Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 582/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Protokolant st. insp. sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi K.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2017 r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek podnosząc, że nie ma możliwości ich spłaty i wskazując, że w dniu [...] 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław – S. umorzył prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne. Wniosek ten został w dniu [...] 2017 r. przekazany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z uwagi na okoliczność, iż do organu skierowano też skargę na decyzję Zakładu w sprawie umorzenia należności. Po uprawomocnieniu się wyroku oddalającego skargę, akta sprawy zostały zwrócone organowi.

W dniu [...] 2017 r. Zakład wszczął postępowanie i poinformował skarżącego o warunkach umarzania należności z tytułu składek, wskazując, że udowodnienie okoliczności uzasadniających umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. spoczywa na zobowiązanym.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu [...] 2017 r., skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestionując wydane przez organ rozstrzygnięcie pomimo wystąpienia przesłanek warunkujących uznanie całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt. 5 i 6 u.s.u.s. W ocenie skarżącego spełniona jest również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący zarzucił organowi niespełnienie wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] 2017 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Po zgromadzeniu dokumentacji organ ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do listopada 1998 r. Na skutek niedopełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie, które na dzień złożenia wniosku o umorzenie wyniosło [...] zł (w tym: [...] zł należności głównej, [...] zł odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł opłaty dodatkowej oraz [...] zł kosztów upomnienia).

Z ustaleń organu wynika, iż skarżący nie posiada żadnych tytułów do ubezpieczeń. Ostatnie wyrejestrowanie z ubezpieczeń, w związku z ustaniem zatrudnienia w D. Izbie Rzemieślniczej we W., nastąpiło z dniem [...] 2017 r. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada stałego źródła dochodu. W oświadczeniu o sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżący powołał się na korzystanie z pomocy materialnej matki w kosztach utrzymania, do dnia jej śmierci tj. do dnia [...] 2017r. Nie wskazał stałych wydatków związanych z utrzymaniem. Nie posiada zobowiązań wobec innych wierzycieli. Oświadczył, że posiada dom o pow. [...] m ² oraz gospodarstwa rolne o pow. [...] ha położone w miejscowości M. W. [...] gm. Z. o nr [...][...]. Z ustaleń organu wynika, że poza ww. nieruchomościami posiada udział wynoszący [...] w nieruchomości o nr [...][...], na którą składają się lasy o łącznej pow. [...] ha położone w M. W. gm.Z. Nieruchomość ta jest wolna od obciążeń hipotecznych.

W ocenie organu przywołana w decyzji podstawa prawna tj. art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest właściwa. W dalszej kolejności organ - po przywołaniu tych przepisów - podniósł, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły.

Wskazując na treść art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. organ podniósł, że działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej, brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na następców prawnych, jednakże skarżący posiada majątek nieruchomy. Dlatego też przesłanka ta nie zachodzi.

Odnosząc się do twierdzenia, iż spełniona jest również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy, organ podkreślił, że pomimo bezskuteczności egzekucji prowadzonej przez urzędy skarbowe wskutek nieściągalności, skarżący posiada nieruchomość o nr [...][...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności hipoteką przymusową, która może stać się przedmiotem skutecznej egzekucji, pozwalającej na opłacenie, choćby w części, należnych składek. Organ wskazał, że w uzasadnieniu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. z dnia [...] 2016 r. wyjaśniona została przyczyna odstąpienia przez NUS W.-S. od egzekucji z nieruchomości, na którą złożył się brak wniosku wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wszczęcie egzekucji z ww. nieruchomości. Zatem słusznie uznano, że w przypadku skarżącego nie zostało spełnione kryterium braku majątku, z którego można egzekwować należności.

Dalej organ wskazał, że z rozliczenia wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą [...] zł, zatem nie są spełnione okoliczności z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

W ocenie organu zachodzi natomiast przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż postępowanie egzekucyjne było kilkakrotnie umarzane z powodu bezskuteczności w dniach [...] 1995 r. i [...] 1997 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-F., [...] 2000 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-K. Ostatnie postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. –S. z dnia [...] 2016 r. Zatem omawianą przesłankę organ uznał za spełnioną. Organ uznał, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatków egzekucyjnych, zatem zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s..

Dalej, biorąc pod uwagę fakt, iż część należności, których obowiązek zapłaty ciąży na skarżącym, dotyczy składek na własne ubezpieczenia, zastosowanie w sprawie znajdzie - zdaniem organu - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wobec czego konieczna jest ocena zgromadzonego materiału dowodowego w celu ustalenia, czy zachodzą przesłanki upoważniające Zakład do umorzenia należności, w oparciu o powyższy zapis.

Po przywołaniu treści tegoż przepisu organ podniósł, że skarżący - we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - zakwestionował uznanie przez Zakład, iż w jego przypadku nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał, że obecnie nie posiada dochodów. Aczkolwiek zdaniem organu okoliczności te nie mogą stanowić samoistnej podstawy dla stwierdzenia sytuacji, o której mowa w omawianej przesłance. Istotne bowiem znaczenie ma fakt czy sytuacja, w której obecnie znajduje się skarżący ma charakter długotrwały i czy może ulec poprawie. Organ podkreślił, że skarżący nie przedłożył orzeczenia o częściowym lub znacznym stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, które potwierdzałoby brak możliwości podjęcia przez niego o pracy, a miałoby istotny wpływ na poprawę sytuacji materialnej. Nie wskazał stałych wydatków związanych z utrzymaniem, jak również kosztów związanych z leczeniem. Skarżący posiada dom o pow. [...] m² oraz gospodarstwa rolne o pow. [...] ha położone w miejscowości M. W. [...] gm. Z. o nr [...][...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności hipoteką przymusową. Z ustaleń własnych Zakładu wynika, że skarżący posiada także udział wynoszący [...] w nieruchomości o nr [...][...], na którą składają się lasy o łącznej pow. [...] ha położone w M. W. gm.Z.. Nieruchomość ta jest wolna od obciążeń hipotecznych. W przypadku zatem sprzedaży udziału w ww. nieruchomości sytuacja skarżącego mogłaby ulec poprawie.

W ocenie organu nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż leży to w jego obowiązku, odstąpienie zaś od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Tymczasem w sprawie nie stwierdzono okoliczności, które wskazywałyby, że obecna sytuacja finansowa nie może ulec zmianie. Zatem przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie została, zdaniem organu, spełniona.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały spełnione również warunki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego.

Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podniósł, że skarżący powołał się na występowanie problemów zdrowotnych, ale nie określił wysokości ponoszonych kosztów leczenia. Ponadto nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej, aby w stosunku do niego została orzeczona niezdolność do pracy, brak również ustalonego stopnia niepełnosprawności. Wobec powyższego organ uznał, że omawiana przesłanka nie zachodzi.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że zaległość w opłacie składek powstała wskutek braku zapłaty przez kontrahenta, za wykonane przez jego firmę usługi budowlane, organ wskazał, że okoliczność ta nie może skutkować umorzeniem należności z tytułu składek przez Zakład, co zresztą zgodne jest z linią orzecznictwa NSA. Nie ulega wątpliwości, iż takie okoliczności jak wypłacalność kontrahentów mają wpływ na osiągany wynik finansowy. Jednakże bezpośrednie utożsamienie tych okoliczności z przesłanką ważnego interesu zobowiązanego jest nieuzasadnione (wyrok NSA Gdańsk z 04.06.1999 r. I S.A./Gd 1849/97 LEX nr 37888). Ryzyko prawidłowego doboru kontrahentów obciąża prowadzącego działalność gospodarczą. On też ma roszczenia cywilnoprawne o naprawie szkody wynikłej z winy lub nienależytego wykonania zobowiązania przez kontrahenta. Tak więc niewłaściwy dobór kontrahenta skutkujący powstaniem zaległości z tytułu składek nie może stanowić przesłanki umorzenia (wyrok NSA Lublin z 7 stycznia 2000 r. ISA/Lu 1485/98 LEX nr 39753). Ponadto kłopoty z odzyskiwaniem należności są zjawiskiem dość powszechnym, wpisanym w ryzyko prowadzenia działalności, a podmiot prowadzący działalność gospodarczą winien we własnym zakresie zabezpieczyć się przed ewentualnymi konsekwencjami.

W odniesieniu do zakwestionowanego przez skarżącego sposobu obliczenia przez Zakład średniego miesięcznego dochodu, organ wyjaśnił, że w oświadczeniu o sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżący nie wskazał okresu trwania umów, toteż Zakład dokonał ustalenia wysokości średniego dochodu na podstawie dokumentów zidentyfikowanych na koncie ubezpieczonego o podstawach wymiaru składek za okres ostatnich 3 m-cy. Z uwagi na fakt, iż za okres od stycznia 2017 r. do marca 2017 r. na podstawie dokumentów widniejących w Kompleksowym Systemie Informatycznym skarżący uzyskał dochód w łącznej kwocie [...] zł brutto, zatem średniomiesięczny dochód wyniósł ok. [...] zł brutto.

Poruszona okoliczność, iż te same kwoty zaległości z tytułu składek na skarżącego osobiste ubezpieczenia społeczne powtarzają się w części I i II sentencji decyzji o odmowie umorzenia należności z dnia [...] 2017r. wynika z faktu, iż w części I sentencji wymieniono należności mogące być umorzone w przypadku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności w oparciu o przepis art. 28 ust. 1-3 ustawy o s.u.s. tj. należności na osobiste ubezpieczenia oraz za zatrudnionych pracowników. Natomiast w części II sentencji zostały wymienione należności, które mogą być umorzone w świetle art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. - w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku całkowitej nieściągalności, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zatem zaległość wskazana w części II sentencji jest kwotą należności tylko na osobiste ubezpieczenia, wyodrębnioną z części I sentencji, ale zawierającą się w niej. Reasumując całkowita kwota zaległości została zawarta w części I sentencji i na dzień wydania decyzji wynosiła [...] zł.

Na uwagę zasługuje, zdaniem organu, fakt, iż wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., po rozpoznaniu wniesionej przez skarżącego skargi na decyzję Zakładu z dnia 22 marca 2016 r. (nr 1684/2/2015), w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, skargę oddalono w całości. W uzasadnieniu niniejszego wyroku Sąd podniósł, że w rozpoznawanej sprawie organ należycie ustalił przyczyny powstania zaległości oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, oraz wziął pod uwagę wszelkie istotne dla sprawy okoliczności, tym samym za niezasadny należało uznać zarzut niespełnienia przez organ I instancji wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. w toku prowadzonego postępowania administracyjnego oraz celowego pominięcia przez Zakład załączonych przez skarżącego wyroków przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z dnia [...] 2017r., gdyż wynikające z nich zastrzeżenia sądu, co do prowadzonego postępowania, zostały przez Zakład uwzględnione.

Dalej organ zaakcentował, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał wreszcie, że jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy (wyrok z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA oraz z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10). Końcowo organ podniósł, że rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zadłużenia wziął w szczególności pod uwagę fakt, iż skarżący nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie składek, a także posiada majątek nieruchomy. Podniesione we wniosku okoliczności nie są wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia, ponieważ z uwagi na obowiązkowy charakter tych należności płatnik zobligowany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do uregulowania ciążących na nim zaległości publicznoprawnych.

Od niniejszej decyzji skarżący wywiódł skargę do tutejszego Sądu i wniósł o orzeczenie nakazania organowi zmiany wpisu wysokości hipoteki przymusowej wpisanej do Księgi Wieczystej Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy, Wydział Ksiąg Wieczystych w R.

Zaskarżonej decyzji zarzucił nadto naruszenie:

1. art. 6 k.p.a., poprzez niewykorzystanie możliwości prawnych do załatwienia sprawy, dążąc przez 25 lat do wykluczenia społecznego skarżącego;

2. art. 7 k.p.a., poprzez niechęć organu ubezpieczeniowego do ostatecznego załatwienia sprawy, mimo 25 lat jej załatwiania;

3. art. 12 § 1 k.p.a. poprzez przewlekłość załatwiania sprawy toczącej się przed sądami cywilnymi i administracyjnymi od 25 lat, co nosi znamiona znęcania się psychicznego nad skarżącym, którego zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powstały na skutek braku zapłaty za wykonane i odebrane roboty budowlane w kwocie [...] zł w poziomie cen z 2007r.

4. art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., z których skarżący spełnia trzy przesłanki:

a) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa

b) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

c) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

5. § 3 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 136.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej jako p.p.s.a.), sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest przynajmniej jedną z wymienionych wad skutkuje jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Ponadto w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji administracyjnej nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego.

Dokonana przez Sąd, według wskazanych na wstępie kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skontrolowany akt nie narusza prawa. Spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organ zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadność skargi podlega ocenie wyłącznie z punktu widzenia przepisów pozwalających Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na prawną możliwość ostatecznej rezygnacji z uzyskania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia przy zastosowaniu ulgi w postaci umorzenia zaległych składek. Podstawą umorzenia jest powołany w decyzjach obu instancji art. 28 u.s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zarówno wykładnia językowa, systemowa jak i celowościowa tych przepisów prowadzi do wniosku, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne stanowić powinny - jednak - zdarzenia o charakterze wyjątkowym. Granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek Zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma zatem i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie - art. 68 w zw. z art. 2a oraz z art. 6 i następnymi u.s.u.s.

Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 us.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 233);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s., ustawodawca stworzył organom rentowym, w ramach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 powołanego przez organ rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dodatkowo należy podkreślić (co też słusznie podniosły organy), że użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może umorzyć" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek do ewentualnego umorzenia organ może odmówić uwzględnienia wniosku. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza bowiem - jak wynika z art. 7 k.p.a - załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Problematyka ta zostanie omówiona szerzej w dalszej części uzasadnienia.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie, poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a u.s.u.s., należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej rozporządzeniu.

Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności, stwierdzić należy, że w sprawie skarżącego przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie ma zastosowania.

Wprawdzie bowiem działalność gospodarcza skarżącego została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej, a skarżący nie osiąga obecnie dochodów umożliwiających swobodne spłacenie istniejących wobec niego zobowiązań z tytułu zaległości w składkach na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, to bezspornie nadal pozostaje on właścicielem nieruchomości o areale zbliżonym do 4 ha. Zakład dokonał zabezpieczenia należności hipoteką przymusową, która – czego zdaje się nie zauważać sam skarżący – może stać się przedmiotem skutecznej egzekucji pozwalającej w rezultacie na opłacenie należnych składek. Nawiązując w tym miejscu do zarzutów skargi podnieść należy, że z postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-S. z dnia [...] 2016 r. wynika jednoznacznie, że przyczyną dotychczasowego odstąpienia przez NUS W.-S. od egzekucji z nieruchomości był brak wniosku wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wszczęcie egzekucji z ww. nieruchomości. Zatem słusznie uznano, że w przypadku skarżącego nie zostało spełnione kryterium braku majątku, z którego można egzekwować należności. Innymi słowy istnieje zatem możliwość chociaż częściowego zaspokojenia istniejących zaległości.

Wobec tego – w ocenie Sądu - prawidłowo zatem organ uznał, że pomimo zaprzestania przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej, braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na następców prawnych nie wystąpiła jednak wobec jego osoby przesłanka jednoczesnego braku majątku, z którego można egzekwować należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.). Z rozliczenia natomiast wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą [...] zł, zatem nie są spełnione okoliczności z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Sąd nie znalazł podstaw również aby nie zgodzić się z organem, że w sprawie skarżącego zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.. Postępowanie egzekucyjne było bowiem kilkakrotnie umarzane z powodu bezskuteczności w dniach [...] 1995 r. i [...] 1997 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-F., [...] 2000 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-K., [...] 2016 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. –S. z dnia [...] 2016 r. Mając powyższe na uwadze przyjąć nadto należało, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatków egzekucyjnych, zatem zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

W odniesieniu do pozostałych przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdzić należy, że nie mają one w ogóle zastosowania w sprawie z uwagi na jej realia.

Z racji tego, że część należności do których skarżący był zobligowany dotyczyła składek na własne ubezpieczenia prawidłowo również organ II instancji rozważył możliwość zastosowania w sprawie art. 28 ust 3a u.s.u.s. - przewidujący możliwość umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W tym miejscu należy wskazać, że szczegółowe zasady umarzania zostały uregulowane we wskazanym wielokrotnie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Paragraf 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymaga jednak podkreślenia, że decyzja o umorzeniu zaległości na ubezpieczenia społeczne, wydawana na podstawie art. 28 u.s.u.s. podejmowana jest w granicach uznania administracyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes strony lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, lecz sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu a także to czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. między innymi wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302; z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). Decyzja uznaniowa może być zatem przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Tymczasem, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy należycie ustaliły przyczyny powstania zaległości oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Powyższe stwierdzenie zapadło już zresztą w sprawie rozpoznaj przez tut. Sąd o sygn. akt III SA/Wr 612/16. Z tych powodów brak jest podstaw uchylenia decyzji wydanej przez Zakład.

Należy przede wszystkim zauważyć, że organy odnotowały wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa skarżącego nie jest na tyle trudna, by uzasadniała przychylenie się do jego wniosku. Jednocześnie przytoczone przez skarżącego okoliczności – w żaden sposób - nie obligowały organu do uwzględnienia wniosku. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawiera jednak żadnych obligatoryjnych - uwzględnianych z urzędu - przesłanek, które nakazywałyby Zakładowi umorzenie zaległości. Wręcz przeciwnie, analiza treści ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku, że nawet w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy Zakład nie jest zobowiązany do uwzględnienia jego wniosku o umorzenie zaległości.

W ocenie Sądu, organ administracji prawidłowo ocenił sytuację skarżącego, uznając, że jego trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący wprawdzie – jak wskazał – nie uzyskuje żadnych dochodów w sprawie. Aczkolwiek tylko ta okoliczność nie może stanowić podstawy do wydania decyzji umarzającej skarżącemu należności przez organ. Skarżący może bowiem zmienić swoją sytuację życiową i materialną poprzez chociażby podjęcie pracy zarobkowej. Skarżący nie przedłożył bowiem organowi orzeczenia o częściowym lub znacznym stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, które wykluczałby możliwość podjęcia przez niego pracy. Skarżący nie wskazał nadto stałych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem, jak również kosztów związanych z leczeniem, choć podkreślał, że choruje. Wreszcie, co słusznie zresztą zauważyły organy, skarżący posiada dom o pow. [...] m² oraz gospodarstwa rolne o pow. [...] ha położone w miejscowości M. W. [...] gm. Z. o nr [...][...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności hipoteką przymusową. Skarżący posiada także udział wynoszący [...] w nieruchomości o nr [...], na którą składają się lasy o łącznej pow. [...] ha położone w M. W. gm. Z.. Nieruchomość ta jest wolna od obciążeń hipotecznych. A zatem istnieje możliwość poprawy sytuacji materialnej skarżącego również poprzez dokonanie sprzedaży chociażby części nieruchomości.

Tym samym nie sposób uznać aby sytuacja materialna skarżącego, w której aktualnie pozostaje ma charakter trwały. Zresztą pasywna postawa skarżącego (brak działań w kierunku podjęcia pracy zarobkowej) nie może być premiowana umorzeniem zaległości. Niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym – co wymaga podkreślenia Sądu - strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Gdyby strona wykazała, że korzysta z możliwości, jakie daje chociażby status bezrobotnego a więc udział w kursach w celu zdobycia nowych kwalifikacji, czy programach mających na celu aktywizację osób bezrobotnych w jego wieku, a mimo to nie jest w stanie znaleźć pracy, można by stwierdzić, że nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych z przyczyny obiektywnej, jaką jest sytuacja na rynku pracy (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2009 r., II GSK 884/08). Należy również wziąć pod uwagę, że skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. To zaś wskazuje, że nie jest mu potrzebna pomoc Państwa aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący musiał ponosić nadzwyczajne wydatki związane choćby z wystąpieniem sytuacji losowej lub innego ciężkiego zdarzenia.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika również, aby zaległości skarżącego miały charakter losowy. Nie powstały one również w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego. Są one skutkiem decyzji gospodarczych skarżącego, których ryzyko obciąża zawsze przedsiębiorcę. Zaś priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie działalności gospodarczej, a tym samym uiszczanie obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Składki są bowiem powszechnym świadczeniem publicznym, niezależnym od płynności finansowej, ani od osiąganego wyniku finansowego przedsiębiorcy. Tym samym zdaniem Sądu organy celnie - przywołując stosowne orzecznictwo w tym zakresie - uznały, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Podkreślenia wymaga, ze skarżący powołał się również na zaistnienie w sprawie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z uwagi na swój stan zdrowotny. Jednakże skarżący nie przedstawił żadnego zestawienia wydatków ponoszonych w związku z chorobą zawierających chociażby kwoty wydatków na zakupy leków, czy też opłat za wizyty lekarskie. Skarżący nie przedstawił nadto - na co już wcześniej zwrócił uwagę tutejszy Sądu - orzeczenia o niezdolności do pracy, czy tez orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższe świadczy o tym, że skarżący mógłby jednak podjąć pracę zarobkową, a to oznaczałoby zmianę jego sytuacji materialnej. W tych okolicznościach zatem trudno uznać aby rzeczywiście doszło do spełnienia tej przesłanki.

Tym samym w ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organom naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówiły umorzenia skarżącemu należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje (co wymaga ponownego podkreślenia Sądu), że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Mając to wszystko na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, iż wbrew zarzutom skargi, organy działały na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a), okoliczności sprawy, konieczność przeprowadzenia obszernego postępowania i zgromadzenia dowodów sprawie oraz uwzględnienia wcześniejszych orzeczeń tutejszego Sądu przyczyniły się do niemożności szybkiego rozpoznania sprawy (art. 12 k.p.sa.), materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności organy nie przekraczały reguły swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że w sytuacji skarżącego istnieje możliwość podjęcia pracy zarobkowej, sprzedaży gruntów bądź ich dzierżawy oraz fakt, że na nieruchomości rolnej ustanowiona została hipoteka przymusowa na rzecz ZUS, zabezpieczająca wierzytelność Zakładu z tytułu zaległych należności.

W świetle ustaleń organów nie sposób również przyjąć, aby podjęta przez nie, a zaskarżona przez skarżącego decyzja o odmowie umorzenia przedmiotowych należności w ramach uznania administracyjnego miała charakter arbitralny.

Odnosząc się do żądania skarżącego "orzeczenia nakazania organowi ubezpieczonemu zmiany wpisu wysokości hipoteki przymusowej", czy też jej wykreślenia wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie jest władny wydać takie rozstrzygnięcie albowiem problematyka ta należy do właściwości Wydziałów Ksiąg Wieczystych sądów powszechnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.