi jeden z elementów kształtowania świadomości i postaw demokratycznych obywateli, w odniesieniu do organów tych jednostek zastosowanie winna mieć ogólna zasada jawności działania do organów, której podstawową gwarancją powinna być jawność podejmowania uchwał ograniczona jedynie w takim zakresie, jaki przewidział to ustawodawca. Nie jest zatem dopuszczalne w drodzy norm statutowych rozszerzenie kręgu spraw poddanych procedurze tajnego głosowania albowiem uprawnienia w tym zakresie przysługują wyłącznie ustawodawcy (por. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 28 kwietnia 2016 r., II SA/Go 227/17). Powyższe potwierdzało, że Rada Gminy w Olkuszu wskazując, że statut może przewidywać głosowanie tajne, a nadto, iż zebranie wiejskie może postanowić zwykłą większością głosów o przeprowadzeniu tajnego głosowania w każdej sprawie, przekroczyła zakres upoważnienia wynikający z art. 35 ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym.

W odpowiedzi na skargę pełnomocniczka organu wniosła o oddalenie skargi w części istotnego naruszenia prawa w związku z brzmieniem §15 ust. 2 statutu, a w pozostałej części pozostawiła skargę do uznania Sądu.

W uzasadnieniu pełnomocniczka przyznała, że w dacie przystąpienia do nadania jednostce pomocniczej statutu (styczeń-luty 2002 r.) oraz w dniu podejmowania zaskarżonej uchwały (28 lutego 2020 r.) nie istniała odrębna uchwała w sprawie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy. Zatem nie zostały przeprowadzone takie konsultacje.

Jednakże, niezasadny był zarzut Prokurator, że §15 ust. 2 statutu naruszał art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 1 i ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym. Zaskarżony przepis statutu stanowił bowiem, że "Glosowanie odbywa się w sposób jawny, chyba że statut przewiduje glosowanie tajne" Statut natomiast przewidywał glosowanie tajne w §24 przy wyborze sołtysa i członków rady soleckiej, co z kolei zgodne było z art. 36 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Skarga była zasadna ponieważ bezspornie Rada Miejska w Olkuszu nie podjęła odrębnej uchwały w przedmiocie przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy, ani co w tej sytuacji oczywiste, takich konsultacji w ogóle nie przeprowadziła.

Sąd zgadza się z twierdzeniem skarżącej Prokurator, że w sprawie powinna zostać podjęta uchwała w trybie art. 5a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z powołanym przepisem w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały, zasady i tryb przeprowadzania konsultacji z mieszkańcami gminy określa uchwała rady gminy. Sąd zaznacza, że przepis ten obowiązuje od 9 czerwca 1996 r. Natomiast od 30 maja 2001 r. obowiązuje nowe brzmienie art. 35 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami. Skoro zaskarżona uchwała została podjęta 28 lutego 2002 r. to w sposób oczywisty należało zastosować ww. art. 5a ust. 2 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Odnosząc się natomiast do wyjaśnień pełnomocniczki organu podkreślającej, ze zaskarżona uchwała została podjęta w początkowym okresie funkcjonowania tego przepisu – to okoliczność ta nie mogła zostać uwzględniona przy rozpatrywaniu zarzutów skargi.

Wprawdzie dopiero od 2019 r. można obserwować wzmożoną aktywność poszczególnych prokuratorów w kwestionowaniu legalności podejmowanych uchwał w sprawach statutów sołectw z uwagi na brak konsultacji społecznych, ale też orzecznictwo sądów administracyjnych dostrzegło ten problem znacznie wcześniej (np. wyrok WSA w Krakowie z 9 listopada 2004 r., III SA/Kr 925/04; wyrok WSA w Szczecinie z 10 października 2007 r., II SA/Sz 885/07).

Co więcej skoro, stosowna uchwala została podjęta przez Radę Miejską w Olkuszu 13 czerwca 2002 r., to właściwie nie było przeszkód w powtórzeniu procesu legislacyjnego tj. przeprowadzeniu konsultacji co do statutu sołectwa.

Należałoby więc powtórzyć za ww. wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 9 listopada 2004 r., III SA/Kr 925/04, że projekt statutu nie tylko należy podać do publicznej wiadomości, ale konieczne jest przekazanie mieszkańcom terenu, którego statut ma dotyczyć adekwatnych wyjaśnień oraz stworzenie realnych możliwości przekazania przez te osoby uwag, a wreszcie – rozważenie tych propozycji czy zastrzeżeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie bowiem podkreśla się, że wymagane jest najpierw podjęcie uchwały w przedmiocie konsultacji z mieszkańcami, a następnie faktyczne przeprowadzenie takich konsultacji (por. wyrok NSA z 7 października 2020 r., II OSK 2154/20).

Naruszenie procedury podejmowania uchwał powszechnie uznaje się za istotne naruszenie prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 ustawy samorządzie gminnym (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 sierpnia 2020 r., III SA/Kr 176/20 i powołane tam orzecznictwo) upoważniające sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały.

Odnosząc się natomiast do argumentów pełnomocniczki organu, że art. 36 ust. 1 i ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym wprost dopuszcza glosowanie tajne przy wyborze sołtysa oraz członków rady sołeckiej to Sąd zauważa, że zaskarżony § 15 statutu sołectwa w ustępie 3 przewidywał, że zebranie wiejskie może postanowić zwykłą większością głosów o przeprowadzeniu tajnego glosowania w każdej sprawie. W konsekwencji przepis ten właściwie rozszerzał kompetencje do tajnego głosowania w stosunku do ustawowego wzorca. Niezależnie jednak od powyższych uwag, skoro cały statut sołectwa został uchwalony z naruszeniem ww. przepisów wymagających konsultacji z mieszkańcami – to i zaskarżony §15 ust. 2 i 3 statutu sołectwa był dotknięty taką samą wadą prawną.

Z tych to powodów Sąd orzekł nieważność zaskarżonej uchwały w całości zgodnie z art. 147 §1 p.p.s.a.