Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 804/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 1018/20 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 1018/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

E. B. pismem z dnia 24 października 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią.

Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., Wójt Gminy Rogowo odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na babcię – Z. B., wskazując że przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia jest brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", z uwagi na to, że niemożliwym jest ustalenie daty powstania niepełnosprawności.

Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dotyczącego art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ wywiódł, że skutkiem tego wyroku nie jest ani jego uchylenie, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Organ zaznaczył, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy. Natomiast z treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika jednoznacznie, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zostanie uchylony. Zatem twierdzenie, że nie może on stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie jest zgodne ani ze stanem faktycznym, ani ze stanem prawnym.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku decyzją z dnia [...] września 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę, wbrew prezentowanemu stanowiska organu I instancji, że zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną babcię, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku organ ten nie mógł jednak wydać reformatoryjnego rozstrzygnięcia z uwagi na niespełnienie innych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wobec treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. Okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Bezspornym jest, że dzieci osoby wymagającej opieki żyją i wszystkie nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.

W ocenie organu odwoławczego nie można uznać, że skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Dzieci osoby niepełnosprawnej żyją, przy czym nie zachodzą przesłanki wykluczające je z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania opieki, których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nadmieniono przy tym, że spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki może być zrealizowane nie tylko poprzez bezpośrednia opiekę, ale także poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie. Jeżeli strona, a w zasadzie jej babcia, uważa że nie jest realizowany obowiązek alimentacyjny może wystąpić na drogę prawną.

Skargę na powyższą decyzję wniosła E. B., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalając skargę wskazał, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie dzieci niepełnosprawnej nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką, związane w szczególności z ich stanem zdrowia (wszystkie nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności). Fakt niesprawowania tej opieki wynika z ich decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej, niezależnie od oceny tej decyzji z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Okolicznością niesporną jest, że troje dzieci nie może zapewnić bezpośredniej opieki z uwagi na odległość zamieszkania oraz przebywanie na emeryturze, natomiast dwoje dzieci nie może opiekować się matką z uwagi na stan zdrowia oraz to, że utrzymują się z renty. Ani w toku postępowania, ani też w skardze nie powoływano się na żadne inne okoliczności, które wyłączałyby możliwość sprawowania opieki przez dzieci niepełnosprawnej babci skarżącej co, w świetle art. 132 k.r.o., aktualizowałoby obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącej.

Zdaniem Sądu rację ma organ odwoławczy twierdzący, że dzieci osoby niepełnosprawnej żyją, przy czym nie zachodzą przesłanki wykluczające je z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania opieki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Podkreślono również, że skoro dzieci osoby wymagającej opieki osiągają dochód np. z tytułu świadczenia emerytalnego i nie mogą świadczyć pomocy w formie starań osobistych, to mogą zapewnić matce opiekę poprzez opłacenie osoby trzeciej, która opiekę tę faktycznie sprawuje lub chce sprawować.

Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów, że dzieci wymagającej opieki Z. B. z uwagi na wiek, stan zdrowia, odległość od miejsca zamieszkania matki oraz pobierane emerytury lub renty nie mają możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz sfinansowania takiej opieki, Sąd wskazał, że nie są to takie okoliczności, które powodowałyby wyłączenie możliwości sprawowania opieki nad matką, a co więcej zwalniały ze świadczenia obowiązku alimentacyjnego względem niej, tym bardziej, że - jak oświadczyły dzieci - osiągają dochody. W świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r., to na dzieciach ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie brak jest okoliczności uzasadniających niemożność sprawowania przez nie opieki nad matką. Wobec czego nie było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem Sądu możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki, lecz odmawiają jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między członkami rodziny, czy też z innych przyczyn np. zdrowe dzieci nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Wobec tego okoliczność, że dzieci uprawnionej przebywają w dalszej odległości od miejsca jej zamieszkania nie oznacza niemożności wykonania przez nie obowiązku alimentacyjnego, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o.

Sąd wskazał, że znany jest mu pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazujący na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i nie legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy osoby te nie mogą opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od nich i ich woli. Niemniej z taką sytuacją nie mamy w tej sprawie do czynienia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. B., zarzucając naruszenie:

1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., polegające na tym, że Sąd I instancji będąc zobowiązanym do orzekania w granicach danej sprawy, w wyniku niewłaściwej kontroli działalność administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie polegającego na uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku i poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy Rogowo, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja, a także decyzja organu I instancji, obarczone były wadą polegająca na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza ustalenia czy dzieci niepełnosprawnej w stopniu znacznym mają obiektywną możliwość sprawowania opieki nad matką, a w konsekwencji czy strona należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej babci;

2) prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, podczas gdy z zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji (art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) należy wywieść uprawnienie wnuka faktycznie sprawującej opiekę do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wobec powyższego skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy;

2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Ponadto E. B. oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie w skardze kasacyjnej – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, mając jednak na uwadze, że przedmiot sporu dotyczy kwestii materialnoprawnych, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W zarzucie dotyczącym naruszenia prawa materialnego wskazano na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 k.r.o. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na ustaleniu, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej faktycznie sprawującej opiekę nad babcią. Można zatem wskazać, że w rozpatrywanej sprawie istotą sporu jest rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, której w pierwszej kolejności nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Na wstępie zaznaczyć należy, że zagadnienie to stało się przedmiotem rozważań poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 stwierdził, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu tej uchwały między innymi wskazano, że "Niedopuszczalne jest tymczasem sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepis art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te zawierają, bowiem treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Są one, raczej źródłem gwarancji, a nie praw, a tym samym spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe".

Należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W powyższych przepisach został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Zarówno w pierwotnej wersji tego przepisu jak i w toku kolejnych zmian świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił.

Należy także wskazać, że stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). A zatem przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Tym samym podkreślić należy, że krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest tożsamy z określonym w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym hipotecznym kręgiem osób, które mogą być obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, ale dotyczy tych osób z tego kręgu, które w okolicznościach konkretnej sprawy z uwzględnieniem stanu prawnego wynikającego z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są zobowiązane do alimentacji w stosunku do członka rodziny nad którym sprawują opiekę.

Powyższa wykładania przepisów materialnoprawnych nie narusza art. 32 ust. 1, art. 2, art. 18 oraz art. 71 ust. Konstytucji RP, a powołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyroki Trybunału Konstytucyjnego dotyczą innych zagadnień. Mianowicie w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 TK orzekł, że art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 TK orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 TK orzekł, że: 1) art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 20 i art. 23 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.; 2) art. 58 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 31 sierpnia 2005 r. osobie ustanowionej rodziną zastępczą spokrewnioną i otrzymującą do dnia wejścia w życie ustawy z 28 listopada 2003 r. powołanej w punkcie 1 zasiłek stały, jest niezgodny z art. 2 i art. 18 Konstytucji. Powołane dwa pierwsze wyroki dotyczyły stanu prawnego w którym świadczenie (zasiłek stały, świadczenie pielęgnacyjne) nie przysługiwały osobie sprawującej opiekę nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, w sytuacji gdy osoba sprawującą opiekę obciążona była obowiązkiem alimentacyjnym. Taki stan prawny, który powodował, że osoba sprawująca opiekę nad dorosłym członkiem rodziny, w stosunku do którego była obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a nie mogła uzyskać stosownych świadczeń, albowiem świadczenia te można było uzyskać tylko w przypadku sprawowania opieki nad dzieckiem naruszał między innymi art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Również trzeci z powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego dotyczył innego zagadnienia, tj. pozbawienia świadczenia w sytuacji sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla którego sprawujący opiekę stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego sprawującego opiekę obciąża obowiązek alimentacyjny. Zatem powołane wyroki dotyczyły stanów prawnych w których sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny byli obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym, a mimo to świadczenia nie mogli uzyskać, gdyż opieka była wykonywana nad innym niż ich dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, bądź też wykonujący opiekę byli ustanowieni rodziną zastępczą spokrewnioną, stąd też zasadnie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że takie rozwiązania są sprzeczne między innymi z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Stąd też stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji ukształtowany został z uwzględnieniem między innymi skutków prawnych wynikających z powołanych wyroków.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej pięciorga dzieci, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad swoją matką. Podniesione w sprawie okoliczności dotyczące dzieci takie jak: odległość od miejsca zamieszkania matki, przebywanie na emeryturze, czy też pobieranie renty inwalidzkiej są okolicznościami prawnie obojętnymi względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych, w tym obowiązku alimentacyjnego. Dzieci Z. B. nadal pozostają osobami zobowiązanymi w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego na rzecz matki, a wskazane okoliczności mają charakter subiektywny i nie mogą prowadzić do automatycznego przerzucenia obowiązku alimentacyjnego na dalszych zstępnych. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. Wobec tego, iż nie wykazano, aby dzieci Z. B. posiadały orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wnuczce nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Natomiast w zarzutach skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania wskazano na naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji będąc zobowiązanym do orzekania w granicach danej sprawy, w wyniku niewłaściwej kontroli nie zastosował środka określonego w ustawie polegającego na uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy decyzje te obarczone były wadą polegająca na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza ustalenia czy dzieci niepełnosprawnej w stopniu znacznym mają obiektywną możliwość sprawowania opieki nad matką, a w konsekwencji, czy strona należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej babci. Zarzuty te są niezasadne, albowiem niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. Jak wskazano wyżej przepisy prawa materialnego jednoznacznie wskazują, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki w przypadku gdy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że żadne z pięciorga dzieci wymagającej opieki Z. B. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Biorąc pod uwagę powyższe uznać należało, że zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię, jest nieuzasadniony.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.