Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Ka 77/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Asesor WSA Małgorzata Walentek Protokolant Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2004 r. przy udziale- sprawy ze skargi "A" Spółki z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie wymiaru cła 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z [...] r. nr [...], a także postanowienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącej [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. zawartą w JDA SAD nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w K. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód marki [...]- sprowadzony do kraju przez spółkę "A" oraz wymierzył i pobrał należności celne. Tym samym nie uwzględnił wniosku strony o uznanie samochodu za wolny od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt. 39 ustawy Prawo celne.

To rozstrzygnięcie utrzymał w mocy Prezes Głównego Urzędu Ceł swoją decyzją z [...] r.

Wyrokiem z 3 marca 1999 r., sygn. akt I SA/Ka 1089/97 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach oddalił skargę na tę decyzję.

Postanowieniem z [...] r. Prezes Głównego Urzędu Ceł powołując się na art. 145 § 1 pkt. 5 i art. 149 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...] r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] 1997 r. strona przedłożyła nowy dowód w sprawie – oświadczenie eksportera z [...] 1997 r. o belgijskim pochodzeniu towaru.

Decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z [...] r. powołując się na art. 151 § 1 pkt. 1, art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (tekst jednolity Dz. U. z 1994 r., Nr 71, poz. 312 ze zm.). W uzasadnieniu przypomniał, że obniżone stawki celne na towary pochodzące ze Wspólnoty Europejskiej stosuje się w razie łącznego spełnienia warunków: 1. określenia takich stawek w taryfie celnej stanowiącej załącznik Nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 1996 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy (Dz. U. Nr 145, poz. 670); 2. udokumentowania pochodzenia towarów ze Wspólnoty Europejskiej świadectwem przewozowym EUR. 1 (lub formularzem EUR.2 dla przesyłek zawierających tylko produkty pochodzące i których wartość nie przekracza 5.110 ECU), spełniającym wymogi Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego; 3. bezpośredniego przywozu towarów do Polski. Przedłożony przez stronę dokument z [...] 1997 r. nie jest świadectwem przewozowym EUR. 1, ani formularzem EUR.2, lecz oświadczeniem eksportera o belgijskim pochodzeniu samochodu. To oświadczenie nie spełnia wymogów określonych przepisami Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie miedzy Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony (M.P. z 1997 r., Nr 10, poz. 74). W tym wypadku, zastosowanie preferencji celnych byłoby możliwe, gdyby strona przedłożyła retrospektywne świadectwo Eur.1 wystawione zgodnie z art. 14 Protokołu Nr 4. Wobec tych faktów, nie można było zastosować obniżonej stawki celnej – stwierdził na końcu Prezes GUC.

Strona zwróciła się do Prezesa GUC o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes GUC decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Postanowieniem z [...] r. nr [...] Prezes GUC wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...] r. powołując się na art. 240 § 1 pkt. 5, art. 243 § 1 i 2, art. 244 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] 2001 r. strona przedłożyła świadectwo przewozowe EUR. 1 nr [...] z [...] 2001 r. wystawione w procedurze retrospektywnej przez niemieckie władze celne.

Prezes GUC decyzją z [...] r. nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z [...] r. powołując się na art. 245 § 1, art. 240 § 1 pkt. 5 ustawy Ordynacja podatkowa, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 1 ustawy Prawo celne. W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] 2001 r. strona dołączyła do wniosku świadectwo przewozowe EUR.1 nr [...] z [...] 2001 r. Następnie przypomniał, że według art. 20 Protokołu Nr 4, świadectwa przewozowe EUR. 1 są przedkładane władzom celnym państwa importującego zgodnie z procedurami ustalonymi przez to państwo. Zgodnie z pkt. 9 załącznika nr 6 do zarządzenia Prezesa GUC z dnia 24 czerwca 1996 r. w sprawie wniosków o wszczęcie postępowania celnego (M.P. Nr 36, poz. 380), w przypadku, gdy dokument potwierdzający pochodzenie towaru nie jest dołączony do wniosku o wszczęcie postępowania celnego, może on być dostarczony urzędowi celnemu nie później niż w ciągu roku od dokonania odprawy celnej. W tej sprawie, odprawa celna miała miejsce [...] 1997 r., a zatem wskazany termin roczny już upłynął. Na końcu, Prezes GUC zwrócił uwagę na zasadę powszechności cła oraz zasadę równego traktowania importerów. Stwierdził przy tym, że strona dokonująca obrotu towarowego z zagranicą winna wykazać, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej ulg i preferencji celnych.

Po rozpoznaniu odwołania strony, Prezes GUC decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 września 2002 r., sygn. akt V SA 2977/01 uchylił tę decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, że doszło do naruszenia art. 130 § 1 pkt. 5 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 ustawy Kodeks celny, ponieważ ten sam pracownik organu celnego brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Doszło zatem do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Zaskarżoną tu decyzją z [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy decyzję Prezesa GUC z [...] r. nr [...] powołując się na art. 233 § 1 pkt. 1 ustawy Ordynacja podatkowa, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 1 ustawy Prawo celne. W uzasadnieniu powtórzył argumentację zaprezentowaną przez organ pierwszej instancji stwierdzając, że doszło do znacznego uchybienia rocznego terminu do dostarczenia urzędowi celnemu dokumentu potwierdzającego pochodzenie towaru.

W skardze do NSA spółka wniosła o uchylenie tego rozstrzygnięcia zarzucając naruszenie art. 240 § 1 pkt. 3 ustawy Ordynacja podatkowa, ponieważ ten sam pracownik – K. P. brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Następnie podkreślono, że świadectwa Eur. 1 nie przedłożono w terminie z przyczyn leżących po stronie organów celnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Według art. 145 § 1 pkt. 2 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Według art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 813).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzająca je decyzja organu I instancji, a także postanowienie z [...] r. są nieważne z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej tu decyzji należy przede wszystkim przypomnieć, że wniosek strony skarżącej, którym zainicjowano postępowanie w tej sprawie, zmierzał do wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji wymiarowej z [...] r., której zgodność z prawem stwierdził NSA w wyroku z 3 marca 1999 r.

Według art. 243 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który ma tutaj zastosowanie z mocy art. 262 ustawy Kodeks celny, wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia.

Ta regulacja prawna jest odstępstwem od zasady wyrażonej w art. 165 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którą, zwyczajne postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Samo doręczenie żądania wywołuje w takim wypadku, automatyczny skutek w postaci wszczęcia postępowania, a więc podmiotem wszczynającym jest strona. Organ podatkowy nie może ani odmówić wszczęcia postępowania (które już się rozpoczęło z dniem złożenia żądania), ani zaniechać jego przeprowadzenia po otrzymaniu żądania (tak A. Huchla, artykuł "Wszczęcie postępowania podatkowego według ordynacji", Przegląd Podatkowy 1998/11/29).

Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania z urzędu lub na wniosek strony następuje zawsze w formie postanowienia, a data doręczenia takiego postanowienia stronie jest datą wszczęcia postępowania. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że złożenie przez stronę żądania wznowienia postępowania rodzi obowiązek, gdy nie zachodzą warunki wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania, wydania postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie wznowienia postępowania.

Wnioskiem skierowanym do organu celnego (nadanym przesyłką poleconą [...] 2001 r.) spółka "A" wszczęła zwyczajne postępowanie podatkowe w sprawie "pomniejszenia należności celnych, sprowadzonego z zagranicy w dniu [...]1997 r. samochodu marki [...]". Treść tego żądania wyznaczyła zatem przedmiot postępowania administracyjnego, którego organ administracji celnej nie jest władny ustalać, domniemywać, czy też zmieniać, ponieważ decydujące znaczenie ma tutaj wola strony wszczynającej postępowanie. Do wniosku strona dołączyła świadectwo EUR. 1, dotyczące importowanego samochodu.

Wobec tych faktów należy stwierdzić, że żądanie strony w sprawie indywidualnej załatwianej w formie decyzji administracyjnej zostało wniesione do właściwego organu administracji celnej, ten organ z mocy prawa był zobowiązany podjąć czynności procesowe postępowania administracyjnego bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w przedmiocie wszczęcia postępowania. W polskim prawie administracyjnym nie istnieje podstawa prawna do wydawania odrębnego orzeczenia w przedmiocie wszczęcia postępowania. Z tego samego powodu organy administracyjne nie posiadają uprawnienia do wydawania orzeczenia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, skoro postępowanie uważa się za wszczęte z chwilą złożenia wniosku (tak w wyroku NSA z 10 maja 1996 r., sygn. SA/Wr 2454/95).

Należy podkreślić, że strona nie zawarła we wniosku żądania wszczęcia postępowania w sprawie o wznowienie postępowania.

Organ I instancji po otrzymaniu żądania był zatem zobowiązany do ustalenia jego treści, w dalszej zaś kolejności - do zbadania czy nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w trybie art. 208 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa ze względu na jego bezprzedmiotowość. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę, przez rozstrzygnięcie, co do istoty. Stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania przez organ może nastąpić jedynie po uprzednim bezspornym ustaleniu, że brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Odnosząc te spostrzeżenia do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Dyrektor Urzędu Celnego w K. oceniając treść żądania strony, wobec uzasadnionych wątpliwości, co do rzeczywistej woli wnoszącego pismo – nie wypełnił swojego obowiązku i nie zwrócił się do niego o wskazanie trybu wzruszenia decyzji ostatecznej określonej we wniosku - spośród trybów przewidzianych w ustawie Ordynacja podatkowa i w ustawie Kodeks celny. Organ celny wadliwie uznał, że ustalenie, czy istnieją podstawy prawne i faktyczne do merytorycznego rozpatrzenia żądania będzie możliwe po uruchomieniu wybranego przez siebie trybu nadzwyczajnego – wznowienia postępowania uregulowanego w Rozdziale 17 ustawy Ordynacja podatkowa. Powołanie się w tej mierze na oświadczenie strony z [...] 2001 r. nr [...], nie znajduje uzasadnienia ze względu na brak takiego pisma w aktach sprawy.

Należy zatem stwierdzić, że postanowieniem z [...] r. z urzędu wszczęto postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] r. nr [...], dotyczącą odmowy uchylenia decyzji wymiarowej z [...] r. Wznowiono zatem postępowanie nadzwyczajne, którego przedmiotem było przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym.

Należy przypomnieć, że o ile w postępowaniu zwykłym, głównym przedmiotem rozpoznania jest rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w trybie przewidzianym w prawie procesowym i zgodnie z przepisami prawa materialnego, o tyle przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym. To ostatnie ma przy tym własną odrębną podstawę prawną i polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ostateczną decyzją w celu sprawdzenia, czy któraś z okoliczności wyczerpująco wymienionych w art. 240 § 1 i art. 247 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa nie wpłynęła na treść decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym.

Zgodnie z art. 243 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji. Wydanie takiej decyzji jest możliwe tylko wtedy, gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych oraz uchybienia terminu do wniesienia żądania wszczęcia postępowania.

Przedmiot postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznacza art. 243 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwyczajne, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wad wyliczonych w art. 240 § 1, a w razie pozytywnego ustalenia – przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy podatkowej będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Granice postępowania rozpoznawczego sprawy podatkowej wyznaczone są sprawą rozstrzygniętą decyzją ostateczną. W wyroku z 9 czerwca 1992 r. sygn. akt SA/Wr 534/92, publ. ONSA 1993/4/92, NSA stwierdził, że wykroczenie poza te granice stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji.

W art. 244 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa określono właściwość organów do przeprowadzenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania w granicach określonych w art. 243 § 2.

Wskazane postanowienie z [...] r. wydano z rażącym naruszeniem art. 243 ustawy Ordynacja podatkowa, ponieważ nie dotyczyło ono ostatecznej decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym – decyzji Prezesa GUC z [...] r. nr [...], lecz dotyczyło ostatecznej decyzji z [...] r. wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym - odmawiającej uchylenia wskazanej decyzji wymiarowej. Nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, która nie była zwyczajną sprawą podatkową.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 i art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także postanowienia z [...] r., ponieważ zaistniała przyczyna określona w art.156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Właściwy organ administracji celnej w toku dalszego postępowania wszczętego wnioskiem strony z [...] 2001 r. winien prawidłowo odczytać treść żądania wyznaczającego przedmiot postępowania administracyjnego. Strona winna wskazać tryb wzruszenia decyzji ostatecznej określonej we wniosku - spośród trybów przewidzianych w ustawie Ordynacja podatkowa i w ustawie Kodeks celny.

Jeśli jednak strona sprecyzowała już swoje żądanie w tym zakresie (pismo nr [...] z [...] 2001 r., na które powołuje się Dyrektor Urzędu Celnego w K. – k. 106) oświadczając, iż wnosi o wznowienie postępowania w trybie przepisów Ordynacja podatkowa – należy rozważyć, czy wznowienie postępowania zwyczajnego jest dopuszczalne w świetle terminów wynikających z Rozdziału 17 ustawy Ordynacja podatkowa oraz z art. 2652 ustawy Kodeks celny.

O kosztach postępowania orzeczono w trybie art. 200, art. 231 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej (Dz. U. Nr 117, poz. 563 ze zm). Wpis stały w tej sprawie wynosi [...] zł.