Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1531/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1, art. 162 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia WSA (del.) Danuta Oleś (sprawozdawca), Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 499/11 w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2005 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w L. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Skargą kasacyjną wniesioną przez S. W. zaskarżony został wyrok z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 499/11, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 16 lutego 2011 r. wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania

Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że postanowieniem z dnia 16 lutego 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. odmówił S. W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego L. z dnia 22 listopada 2010 r., określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2005 r.

W dniu 15 grudnia 2010 r. do Urzędu Skarbowego L. wpłynęło odwołanie pełnomocnika strony (data stempla pocztowego 10 grudnia 2010 r.).

Pismem z dnia 23 grudnia 2010 r. pełnomocnik strony wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek podniósł, że na podstawie informacji przysłanej mu przez pracownika strony za pośrednictwem poczty elektronicznej, błędnie odczytał, że datą doręczenia stronie decyzji z dnia 22 listopada 2010 r. oraz postanowienia o nadaniu jej rygoru natychmiastowej wykonalności, był dzień 26 listopada 2010 r., a nie 22 listopada 2010 r. (jak faktycznie wynika z wiadomości e-mail).

W ocenie pełnomocnika, strona dopełniła staranności, jakiej należało od niej oczekiwać w sensie podjęcia działań skierowanych na zaskarżenie rozstrzygnięcia organu I instancji. W terminie umożliwiającym zaskarżenie rozstrzygnięcia, strona ustanowiła pełnomocnika i przekazała odpis rozstrzygnięcia wraz z materiałami stanowiącymi podstawę do sporządzenia odwołania.

Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło nie w efekcie zawinienia strony, ale w wyniku błędu pełnomocnika. Zdaniem pełnomocnika, nie należy przypisywać skutku błędnego działania pełnomocnika jako winy strony.

Ponadto pełnomocnik stwierdził, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym fakt mylnego poinformowania pełnomocnika o dacie odbioru decyzji nie ma co prawda wpływu na bieg terminu do wniesienia odwołania, ale może stanowić podstawę do przywrócenia tego terminu.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że bezspornie decyzja z dnia 22 listopada 2010 r. została doręczona stronie w dniu 23 listopada 2010 r. W rozstrzygnięciu organu I instancji zawarto pouczenie o trybie i terminie do wniesienia odwołania.

Zdaniem organu z ugruntowanego orzecznictwa sądowego wynika, że brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Organ stwierdził, że art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm.- dalej "Ordynacja podatkowa") nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Zatem każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji.

Organ stwierdził, że strona nie wykazała, aby zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 162 Ordynacji podatkowej, uprawniające do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik S. W. wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 16 lutego 2011 r. i o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Pełnomocnik zarzucił organowi naruszenie art. 121 § 1 i 2 oraz art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem wnoszącego skargę Dyrektor Izby Skarbowej w żaden sposób nie odniósł się do powołanej przez niego argumentacji, ograniczając się do zdawkowych rozważań odnoszących się do literalnej wykładni art. 162 Ordynacji podatkowej.

W ocenie pełnomocnika brak jest podstaw do przypisania skarżącemu choćby najlżejszej postaci winy w uchybieniu terminowi. Skarżący jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie usług ogólnobudowlanych oraz rozbiórkowych i w odniesieniu do takiego charakteru jego udziału w obrocie gospodarczym należy oceniać stopień staranności w dochowaniu terminu. Skarżący we właściwy sposób oraz w prawidłowym terminie udzielił pełnomocnictwa i przekazał pełnomocnikowi materiały konieczne do wniesienia środka zaskarżenia.

Uchybienie terminowi nastąpiło na skutek błędnej interpretacji daty doręczenia decyzji, wskazanej przez skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd wskazał, że spór miedzy stronami dotyczy ustalenia, czy skarżącemu, a ściślej jego pełnomocnikowi można przypisać winę za uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Pełnomocnik skarżącego powołuje się na błąd co do daty doręczenia decyzji, będący następstwem wadliwego odczytania pisma skierowanego do niego przez pracownika skarżącego. Pełnomocnik sam przyznaje, że w piśmie tym jako datę doręczenia decyzji wymiarowej wskazano dzień 22 listopada, a nie 26 listopada – jak błędnie zrozumiał.

W ocenie Sądu I instancji okoliczność, na którą powołuje się pełnomocnik, nie ma charakteru przeszkody nie do przezwyciężenia. Od osoby trudniącej się zawodowo udzielaniem pomocy prawnej wymaga się szczególnej staranności, a to oznacza, że pełnomocnik strony – adwokat mógł i powinien był podjąć działania zmierzające do ustalenia prawidłowej daty doręczenia decyzji.

Niedochowanie należytej staranności jest okolicznością wskazującą na winę, której nie może sanować wylegitymowanie się dokumentami potwierdzającymi podjęcie pewnych działań, przedsięwziętych już po tym, gdy strona brakiem należytej staranności spowodowała, że termin i tak nie mógł zostać dochowany.

Sąd uznał, że uchybienie jakie występuje w sprawie należy uznać za posiadające znamiona winy polegającej na braku szczególnej staranności, jakiej należy wymagać od profesjonalnego pełnomocnika, a winę za ten błąd w konsekwencji ponosi również jego mocodawca.

Sąd nie zgodził się, aby do uchybienia terminowi przyczynił się organ I instancji, który – jak zarzuca pełnomocnik – po wpłynięciu zażalenia na postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności, nie poinformował strony o właściwym terminie doręczenia tego postanowienia (a zatem i decyzji wymiarowej – gdyż oba te akty zostały doręczone jednocześnie), w sytuacji gdy w zażaleniu wskazano nieprawidłową datę doręczenia. Sąd wskazał, że obowiązkiem organu jest rozpoznanie środka zaskarżenia w prawem przewidzianej formie, co nie wymaga wcześniejszego ustosunkowywania się do każdej okoliczności podanej w tym środku, którą organ uważa za nieprawdziwą. Nie na tym bowiem polega zasada zaufania do organów podatkowych, wynikająca z art. 121 Ordynacji podatkowej, tym bardziej, że strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Reasumując, Sąd uznał, że nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej.

W skardze kasacyjnej złożonej od powyższego wyroku wniesiono o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art.162 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na uznaniu, że w okolicznościach stanu faktycznego, na tle którego doszło do wydania zaskarżonego wyroku strona nie wykazała zaistnienia przesłanek, o których mowa w tym przepisie, podczas gdy mając na względzie zakres należytej staranności skarżącego w odniesieniu do podjętych przez niego czynności skierowanych na doprowadzenie do zaskarżenia decyzji uznać należy, że staranność dołożona przez skarżącego była należyta, a w dalszej konsekwencji fakt wniesienia odwołania z uchybieniem terminowi na skutek błędnej interpretacji informacji o dacie doręczenia decyzji dokonanej, przez pełnomocnika skarżącego, stanowi okoliczność niezawinioną przez skarżącego, co w świetle art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania,

2. art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej polegające na naruszeniu przez organ I instancji zasady zaufania do organów podatkowych oraz zasady informacji prawnej polegające nie poinformowaniu skarżącego, po dacie, w której do Naczelnika Urzędu Skarbowego L. w L wpłynęło zażalenie skarżącego na postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji tego samego organu z dnia 22.11.2010 r. o okoliczności polegającej na tym, że faktyczną datą doręczenia skarżącemu postanowienia oraz decyzji był dzień 23.11.2010 r. a nie 26.11.2010 r. jak wskazywał to pełnomocnik w treści zażalenia, co dałoby możliwość terminowego wniesienia odwołania od decyzji.

Składając odpowiedź na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów i dlatego podlega oddaleniu.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowany stan faktyczny natomiast spornym zagadnieniem jest to, czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej oraz czy przesłanki te należy odnosić do strony czy do jej pełnomocnika. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do treści art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Analizowany przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie wymaga udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, a jedynie jego uprawdopodobnienie. Przyjmuje się, że instytucja przywrócenia terminu umożliwia stronie skorzystanie z uprawnień, które utraciła wskutek uchybienia terminowi procesowemu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu, przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy badać w odniesieniu do tego podmiotu, który dopuścił się tego uchybienia, tj. strony, uczestnika postępowania lub pełnomocnika. Jeżeli niezachowanie terminu do dokonania czynności procesowych nastąpiło w wyniku zaniechań strony, to w odniesieniu do niej badamy spełnienie przesłanki braku winy. Natomiast jeśli uchybienie jest wynikiem zaniechań pełnomocnika, to badamy czy pełnomocnik uprawdopodobnił swój brak winy w uchybieniu. Ale w istocie zaniechanie pełnomocnika obciąża samą stronę. Strona ponosi bowiem odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy dokonywaniu czynności procesowych.

.

Autor skargi kasacyjnej przyznał, że są mu znane orzeczenia sądów administracyjnych, w myśl których skutki zarówno działań jak i zaniechań pełnomocnika obciążają stronę, jednak stwierdził, że dla oceny konkretnej sytuacji nie można abstrahować od oceny stopnia staranności, jakiej można i należy oczekiwać od samego skarżącego. Z tym ostatnim twierdzeniem nie sposób się zgodzić. Jeżeli strona sama występuje w postępowaniu podatkowym, wówczas rzeczywiście oceniamy jej działania lub zaniechania i związaną z tym winę, biorąc pod uwagę zwykły stopień staranności w prowadzeniu własnych spraw. Jednak jeżeli stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik – tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – wówczas stopień staranności pełnomocnika oceniamy według wyższych, zaostrzonych kryteriów.

W tym zakresie rację należy przyznać organowi podatkowemu, a także Sądowi I instancji, że w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena, czy dochowali reguł starannego działania, winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. Podwyższona staranność profesjonalistów w zakresie obsługi prawnej oznacza, iż przyczyną uchybienia terminu nie może być zwykły błąd czy niedopatrzenie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powoływana przez stronę okoliczność błędnego odczytania przez pełnomocnika daty doręczenia decyzji, nie świadczy o dochowaniu staranności jakiej wymaga się od podmiotu profesjonalnie świadczącego pomoc prawną.

W klauzuli "należytej staranności", która jest punktem odniesienia dla oceny braku winy, o którym mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, zawarta jest odpowiedzialność strony postępowania podatkowego za dobór osób, które reprezentują ją w stosunku do podmiotów zewnętrznych, w tym organów państwowych i doręczycieli pocztowych, bowiem wybór, jak i ustanawianie pełnomocników jest sprawą danej osoby i odpowiedzialności za podejmowane w tym zakresie decyzje nie można przenosić na inne osoby fizyczne lub prawne (tak wyrok NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II FSK 731/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nie zasługuje na aprobatę twierdzenie skargi kasacyjnej, że oceny stopnia staranności w dochowaniu terminu należy dokonywać przez pryzmat prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, która polega na świadczeniu usług ogólnobudowlanych oraz rozbiórkowych. Nie można zgodzić się, że skoro skarżący we właściwy sposób oraz w prawidłowym terminie udzielił pełnomocnictwa i przekazał pełnomocnikowi materiały konieczne do wniesienia środka zaskarżenia to jest to okoliczność wystarczająca dla przyjęcia, iż dochował należytej staranności wobec czego istnieją przesłanki do zastosowania trybu z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Gdyby bowiem przyjąć przedstawianą przez stronę skarżącą koncepcję baraku winy w wyborze, wówczas w każdej sytuacji strona mogłaby się uwolnić od skutków błędnych działań czy zawinionych zaniechań profesjonalnego pełnomocnika.

Mając powyższe na względzie nie uznać, że doszło w tej sprawie do naruszenia art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej.

Nie jest zasadny również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej.

Słusznie uznał Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przez organ podatkowy zasady zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz zasady informowania (art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej). Powoływana przez stronę skarżącą okoliczność, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] w L. nie poinformował, że w zażaleniu złożonym przez skarżącego na postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z dnia 22.11.2010 r., błędnie podana została data doręczenia tej decyzji, nie stanowi w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawy do stwierdzenia, że powołane przepisy zostały naruszone.

W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.