Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1799/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art. 7, art. 15, art. 61 par. 3, art. 77, art. 107 par. 3, art. 127 par. 3, art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji i Miasta P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. 1. oddala skargę [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji; 2. ze skargi Miasta P. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2006 roku nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 4. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżącego Miasta P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja po raz trzeci poddawana jest kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Dwukrotnie w sprawie tej orzekał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 2.02.2010 r., sygn. akt I OSK 517/09 oraz z 19.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1745/10.

Decyzją tą z dnia [...].05.2008 r. nr [...] Minister Infrastruktury, na podstawie art.138 §1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 Kpa utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...].07.2006 r. nr [...], stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] lutego 1968 r. o przejściu na własność Państwa nieruchomości położonej w P., przy ulicy [...], stanowiącej własność "B." Towarzystwo Akcyjne w P., w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działki o numerach [...] i [...], natomiast w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako działki o numerach [....] i [...], stwierdzającej wydanie wskazanego orzeczenia z naruszeniem prawa.

Zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Orzeczeniem z dnia [...] lutego 1968 r. nr [...] Minister Gospodarki Komunalnej stwierdził przejście z mocy prawa na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. – J. przy ulicy [...], objętej KW Nr [...], stanowiącej własność "B." Towarzystwo Akcyjne w P..

Pismem z dnia 11 czerwca 2002 r. kurator Spółki "B." E. W. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, uprzednio zaś uczynił to jedyny, żyjący wówczas członek zarządu tej Spółki.

Na skutek postępowania przeprowadzonego z tego wniosku decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] lutego 1968 r. w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], natomiast w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [....] stwierdził wydanie orzeczenia z naruszeniem prawa.

Pismem z dnia 17 czerwca 2003 r. [...] Komendant Wojewódzki Policji w P., określany dalej Komendantem Policji, wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. podnosząc, że postępowanie nadzorcze zostało wszczęte na wniosek kuratora Spółki "B.", który nie był umocowany do reprezentowania Spółki w sprawach o unieważnienie decyzji nacjonalizacyjnych. Ponadto, w uzasadnieniu wniosku wskazano, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2003 r. została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Początkowo decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Minister Infrastruktury odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Komendanta Policji, albowiem żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez podmiot niebędący stroną w sprawie. Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2003 r.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2003 r. wniósł Komendant Policji.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 15 września 2004 r., sygn. akt IV SA 4502/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu tej skargi uchylił decyzję z dnia [...] października 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Minister rozważył jedynie zdolność skarżącego jako strony do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności, naruszając przy tym przede wszystkim zasadę wymienioną w art. 7 i 77 § 1 Kpa oraz wskazał, że organ – wobec podniesionych zarzutów (braku po stronie kuratora Spółki legitymacji do wszczęcia tego postępowania oraz skierowania decyzji do kuratora nie do Spółki), które mogłyby mieć istotny wpływ na byt decyzji – winien wszcząć postępowanie nieważnościowe z urzędu.

Postępowanie takie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku decyzją z dnia [...].07.2006 r. Minister Budownictwa stwierdził, że wydanie decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. nastąpiło z naruszeniem prawa, albowiem postępowanie prowadzone było na wniosek kuratora, który nie był umocowany do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] lutego 1968 r.

Następnie Komendant wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej wskazaną decyzją, zarzucając jej, że nie została rozpatrzona istota sprawy, w tym w szczególności nie dokonano oceny legalności kwestionowanej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. pod kątem zgodności z przepisami ustawy z dnia 25.02.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz.37).

Rozpatrzywszy sprawę ponownie decyzją z dnia 12.05.2008 r., Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...].07.2006 r.

Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2008 r. jednobrzmiące skargi (jedynie odmiennie graficznie opracowane) wnieśli Komendant Policji oraz Miasto P..

Zarzucono w nich wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art.156 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 Kpa, poprzez niezbadanie czy kontrolowana decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2002 r. nie naruszyła w sposób rażący przepisu art.17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25.02.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym i przyjęcie, że pojęcie "innego mienia" dotyczy tylko takiego mienia, które zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. Nr 21, poz. 67 ze zm.). W ocenie skarżących, naruszenie wskazanych przepisów nastąpiło poprzez przyjęcie, że przesłankę określoną w art.156 § 1 pkt. 2 Kpa wyczerpuje zawarta w decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. ocena dotycząca rażącego naruszenia przepisu art. 17 pkt. 2 lit. b wymienionej ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

W skargach zarzucono ponadto decyzji Ministra Infrastruktury naruszenie art.156 § 2 Kpa poprzez przyjęcie, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, w sytuacji gdy sprzedaż przedmiotowej nieruchomości nastąpiła w toku postępowania nieważnościowego, a nabywcy nie chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

W skargach zarzucono także naruszenie art. 15 w zw. z art.127 § 3 Kpa, poprzez pozbawienie Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta P. możliwości dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., złożonego przez niego w dniu 5 lutego 2004 r.

W uzasadnieniu skarżący wskazali, iż organ nie odniósł się do zarzutów podnoszonych w toku postępowania, ponadto błędnie zinterpretował przesłankę "rażącego naruszenia prawa".

W odpowiedzi na skargi Minister Infrastruktury wniósł o ich oddalenie.

Uczestnik postępowania B.S.A. w likwidacji, reprezentowany przez R. B. – likwidatora, w piśmie procesowym z dnia 27 października 2008 r., sporządzonym przez ustanowionego przez niego profesjonalnego pełnomocnika - wniósł o oddalenie skarg.

W sprawie niniejszej zaskarżoną decyzję dwukrotnie uprzednio kontrolował już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po czym dwukrotnie wyroki te uchylał Naczelny Sąd Administracyjny.

Wyrokiem z dnia 2.02.2010 r., sygn. akt I OSK 517/09, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Miasta P. i Prezydenta Miasta P. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 .10.2008 r., wyrok ten uchylił i przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie sprawę do ponownego rozpoznania (tak też się stało po drugim wyroku uchylającym NSA).

W uzasadnieniu wyroku z dnia 2.02.2010 r. NSA stwierdził, że należy zgodzić się z poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż Komendant Wojewódzki Policji w P. nie był stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejściu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. NSA podkreślił jednakże, że zostało przeprowadzone postępowanie odwoławcze a decyzja organu I instancji nie stała się ostateczna. Tym samym otwarta została droga dla pozostałych uczestników postępowania do wystąpienia ze skargą na decyzję ostateczną, wydaną w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej dalej Ppsa), uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Nie ulega wątpliwości, że skarga do sądu administracyjnego składana jest zgodnie z zasadami określonymi w ustawie Ppsa, m.in. w jej art. 52 § 1, który ustanawia wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, jeśli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Wymóg ten należy uznać za spełniony także wtedy, gdy środek zaskarżenia został wniesiony przez którąkolwiek ze stron, niekoniecznie tę samą, która następnie wystąpiła ze skargą do sądu administracyjnego. Celem jego ustanowienia jest zapewnienie wykorzystania wszelkich administracyjnych środków służących kontroli decyzji lub postanowienia, przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Dla osiągnięcia wskazanego celu nie ma znaczenia, która ze stron wniosła środek zaskarżenia, kluczowy jest natomiast fakt, iż sprawa była rozstrzygana przez organy administracyjne w dwóch instancjach lub podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez ten sam organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowo uznał więc – jak ocenił NSA - że skarga Miasta P. na decyzję Ministra Infrastruktury nie mogła podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. WSA zobligowany był do dokonania oceny zawartych w skardze Miasta zarzutów i skontrolowania decyzji organu pod kątem naruszenia prawa wskazanego we wniesionym środku zaskarżenia.

W kolejnym wyroku uchylającym z dnia 19.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1745/10 NSA ponownie stwierdził wadliwość rozstrzygnięcia podjętego przez WSA i dokonał wykładni prawa znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, wskazując na jej wiążący charakter. Jednocześnie podzielił ustalenia zawarte w uprzednich prawomocnych wyrokach wydanych w tej sprawie – wyroku NSA z dnia 2.02.2010 r., sygn. akt I OSK 517/09 oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 września 2004 r., sygn. akt IV SA 4502/03.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd ponownie rozpoznając tę sprawę zobowiązany był czynić to z uwzględnieniem art. 190 Ppsa (odnośnie wyroku NSA z dnia 19.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1745/10), mając jednocześnie na uwadze ocenę prawną oraz wskazania zawarte w wyrokach NSA z dnia 2.02.2010 r., sygn. akt I OSK 517/09 oraz prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 września 2004 r., sygn. akt IV SA 4502/03.

Przeprowadzona w tym kontekście kontrola legalności zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej prowadzi do uwzględnienia skargi Miasta P., aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesiono. Jednocześnie skutkuje oddaleniem skargi Komendanta Policji (a nie jej odrzuceniem), jako wniesionej przez podmiot niemający przymiotu strony tego postępowania w znaczeniu materialnoprawnym, a jedynie w formalnoprawnym (procesowym).

Stosownie do art.190 Ppsa zdanie pierwsze sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, ten zaś odwołał się do oceny prawnej, dokonanej we wcześniejszym wyroku NSA. W wyroku z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 517/09 NSA podzielił zaś stanowisko zawarte w uprzednim prawomocnym wyroku WSA z dnia 5.09.2004 r., sygn. akt IV SA 4502/03, że [...] Komendant Wojewódzki Policji w P. nie miał przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. Stwierdził jednocześnie, że niedopuszczalność złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Komendanta nie zwalniała Sądu z obowiązku merytorycznego rozpatrzenia skargi Miasta P.. To stanowisko potwierdził NSA w wyroku z dnia 19.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1745/10. Podzielił też pośrednio stanowisko WSA zawarte w wyroku z dnia 5.09.2004 r., sygn. akt IV SA 4502/03, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. dotknięta została kwalifikowaną wadą prawną, a więc zachodziły podstawy do oceny, czy wywołała nieodwracalny skutek prawny.

W kontekście wskazanej wiążącej wykładni prawa zaszły zatem przesłanki do oddalenia skargi Komendanta Policji z przyczyn formalnych, a mianowicie braku przymiotu strony owego postępowania nieważnosciowego, tyczącego m. in. przejętej przez Państwo działki ew. nr [...], użytkowanej przez ten podmiot. Nie istniał przepis prawa materialnego, z którego wynikałyby konkretne prawa i obowiązki Komendanta Policji, pozostające w związku z kontrolowanym rozstrzygnięciem. Komenda władała działką ew. nr [...] bez żadnego tytułu prawnego, a złożony wniosek o ustanowienie trwałego zarządu w trybie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie został merytorycznie rozpoznany, bowiem organ umorzył postępowanie. Tym samym Komendantowi Policji nie przysługiwał przymiot strony w rozumieniu art. 28 Kpa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...].02.1968 r. Skoro Komendant nie miał przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., to nie posiadał przymiotu strony również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., toczącej się w tych samych, w odniesieniu do Komendanta Policji, okolicznościach faktycznych i prawnych. Interes Skarbu Państwa jako byłego właściciela działki nr [...] nadal reprezentował w tym postępowaniu uprawniony podmiot, tj. Prezydent Miasta P., wykonujący zadania starosty, a więc wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej.

W ustawie Ppsa, m.in. w jej art. 52 § 1, ustanowiono wymóg wyczerpania środków zaskarżenia, jeśli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Wymóg ten, na co zwrócił uwagę NSA, a stanowisko to wiąże skład obecnie rozpoznający tę sprawę, należy uznać za spełniony także wtedy, gdy środek zaskarżenia został wniesiony przez którąkolwiek ze stron, niekoniecznie tę samą, która następnie wystąpiła ze skargą do sądu administracyjnego. Jakkolwiek więc Komendant Policji nie był uprawniony do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to jednak przeprowadzenie w jego wyniku postępowania odwoławczego, zakończonego wydaniem merytorycznej decyzji, otworzyło drogę stronom tego postępowania do wniesienia skarg.

W tym stanie rzeczy, obowiązkiem Sądu I instancji, kontrolującego po raz kolejny legalność zaskarżonej decyzji, staje się ponownie rozpatrzenie merytorycznych zarzutów zawartych w skardze Miasta P..

Oparła się ona w zasadzie na trzech zarzutach:

- naruszenia w sposób rażący przepisu art.17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25.02.1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym przez przyjęcie, że pojęcie "innego mienia" dotyczy tylko takiego mienia, które zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. Nr 21, poz. 67 ze zm.);

- naruszenia art.156 § 2 Kpa poprzez przyjęcie, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, w sytuacji gdy sprzedaż przedmiotowej nieruchomości nastąpiła w toku postępowania nieważnościowego, a nabywcy nie chroniła rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych;

- naruszenia art. 15 w zw. z art.127 § 3 Kpa, poprzez pozbawienie Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta P. możliwości dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., złożonego przez niego w dniu 5 lutego 2004 r.

Odnosząc się do zarzutów Miasta P. należy stwierdzić, co następuje.

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 Kpa). Przepis art. 156 § 1 Kpa nakłada zatem na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to rażące naruszenie prawa. Zachodzić musi więc wyjątkowo ciężkie naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne oraz skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (por. m. in. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994r. sygn. akt V SA 535/94, wyrok NSA IV SA 905/2002 z dnia 27.10.2003 r., wyrok NSA w Warszawie V SA 2998/99 z dnia 26.09.2000 r. Wyrok NSA w Warszawie III SA 1935/99 z dnia 11.08.2000 r.). Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. W sytuacji, zatem gdy ocena naruszenia prawa opiera się na wykładni przepisów prawa, nie można uznać, iż kontrolowane orzeczenie narusza prawo w stopniu "rażącym". Nie można bowiem przyjąć wówczas, iż doszło do przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Należy więc oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 2.02.2006r., sygn. akt II OSK 489/05, publ. Lex 196694; wyrok WSA z 4.04.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, publ. LEX nr 205032; wyrok WSA z 30.01.2006r., sygn. akt VII SA/Wa 1239/05, publ. Lex 206497). Stanowisko to należy uznać za ugruntowane w orzecznictwie Sądów Administracyjnych.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, odnośnie pierwszego z postawionych zarzutów, tj. kwestii interpretacji przepisów ustawy z 1958 r., podkreślenia wymaga że oceny, czy orzeczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...].02.1968 r. jest obarczone kwalifikowanymi wadami prawnymi, dokonano w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, zakończonym decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. (w postępowaniu nadzwyczajnym). Strony nie zgadzające się z ocenami prawnymi sformułowanymi w tym rozstrzygnięciu mogły je kwestionować poprzez złożenie do tego samego organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w dalszej kolejności mogły kwestionować decyzję wydaną w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy (łącznie z decyzją ją poprzedzającą) poprzez złożenie skargi do sądu administracyjnego. We wskazany sposób strony mogły zatem wykazywać nieprawidłowość ocen sformułowanych w decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].02.2002 r., w tym w szczególności nieprawidłowość przyjętej w tej decyzji wykładni przepisów prawa. O ile przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Ministra Infrastruktury stanowisko stron zostałoby uwzględnione, zaszłyby warunki do zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. Z akt sprawy wynika jednakże, że żadna ze stron postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...].02.1968 r., zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., nie złożyła do tego samego organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji legalność tej decyzji nie była również oceniana przez sąd administracyjny. Zaniechanie przez strony dokonania wskazanych czynności procesowych w stosunku do decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. nie może zastąpić, czy też konwalidować wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Nie można bowiem skutecznie wywieść, że sformułowanie przez Ministra Infrastruktury w decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. oceny prawnej, z której wynika, że art.17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. dotyczy tylko mienia objętego przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, stanowiło rażące naruszenie prawa. W orzecznictwie sądowym formułowano w tym zakresie na przestrzeni lat różne poglądy (por. m. in. zbieżne z oceną Ministra stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. akt IV SA 2222/96, oraz zbieżne z oceną skarżących stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 40/07). Istnienie wskazanej niejednolitości orzecznictwa uniemożliwia przyjęcie, że w decyzji z dnia [...]12.2002 r. doszło do rażącego naruszenia art.17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., tj. do oczywiście wadliwego zinterpretowania przepisu prawa, którego literalna wykładnia nie nastręcza żadnych wątpliwości interpretacyjnych.

Mając jednocześnie na uwadze treść wskazanego art. 17 pkt 2 lit.b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. należało dokonać oceny, czy spełnione zostały pozostałe jego wymogi. Minister powinien więc ustalić, czy spełniona została wynikająca z niego przesłanka utraty władania tymi nieruchomościami przez byłego właściciela B. S.A. w P. do 31.12.1954 r. i pozostawanie ich we władaniu państwowych jednostek administracyjnych (w tym celu organ winien uwzględnić m. in. umowę najmu z Rejonowym Wojskowym Zarządem Kwaterunkowo Eksploatacyjnym w P. zawartą jedynie w okresie 1.07.1945 r.-30.06.1946 r., a także pismo członka zarządu tej Spółki – M. D., które do Urzędu [...] w P. Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wpłynęło 10.08.1990 r., a w którym zaznaczył, że po Wojsku przedsiębiorstwo Spółki przejęło przedsiębiorstwo taksówkowe M.P.T. w P i od tego czasu Spółka straciła kontakt z tym przedsiębiorstwem).

Poddając analizie pozostałe zarzuty skargi, należy uznać za trafny podniesiony w skardze zarzut wadliwego zastosowania w decyzji z dnia [...] maja 2008 r. przepisów o nieodwracalnych skutkach prawnych. W tym zakresie Minister zobowiązany był dokonać wnikliwych ustaleń, zgodnie z wymogami wynikającymi z Kpa. Należy podnieść, że wg organu zbycia nieruchomości nr [...] Spółka odzyskująca ją na skutek decyzji z dnia [...].12.2002 r. dokonała przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Sprzedaż tej nieruchomości w formie aktu notarialnego nastąpiła w dniu [...].11.2004 r. (Rep. nr [...] r.). Minister przyjął więc, że sprzedaż jej miała miejsce przed wszczęciem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].12.2002 r. prowadzonym z urzędu, skoro zawiadomienie Ministra Infrastruktury o wszczęciu tego postępowania nosi datę [...] czerwca 2005 r. Organ nadzorczy nie wyjaśnił jednak dogłębnie tej kwestii, w myśl wymogów wynikających z art. 7 oraz art. 77 § 3 Kpa. Pominął fakt, że uprzednio wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].12.2002 r. złożył już podmiot uprawniony - reprezentujący interesy Skarbu Państwa – Prezydent Miasta P. (wniosek jego z dnia 5.02.2004 r. w tym przedmiocie w myśl art. 61 § 3 Kpa wszczynał to postępowanie nadzwyczajne z datą doręczenia go organowi). Nadto akt notarialny kupna tej nieruchomości przez A. O. zawierał w § 3 zapis, iż strony (a więc i nabywca) znają treść wniosków przekazanych Sądowi powszechnemu o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości (działki [...]). Sprawia to, że ustalenia poczynione w tej kwestii przez Ministra jako powierzchowne i nieodpowiadające regułom postępowania administracyjnego należało uznać za wadliwe i wymagające ponownych analiz, co do istnienia w tym zakresie nieodwracalnych skutków prawnych.

Rozważania w tym zakresie Sąd przeprowadził mając na uwadze wyraźne wskazania w tym względzie, zawarte w wyroku NSA wiążącym Sąd w tej sprawie. NSA, jak wynika z uzasadnienia wyroku z 19.10.2011 r., sygn. akt I OSK 1745/10 zaakceptował stanowisko zawarte w prawomocnym wyroku WSA, wydanym w niniejszej sprawie, iż zachodziły przesłanki do wszczęcia postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji z dnia [...].12.2002 r. Miał zapewne na względzie, jak pośrednio wynika z uzasadnienia wyroku NSA, skierowanie jej do podmiotu niemającego przymiotu strony, a mianowicie [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w P..

Podkreślenia wymaga nadto, że w końcowej części uzasadnienia swego wyroku NSA powołując się na art. 134 Ppsa, zobowiązał WSA do zbadania niniejszej sprawy w kontekście istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].12.2002 r.

W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego tę sprawę, przesłanki takiej nie stanowiła, o czym była już mowa, interpretacja art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., dokonana w decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. (w kontekście zarzutów nieważności decyzji wydanej w postępowaniu nieważnościowym).

Wątpliwe się także wydaje stanowisko organu, iż kurator nie był uprawniony do składania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...]12.2002 r. Główny argument Ministra przemawiający za wydaniem z rażącym naruszeniem prawa decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., a mianowicie prowadzenie tego postępowania nieważnościowego na wniosek osoby nieuprawnionej - kuratora, budzi poważne wątpliwości, zwłaszcza wobec faktu, iż okoliczność ta nie została dostatecznie wyjaśniona, a w swym prawomocnym wyroku WSA dostrzegł konieczność jej wyjaśnienia. Co do uprawnień kuratora, w orzecznictwie Sądów Administracyjnych zdania są podzielone. W kwestii tej nie ma jednolitości. Należy zatem odnotować, że wśród wydanych orzeczeń NSA prezentuje także i taki pogląd, iż kurator posiada interes prawny w złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności "decyzji nacjonalizacyjnych" odnoszących się do majątku Spółki, w tym także do należącej do niej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 8.09.2011 r., sygn. akt I OSK 1949/10). Stanowisko to znalazło także wyraz w złożonym na rozprawie przez pełnomocnika Spółki B. S.A. w likwidacji postanowieniu Sądu Okręgowego w W. [...] Wydziału Cywilnego, z dnia [...].12.2009 r., sygn. akt [...], odnoszącym się do uprawnień kuratora tej Spółki. Wskazany Sąd, mając na uwadze uprawnienia przyznane kuratorowi Spółki B. S.A., odmówił odrzucenia pozwu tej Spółki przeciwko Skarbowi Państwa mając na względzie, że zakres kompetencji kuratora ustanowionego dla osoby prawnej w trybie art. 42 Kc rozstrzygają właściwe przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej krio. Odwołując się do jego art. 155 § 1 w zw. z art. 178 § 2 Sąd ten wywiódł, że do generalnych obowiązków kuratora należy sprawowanie pieczy nad osobą i majątkiem osoby, dla której go ustanowiono. W ramach tych zadań mieszczą się też czynności inicjujące postępowania administracyjne w celu wzruszania ostatecznych decyzji administracyjnych, uzyskania ich nieważności lub stwierdzenia, że wydane zostały z naruszeniem prawa. Wobec zatem występowania w orzecznictwie sądowym odmiennych koncepcji co do roli kuratora i zakresu jego uprawnień w przedmiocie sprawowania pieczy nad majątkiem danej osoby prawnej, brak było podstaw do wskazywania tej przesłanki, jako przemawiającej za nieważnością decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...]12.2002 r. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że Minister nie rozważył jakie znaczenie w sprawie - w kontekście skuteczności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r.- ma fakt potraktowania wniosku jedynego żyjącego wówczas członka zarządu "B." S.A. w P. – M. D. z 1990 r. jako wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] lutego 1968 r. (por. pismo Ministra Gospodarki skierowane do M. D. z dnia 9.11.1999 r., nr [...] oraz pismo kuratora tej Spółki skierowane do Ministra Gospodarki z dnia 1.02.2001 r., z którego wynika, że M. D. zmarł w 1996 r., a także odpowiedź na nie tegoż Ministra z dnia 26.02.2001 r. nr [...], kwalifikującego wniosek nieważnościowy kuratora tej Spółki, jako podtrzymanie wcześniej złożonego w tej sprawie wniosku członka zarządu tej Spółki). Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż w orzecznictwie podobne uprawnienia przyznawane zostały także likwidatorowi spółki (por. wyrok NSA z dnia 15.03.2011 r., sygn. akt I OSK 706/10). Różnorodna interpretacja przepisów w tym zakresie w orzecznictwie sądowym (podobnie jak uprzednio wskazane rozbieżności odnośnie interpretacji art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.) nie powinna zatem prowadzić do stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa czy też stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r.

Choć związanie wykładnią prawa dokonaną przez NSA w niniejszej sprawie nie pozwala Sądowi na przedstawienie odmiennej interpretacji prawnej w tej kwestii, to jednak - wobec treści przytoczonego postanowienia Sądu Okręgowego w W. [...] Wydziału Cywilnego, z dnia [...].12.2009 r., sygn. akt [...} - wydaje się zasadne wyjaśnienie przez Ministra, czy kurator jedynie podtrzymał złożony już wniosek w tym przedmiocie przez M. D. oraz czy nie był on wówczas uprawniony do złożenia własnego wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] lutego 1968 r.

Brak wnikliwego ustalenia przez Ministra wskazanych kwestii oraz niezwykle pobieżne potraktowanie ich w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym, dotyczącym decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r., czyniły koniecznym uchylenie obu zaskarżonych decyzji Ministra. Nadto nie zostało również w sposób wyczerpujący, zgodny z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 Kpa wyjaśnione (zarówno w zaskarżonej decyzji Ministra z dnia [..].05.2008 r. jak i w decyzji ją poprzedzającej) zagadnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji z dnia [..].12.2002 r., na co Sąd uprzednio zwrócił uwagę. W tym też kontekście, wbrew stanowisku Ministra, istotne znaczenie miał fakt pominięcia przez Ministra złożonego przez Miasto P. osobnego wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji, opatrzonego datą 5.02.2004 r. Wniosek ten zatem winien zostać uznany za inicjujący ponownie prowadzone postępowanie nieważnościowe w tej sprawie.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie:

- art. 151 Ppsa - w pkt. 1 sentencji oddalił skargę Komendanta Policji;

- art. 190 Ppsa oraz art.145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c Ppsa - w pkt. 2 sentencji uwzględnił skargę Miasta P.;

- art. 152 Ppsa – orzekł w pkt. 3 sentencji;

- art.200 Ppsa rozstrzygnął o kosztach postępowania w pkt. 4 sentencji.

W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku należy rozpoznać wniosek Prezydenta Miasta P. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...].12.2002 r. - z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz poprzedzających go prawomocnych orzeczeń Sądów Administracyjnych zapadłych w tej sprawie.