Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 466/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

T. T. (zwana dalej "skarżącą") wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. z wnioskiem o sprostowanie aktu zgonu J. D.. Powołując się na interes prawny w żądaniu sprostowania ww. aktu skarżąca wskazała postępowanie spadkowe, w którym to zarządzeniem Sądu Rejonowego w A. K. z [...] marca 2014 r., sygn. akt V Ns 471/13, została zobligowana do przedłożenia odpisów aktów stanu cywilnego, w tym aktu zgonu J. D., uwzględniających sprostowanie brzmienia nazwiska rodowego ww. z "D. " na "D. ".

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w R. decyzją z dnia [...] października 2016 r., Nr [...], na podstawie art. 2 ust. 6 w zw. z art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 2064, dalej powoływana jako "P.a.s.c." lub "ustawa") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej powoływana jako "K.p.a.") odmówił sprostowania aktu zgonu J. D.. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na art. 23 Kodeksu cywilnego wskazał, że imię i nazwisko należą do dóbr o charakterze ściśle osobistym, podlegającym ochronie prawnej, a zatem niedopuszczalne jest ingerowanie w sferę ściśle związaną z osobą ludzką poprzez ustalenie pisowni nazwiska bez wyraźnej zgody osoby, której ono dotyczy, bądź jej zstępnych. Jak zaznaczył Kierownik USC w R. w przypadku rodziny J. D. przez lata dokonywano różnych zapisów nazwiska członków tej samej rodziny, co przysporzyło już w przeszłości szereg problemów. Organ wyjaśnił również, że powiadomienie zstępnych o zmianie nazwiska ma istotne znaczenie, albowiem ewentualna zmiana wiąże się z koniecznością zmian w ich aktach stanu cywilnego, a co za tym idzie z wymianą posiadanych dokumentów. Mając na uwadze, że sprostowanie aktu zgonu na wniosek skarżącej byłoby działaniem niezgodnym z prawem, Kierownik USC w R. odmówił sprostowania ww. aktu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła do Wojewody skarżąca zarzucając jej naruszenie art. 6 K.p.a. oraz art. 35 ustawy P.a.s.c., poprzez odmowę sprostowania, w oparciu o ochronę dóbr osobistych, oraz błędne decyzje dotyczące sprostowania. Nadto wskazała, że wcześniej Kierownik USC w B. w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego dokonał sprostowania nazwiska w akcie urodzenia w miejsce nazwiska "D. " wpisano "D. ". Odwołująca uznała zatem, że skoro Kierownik USC w B. dokonał sprostowania nazwiska stwierdzając, iż jest to oczywisty błąd pisarski to również w dalszych aktach stanu cywilnego J. D. powinny zostać dokonane takie sprostowania. Odwołująca wskazuje, że na chwilę obecną nazwisko w akcie zgonu J. D. jest niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych oraz innych aktach stanu cywilnego, które stwierdzają zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby. Podniosła, że art. 35 P.a.s.c. stanowi, w jakich sytuacjach akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu i brak tutaj miejsca na fakultatywne czy uznaniowe rozstrzygnięcia organu. Wskazując, że organ poprzez swoje bezprawne działanie uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy spadkowej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R., odwołująca wniosła o uchylenie decyzji Kierownika USC w R. w całości i orzeczenie co do istoty, tj. sprostowanie oczywistej omyłki w akcie zgonu poprzez wpisanie nazwiska rodowego "D. " w miejsce nazwiska "D. ".

Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 2 ust. 6 w zw. z art. 35 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. P.a.s.c., umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że art. 35 ust. 1 P.a.s.c. stanowi, że "akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenia wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził". Sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej (art. 35 ust. 3 ustawy). Przy czym, jeżeli sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu lub na wniosek innej osoby niż ta, której akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, kierownik urzędu stanu cywilnego powiadamia tę osobę o zamiarze sprostowania lub o złożeniu wniosku o sprostowanie aktu stanu cywilnego (art. 35 ust.4 ustawy). Natomiast normą ogólną stanowiącą podstawę do wydawania przez kierownika urzędu stanu cywilnego decyzji odmownej, jednak wyłączcie w przypadkach odmowy dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, jest art. 2 ust. 6 ustawy.

Organ wyjaśnił, że art. 2 ust. 6 ustawy oraz art. 104 K.p.a., powinny stanowić podstawę do wydania decyzji w każdej sprawie wymagającej rozstrzygnięcia, a zatem również w sprawie odmowy sprostowania aktu stanu cywilnego, będącej przedmiotem niniejszego postępowania.

W przypadku wpływu pisma stanowiącego odwołanie organ II instancji ma obowiązek zbadania, czy pochodzi ono od podmiotu uprawnionego będącego stroną w postępowaniu. Powyższe stanowi podmiotową przesłankę dopuszczalności odwołania, zatem ustalenie tej kwestii warunkuje zgodne z prawem prowadzenie postępowania odwoławczego i rozpoznanie merytoryczne sprawy. Natomiast stwierdzenie braku legitymacji do złożenia odwołania, bądź jej ustanie w trakcie prowadzonego postępowania, obliguje organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, o czym stanowi art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Umorzenie postępowania odwoławczego następuje wówczas, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.). W wyroku z 25.10.1988 r., SA/Po 495/88, NSA podkreślił, że "przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec czego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a." Będzie to miało miejsce również wtedy, jeżeli organ odwoławczy w toku postępowania ustalił, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (art. 127 § 1), która to okoliczność wypełnia przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego.

Ustawodawca w art. 35 ust. 3 P.a.s.c. wskazał, że sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno- technicznej. Odwołująca się wywodzi swoje uprawnienie strony z posiadania interesu prawnego, który przejawia się w żądaniu sprostowania aktu zgonu w związku z postępowaniem spadkowym, w którym to zarządzeniem Sądu Rejonowego w A. K. z [...].03.2014 r. została ona zobligowana do przedłożenia odpisów aktów stanu cywilnego uwzględniających sprostowanie brzmienia nazwiska.

Wnioskującą o sprostowanie aktu stanu cywilnego nie jest osoba, której ten akt dotyczy, ani też zstępna tej osoby w linii prostej (sprostowanie dotyczy aktu zgonu), zaś przedmiotem sprostowania jest nazwisko, które zalicza się do sfery dóbr osobistych, podlegających ochronie prawnej (art. 23 k.c.). W takiej sytuacji kierownik USC miał obowiązek dokonać oceny, czy podmiot ten ma interes prawny w prostowaniu innych aktów. Istnienie interesu prawnego należy oceniać w oparciu o art. 28 K.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego winno być przy tym rozumiane jako obiektywna, czyli rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes ten musi być osobisty, własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny, a nie ewentualny. Musi zatem rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Tak więc, podmiot składający odwołanie ma interes prawny, o ile istnieje związek pomiędzy jego indywidualną sferą praw lub obowiązków, a obowiązującym systemem prawa zapewniającym ochronę tej sfery. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, który polega na tym, że podmiot wprawdzie jest zainteresowany wynikiem sprawy, ale swojego interesu nie może poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Kwestia posiadania interesu prawnego, który warunkuje występowanie w danym postępowaniu w charakterze strony, uzależniona jest od okoliczności konkretnej sprawy oraz przepisów znajdujących do niej zastosowanie.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy stwierdził, że odwołująca jako wnioskodawczyni w sprawie o nabycie spadku, miała co do zasady interes prawny, ale wyłącznie w uzyskaniu odpisów aktów stanu cywilnego innych osób będących uczestnikami tegoż postępowania spadkowego. Akty stanu cywilnego należą bowiem do kategorii dokumentów niezbędnych do wykazania pokrewieństwa uprawniającego spadkobiercę do dziedziczenia po spadkodawcy, jak również do ustalenia kręgu uczestników określonego postępowania spadkowego. Inaczej ma się natomiast sprawa uznania istnienia interesu prawnego przez wnioskodawczynię w żądaniu sprostowania aktów stanu cywilnego innych osób. Wnioskować należy, że z tego właśnie powodu, choć nie zostało to wyraźnie wyartykułowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, kierownik USC w R. odmówił sprostowania ww. aktu zgonu.

Zważyć należy w niniejszej sprawie, że interes prawny w prostowaniu aktów stanu cywilnego, szczególnie w zakresie takich zmian, jak imię i nazwisko, należy do osób, których te akty bezpośrednio dotyczą lub ich zstępnych i ewentualnie te osoby sąd może zobowiązać do dokonania sprostowania aktów stanu cywilnego. Słuszne jest stanowisko Kierownika USC w R. co do tego, że imię i nazwisko należą do dóbr o charakterze ściśle osobistym, podlegającym ochronie prawnej przewidzianej w art. 23 k.c. i jako takie nie są zbywalne, ani w drodze dziedziczenia, ani też w drodze innych czynności prawnych, nie mogą być przeniesione na inną osobę. Niedopuszczalne jest zatem ingerowanie w sferę dóbr ściśle związanych z osobą ludzką (imię i nazwisko) poprzez ustalenie pisowni jej nazwiska bez wyraźnej zgody osoby, której dotyczą lub jej zstępnych (w przypadku gdy osoba, której akt dotyczy nie żyje).

Ponadto z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że sprawa z wniosku odwołującej się o stwierdzenie nabycia spadku, w której to zarządzeniem sądu wezwano odwołującą do przedłożenia m.in. odpisu skróconego aktu zgonu J. D., została umorzona (prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w A. K. I Wydział Cywilny sygn. akt I Ns 36/15 z dnia [...].11.2016 r.). Okoliczność powyższa spowodowała niepodważalne ustanie po stronie wnioskodawczyni interesu prawnego w żądaniu jakichkolwiek czynności z zakresu stanu cywilnego względem aktów stanu cywilnego.

Przywołana powyżej argumentacja, w połączeniu z bezsprzecznym faktem umorzenia przez sąd postępowania spadkowego, jednoznacznie zobowiązuje organ odwoławczy do umorzenia postępowania odwoławczego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Stwierdzenie bowiem przez organ odwoławczy, że wnoszący odwołanie, pomimo swych twierdzeń, jakoby decyzja organu I instancji dotyczyła jego praw i obowiązków, w rzeczywistości nie jest stroną w rozumieniu art. 28 K.p.a., powinno nastąpić w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a.

W sytuacji, kiedy sprostowanie aktu stanu cywilnego jest niemożliwe na podstawie akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub innych aktów stanu cywilnego, sprostowania błędu w pisowni nazwiska uczestnika postępowania dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, o czym stanowi art. 36 P.a.s.c.

Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca zarzucając jej naruszenie art. 28 K.p.a. poprzez odmówienie przyznania jej interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji umorzenie tego postępowania:

wskazując, że J. D. nie jest uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przed Sądem Rejonowym w R., podczas gdy sam Sąd zawezwał do przedłożenia dokumentu jego aktu zgonu;

powołanie się przez organ na przepisy dotyczące dóbr osobistych, tj. art. 23 k.c., w sytuacji gdy akty stanu cywilnego winny odzwierciedlać prawdę, a nie chronić jakieś niedookreślone interesy osób fizycznych,

powołanie się przez organ na umorzenie sprawy spadkowej przez Sąd Rejonowy w R., w sytuacji gdy to na skutek opieszałości organów administracji publicznej między innymi w przedmiotowej sprawie doszło do umorzenia postępowania sądowego

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej przywoływana jako "P.p.s.a."), rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W pierwszej kolejności Sąd poddał analizie kwestię zasadności umorzenia przez organ II instancji postępowania odwoławczego. Zgodnie z art. 138 § 1 K.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Podkreślenia wymaga, że z ustaleń organu II instancji wynika, iż skarżąca nie miała interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 K.p.a., od samego początku postępowania, a nie tylko w postępowaniu odwoławczym. Brak przymiotu strony w postępowaniu odwoławczym może wynikać stąd, że odwołanie od decyzji organu I instancji wnosi podmiot, który do postępowania przystąpił dopiero na tym etapie. Może zdarzyć się sytuacja, że podmiot mający przymiot strony w postępowaniu na etapie pierwszoinstancyjnym utraci go w postępowaniu odwoławczym (np. w przypadku nieruchomości - zbycia tytułu prawnego). W takich przypadkach, o ile brak przymiotu strony nie jest oczywisty i wymaga dokonywania ustaleń w tej mierze przez organ odwoławczy, postępowanie odwoławcze należy umorzyć, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Jednak w niniejszej sprawie żaden z takich przypadków nie miał miejsca, bowiem, jak wskazano wyżej, organ II instancji ustalił, że skarżąca przymiotu strony w ogóle nie posiadała i to od samego początku.

Wniosek podmiotu niebędącego stroną postępowania nie może być załatwiony, tak jak to nakazuje art. 104 K.p.a., co do istoty, ale odmiennie - w zależności od tego, czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a K.p.a. - postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. - decyzja o umorzeniu postępowania. Z ustaleń organu II instancji wynika, że należy przyjąć za właściwe to drugie rozwiązanie - decyzja na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Ustaliwszy, zatem w postępowaniu odwoławczym, że skarżąca nie ma przymiotu strony w postępowaniu organ odwoławczy powinien był dostosować swoje rozstrzygniecie do tego ustalenia. Art. 138 § 1 K.p.a. daje organowi odwoławczemu różne możliwości załatwienia sprawy w zależności od jej stanu. Skoro organ odwoławczy stwierdził, że z wniosku skarżącej nie mogło być wszczęte w ogóle postępowanie administracyjne, powinien był zaskarżoną decyzję uchylić i umorzyć postępowanie.

Należy przy tym wyraźnie odróżnić umorzenie postępowania odwoławczego od umorzenia postępowania. Umorzenie postępowania odwoławczego może zachodzić wyłącznie z określonych wyżej przyczyn, które jednocześnie nie świadczą o bezprzedmiotowości całego postępowania. Decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. jest w stanie zakończyć bez merytorycznego rozstrzygnięcia etap postępowania kontrolnego, nie rozstrzygając o braku przedmiotu sprawy administracyjnej. Dlatego też, jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, to obowiązkiem organu rozpoznającego odwołanie jest uchylenie decyzji wydanej w pierwszej instancji i umorzenie postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Kontrola legalności decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. dokonywana przez sąd administracyjny nie obejmuje zgodności z prawem decyzji organu I instancji. Sąd administracyjny może jedynie skoncentrować się na zbadaniu, czy istniały uzasadnione prawnie przesłanki do uznania bezprzedmiotowości postępowania przed organem odwoławczym, co niewątpliwie w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Ponieważ zatem w sprawie nie zaistniały podstawy do umorzenia postępowania odwoławczego, to należy stwierdzić, że Wojewoda naruszył art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji tego naruszenia pozostała w obrocie prawnym decyzja organu I instancji, co do której należy przede wszystkim przesądzić, czy została ona wydana na skutek prawidłowo wszczętego postępowania administracyjnego.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.