Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 285/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-06-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1 w zw. z  art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r., I SA/Wr 285/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca, zastępowana przez doradcę podatkowego, w treści skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku na urzędowym formularzu wskazała, że aktualny stan majątkowy w porównaniu z wartością przedmiotu sporu nie pozwala jej na opłacenie skarg. Organ podatkowy wydał decyzje w rozbiciu na pojedyncze dostawy, z kolei sposób ich wydania i suma kwot wynikająca z tych decyzji powoduje zwiększenie kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały zakreślone. Strona podała jako zobowiązania i stałe wydatki kwotę 1.000 zł będącą wartością kosztów utrzymania.

W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że jest stanu wolnego i z nikim nie zamieszkuje, nie prowadzi też wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Jej miesięczne wydatki to opłaty 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny 500 zł, leki 200 zł, spłata kredytów 2.000 zł. Opłaty te do chwili obecnej finansowała z bieżącej działalności gospodarczej. Oświadczyła też, że nie posiada środków transportu. Nie jest właścicielem nieruchomości we W. przy ul. [...] ani w P. przy ul. [...]. Wynagrodzenie dla pełnomocnika w sprawie finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego.

Dodatkowo strona oświadczyła, że w sierpniu 2016 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej z dniem 19 sierpnia 2016 r. nie ma możliwości wygenerowania wyciągu bankowego. Poinformowała, że nie posiada żadnych udziałów w A.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Do końca sierpnia 2016 r. jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 18.195,13 zł. W czerwcu 2016 r. strona dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 43.649 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości 12.367 zł. W lipcu zadeklarowane zostały zerowe wartości dostaw i zakupy związane z działalnością opodatkowaną w kwocie 470 zł, natomiast w sierpniu podana została kwota ujemna 80 zł po stronie dostaw oraz 1.921 zł po stronie zakupów.

Przedłożone zostały także wydruki historii dwóch rachunków bankowych za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2016 r., wykorzystywane prywatnie i w działalności gospodarczej.

Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W pierwszej kolejności referendarz wskazał jako znane z urzędu, że na dzień wydania niniejszego postanowienia w tutejszym Sądzie skarżąca jest stroną w 100 sprawach, a wpisy od skarg w tych sprawach zostały wyznaczone na kwoty o łącznej wartości około 40.000 zł. W ocenie referendarza sądowego, udostępnione przez stronę skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Referendarz sądowy wskazał, że w tutejszym Sądzie od czerwca 2016 r. były rozpoznawane już wnioski o przyznanie prawa pomocy strony skarżącej w wielu sprawach, a kolejnymi postanowieniami referendarz sądowy odmawiał stronie wnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podzielił stanowisko referendarza i utrzymał jego postanowienia w mocy. Powyższe orzeczenia zostały wydane w oparciu o niemal taki sam stan faktyczny. Referendarz wskazał, że od sierpnia 2016 r. sytuacja strony ulegała sukcesywnym zmianom. W połowie sierpnia 2016 r. skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą, a także, będąc jedynym udziałowcem i jedynym członkiem zarządu A pozbyła się udziałów i funkcji pełnionej w spółce, przejmując funkcję prokurenta samoistnego (co wynika z ogólnodostępnych danych Krajowego Rejestru Sądowego). Niemniej jednak, pomimo tak znaczących zmian, które zasadniczo mogłyby wpłynąć na możliwości płatnicze strony, ocena zasadności przedmiotowego wniosku oraz wspierająca ją argumentacja nadal pozostają bez zmian. Podjęte przez stronę działania – zawieszenie działalności gospodarczej, pozbycie się udziałów i funkcji prezesa zarządu w spółce A – nie były z pewnością spowodowane złą kondycją finansową firmy. Zgodnie z danymi wynikającymi z przedłożonych przez stronę dokumentów, z samej działalności prowadzonej jednoosobowo skarżąca uzyskiwała bardzo wysokie przychody. W 2015 r. było to ponad 6.000.000 zł, a do końca sierpnia 2016 r. roku ich wartość wyniosła ponad 370.000 zł. Bez znaczenia pozostaje tu fakt, że strona jednocześnie odnotowała relatywnie niski dochód (ponad 70.000 zł), a w bieżącym roku stratę (stanowiącą około 2% przychodu). Dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Dlatego też to wartość przychodu jest najbardziej wymiernym punktem odniesienia dla oceny możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Potwierdzeniem może być tutaj okoliczność, że strona odnotowując stratę, jedocześnie miała środki na opłacenie kosztów utrzymania oraz na regularną spłatę kredytu w wysokości około 2.000 zł, co wynika z wydruków rachunków bankowych.

Ponadto pomimo wezwań skarżąca nie wyjaśniła, czy uzyskuje dochody w związku z pełnioną funkcją prokurenta samoistnego w spółce A. Wzywana o złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, strona odpowiada niezmiennie, że nie posiada udziałów w tej spółce. Pomimo zawieszenia działalności gospodarczej w sierpniu 2016 r., skarżąca niezmiennie utrzymuje, że działalność ta była dotychczas źródłem pokrywania bieżących wydatków, a obecnie dodaje tylko, że pomagają jej też osoby bliskie. Nie powołuje się na trudności w opłacaniu tych wydatków, nie wskazuje nowych okoliczności wskazujących na radykalną zmianę jej sytuacji finansowej czy inne źródła pokrywania kosztów utrzymania oraz rat kredytowych. Uzasadnienie wniosku oraz dodatkowe oświadczenia, składane w wyniku wezwania, są powielane od niemal roku. Natomiast podając jako źródło finansowania miesięcznych wydatków pomoc osób bliskich, strona nie udzieliła żadnych dodatkowych, szczegółowych wyjaśnień, pomimo że w wezwaniu zostało wyraźnie podkreślone, iż należy dokładnie wskazać źródła finansowania tych wydatków. Trudno zatem ocenić okoliczność pomocy "osób bliskich" w kontekście sytuacji finansowej, w jakiej skarżąca się znajduje. skarżąca wskazała na urzędowym formularzu, że koszty utrzymania wynoszą 1.000 zł. Następnie, wezwana do złożenia szczegółowego zestawienia wydatków, podała, że sama spłata kredytów wynosi 2.000 zł, pozostałe wydatki to 1.100 zł, w tym 400 zł na opłaty. Przy czym nie zostało wyjaśnione, co na te opłaty się składa. Z wniosku wynika, że strona mieszka sama i nie posiada żadnych nieruchomości. Jednocześnie w zeznaniu podatkowym podany jest adres zamieszkania we W przy ul. [...], strona zaś w sprawie, w piśmie procesowym skierowanym do Sądu podaje adres zamieszkania w P. (dom). Wezwana do oświadczenia o tytułach prawnych do tych nieruchomości wskazała jedynie, iż nie jest ich właścicielem, nie podejmując żadnej próby wyjaśnienia podstawy ich dysponowania.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącej wskazał, że nie sposób zgodzić się z argumentacją zawartą w uzasadnieniu orzeczenia. Aktualnie organ podatkowy wydał już ponad 300 decyzji tożsamych merytorycznie, z których ponad 100 jest już na etapie skargi sądowej. Mając powyższe na względzie (co strona podniosła we wniosku) argumentacja, że koszt postępowania wynosi około 40000 zł jest nietrafiona. Faktyczne koszty będą wielokrotnie wyższe. Referendarz nie zbadał stanu faktycznego zachodzącego w danym przypadku ponieważ nie ustalił dokładnej kwoty kosztów. Tym samym nie mógł rozpatrzyć zasadności wniosku tylko ograniczył się do zajęcia ogólnego stanowiska opartego o rozważania abstrakcyjne. Brak jest też podstaw, aby uznać, że o możliwościach finansowych przedsiębiorcy decyduje osiągany obrót. Takie rozumowanie jest błędne i świadczy o braku elementarnej wiedzy o przedsiębiorstwie i działalności gospodarczej. Dochód, stosunkowo niski w porównaniu z przychodami, świadczy o niskiej marży i nie jest to nic niezwykłego zważywszy specyfikę prowadzonej działalności (handel hurtowy). Twierdzenie, jakoby koszty działalności były wyłącznie podyktowane chęcią zaniżenia podatku dochodowego jest zwyczajną insynuacją, zwłaszcza, że prowadzone przez organy podatkowe postępowania nie wykazały nieprawidłowości w tym względzie. Nadto referendarz nie uwzględnił faktu, że od chwili wydania decyzji przez organ przedsiębiorstwo skarżącej w praktyce zmuszone zostało do istotnego ograniczenia działalności do momentu uzyskania rozstrzygnięcia sądowego i tym samym skarżąca utraciła źródło utrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Sąd podziela ocenę referendarza, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA).

W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. Do końca sierpnia 2016 r. jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 18.195,13 zł.

Według Sądu, przedstawione wartości jednoznacznie wskazują, że skarżąca na początku 2016 r. wchodząc w spór z organem dysponowała środkami na opłacenie kosztów pierwszego oraz wszystkich następnych, w tym niniejszego, postępowań zawisłych do dnia dzisiejszego przed tut. Sądem ze skarg strony. Wskazać należy, że wszystkie sprawy zawisłe przed tut. Sądem ze skarg strony, dotyczyły podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych. Skarżąca wchodząc z organem w pierwszy spór sądowy, powinna się liczyć z wydawaniem wobec niej decyzji o tożsamych rozstrzygnięciach i już wówczas winna zabezpieczyć odpowiednie środki na ewentualne postępowania sądowoadministracyjne. Kwota ok. 40000 zł (lub choćby jej znaczna część), w ocenie Sądu, była wówczas w przedsiębiorstwie skarżącej możliwa do zabezpieczenia. Przy czym obecnie strona nie wykazała, iż takiej kwoty lub źródła przychodu pozwalającego ją uzyskać nie zabezpieczyła. Faktycznie Nie ujawnia bowiem swoich rzeczywistych źródeł utrzymania oraz stanu majątkowego, o czym niżej.

Co do okoliczności przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych skarżącej w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że organy podatkowe nie wydały jeszcze wszystkich decyzji wobec strony. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie zaś się przyjmuje, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95).

Sąd wskazuje, że okoliczność ponoszenia kosztów w następnych postępowaniach będzie mogła jednak zostać rozważona, gdy skarżąca złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej we wszystkich wskazanych sprawach.

Odnosząc się do akcentowanego przez pełnomocnika faktu ograniczenia działalności gospodarczej trzeba wskazać za referendarzem sądowym, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Natomiast wartość osiąganych przez stronę w 2015 r. i 2016 r. przychodów sugeruje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Trafnie, w ocenie Sądu, uznał referendarz sądowy, że w przedmiotowej sprawie bez znaczenia pozostaje fakt zawieszenia działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia 2016 r. Skarżąca nie może bowiem przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnowała ze źródła przychodu.

Sąd wskazuje, że ocena, iż wysokie koszty uzyskania przychodu działalności skarżącej były podyktowane chęcią pomniejszenia podatku dochodowego nie stanowi zarzutu. Jak wcześniej wskazano, istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Działanie takie jest zrozumiałe z punktu widzenia racjonalnego przedsiębiorcy. Nie ma jednak wpływu na ocenę możliwości finansowych przedsiębiorcy dokonywaną przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sąd wskazuje, że nie stanowi także zarzutu ocena, iż zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Działanie takie nie jest sprzeczne z prawem i z punktu widzenia skarżącej może być racjonalne. Kluczowe znaczenie ma fakt, iż skarżąca z przyczyn gospodarczych nie musiała (a ściślej - nie udowodniła tej okoliczności) zawieszać (jak oświadcza w jednym z pism) czy też ograniczać (jak twierdzi jej pełnomocnik w sprzeciwie) prowadzonej działalności. Zawieszenie (czy też ograniczenie) działalności, podlegało swobodnej decyzji skarżącej. Trafnie w tym kontekście referendarz powołał pogląd Sądu Najwyższego, zawarty w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że skarżąca uchyliła się od podania informacji, umożliwiających ocenę jej aktualnych możliwości finansowych. Pomimo stosownych wezwań skarżąca nie wyjaśniła, czy uzyskuje dochody w związku z pełnioną funkcją prokurenta samoistnego w spółce; podając jako źródło finansowania miesięcznych wydatków pomoc osób bliskich, strona nie udzieliła żadnych dodatkowych, szczegółowych wyjaśnień pomimo, że w wezwaniu zostało wyraźnie podkreślone, iż należy dokładnie wskazać źródła finansowania tych wydatków; nie wyjaśniła kwestii własności oraz kosztów utrzymania nieruchomości podanych w dokumentach jako jej miejsca zamieszkania, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że nie jest ich właścicielem.

Sąd wskazuje, że w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach procesu choćby w części. Skarżąca nie udzielając wyjaśnień lub ograniczając się do ogólnych lakonicznych stwierdzeń, nie wywiązała się z nałożonych na nią przez przepisy obowiązków dowodowych. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w trybie przytoczonego przepisu służy weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy rozpoznającego wniosek o sytuacji strony i możliwościach płatniczych. W niniejszej sprawie referendarz ocenił, iż zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem strony była współpraca w tym zakresie. Nie wywiązanie się z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji lub ograniczanie się do lakonicznych i ogólnych stwierdzeń skutkować musi odmową przyznania stronie prawa pomocy.

Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Referendarz prawidłowo uznał zaś, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w całości lub w części.

W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.