Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 168/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a i 3b
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ Sędzia WSA Kazimierz Włoch Asesor WSA Jacek Boratyn Protokolant sekr. sąd. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2012-2016 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] marca 2016r. K. M. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.(dalej: ZUS) o umorzenie należności i odsetek z tytułu nieopłaconych składek za okres [...] - [...], podnosząc, że nie jest w stanie zapłacić składek z uwagi na trudną sytuację, w której się znajduje. Podkreślił, że ZUS odrzucając jego wcześniejsze wnioski o umorzenie łamie prawo krajowe i unijne, działając nieświadomie lub złośliwie, celowo, wybiórczo wybierając firmy którym umarza zaległości. W jego ocenie ZUS dyskryminuje go łamiąc tym samym Konstytucję.

Decyzją z dnia [...] maja 2016r. nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

1) ubezpieczenia społeczne - za okres [...] w łącznej kwocie 33.539,98 zł, w tym z tytułu: składek - 28.917,38 zł, odsetek - 4.605,00 zł,

2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...]-[...] w łącznej kwocie 14.083,43 zł, w tym z tytułu: składek - 12.066,83 zł, odsetek - 1.999,00zł,

3) Fundusz Pracy - za okres [...]-[...]w łącznej kwocie 2.713,39 zł.

W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że zobowiązany prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą (wykonywanie instalacji elektrycznych) od dnia [...] czerwca 2011 r. W latach 2010-2013 zobowiązany deklarował z prowadzonej działalności gospodarczej: 2010 r. - strata 52.026,91 zł, 2011 r. - dochód 13.717,07 zł, 2012 r. - strata 1.314,59zł, 2013 r. - strata 3.297,78 zł, 2014 r. - dochód 1.216,68 zł.

Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ZUS ustalił, że zobowiązany mieszka wraz z matką, która nie posiada żadnego dochodu, ponosząc z tytułu miesięcznych opłat wydatki w wysokości 200 zł. W oświadczeniu zobowiązany podał, że posiada zobowiązania pieniężne (na koniec 2015 r.): firmowe - 28.654,30 zł, oraz z tytułu zaciągniętych kredytów - 20.000,00 zł (miesięczna spłata 500 zł). Jest właścicielem samochodów [...] z 1994 r. i [...] z 1997 r.

Organ I instancji uznał, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej: u.s.u.s.), wskazując, że wprawdzie egzekucja prowadzona przez ZUS okazała się nieskuteczna, jednakże została przekazana do Urzędu Skarbowego.

W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., który dopuszcza umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek wydania decyzji o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie z 2003 r.).

Według ZUS, w stosunku do zobowiązanego nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w tym przepisie, gdyż zobowiązany jest osobą zdrową, a żaden z członków rodziny nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, nie korzysta z pomocy społecznej ani innych instytucji wsparcia, co świadczy o jego dobrej sytuacji materialnej. Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika również, aby poniósł straty materialne w wyniku klęsk żywiołowych lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zobowiązany wprawdzie podaje, że mieszka w skandalicznych warunkach urągających jakimkolwiek standardom - jednak na tą okoliczność nie przedłożył żadnych dowodów. Zatem zdaniem organu opłacenie składek przykładowo w ramach układu ratalnego, nie pozbawi zobowiązanego, ani jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Organ szeroko ustosunkował się do kwestii związanych z udzielaniem pomocy de minimis podmiotom gospodarczym wskazując, że w ramach udzielania tej pomocy żadne podmioty - w tym skarżący - nie są dyskryminowane.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podniósł, że problemy w firmie zaczęły się w 2012 r. kiedy to pojawił się kryzys finansowy w postaci braku zleceń oraz konkurencji ze strony firm zatrudniających małe podmioty gospodarcze w charakterze podwykonawców. Podkreśla, że przyczyną decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział są posiadane przez płatnika środki trwałe, które są w rzeczywistości bezwartościowe. W dniu [...] stycznia 2013r. pełnomocnik zobowiazanego złożył wniosek o pożyczkę preferencyjną dla firm niemających zdolności kredytowej w Regionalnej Izbie Gospodarczej w S. Nie został on jednak pozytywnie rozpatrzony ze względu na konieczność przedłożenia zaświadczenia o niezaleganiu z opłatami w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Pełnomocnik zobowiązanego przekonana, że w trudnych sytuacjach ZUS umarza zaległości oraz udziela pomocy de minimis w dniu [...] stycznia 2013r. zwróciła się z pierwszym wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek swojego syna. Utrzymuje, że gdyby wówczas zadłużenie syna zostało umorzone, firma przez niego prowadzona otrzymałaby preferencyjny kredyt, odzyskałaby płynność finansową, mogłaby tworzyć dodatkowe miejsca pracy, zakupić niezbędne narzędzia i zacząć normalne funkcjonowanie, w tym regulowanie wszystkich należności wobec ZUS. Matka zobowiązanego nadmienia, że zajmując konto bankowe firmy jej syna zablokowano wszelkie możliwości rozwoju, pozyskania środków finansowych z dostępnych źródeł oraz spowodowano utratę korzyści materialnych.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia

[...] listopada 2016r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Analizując sytuację finansową skarżącego oraz biorąc pod uwagę, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego do chwili obecnej nie zostało umorzone organ uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zobowiązanego i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie organu umorzenie nie mogło także nastąpić na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia z 2003 r. Organ podkreślił, że pomimo niskich dochodów (średnio na miesiąc 754,93 zł) – zobowiązany prowadzi własną działalność gospodarczą w sposób aktywny i efektywny. Zdaniem ZUS, sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna, jednakże nie uzasadnia stwierdzenia czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter stały i pogłębiający się, tym bardziej, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej, bo zobowiązany nieustannie prowadzi działalność gospodarczą.

Na powyższą decyzję zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

W uzasadnieniu skargi strona zarzucił w szczególności, że doszło do naruszenia przepisów dotyczących udzielania pomocy de minimis. ZUS niejednokrotnie udzielał innym przedsiębiorcom pomocy, co było ogłaszane czy to w oficjalnych komunikatach ZUS, czy też w doniesieniach medialnych. Niezrozumiała jest zatem odmowa w przypadku skarżącego, tym bardziej jeżeli weźmie się pod uwagę, że zgodnie z Konstytucją wszyscy są równi wobec prawa. Autor skargi zarzucił także, że organ nie uwzględnił wyroku WSA w Rzeszowie (wyrok z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt I SA/Rz 416/13), którym to wyrokiem Sąd uchylił wcześniejsze decyzje organu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 7 marca 2017r., sygn. akt I SA/Rz 98/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd orzekł, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Zdaniem Sądu, organ wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. wbrew art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a., nie wyjaśnił i nie uzasadnił wystarczająco podjętego rozstrzygnięcia, uniemożliwiając w zasadzie Sądowi jego kontrolę. Powyższe uchybienia Sąd dostrzegł w ocenie przesłanki umorzenia wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w szczególności w § 3 w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. Sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska w tej kwestii. Nie rozważył zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek, a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny, nie ustalił jakie są koszty utrzymania i inne niezbędne wydatki skarżącego, a zatem czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego, możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości może zagrozić egzystencji skarżącego, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. Sąd wskazał, że organ nie odniósł warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego, nie dokonując oceny, czy sytuacja skarżącego jest tego rodzaju, że opłacenie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016r., nr [...], ZUS po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję

z dnia [...] maja 2016r. nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne

i Fundusz Pracy.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał, że w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, iż obowiązany jest 29-letnim kawalerem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i ponosi z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych wydatki w wysokości 200 zł. Z oświadczenia matki zobowiązanego W. M. wynika, że nie posiada ona żadnego dochodu.

Zobowiązany posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów wysokości 20.000,00zł (miesięczna rata spłaty: 500,00zł) oraz zobowiązania firmowe na koniec 2015 r. w kwocie 28.654,3zł. Ponadto zobowiązania pieniężne matki zobowiązanego wynoszą 90.693,11 zł.

W postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że zobowiązany jest zameldowany w K. w mieszkaniu należącym do jego matki, które według jego oświadczenia nie nadaje się do zamieszkania. Obecnie zamieszkuje w miejscowości K. w budynku również należącym do matki. W czasie oględzin stwierdzono, że warunki mieszkalne są bardzo trudne, budynek mieszkalny jest zrujnowany, zagrzybiony, podmoknięty, bez ogrzewania, łazienki i ubikacji. Ustalono, że zobowiązany posiada ruchomości: samochód osobowy [...] - rocznik 1998, samochód osobowy [...] - rocznik 1994, samochód ciężarowy [...] - rocznik 1997, odkurzacz przemysłowy, wkrętarka [...], młot udarowy [...], młot udarowy [...],wiertarka [...], drabina aluminiowa 9-metrowa, szlifierka [...], poziomica laserowa [...], bruzdownica [...] (zepsuta), wiertarka udarowa (zepsuta), młot kłujący obrotowy (zepsuty),generator prądotwórczy (wyeksploatowany),laptop [...] (zepsuty),drukarka [...] (zepsuta), telefon komórkowy [...] (zepsuta). Zobowiązany nie posiada nieruchomości, wierzytelności, ani innego majątku.

Ustalono również, że matka zobowiązanego posiada mieszkanie w K. (o którym wyżej) oraz odziedziczone po rodzicach gospodarstwo rolne (o pow. 2,47 ha przeliczeniowego) obejmujące dom, jednakże podczas kontroli nie udało się ustalić warunków, jakie panują w budynku.

Zobowiązany utrzymuje się z prowadzonej nieprzerwanie od [...] czerwca 2010r. działalności gospodarczej pod firmą K. M. – [...] z/s w K., przedmiotem której jest wykonywanie instalacji elektrycznych. Według dokumentów przedłożonych do postępowania działalność ta przyniosła: na koniec 2014 r. przychody 32 259,28 zł, koszty 31 042,60 zł, dochody 1 216,68 zł, na koniec 2015 r. przychody 31 576,85 zł, koszty 29 645,47, dochód 1 931,38 zł, natomiast w okresie bieżącym [...] -[...] przychody 16 534,40 zł, koszty 11 249,90 zł, dochody 5 284,50 zł (średnio na miesiąc 754,93 zł).

ZUS stwierdził, że mimo niskich dochodów, zobowiązany prowadzi własną działalność gospodarczą w sposób aktywny i efektywny, o czym świadczą liczne zdjęcia udostępniane przez niego w formie postów na popularnym portalu społecznościowym. Fotografie wraz z komentarzami przedstawiają efekty jego pracy w zakresie montażu instalacji elektrycznej, ustawienia i serwisu telewizji naziemnej i satelitarnej. Zdaniem organu, świadczy to o tym, że zobowiązany posiada zlecenia, wykonuje je i czerpie z nich dochody, a z pozostawionych przez klientów na portalu społecznościowym pozytywnych opinii wynika, że firma ma pozytywny wizerunek.

W ocenie ZUS, sytuacja finansowa dłużnika jest trudna - zobowiązany posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów. Jednakże ustalona sytuacja finansowa nie uzasadnia stwierdzenia czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter stały i pogłębiający się, tym bardziej, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej, ponieważ zobowiązany nieustannie prowadzi działalność gospodarczą.

Z informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wynika, że zobowiązany nie korzysta z pomocy finansowej przyznawanej w oparciu o ustawę o pomocy społecznej i innej instytucji wsparcia, co - w opinii organu – oznacza, że mimo trudnej sytuacji materialnej jest on w stanie zaspokajać potrzeby swoje oraz swojej matki bez pomocy państwa. Ponadto zobowiązany nie wykazał, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, nie stwierdzono też, aby poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnych zdarzeń.

Zdaniem ZUS, opłacenie składek np. w ramach układu ratalnego, nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Analizując przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, organ stwierdził, że sytuacja finansowa zobowiązanego z uwagi na posiadane zobowiązania i brak majątku, jest trudna, jednakże jest on osobą młodą, zdrową, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, a jego sytuacja finansowa nie jest wynikiem nadzwyczajnych losowych zdarzeń, lecz konsekwencją normalnego ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, które ponosi każdy przedsiębiorca.

Organ wskazał również, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek, mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Odmawiając umorzenia zaległości ZUS podkreślił, że decyzja ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności.

Na powyższą decyzję zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie Konstytucji RP, w szczególności art. 7 i art. 32. Skarżący podniósł, że jego firma spełnia wszystkie warunki do uzyskania pomocy de minimis, a wszystkie odmowne decyzje ZUS są niezgodne z obowiązującym prawem.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie orzekał już WSA

w Rzeszowie, który wyrokiem dnia 7 marca 2017r., sygn. akt I SA/Rz 98/17, uchylił zaskarżoną decyzję.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a., obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego i wskazaniom co do dalszego postępowania ciąży na organie oraz na sądzie i może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Podkreślenia wymaga, że art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015r., sygn. akt II FSK 1404/13, Lex 1774161).

W niniejszej sprawie nie wystąpiła istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, zatem zarówno ZUS, jak i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez WSA w wyroku z dnia 7 marca 2017r., sygn. akt I SA/Rz 98/17.

W orzeczeniu tym Sąd wskazał, że podstawą uchylenia decyzji organu odwoławczego było brak wyjaśnienia i uzasadnienia w wystarczający sposób podjętego rozstrzygnięcia, a także nierozważenie zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek, a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych oraz nie ustalenie czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego, możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego z zobowiązania wobec ZUS. Sąd zobowiązał ZUS do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego oraz do sporządzenia uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.

Przypomnieć należy, że podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności i nie jest to przez skarżącego kwestionowane, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.

Jednakże na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne są pkt 1 i 3 § 3 ww. rozporządzenia, gdyż okoliczności, na które powołuje się skarżący to trudna sytuacja majątkowa oraz zły stan jego zdrowia, nie wystąpiła natomiast ani klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne zdarzenie, które wyrządziłoby straty materialne i uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności..

Brzmienie powołanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją.

Sądowa kontrola rozstrzygnięć opartych na uznaniu ma charakter ograniczony i dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada

w szczególności czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz czy organy nie przekroczyły granic "uznania administracyjnego". Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania sposobu prowadzenia postępowania przez organ i uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności.

W niniejszej sprawie skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia powołując się przede wszystkim na złą sytuację materialną, wskazywał także na zły stan zdrowia.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, uzupełnionego w zakresie wskazanym przez Sąd, ZUS ustalił, że skarżący jest 29-letnim kawalerem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i ponosi z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych wydatki w wysokości 200 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów wysokości 20.000,00zł (miesięczna rata spłaty: 500,00zł) oraz zobowiązania firmowe na koniec 2015r. w kwocie 28.654,3zł. Zobowiązany jest zameldowany w K. w mieszkaniu należącym do jego matki, ale w nim nie mieszka, gdyż jak twierdzi nie nadaje się ono do zamieszkania. Obecnie zamieszkuje w miejscowości K. w budynku również należącym do matki. Stwierdzone podczas oględzin warunki mieszkalne skarżącego są bardzo trudne, budynek mieszkalny jest zrujnowany, zagrzybiony, podmoknięty, bez ogrzewania, łazienki i ubikacji. Ustalono, że zobowiązany posiada ruchomości: samochód osobowy[...] - rocznik 1998, samochód osobowy [...] - rocznik 1994, samochód ciężarowy [...] - rocznik 1997 oraz inne związane z prowadzeniem działalności, szczegółowo wymienione w zaskarżonej decyzji. Zobowiązany nie posiada nieruchomości, wierzytelności, ani innego majątku.

Ustalono również, że matka zobowiązanego posiada odziedziczone po rodzicach gospodarstwo rolne (o pow. 2,47 ha przeliczeniowego) obejmujące dom, jednakże organowi nie udało się ustalić warunków jakie panują w tym budynku.

Organ wskazał, że zobowiązany utrzymuje się z prowadzonej nieprzerwanie od [...] czerwca 2010r. działalności gospodarczej, przedmiotem której jest wykonywanie instalacji elektrycznych, z której osiąga dochód miesięczny ok. 700,00 zł. ZUS stwierdził, że mimo niskich dochodów, zobowiązany prowadzi własną działalność gospodarczą w sposób aktywny i efektywny. W ocenie ZUS, sytuacja finansowa dłużnika jest trudna, jednakże nie uzasadnia ona stwierdzenia, że trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter stały i pogłębiający się, tym bardziej, że istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej, ponieważ zobowiązany nieustannie prowadzi działalność gospodarczą.

W ocenie Sądu, ZUS ustalił sytuację majątkową skarżącego zgodnie ze wskazaniami Sądu, a następnie dokonał ponownej oceny jego możliwości płatniczych. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie.

Skarżący powołując się na zły stan zdrowia, okoliczności tej w żaden sposób nie wykazał, a ponadto skoro nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą to oznacza, że stan zdrowia nie wpływa na możliwość prowadzenia i uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Słusznie zatem organ uznał, że nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003r. tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ustalono również, że skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej i o taką pomoc się nie ubiegał.

Organ stwierdził, że na podstawie ustalonych danych nie mógł jednoznacznie określić, czy zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu z 2003r., jednak w dalszej części uzasadnienia przyznał, że jednorazowa spłata należności pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, dlatego ostatecznie uznał, że wystąpiła przesłanka z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r., jednakże odwołując się do uznania administracyjnego organ odmówił umorzenia należności. ZUS dodał też, że spłata zadłużenia w formie układu ratalnego nie pozbawiłaby rodziny zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Skarżący dysponuje niewielkim, ale stałym dochodem, jest osobą młodą, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, a stan zdrowia umożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej.

Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a.

i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia, odnosić się powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy,

a wnioski dotyczące braku spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, w ocenie Sądu, na akceptację.

Zdaniem Sądu, organ zasadnie uwzględnił okoliczności, które - pomimo zaistnienia przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. - przemawiają przeciwko zastosowaniu wnioskowanej ulgi, podnosząc, że skarżący, jak każdy przedsiębiorca, ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związane, w tym obowiązek opłacania składek ZUS oraz stwierdzając, że nie można uprzywilejować skarżącego wobec innych podmiotów, które regulują swe zobowiązania publicznoprawne. Prawidłowo również organ wziął pod uwagę okoliczności powstania zadłużenia, z których wynika, że zaistniała sytuacja nie była skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń, lecz wynikała z realizacji przez skarżącego założenia, że nie będzie on w ogóle opłacał składek na ubezpieczenie. Słusznie organ podniósł, że decyzje umorzeniowe oparte są na zasadzie uznaniowości, co oznacza, że kontrolując decyzje odmawiające umorzenia, Sąd nie jest władny nakazać organowi podjęcie rozstrzygnięcia o określonej treści.

Zatem stwierdzając, że ZUS nie uchybił przepisom postępowania, oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie znalazł podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W szczególności brak podstaw do uznania, że narusza ona przepisy art.7 i art.32 Konstytucji RP, bo działania organu mieszczą się w granicach prawa, a Sąd nie dostrzegł by skarżący był dyskryminowany czy traktowany z naruszeniem zasady równości. Fakt spełnienia przez skarżącego warunków do przyznania pomocy do minimis nie był kwestionowany, ale nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności i nie wpływa na zakres uznania administracyjnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza również powołanego na wstępie rozważań przepisu art. 153 P.p.s.a., bo organ wypełnił zalecenia Sądu wynikające z wydanego w sprawie wyroku o sygn. I SA/Rz 98/17.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.