Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 822/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 ust 1 lit e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant spec. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Powiatu [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm. dalej: k.p.a.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: organ/Minister) uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016r. znak: [...] i orzekł, że zespół pałacowo-parkowy w [...], gmina [...], powiat [...] , o powierzchni 1,0188 ha, będący byłą własnością A. B., zakreślony na mapie sytuacyjno-wysokościowej sporządzonej przez geodetę uprawnionego M. F. , która stanowi załącznik do decyzji, jako "obrys zespołu pałacowo-parkowego", w zakresie w jakim obejmuje część dzisiejszej działki nr [...] o ogólnej powierzchni 30,2566 ha, nie podpadał pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. nr [...], poz. [...] – dalej: dekret) oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 15 stycznia 2012 r. (kilkakrotnie korygowanym) E. H., zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr [...], poz. [...]- dalej: rozporządzenia) stwierdzającej, czy zespół pałacowo - parkowy w [...], gmina [...], powiat [...], będący byłą własnością A. B., o powierzchni 1,0401 ha, stanowiący obecnie część działki ewidencyjnej o numerze [...] (całkowita powierzchnia działki to 30,2566 ha), nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Po rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. (nr wskazany na wstępie) orzekł, że nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo - parkowy w [...], gmina [...], powiat [...], obejmująca powierzchnię 1,0401 ha określoną w sposób graficzny na załączonej do decyzji mapie, która obecnie stanowi część działki nr [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Odwołanie od wskazanej decyzji złożył Powiat [...] zarzucając naruszenie:

- art. 28 k.p.a. przez niewymienienie w sentencji i uzasadnieniu decyzji aktualnego właściciela nieruchomości stanowiącej jej przedmiot;

- art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przez brak wskazania z jakiego powodu dał wiarę zeznaniom świadków i dlaczego uznał za udowodnione, że właściciel majątku posiadał dochody pozwalające mu na utrzymanie części majątku objętej rozstrzygnięciem, oraz błędne ustalenia w zakresie oceny związku funkcjonalnego;

- art. 84 k.p.a. przez brak powołania biegłego i oparcie się na wyjaśnieniach pełnomocnika strony.

Minister po rozpoznaniu złożonego odwołania decyzją z [...] stycznia 2017r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody i orzekł, że zespół pałacowo-parkowy w [...], gmina [...], powiat [...], o powierzchni 1,0188 ha, będący byłą własnością A. B. , zakreślony na mapie sytuacyjno-wysokościowej sporządzonej przez geodetę uprawnionego M. F. , która stanowi załącznik do decyzji, jako "obrys zespołu pałacowo-parkowego", w zakresie w jakim obejmuje część dzisiejszej działki nr [...] o ogólnej powierzchni 30,2566 ha, nie podpadał pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, na brzmienie obowiązujących przepisów podkreślając, że biorąc pod uwagę, że złożony przez E. H. wniosek dotyczy części nieruchomości ziemskiej [...], organ obowiązany był ocenić charakter tej części nieruchomości oraz zbadać, czy pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią przejętego majątku. Wskazano, że przedmiotem decyzji Wojewody jest część obecnej działki ewidencyjnej o numerze [...] , obejmująca 1,0401 ha powierzchni, stanowiącej zespół dworsko - parkowy, określonej w sposób graficzny na mapie będącej załącznikiem do decyzji. A zatem zdaniem organu postępowanie dowodowe powinno skupiać się na ustaleniu charakteru i przydatności na cele reformy rolnej części majątku [...] oznaczonej jako zespół pałacowo - parkowy, znajdujący się w granicach dzisiejszej działki ewidencyjnej numer [...] . Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie uznał, że założenie dworsko - parkowe stanowiło odrębną całość architektoniczno-kompozycyjną - dwór z okalającym go masywem drzewostanem parkowym tworzył dominantę wsi i okolic. Ta cześć majątku [...] była odgrodzona od części gospodarczej w sposób naturalny, tzn. przez drogi i granice użytków o charakterze ozdobnym. Do budynku dworu (pałacu), prowadziła brama, był on położony w otoczeniu parku. Budynek zamieszkiwał A. B. z żoną i córką oraz służbą, nianią i guwernantką, a od pozostałej części majątku oddzielały go drzewa. Organ uznał również, że między częścią dworską a częścią gospodarczą majątku [...] nie zachodził związek funkcjonalny. Co prawda obszar dworsko - parkowy nie był ogrodzony murem, ale jego urbanistyczne usytuowanie wskazuje, że przeznaczony był do pełnienia funkcji stricte mieszkalnej. Dwór wraz z parkiem tworzył integralne założenie architektoniczne, na terenie którego nie znajdowały się żadne budynki gospodarcze. Tereny gospodarcze sąsiadowały z częścią mieszkalną majątku, lecz położone były (i nadal są) poza granicą zieleni ozdobnej i za naturalną granicą, jaką jest droga dojazdowa do dworu i droga okalająca folwark. Zdaniem organu należy również wykluczyć wykorzystanie dworu i parku do celów związanych z hodowlą zwierząt lub przechowywaniem plonów. Nie można też uznać, że dwór był miejscem skąd na bieżąco zarządzano majątkiem, gdyż na jego terenie nie wykazano istnienia biura, a z zeznań S. W. wynika, że właściciel zatrudniał rządcę (rządców), który zamieszkiwał w części gospodarczej nieruchomości [...] - na co wskazuje usytuowanie rządcówki na szkicu konserwatorskim. Zdaniem Ministra teren zespołu dworsko - parkowego objęty częścią dzisiejszej działki ewidencyjnej nr [...] , oznaczony na mapie będącej załącznikiem do decyzji Wojewody, w chwili przejęcia na cele reformy rolnej, z uwagi na charakter zabudowy, przeznaczenie i sposób użytkowania, nie mógł służyć produkcji rolnej w znaczeniu przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała siedmiu sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ uznał również, że powiązania zespołu dworsko - parkowego z resztą majątku ziemskiego (powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne) nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego. Decydującego znaczenia nie może mieć także źródło dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości ziemskiej w dworze i korzystanie z parku. Dlatego podniesione w odwołaniu kwestie związane z wysokością dochodów uzyskiwanych przez ówczesnego właściciela z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej i pełnienia funkcji prezesa, nie mogą mieć wpływu na tę ocenę. Oceniając charakter nieruchomości będącej częścią działki ewidencyjnej oznaczonej obecnie nr [...] i jej ewentualnego związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku, organ uznał, że ta część majątku [...] stanowiła, zarówno przed wojną, jak i po 1945 r. zwarty zespół dworsko - parkowy. Podniósł, że nie znaleziono również żadnych dowodów świadczących o wykorzystaniu tej części majątku na cele związane z gospodarką rolną.

Minister wskazał zatem, że jak z powyższego wynika ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego jest zbieżna z wynikiem postępowania Wojewody. Jednakże pomimo tej zgodności decyzja Wojewody podlega uchyleniu w całości z uwagi na inne uchybienie. Uchybienie to polega na tym, że obrys zespołu pałacowo - parkowego o powierzchni 1,0401 ha, określony na mapie stanowiącej załącznik do decyzji Wojewody, obejmuje w części dzisiejszą działkę ewidencyjną nr [...] , która nie była przedmiotem złożonego wniosku - co prawda wnioskodawca podał we wniosku powierzchnię 1,0401 ha, lecz jednocześnie wyraźnie zaznaczył, że wniosek dotyczy części majątku [...] w granicach dzisiejszej działki ewidencyjnej nr [...]. Innymi słowy, zakres przedmiotowy rozstrzygnięcia wydanego przez Wojewodę wykracza poza zakres złożonego wniosku i stąd zdaniem Ministra należało uchylić decyzję organu I instancji i orzec w sprawie.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ wskazał - w zakresie opracowania mapowego - że nie jest konieczne aby mapa, będąca załącznikiem do decyzji wydanej w postępowaniu z zakresu reformy rolnej była przyjęta do zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Mając na uwadze, że funkcją załącznika jest wyłącznie określenie przedmiotu rozstrzygnięcia, to wystarczającym jest (tak jak w omawianym przypadku), aby zakreślony na nim obszar wpisany był w aktualną mapę geodezyjną. Natomiast biorąc pod uwagę cel, dla którego ten dokument został sporządzony (dokładne wskazanie przedmiotu wniosku), wykonanie go na zlecenie wnioskodawcy, a nie organu administracji, nie powoduje, że podlega on bezwzględnemu odrzuceniu jako załącznik do decyzji, zwłaszcza że został przygotowany na podstawie dokumentu urzędowego (mapa ewidencyjna) przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów Minister stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie, gdyż podziela on ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Wojewodę i uważa, że okoliczności sprawy oraz poczynione ustalenia (znajdujące poparcie w zgromadzonych materiałach) pozwalały na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie. Tym samym zdaniem Ministra brak jest podstaw do uznania, że naruszono art. 7 k.p.a. Sposób prowadzenia postępowania pierwszoinstancyjnego nie wskazuje również na naruszenie art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a., tym bardziej, że w trakcie postępowania strona nie wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z określonych ważnych dla niej okoliczności, mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Uwagi Starosty dotyczyły wyłącznie mapy sporządzonej przez geodetę M.F. Organ wyjaśnił również, że brak odnotowania w sentencji i uzasadnieniu decyzji obecnego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem nie stanowi naruszenia art. 28 k.p.a. Określenie przedmiotu postępowania nastąpiło przez wskazanie części konkretnej działki ewidencyjnej i takie jego oznaczenie jest na tyle precyzyjne, że nie wymaga odwołania się do danych właściciela. Co się tyczy uzasadnienia decyzji, spełnia ono wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., gdyż objaśnia tok myślenia organu, a rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jest logiczną konsekwencją stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego materiału dowodowego.

Reasumując Minister wskazał, że dokumenty zgromadzone w sprawie potwierdzają, że oznaczona na mapie część dzisiejszej działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 1,0188 ha, jednostka ewidencyjna: [...] , obręb[...] , zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] , wraz ze znajdującym się na niej w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa dworem i założeniem parkowym stanowiła zespół dworsko - parkowy, który nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku, a więc zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Powiat [...] zaskarżając decyzję z [...] stycznia 2017r. w całości i zarzucając jej naruszenie art. 7, 28, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 84 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1 lit e dekretu i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że decyzją Wojewody [...] z [...] listopada 2000r. znak: [...] nieruchomość będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa stała się mieniem Powiatu [...] a następnie decyzją Zarządu Powiatu w [...] z [...] listopada 2005r. znak: [...] została przekazana w zarząd na rzecz Zespołu Szkół nr [...] w [...] i obecnie jest wykorzystywana do realizacji zadań statutowych z zakresu oświaty rolniczej. A zatem Powiat [...] jest stroną postępowania. Tymczasem w sentencji decyzji i w jej uzasadnieniu nie został wskazany aktualny właściciel nieruchomości. Skarżący wskazał także, że jego zdaniem organy, rozpoznając niniejszą sprawę, nie dokonały prawidłowej oceny "związku funkcjonalnego" pomiędzy rezydencją a resztą nieruchomości, jako warunku podpadania zespołu pałacowo-parkowego pod działanie dekretu PKWN. Ocena została bowiem dokonana głównie na podstawie zeznań świadków wskazanych przez pełnomocnika wnioskodawcy, które w ocenie skarżącego są mało wiarygodne i nic nie wnoszą do postępowania. Świadkowie - z uwagi to, iż w okresie którego dotyczyły ich zeznania mieli kilka lub kilkanaście lat - nie posiadali, bo nie mogli posiadać, jakiejkolwiek wiedzy pozwalającej na prawidłowe określenie związku funkcjonalnego zespołu pałacowo-parkowego z majątkiem ziemskim. Nadto organ mimo obowiązku wynikającego z art. 107 § 3 k.p.a. nie wskazał z jakiego powodu dał wiarę zeznaniom tych świadków. Wskazano również, że tzw. rządcówka była miejscem zamieszkania rządcy majątku z rodziną. W języku polskim rządca to administrator nieruchomości, prywatnego majątku ziemskiego ( w przedwojennej Polsce do II wojny światowej ), ( Słownik języka polskiego pod redakcją prof. dr Mieczysława Szymczaka Wydawnictwo Naukowe PWN Wydanie VII rok 1992 str. 157 ). A w przypadku majątku w [...] rządca pełnił funkcję osoby, która prowadziła bezpośredni nadzór nad robotnikami polowymi i inwentarskimi w majątku. Rządca w majątku [...] nie był jego administratorem i nie prowadził spraw administracyjno- biurowych. Dwór był miejscem zarządzania majątkiem przez właściciela i tam znajdowała się wszelka dokumentacja związana z jego prowadzeniem.

Zdaniem skarżącego organ nie wskazał również - co jest naruszeniem art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k. p. a., na jakiej podstawie uznał za udowodnione, że właściciel majątku posiadał dochody pozwalające mu na utrzymanie tej części nieruchomości, bez przeznaczania na ten cel dochodów pochodzących z majątku ziemskiego. W szczególności organ I instancji i organ odwoławczy nie ustaliły, czy i jakie dochody uzyskiwał A. B. z tytułu członkostwa w Radzie Nadzorczej Spółdzielni Mleczarskiej [...] w [...], pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółdzielczego Młyna [...] w [...] oraz funkcji prezesa [...] Oddziału Związku Ziemian. Nie ma w aktach żadnych dokumentów, na podstawie których można by ocenić, czy właściciel otrzymywał dochody z innych źródeł oprócz majątku ziemskiego. Skarżący wskazał przy tym że - jego zdaniem- organ nie przeprowadził własnego postępowania, dowodowego i nie zasięgnął opinii biegłych.

Wskazano także, że sporządzona przez geodetę M. F. mapa sytuacyjno- wysokościowa w skali 1:500 jako załącznik do zaskarżonej decyzji z zaznaczonym zespołem pałacowo-parkowym w [...] nie jest dokumentem urzędowym. Geodeta uprawniony M. F. posiada uprawnienia do pomiarów sytuacyjno- wysokościowych, realizacyjnych, inwentaryzacyjnych, do rozgraniczeń i podziałów nieruchomości oraz sporządzania dokumentacji do celów prawnych wynikających z ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, nie zaś do dzielenia uznaniowego historycznych granic obszarów parkowo-pałacowych. Określenie tego typu obszaru wymaga innego rodzaju doświadczenia i wiedzy historycznej a nadto mapa ta nie została zatwierdzona przez właściwego starostę i określenie obszaru zespołu pałacowo - parkowego nastąpiło przez wnioskodawcę bez udziału właściciela nieruchomości i osób posiadających specjalistyczną wiedzę w tym zakresie. Skarżący podniósł również, że nie wskazano też jakimi kryteriami kierowano się przy określaniu obszaru i kształtu zespołu pałacowo-parkowego. Nie ustalono, jakie znajdowały się tam obiekty i jakie było ich powiązanie z majątkiem. Dom mieszkalny właściciela nieruchomości stanowił jego część składową i w aspekcie prawnorzeczowym dzielił los majątku ziemskiego a nadto wydzielony przez geodetę grunt nie posiada dostępu do drogi publicznej.

Skarżący wskazał także, że w postępowaniu administracyjnym nie przeprowadzono dowodu z treści księgi wieczystej majątku [...]. Tymczasem wszystkie kredyty zaciągane w bankach, a następnie ogłoszenia o licytacjach bankowych dotyczyły całego majątku, bez wyodrębnienia zespołu pałacowo-parkowego. Zdaniem skarżącego, obciążenia hipoteczne majątku ziemskiego z zespołem parkowo-pałacowym przesądzają o jego związku funkcjonalnym. Przeprowadzenie tego podstawowego i istotnego dla należytego rozpoznania sprawy dowodu zostało bez żadnego uzasadnienia pominięte przez Wojewodę [...] i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Podkreślono także, że z każdego majątku ziemskiego, który został przejęty na cele reformy rolnej można wyodrębnić część folwarczną i mieszkalną. Do każdego dworu prowadziła brama. Nikt nie budował bowiem dworu pomiędzy zabudową folwarczną. A zatem szkic rozparcelowanego majątku [...] z 1946 r. nie może być podstawą do potraktowania zespołu pałacowo-parkowego jako odrębnej nieruchomości. Zespół parkowo-pałacowy nigdy nie został wyodrębniony od pozostałych zabudowań majątku ziemskiego jako samodzielna nieruchomość i od czasu przejęcia na cele reformy rolnej jest użytkowany łącznie z przyległymi gruntami na potrzeby szkolnictwa rolniczego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W dniu 19 lutego 2019r. do Sądu wpłynęło dodatkowe stanowisko skarżącego, w którym podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz dodatkowo podniesiono zarzut braku legitymacji czynnej do skierowania przedmiotowego roszczenia po stronie spadkobierców A. B. ze względu na fakt, że wypisy z księgi hipotecznej majątku [...] pochodzące z [...] czerwca 1939r., które nie były dotychczas wzięte przez organ pod uwagę mimo podnoszenia przez skarżącego na każdym etapie postępowania, że księga wieczysta winna być zbadana, świadczą o tym że nieruchomość objęta roszczeniem przestała być własnością A. B. już w tamtym czasie na skutek przymusowej sprzedaży tych dóbr. Tym samym nie weszła do spadku po nim. Podnosząc wskazany zarzut skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu z treści księgi wieczystej i zbioru dokumentów załączonych do księgi hipotecznej majątku [...] oraz przeprowadzenie dowodu ze wspólnej opinii biegłego historyka i biegłego geodety w celu ustalenia czy zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Zdaniem Sądu organ nie przeprowadził bowiem postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie by wydać w sprawie rozstrzygnięcie. Tym samym rację ma skarżący wskazując na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie.

W niniejszej sprawie, nie ulega wątpliwości, że wniosek o stwierdzenie iż wskazany zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie dekretu został złożony przez E. H. następcę prawnego A. B., który zdaniem organów był przedwojennym właścicielem nieruchomości majątku [...], w tym również wchodzącego w skład majątku zespołu pałacowo-parkowego. Jednakże zdaniem Sądu i co słusznie zostało podniesione przez stronę skarżąca, organ nie dokonał w postępowaniu badania księgi wieczystej w szczególności pod kątem osoby właściciela tego majątku – przed jego przejęciem dekretem PKWN. Natomiast przedłożony przez skarżącego i dopuszczony przez Sąd dowód w postaci kserokopii wyciągu z księgi hipotecznej majątku [...] z [...] czerwca 1939r. (karta 239 akt sądowych) poddaje w wątpliwość ustalenia organu co do przyjęcia, że właścicielem tego majątku w tym również zespołu pałacowo-parkowego w dacie wejścia w życie dekretu był A. B., a co za tym idzie, że z wnioskiem o stwierdzenie, iż zespół pałacowo-parkowy w [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu mogli wystąpić następcy prawni po ww. Ze wskazanego dokumentu wynika bowiem, że dokonana została przymusowa sprzedaż dóbr ziemskich majątku [...].

Wskazana wątpliwość, co do przed dekretowego właściciela ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem jeżeli A. B. w dniu wejścia w życie dekretu PKWN nie był właścicielem tego majątku w tym również zespołu pałacowo-parkowego, to organ nie miał podstaw prawnych by na wniosek E. H.– następcy prawnego A. B. prowadzić postępowanie w przedmiocie stwierdzenia podpadania lub nie zespołu pałacowo-parkowego w [...] pod działanie art. 2 ust.1 lit e) dekretu. Wskazana wątpliwość jest istotną okolicznością, bez której wyjaśnienia nie jest możliwe merytoryczne rozpoznawanie sprawy.

Z tego też względu Sąd postanowił jak w sentencji wyroku, uznając że rację ma strona skarżąca wskazując, iż organy naruszyły przepisy postępowania tj. art. 7,8, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a przez to doszło również do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzje zostały bowiem wydane bez uprzedniego wyjaśnienia niezbędnych do prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności, a które mogą być ustalone poprzez zbadanie księgi wieczystej majątku [...] oraz złożonych do zbioru dokumentów. Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach k.p.a.

Sąd uchylił jedynie zaskarżoną decyzję, uznając że zalecenia Sądu (zbadanie księgi wieczystej oraz dokumentów do niej złożonych) mogą zostać wykonane w toku postępowania odwoławczego. Na podstawie art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może bowiem przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję, jeżeli okaże się to konieczne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Wskazane powyżej uchybienie, powoduje iż w ocenie Sądu rozstrzygniecie merytoryczne jest przedwczesne, gdyż nie wyjaśniono w sposób dostateczny kwestii skuteczności wszczęcia postępowania administracyjnego. Przedwczesne jest w tej sytuacji odnoszenie się przez Sąd do pozostałych kwestii podniesionych w skardze, a dotyczących prawidłowości merytorycznego rozpoznania wniosku złożonego w trybie § 5 rozporządzenia przez E. H. . Analiza ich jest bowiem możliwa jedynie gdy postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem podmiotu uprawnionego a to dopiero będzie zobligowany ustalić organ rozpoznając ponownie sprawę z uwzględnieniem wskazanych powyżej zaleceń Sądu.

Na zakończenie, mając na względzie oddalenie przez sąd części wniosków dowodowych (o przeprowadzenie dowodu z treści księgi wieczystej i ze zbioru dokumentów załączonych do księgi hipotecznej majątku [...] , o przeprowadzenie dowodu ze wspólnej opinii biegłego historyka i biegłego geodety oraz ewentualnej dodatkowej opinii biegłego historyka – wnioski zawarte w piśmie skarżącego z 13 lutego 2020r. – k. 233-234 akt sądowych) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany jest wyjaśnić, iż oddalając na rozprawie w dniu 5 marca 2020r. opisane wyżej wnioski dowodowe strony skarżącej, Sąd działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Należy zwrócić również uwagę, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 257 i powołany tam wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

W niniejszej sprawie oddalając wskazane wyżej wnioski dowodowe Sąd uznał, iż uwzględnienie wskazanych wyżej wniosków dowodowych, wychodziło poza uprawnienia Sądu w zakresie dopuszczenia wniosków dowodowych i nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał Sądowi możliwość dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji, zaś zgłoszone wnioski dowodowe w istocie zmierzały do podjęcia przez Sąd czynności zmierzających do dokonania ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją, co byłoby niedopuszczalne. Nadto Sąd może dopuścić dowód, gdy nie spowoduje on nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, natomiast dopuszczenie wnioskowanych dowodów niewątpliwie spowodowałoby nadmierne przedłużenie postępowania.

Na marginesie jedynie Sąd wskazuje, że ze względu na uchylenie wyrokiem przez Sąd zaskarżonej decyzji, strona będzie miała możliwość złożenia stosownych wniosków w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku ( pkt 1 ). O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.