Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SAB/Wr 985/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 12, art. 35 par. 1 i  par. 3 art. 36 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 149 par. 1, par. 1a i  par. 2, art. 154 par. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA – Katarzyna Radom Sędzia WSA – Marta Semiczek po rozpoznaniu w Wydziale III w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi: N. K. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie: wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuszcza się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność Wojewody Dolnośląskiego ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji; IV. oddala skargę w zakresie wymierzenia organowi grzywny i kwoty pieniężnej; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącej N.K. kwotę 597,00 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

N. K. – obywatelka Ukrainy (dalej: Strona, Skarżąca) w dniu 13 sierpnia 2019 r. wniosła (za pośrednictwem organu) skargę na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego (dalej: organ, Wojewoda) w zakresie postępowania o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, wszczętego wnioskiem z dnia 24 października 2018 r. Przedmiotową skargę Skarżąca wniosła za pośrednictwem ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika. Powołując się na przepisy art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: P.p.s.a.) w zw. z art. 114 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2013 r., poz.1650, dalej: ustawa o cudzoziemcach) Strona zarzuciła naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 12, art. 14, art. 35 § 1 i § 3 oraz art. 36 § 1, art. 37 § 4, art. 61 § 4, art. 73, art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: K.p.a.) przez: brak rozstrzygnięcia sprawy mimo rażącego przekroczenia terminów do jej załatwiania, nieinformowanie ustanowionego w sprawie pełnomocnika o statusie sprawy i przyczynach zwłoki, brak wskazania terminu jej załatwienia, uniemożliwienie wglądu w akta sprawy, brak pouczenia o możliwości wniesienia ponaglenia, nie informowanie o przekazaniu ponaglenia do organu II instancji i w konsekwencji naruszenie w postępowaniu zasad: informowania, czynnego udziału strony w postępowaniu, praworządności i pogłębiania zaufania do władzy publicznej. Skarżąca powołując się na: art. 149 § 1 pkt 1, art. 149 § 1 pkt 3 w zw z art.. 149 § 1a, art. 149 § 2, art. 154 § 6 i § 7 P.p.s.a. wniosła o: zobowiązanie Wojewody Dolnośląskiego do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia organowi orzeczenia; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania oraz, że bezczynność i przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie organowi grzywny w wysokości 1.000 zł oraz przyznanie od organu na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 7 P.p.s.a. w kwocie 6.000 zł; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, oraz rozpoznanie sprawy na podstawie art. 119 pkt 4 P.p.s.a. w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącej opisał podejmowane od prawie 10 miesięcy czynności i brak aktywności organu. Wskazał na złożenie przez Skarżącą w dniu 24 października 2018 r. wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę wraz z kompletem wymaganych dokumentów i wyczerpanie wymogów formalnych do wniesienia skargi – tj. ponaglenie złożone 28 czerwca 2019 r. Skarżąca wyjaśniła, że wezwanie z 18.07.2019 r. do uzupełnienia w terminie 7 dni braków organ wystosował dopiero po złożeniu żądania wydania zaświadczenia (20.03.2019 r.) i wniesieniu ponaglenia (z 28.06.2019 r.), tj. po 9 miesiącach od złożenia wniosku. Skarżąca wskazała, że dopiero po wniesieniu dniu 13.08.2019 r. skargi do WSA organ w dniu 27.08.2019 r. wystąpił do organów Policji, Delegatury ABW i Straży Granicznej o informację, czy jej wjazd i pobyt (jako cudzoziemca) na terenie Polski nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz poinformował Stronę o toczącym się postępowaniu i przewidywanym terminie jego zakończenia. Pomimo przekroczenia maksymalnych terminów z art. 35 § 3 K.p.a. organ nie dotrzymał wskazanego terminu zakończenia sprawy. Do dnia wniesienia skargi (13.08.2019 r.), mimo upływu ponad 10 miesięcy od złożenia wniosku - decyzja nie została wydana. Naruszono tym samym zasady: zaufania do organu – art. 8 K.p.a. oraz szybkości postępowania z art. 12 § 1 K.p.a., naruszono procesowe prawa strony oraz złamano wszelkie procedury demokratycznego państwa.

Przesyłając (w dniu 20 września 2019 r.) do Sądu odpowiedź na skargę wraz z aktami sprawy – Wojewoda wniósł o jej oddalenie uzasadniając zwłokę w wydaniu rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Skarga na bezczynność organu okazała się uzasadniona, bowiem Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku Strony, a bezczynność ta ma charakter rażący.

Na wstępie wskazać trzeba na art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niemniejszą sprawę w ww. trybie.

W sprawie nie jest sporne, że podstawę procesową działania organów administracji publicznej w zakresie rozpoznania wniosku strony na podstawie przepisów ustawy o cudzoziemcach regulują przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.).

Terminy załatwiania spraw zostały uregulowane w przepisie art. 35 ww. ustawy. Stosownie do § 1 ww. regulacji organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).

Jednocześnie dalsze zapisy ww. ustawy definiują pojęcie bezczynności, wskazując w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a, że jest to sytuacja, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Reguły te są wzmacniane przez dalsze przepisy k.p.a., w szczególności art. 12 k.p.a., zgodnie, z którym organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia oraz, że powinny dążyć do ustalenia prawdy materialnej, podejmując z urzędu lub na wniosek stron wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

Istotnych wskazówek w zakresie realizacji tych zasad i sytuacji kwalifikowanych jako naruszenie terminów załatwienia sprawy postrzeganych jako bezczynność dostarcza orzecznictwo sądów administracyjnych.

Otóż sądy administracyjne rozpoznają skargi na bezczynność organów administracji publicznej, gdy organ - w przewidzianym przepisami terminie - nie wyda któregokolwiek z wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. aktów administracyjnych. Jeżeli bowiem organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy z różnych względów nie wydaje rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami terminie, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, wówczas występuje bezczynność organu. Inaczej mówiąc, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2936/16, wszystkie wyroki publikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Celem skargi na bezczynność jest zatem doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę na bezczynność bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1296/17, CBOSA).

Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i § 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Ustaleniem wzajemnych zależności między zasadą legalizmu a zasadą szybkości postępowania zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 916/15, publ. w CBOSA), który podkreślił, że zasady te nie pozostają ze sobą w kolizji i powinny być realizowane w równym stopniu. Zasada szybkości postępowania nie niweczy zasady legalizmu, której prawidłowa realizacja nie zwalnia z obowiązku prowadzenia postępowania w sposób sprawny, racjonalny i efektywny. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Powyższe znajduje potwierdzenie w powoływanym już art. 35 k.p.a.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy istotne są również dalsze zapisy k.p.a., tj. art. 36 stanowiący, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).

Przenosząc opisane uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy trzeba z całą stanowczością stwierdzić, że organ administracji publicznej pozostawał i pozostaje w tej sprawie bezczynny. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, wyjaśnienia Skarżącej opisane w skardze wskazują na to, że przez ponad 12 miesięcy, tj. od 24 października 2018 r. do dnia orzekania (18 grudnia 2019 r.) organ administracji nie wydał decyzji, choć był obligowany do rozpoznania wniosku Strony.

Zdaniem Sądu sprawa zainicjowana wnioskiem Skarżącej nie należy do spraw szczególnie skomplikowanych, wymagających szerokiego postępowania dowodowego, większość niezbędnych dla sprawy dokumentów dołączono do wniosku. Jedyne działania, które winien niezwłocznie podjąć organ administracji publicznej, to zwrócenie się do stosownych służb: Policji, Delegatury ABW i Straży Granicznej z prośbą o informację w trybie art. 109 ustawy o cudzoziemcach, czy wjazd i pobyt Skarżącej (jako cudzoziemca) na terenie Polski nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. Tymczasem organ uczynił to dopiero 27 sierpnia 2019 r. Takie zaniechanie organu świadczy o jego bierności i braku koncentracji czynności podejmowanych w postępowaniu. Wystąpienie o tak istotną informację po ponad 10 miesiącach od złożenia wniosku i w następstwie licznych monitów Strony, w tym- wniesionego przez Stronę (20.03.2019 r.) żądania wydania zaświadczenia, ponaglenia z 28.06.2019 r. i wniesionej 13.08.2019 r. do WSA skargi - ma charakter

czysto iluzoryczny i kompletnie nieskuteczny w przypadku rzeczywistego zagrożenia obronności czy bezpieczeństwu państwa. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, że działania te mają charakter pozorowany, bowiem wystąpienie z 10 miesięcznym opóźnieniem o tak istotne informacje - nie spełnia celu jakiemu ma służyć. Podkreślić przy tym należy, że czynności te, aby były skuteczne, winny zostać wykonane niezwłocznie, niezależnie od uzupełnienia innych wymogów formalnych wniosku.

Zatem nawet tak proste i oczywiste czynności jak zwrócenie się do odpowiednich służb o udzielenie informacji nie zostały wykonane niezwłocznie po wpłynięciu wniosku. Ponadto, pomimo otrzymania informacji od ww. służb i niezwłocznego uzupełnienia dokumentów przez Stronę – organ nie wydał w sprawie rozstrzygnięcia do chwili wniesienia skargi do WSA a nawet do czasu rozpoznania przez ten Sąd w dniu 18 grudnia 2019 r. skargi na bezczynność.

Przy czym w toku tego całego postępowania organ administracji publicznej wykonał zaledwie kilka czynności zmierzających do rozpoznania wniosku Skarżącej, w tym pierwsze dopiero po 9 miesiącach od złożenia wniosku. Od wszczęcia postępowania wnioskiem z 24 października 2018 r. organ nie podejmował żadnych czynności aż do 18 lipca 2019 r., kiedy (po ponagleniu z 28.06.2019 r.) wezwał Stronę do osobistego stawienia w celu złożenia odcisków palców i kserokopii paszportu. W tym samym czasie poinformował Stronę o przekazaniu ponaglenia do Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Kolejne czynności organ wykonał już po wniesieniu skargi do WSA (13.08.2019 r.). Jak wynika z odpowiedzi organu na skargę - dopiero wówczas - 27.08.2019 r. - organ wystąpił do Policji, Delegatury ABW i Straży Granicznej z prośbą o informacje, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terenie Polski nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa i porządku publicznego. Również dopiero wówczas, organ poinformował Stronę o toczącym się postępowaniu, możliwości uzyskania stempla i wskazał przewidywany termin zakończenia postępowania, którego i tak nie dotrzymał. Zatem brak finalnego zakończenia sprawy o nieskomplikowanym charakterze i jej procedowanie przez – obecnie, do dnia wydania niniejszego orzeczenia – ponad 14 miesięcy, bez wyraźnie uzasadnionej przyczyny, uznać należy za oczywistą bezczynność.

W przekonaniu Sądu, nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji nie informuje Strony o powodach niezałatwienia sprawy, pierwsze czynności podejmuje po ponad 9 miesiącach od złożenia wniosku i to na skutek monitów i ponagleń Strony. Takie działanie organu administracji publicznej sprzeciwia się w sposób rażący obowiązkowi wynikającemu z art. 36 K.p.a.

Mimo, że po wniesieniu ponaglenia organ zaktywizował swoje działania, to od złożenia przez Stronę wniosku o pobyt czasowy i pracę (24.10.2018 r.), do dnia rozpoznania przez Sąd skargi na bezczynność (oraz przewlekłość postępowania) organu (18.12.2019 r.) minęło ponad 14 miesięcy i według wiedzy Sądu – sprawa nadal nie została rozstrzygnięta. Zatem bez żadnych wątpliwości należy stwierdzić, że w spornej sprawie organ pozostawał i jest nadal rażąco bezczynny. Przy czym odnotowania wymaga, że sprawa z wniosku Strony nie należy do spraw szczególnie skomplikowanych i wymagających podjęcia szeregu czynności dowodowych. Ponadto, wszystkie niezbędne dokumenty Strona dołączyła do wniosku, lub na wezwanie organu uzupełniała niezwłocznie. Uwzględniając, że celem wystąpienia do organów Policji, ABW i Straży Granicznej jest ustalenie, czy wjazd i pobyt cudzoziemca na terytorium Polski nie stanowi zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa lub ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, to wystąpienie o taką informację po ponad 10 miesiącach od złożenia wniosku o pobyt, nie świadczy o niezwłocznym działaniu organu, a w przypadku rzeczywistego zagrożenia obronności czy bezpieczeństwu państwa czyniłoby działania organu zupełnie nieskutecznymi. W tych okolicznościach - zasadne jest twierdzenie, że tak długa zwłoka w rozpoznaniu wniosku Strony nie ma żadnego uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że termin na wydanie orzeczenia w tej sprawie nie powinien przekroczyć miesiąca, z uwzględnieniem art. 35 § 5 k.p.a.

Usprawiedliwieniem nierozpoznania wniosku Strony przez ponad 14 miesięcy (liczonych tylko do rozpoznania skargi przez Sąd) nie może być w żadnym przypadku sytuacja kadrowa w urzędzie. Tak istotnej bezczynności nie może również usprawiedliwiać napływ dużej ilości wniosków.

W przekonaniu Sądu, nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji nie informuje Strony o powodach niezałatwienia sprawy a na skompletowanie dokumentów potrzebuje ponad rok. Za rażąco naruszające wszelkie zasady postępowania administracyjnego i podstawowe prawa Strony w postępowaniu należy uznać nie tylko nie nadanie sprawie właściwego biegu, ale uniemożliwianie Stronie (jej pełnomocnikowi) wglądu do akt sprawy i nie informowanie o przyczynach zwłoki i terminie załatwienia sprawy. Takie działanie organu administracji publicznej jest niedopuszczalne, bowiem sprzeciwia się w sposób rażący obowiązkowi wynikającemu z art. 36 K.p.a. i zasadom postępowania, w szczególności zasadzie informowania i czynnego udziału strony w postępowaniu.

Działania organu w tej sprawie są niespójne, cechuje je brak koncentracji, co skutkuje naruszeniem zasad postępowania, w szczególności: szybkości, ekonomiki i przede wszystkim zaufania do organu. Niedbałość o te zasady dowodzi lekceważenia praw stron do wnikliwego i sprawnego rozpoznania ich spraw przez organ administracji publicznej wyłącznie do tego powołany. Usprawiedliwieniem nierozpoznania wniosku Strony przez ponad 14 miesięcy nie może być w żadnym wypadku sytuacja kadrowa w urzędzie. Tak rażącej przewlekłości nie może usprawiedliwiać również napływ dużej ilości wniosków. Ponadto działanie organu administracji publicznej w tej sprawie sprzeciwia się obowiązkowi wynikającemu z art. 36 k.p.a. - pomimo rażącego przekroczenia terminów, Skarżącego powiadomiono o planowanym terminie załatwienia sprawy dopiero w piśmie z 27 sierpnia 2019 r. i terminu tego i tak nie dochowano.

Zatem, w okolicznościach sprawy - zwłoka w rozpoznaniu wniosku Strony nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia. Wg wiedzy Sądu do dnia rozpoznania skargi Strony organ administracji publicznej nie wydał żadnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku, co potwierdza tylko zasadność skargi na bezczynność organu.

Opisane fakty dowodzą, że w rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej, naruszając zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. dopuścił się bezczynności, o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., co obligowało Sąd do uwzględnienia skargi.

Jednocześnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. określa kompetencje Sądu w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność. Zgodnie z jego brzmieniem Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 (...): 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Dalsze przepisy stanowią, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Wskazany zapis zawiera nie uprawnienie ale obowiązek Sądu w zakresie oceny czy w sprawie bezczynność miała charakter kwalifikowany.

Wypełniając ten obowiązek Sąd stwierdza, że opisane fakty, mające odzwierciedlenie w aktach sprawy, nie pozostawiają wątpliwości, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a., Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania naruszenia prawa za rażące, nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie to musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14; wyrok WSA w Poznaniu z 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13 i z 11 marca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Po 19/15, wszystkie orzeczenia publ. w CBOSA).

W kontekście opisanych kryteriów nie może budzić wątpliwości, że działanie organu administracji publicznej w tej sprawie, a raczej jego bezczynność i przekroczenie wszelkich możliwych terminów załatwienia sprawy o nieskomplikowanym charakterze i to bez żadnej istotnej przyczyny winno być kwalifikowane jako rażąco naruszające prawo. Na ocenę tę niewątpliwie ma wpływ nieskomplikowany charakter sprawy, w istocie Strona przedstawiła przy wniosku wszystkie dokumenty umożliwiające procedowanie, co wymagało jedynie wystąpienia do właściwych instytucji, o których mowa w art. 109 ustawy o cudzoziemcach. Zaś braki wniosku zostały przez Stronę uzupełnione w terminie. Niewątpliwie tak długie prowadzenie postępowania (ponad 14 miesięcy) jest nieakceptowane z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawa, nosi przy tym znamiona oczywistości, które nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia mogącego usprawiedliwiać organ administracji publicznej.

Kierując się zatem przedstawionymi kryteriami stopnia bezczynności oraz z uwagi na fakt, że do dnia wydania przedmiotowego wyroku organ nie poinformował Sądu o wydaniu w sprawie decyzji, należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie, doszło do rażącej bezczynności organu administracji publicznej w przedmiocie postępowania objętego wnioskiem Strony.

Sąd dostrzega, że na sprawność działania organu administracji publicznej niewątpliwie wpływa jego obiektywnie trudna sytuacja związana z ogromnym napływem wniosków składanych przez cudzoziemców. Jednakże sytuacja ta nie ulega żadnej poprawie, co powoduje zaistnienie zdarzeń, które są nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa, gdy permanentnie dochodzi do rażącego naruszenia praw Strony do szybkiego załatwienia jej sprawy i jak choćby w niniejszej sprawie do procedowania wniosku przez ponad rok.

O ile niewątpliwie można zarzucić organowi administracji publicznej niezapewnienie właściwej organizacji pracy w reakcji na zwiększoną ilość wniosków, to zebrany w sprawie materiał daje również wystarczające podstawy do postawienia zarzutów oczywistego lekceważenia wniosków i praw procesowych Strony. Dostrzec bowiem trzeba, że organ administracji publicznej podejmuje nieskoordynowane działania dopiero po monitach Strony, nie informuje jej o przekroczeniu terminu i przyczynach niezałatwienia sprawy ani o terminie jej rozpoznania. Niezależnie od tego słusznie podnosi Skarżący, że ograniczone są także jej uprawnienia i dostęp do akt sprawy i możliwość uzyskania informacji o sprawie. Wynika to niewątpliwe z niewłaściwej organizacji pracy w instytucji ustanowionej celem rozpoznawania spraw obywateli i dla nich. Narusza to zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści wspomnianego wyżej przepisu czasownikiem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. W tym względzie należy nadmienić, iż dla tej oceny nie ma znaczenia zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Toteż stosownej ocenie podlegają okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tegoż uprawnienia, ma ono bowiem służyć nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale przede wszystkim niejako wynagrodzić Stronie wadliwe działanie tegoż organu. Uwzględnić przy tym należy, że bezczynność organu administracji publicznej ma negatywny wpływ na funkcjonowanie Strony w życiu prywatnym i zawodowym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski dopuszcza się bezczynności mającej charakter rażącego naruszenia prawa (o czym orzekł w pkt I i II sentencji wyroku). W pkt. III wyroku – Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji, bowiem w tym zakresie Sąd zobowiązał organ do wydania rozstrzygnięcia rozpoznając skargę Skarżącej w przedmiocie przewlekłości tego postępowania (vide: wyrok z 18.12.2019r. sygn. akt III SAB/Wr 986/19). Z tych samych względów Sąd oddalił skargę w zakresie wymierzenia organowi grzywny i kwoty pieniężnej (pkt IV wyroku). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. (punkt V sentencji wyroku).