Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 577/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza N. z dnia 13 stycznia 2021 r., nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej B. Ł. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 stycznia 2021 r. (nr [...]) Burmistrz N. S. – działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 27 ust. 4, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej w skrócie "u.ś.r.") oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") - orzekł o odmowie przyznania B. Ł. (dalej zwanej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – Z. C.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z zaleceniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] wezwał stronę do złożenia wyjaśnień odnośnie przebiegu kariery zawodowej, tak by stwierdzić, czy zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - Z. C.

Organ wskazał, że w dniu 30 grudnia 2020 r. strona dostarczyła pismo, w którym oświadczyła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką.

Z przeprowadzonego w dniu 7 stycznia 2021 r. wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego wynika, że opieka nad matką jest sprawowana w godz. od 8 do 12 oraz od godziny 15 do 19, tj. 8 godzin dziennie. Pomiędzy oświadczeniem strony a wywiadem przeprowadzonym ze stroną przez pracownika zachodzą rozbieżności co do wymiaru czasowego odnośnie sprawowania całodobowej opieki, tym bardziej, że matka nie mieszka razem ze stroną.

Strona - w odniesieniu do kariery zawodowej – oświadczyła, że pracowała w zawodzie krawcowej w latach 2001-2008. Następnie w 2017 r. podjęła pracę w ogrodnictwie. Umowa o pracę została rozwiązana na okres zimowy. Następnie strona planowała na nowo podjąć zatrudnienie, lecz z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki nie podjęła zatrudnienia w ogrodnictwie, chociaż obecnie stwierdza, że chce pracować w charakterze krawcowej. Jako krawcowa ma możliwość pracy w domu (obecnie pracodawcy dostarczają także towary do domu).

Matka strony - Z. C. jest po dwóch udarach mózgu, choruje na zaniki pamięci, cierpi na nadciśnienie tętnicze; porusza się przy pomocy kul łokciowych; samodzielnie je posiłki i samodzielnie korzysta z toalety. Opieka strony nad matką polega na pomocy w toalecie (mycie się, kąpiel), przy ubieraniu się, podawaniu lekarstw, przygotowywaniu posiłków i załatwianiu spraw urzędowych. Taki zakres opieki nad niepełnosprawną osobą wykonują nierzadko także osoby aktywne zawodowo. Ponadto Z. C. posiada jeszcze dwoje dzieci: córkę K., która posiada prawo do emerytury oraz syna R., który pracuje zawodowo, mieszka w N. S., którzy wg Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jako dzieci są zobligowani do pomocy stronie przy matce.

Mając to na uwadze organ stwierdził, że oceniając całą sytuację należy przyjąć, że w omawianym przypadku nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, gdyż opieka ta jest sprawowana tylko w określonych godzinach, co daje możliwość podjęcia zatrudnienia. Ponadto strona posiada jeszcze dwójkę rodzeństwa, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki i którzy są zobligowani do pomocy matce.

Z wywiadu środowiskowego nie wynika jednoznacznie, że zakres czynności jakie wykonuje strona w opiece nad matką wyklucza możliwość podjęcia pracy. Ponadto organ wskazał, że tut. ośrodek świadczy usługi opiekuńcze dla osób wymagających opieki w wymiarze do 8 godzin dziennie, co w przypadku strony daje możliwość podjęcia zatrudnienia.

Organ przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r. wskazując, że z powyższych powodów organ podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odniesieniu do powoływanego we wniosku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) organ zaznaczył, że Trybunał w uzasadnieniu wyroku wskazał, że orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz nie kreuje także N. prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.

W związku z powyższym obowiązywanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia), nie jest żadną interpretacją, wykładnią ani wytyczną Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, tylko wynika wprost z ww. wyroku Trybunału, powszechnie dostępnego od wielu lat m.in. na stronie internetowej TK także dla pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej zajmujących się bezpośrednią realizacją ww. ustawy.

Organ zaznaczył, że zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z powyższym, przytoczony wyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r., w świetle jednoznacznie wskazanych powyżej przez sam Trybunał Konstytucyjny skutków ww. wyroku, niezależnie od zmiennych rozstrzygnięć organów odwoławczych czy sądów administracyjnych (które są wiążące w danej indywidualnej sprawie, w której zostały wydane), pozostaje obowiązującym przepisem prawa. Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zaś poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, a organ realizujący ustawę o świadczeniach rodzinnych zgodnie z art. 6 k.p.a. zobowiązany jest do dosłownego realizowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako pozostającego nadal obowiązującego i aktualnego przepisu prawa.

Kończąc, organ przywołując treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., stwierdził, że nadal obowiązuje decyzja przyznająca stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, która na wniosek strony nie została uchylona i znajduje się w obrocie prawnym.

W wyniku rozpoznania odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 30 kwietnia 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał treść art. 2 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., wskazując, że sprawa z wniosku B. Ł. z dnia 20 maja 2020 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką - Z. C., była już rozpoznawana przez Kolegium, które decyzją z dnia 11 sierpnia 2020 r. (nr[...]) oraz decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r. (nr[...]) uchylało w całości decyzję organu I instancji i przekazywało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w celu zbadania okoliczności dotyczących związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad matką.

Kolegium na wstępie zwróciło uwagę, że organ I instancji w dalszym ciągu wskazuje na niespełnienie w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dlatego należy przypomnieć, że matka wnioskodawczyni - Z. C. (ur. [...] 1933 r.), dysponuje aktualnym orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 19 listopada 2019 r., traktowanym na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym ustalono, że Z. C. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji; wskazano także, że data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 października 2019 r.

Kolegium wyjaśniło, że przy rozważaniu kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów, opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. pomimo, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jej opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), należy mieć na względzie aktualne orzecznictwo sądów w tym zakresie. Obecnie kształtująca się linia orzecznicza na podstawie wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13 - punktu 2. sentencji, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji) wskazuje, że istotą tak podjętego rozstrzygnięcia, jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości, pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W związku z tym przyjmuje się, że skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej. To z kolei przekłada się na ukształtowanie N. stanu prawnego, a zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Ocenia się, że derogacja ujęta w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. Innymi słowy, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem rozpoznając sprawę organ nie ma podstaw do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie na podstawie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wobec powyższego, w kontekście tak prezentowanego stanowiska sądów administracyjnych, co do zakresu stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., występuje konieczność zbadania pozostałych przesłanek.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji poza wskazaniem niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdził także brak zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad matką - Z. C.. Do takich wniosków doszedł organ po ponownym przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 7 stycznia 2021 r. oraz po analizie wyjaśnień wnioskodawczyni w kwestii czynności związanych ze sprawowaniem opieki. Jednocześnie też organ I instancji ustalił przebieg dotychczasowej aktywności zawodowej wnioskodawczyni.

Kolegium wskazało, że z ww. dokumentów wynika, iż wymagająca opieki Z. C. jest wdową, mieszka sama w związku z tym wnioskodawczyni - B. Ł. przychodzi codziennie do miejsca zamieszkania matki. Z. C. przeszła dwa udary mózgu; miewa zaniki pamięci; cierpi na nadciśnienie tętnicze oraz reumatyzm. Przyjmuje leki na stałe. Po mieszkaniu porusza się przy pomocy kul łokciowych; rzadko wychodzi z domu, nie gotuje. B. Ł. wskazuje, że przychodzi do matki dwa razy dziennie, przebywa i opiekuje się matką w godzinach od 8-12 i od 15-19; przygotowuje mamie śniadanie, pomaga w porannej toalecie, ubieraniu, podaje leki, robi zakupy, podaje obiad, porządkuje mieszkanie, przygotowuje leki, szykuje mamę do snu. Ponadto załatwia wszelkie inne sprawy związane z wizytami lekarskimi, sprawami urzędowymi, dotrzymuje mamie towarzystwa, w razie potrzeby czuwa w nocy.

Kolegium stwierdziło, że wiadomym jest z doświadczenia życiowego, iż osoby starsze z uwagi na wiek i niepełnosprawność wymagają opieki i pomocy w wielu czynnościach życiowych, jednakże przy odpowiednim zorganizowaniu dnia wymieniane przez wnioskodawczynię czynności opiekuńcze można wykonać w krótszym czasie, godząc sprawowaną opiekę np. z prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego, czy nawet wykonywaniem pracy zawodowej.

W sprawie ustalono także, że B. Ł. pracowała jako krawcowa w latach 2001-2008; następnie w roku 2017 pracowała w ogrodnictwie, a umowa ta została rozwiązana na okres zimowy. W wywiadzie B. Ł. oświadczyła, że w chwili obecnej, gdyby nie konieczność sprawowania opieki podjęłaby pracę, ale w charakterze krawcowej, gdyż nie czuje się obecnie na siłach, by pracować w ogrodnictwie.

Mając to na uwadze Kolegium wskazało, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać to świadczenie. Przesłanką w nim wskazaną jest po pierwsze sprawowanie rzeczywistej, osobistej, stałej i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną, po drugie zaś, rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie, spowodowane koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo-skutkowy. Kolegium wyjaśniło, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia - stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W ocenie Kolegium, skoro organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania w sprawie w sposób zgodny z wymogami prawa, w szczególności po przeprowadzeniu rodzinnych wywiadów środowiskowych uznał, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad matką Z. C. nie wymusza rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, to takiej oceny Kolegium nie może uznać za błędną. Zatem nie można tutaj przyjąć istnienia ww. związku pomiędzy niepodejmowaniem przez B. Ł. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką Z. C.

Kolegium wskazało, że podobnie jak organ I instancji nie podważa faktu, że wnioskodawczyni rzeczywiście opiekuje się swoją niepełnosprawną matką, ale zakres tej opieki, czynności które się na nią składają, nie są na tyle absorbujące czasowo lub wykonywane z taką częstotliwością, by wnioskodawczyni nie mogła podjąć zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, by matka wnioskodawczyni wymagała opieki całodobowej, tym bardziej, że mieszka sama, czy na tyle stałej, że okoliczności te uniemożliwiłyby jednoczesną aktywność zawodową wnioskodawczyni. Czynności wymienione podczas wywiadu rodzinnego zdaniem Kolegium należą w większości do zwykłych czynności dnia codziennego i nie potwierdzają szczególnych okoliczności uniemożliwiających jednoczesne świadczenie pracy, a pozostałe z nich jak np. poranna i wieczorna pomoc w toalecie, podanie posiłku, leków, zmierzenie ciśnienia tętniczego itp., są często wykonywane przez osoby aktywne zawodowo, a posiadające starszych niepełnosprawnych członków rodziny. Podawane przez wnioskodawczynię czynności opiekuńcze względem matki nie wyczerpują przesłanki sprawowania opieki w taki sposób, który powoduje konieczność rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia. Ponadto w świetle ustalonej dotychczasowej aktywności zawodowej wnioskodawczyni, zdaniem Kolegium brak jest obiektywnych podstaw do uznania, że B. Ł. na chwilę obecną podjęłaby pracę zawodową lecz uniemożliwia jej to konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania B. Ł. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką Z. C. w związku z brakiem zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego opisanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

B. Ł. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza N. S. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wyjaśnić na wstępie należy – w szczególności w odniesieniu do stanowiska akcentowanego w niniejszej sprawie przez Burmistrza N. S. - że regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność ta ma niewątpliwie wpływ na sytuację prawną skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy. Podkreślić bowiem należy, że skutkiem ww. wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18. roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak treść wyroku wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z powyższym, jak słusznie stwierdziło Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie może być podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu – co należy podkreślić - błędne było w tej mierze stanowisko organu I instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął także okoliczność, że skoro, jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność matki skarżącej istnieje, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2018 r. (tj. 85. roku życia), to stanowi to okoliczność wyłączającą przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji stwierdziły natomiast brak podstaw przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z powodu nie spełnienia wymogów określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w szczególności z uwagi na akcentowany brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką z uwagi na dokonaną przez organy ocenę, co do czasu i zakresu sprawowania tej opieki, której sprawowanie – jak stwierdzono - nie wyklucza podjęcia lub wykonywania przez skarżącą jednocześnie pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kwestię sporną pomiędzy stronami stanowiło zatem istnienie w sprawie związku przyczynowego. między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką.

Dokonując oceny w tym zakresie należy uwzględnić, że ze znajdującego się w aktach orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Co prawda przedmiotowe orzeczenie wydano czasowo, tj. do dnia 31 marca 2021 r., jednakże w aktach sprawy znajduje się także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające trwałą niezdolność Z. C. do samodzielnej egzystencji.

Mając to na uwadze należy wyjaśnić, że ustawodawca na użytek regulacji jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach; d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów; e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 426 – dalej w skrócie "u.r.z.s.n."), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 u.r.z.s.n. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Z kolei przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. e/ u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. – dalej w skrócie "u.e.r.f.u.s."), w której termin "niezdolność do samodzielnej egzystencji" został zdefiniowany w art. 13 ust. 5. Zgodnie z tym przepisem niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Termin ten ma szeroki zakres przedmiotowy, obejmuje bowiem opiekę, oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp. oraz pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza. Wszystkie te elementy łącznie wyczerpują treść terminu "niezdolność do samodzielnej egzystencji" (por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt III AUa 1577/12, LEX nr 1298892 oraz wyrok SA w Katowicach z dnia 21 lutego 2002 r., sygn. akt III AUa 1333/01, OSA 2003/7/28).

Tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć zatem na uwadze w tym wypadku organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności i uznaną za niedolną do samodzielnej egzystencji (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/20 i w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 482/20).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19).

W niniejszej sprawie – jak wynika z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych oraz przedłożonych w postępowaniu oświadczeń i dokumentów - bezsporne jest to, że matka skarżącej - Z. C. (ur. w 1933 r.) jest wdową; mieszka sama; przeszła dwa udary mózgu (posiada niedowład lewostronny); miewa zaniki pamięci; cierpi na nadciśnienie tętnicze oraz reumatyzm; przyjmuje leki na stałe; po mieszkaniu porusza się przy pomocy kul łokciowych (wymaga asekuracji) i rzadko wychodzi z domu (wymaga pomocy w poruszaniu się po domu i na spacerach); nie gotuje z uwagi na postępujący zanik pamięci. Skarżąca udaje się do matki dwukrotnie w ciągu dnia; przebywa u niej w godzinach 8-12 (w których przygotowuje śniadanie, pomaga w porannej toalecie, ubieraniu, podaje leki, robi zakupy) i od 15-19 (w których najczęściej podaje obiad; porządkuje mieszkanie, przygotowuje matce kolację i przygotowuje do snu); czuwa także w nocy, jeżeli zachodzi taka potrzeba. Ponadto załatwia wszelkie sprawy urzędowe oraz związane z wizytami lekarskimi; dotrzymuje mamie towarzystwa.

W świetle powyższych wyjaśnień, odnosząc się do wyrażonego przez organy stanowiska, że z podanego przez skarżącą przedmiotowego zakresu oraz czasookresu sprawowanej opieki wynika, iż czynności te wykonywane przez skarżącą nie wykluczają podjęcia przez nią pracy chociażby w ograniczonym wymiarze czasu pracy, stwierdzić należy, że prezentowane przez organ stanowisko jest – w ocenie Sądu - co najmniej przedwczesne, bowiem nie znajduje w istocie należytego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie, a jednocześnie jest, zdaniem Sądu, wynikiem braku przeprowadzenia pełnej i wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić, to wypada zwrócić uwagę, iż pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy, we wnioskach z tego wywiadu, wskazał, że skarżąca "sprawuje opiekę nad matką w sposób regularny, systematyczny i trwały". Ponadto też stwierdził, że zajmuje się utrzymaniem mieszkania w należytym porządku, robi zakupy, gotuje, pierze, wykupuje leki, załatwia wszelkie sprawy urzędowe oraz dba o ogródek. Matka zaś skarżącej, po dwóch udarach, nie może wykonywać większości zajęć, a z przeprowadzonej weryfikacji wynika także, że Z. C. często korzysta z wizyt lekarskich.

Nie sposób też, w ocenie Sądu, zgodzić się ze stanowiskiem organów, iż wykonywanych przez skarżącą "czynności opiekuńczych" w stosunku do matki nie można uznać - zarówno z uwagi na ich charakter (zwykłe czynności dnia codziennego), jak też wymiar czasowy - za na tyle nieabsorbujące, by skarżąca nie mogła podjąć zatrudnienia. Z takim stanowiskiem, w ocenie Sądu, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, trudno jest się zgodzić, tym bardziej w sytuacji, gdy chodzi o opiekę nad osobą tak wiekową, jak matka skarżącej (88 lat). W okolicznościach niniejszej sprawy, wymienione przez organy czynności związane z wykonywaniem prac domowych, jakkolwiek istotnie będących zwykłymi czynnościami związanymi z prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego (np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, porządkowanie), nie sposób – w świetle istniejącego materiału dowodowego – uznać za czynności niekonieczne dla umożliwienia (ułatwienia) 88-letniej niepełnosprawnej i mieszkającej samotnie osobie samodzielnej egzystencji i uznania ich za niewiążące się z pielęgnacją oraz bezpośrednią i niezbędną opieką skarżącej nad matką. Z materiału dowodowego nie wynika bowiem, by czynności te codziennie była w stanie samodzielnie wykonywać matka skarżącej. Wręcz przeciwnie z treści ww. wywiadu środowiskowego i oceny dokonanej przez pracownika socjalnego na podstawie odbytego spotkania wynika jednoznacznie, że matka skarżącej – jako osoba po dwóch udarach nie mogąca wykonywać większości zajęć domowych – jest osobą wymagającą pomocy osób drugich także w tak podstawowej sferze życia, jak prowadzenie przez nią gospodarstwa domowego. Trudno zatem w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie stwierdzić, że opisany zakres podejmowanych przez skarżącą czynności w odniesieniu do niepełnosprawnej w stopniu znacznym i będącej w mocno podeszłym wieku matki w rzeczywistości nie jest konieczny ani pomocny dla możliwości jej samodzielnej egzystencji, a tym samym czas poświęcany wykonywaniu tych czynności mógłby zostać spożytkowany na podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Co więcej, należy zwrócić uwagę, że z uwagi na fakt samodzielnego zamieszkiwania matki skarżącej (miejsce zamieszkania skarżącej i jej matki oddalone jest o ok. 10 min. pieszo), skarżąca musi mieć także czas na zajęcie się prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego, dlatego przyjęcie przez organ stanowiska, że skarżąca ma możliwość podjęcia aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, jest co najmniej przedwczesne. Nie można też na gruncie zebranego materiału dowodowego zgodzić się ze stwierdzeniem Kolegium, że "w świetle ustalonej dotychczasowej aktywności zawodowej wnioskodawczyni, brak jest obiektywnych podstaw do uznania, że B. Ł. na chwilę obecną podjęłaby pracę zawodową lecz uniemożliwia jej to konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką". Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że praca w ogrodnictwie, czy też z uwagi na deklarację skarżącej w charakterze krawcowej (bowiem skarżąca nie czuje się obecnie już na siłach, aby pracować w ogrodnictwie), byłaby istotnie możliwa do wykonywania jednocześnie i z pogodzeniem, z jednej strony, sprawowania przez skarżącą w koniecznym i adekwatnym do wieku oraz stopnia niepełnosprawności i schorowania zakresie opieki skarżącej nad matką, a z drugiej, możliwością prowadzenia przez nią własnego gospodarstwa domowego.

Mając powyższe na uwadze dokonana przez organy ocena materiału dowodowego w powyższym zakresie nie znajduje koniecznego dla wywodzonych wniosków potwierdzenia w aktach sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Jednocześnie organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po dokonaniu ustaleń dających podstawę do pełnej (faktycznej) oceny możliwości skarżącej do jednoczesnego sprawowania należytej i efektywnej opieki nad niepełnosprawną matką oraz podjęcia aktywności zawodowej, uwzględnią przedstawioną ocenę prawną dotyczącą rozumienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżąca z zatrudnienia a opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).