Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2170/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1 i 2, art. 209, art. 239 par. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktatu o Unii Europejskiej
journal: Dz.U.UE.C 2007 nr 303 poz 1 art. 41 ust. 1
law: Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (2007/C 303/01).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.) Sędzia WSA Joanna Wegner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "organ odwoławczy" lub "organ") postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r., na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.), dalej "kpa", w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) oraz art. 109 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm.), dalej "ustawa o świadczeniach", po rozpatrzeniu wniosku [...] Sp. z o.o. (wcześniej [...]; dalej "skarżąca" lub "płatnik") w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "organ I instancji") w dniu [...] lipca 2016 r., stwierdzającej, iż J.S. (dalej "zainteresowana") podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 Kodeksu cywilnego, zawartą z płatnikiem w okresach od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. oraz od 1 października 2013 r. do 31 października 2013 r., postanowił odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Do wydania postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do organu I instancji o rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanej z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług na rzecz płatnika składek w okresach od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. oraz od 1 października 2013 r. do 31 października 2013 r.

Organ I instancji wydał decyzję stwierdzającą podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej. Decyzja została doręczona zainteresowanej w dniu 27 lipca 2016 r., zaś pełnomocnikowi płatnika w dniu 1 sierpnia 2016 r.

Zgodnie zaś z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach, odwołanie od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego wnosi się do Prezesa NFZ w terminie 7 dni od dnia jej doręczenia. Zatem w przedmiotowej sprawie termin do wniesienia odwołania przez płatnika upłynął w dniu 8 sierpnia 2016 r. Natomiast pełnomocnik płatnika wniósł odwołanie w polskiej placówce pocztowej operatora pocztowego obowiązanego do świadczenia usług powszechnych w dniu 16 sierpnia 2016 r. (zgodnie z pieczątką nadania), wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Do wniosku o przywrócenie terminu zostało załączone zaświadczenie lekarskie z dnia 2 sierpnia 2016 r., potwierdzające niezdolność pełnomocnika płatnika do pracy w okresie od 2 do 15 sierpnia 2016 r.

Prezes NFZ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, stwierdzając, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił wystarczająco, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Organ podkreślił, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił, że choroba była nagła i nie mógł posłużyć się osobą trzecią w celu złożenia odwołania w terminie. Sam fakt choroby nawet potwierdzony zaświadczeniem lekarskim nie jest wystarczający do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przypadku choroby trzeba bowiem wykazać, że uniemożliwiła ona dokonanie czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Wskazywanie zaś przez profesjonalnego pełnomocnika, że prowadzi jednoosobową kancelarię i stąd niemożność wyręczenia się osobą trzecią, stanowi zdaniem organu odwoławczego z pewnością nie przyczynę obiektywną, lecz subiektywną, której pełnomocnik skarżącej przy zachowaniu należytej staranności mógł zaradzić dbając należycie o interesy swojego mocodawcy, który wybrał go do zajmowania się jego sprawami procesowymi.

Na postanowienie Prezesa NFZ pełnomocnik skarżącej złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu naruszenie art. 58 § 1 kpa, poprzez jego niezastosowanie wobec uznania, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił wystarczająco, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, pomimo wskazania przyczyn takiego stanu oraz wszystkich okoliczności, które zadecydowały o tym, że nie mógł ani ustanowić substytuta ani też przekazać treści decyzji płatnikowi. Mając na uwadze podniesiony zarzut, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że aby można było mówić o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania, na podstawie przepisów k.p.a. muszą być spełnione łącznie 4 następujące przesłanki, wskazane w art. 58 § 1 i 2 k.p.a.: wniesienie prośby o przywrócenie terminu, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, prośba ta musi być wniesiona w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełnienie czynności dla której określony był termin jednocześnie z wniesieniem prośby. Odnośnie pierwszej przesłanki podkreślić trzeba, że "nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu - bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną" (H. Knysiak-Molczyk, Problematyka wstępnego postępowania odwoławczego, "Glosa" 2000, nr 12, s. 6). Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Strona tę przesłankę spełniła poprzez złożenie stosownej prośby. Następną przesłanką jest uprawdopodobnienie braku winy, dlatego też obowiązkiem osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu jest jedynie uprawdopodobnienie, tj. uwiarygodnienie, a nie udowodnienie istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. Z utrwalonego orzecznictwa NSA wynika, że o braku winy zainteresowanego podmiotu w zachowaniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy zainteresowany podmiot działał z najwyższą starannością, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanej (por. wyrok NSA OZ w Lublinie z 8 lipca 1998 r., I SA/Lu 727/97 - LexPolonica nr 341817; wyrok NSA OZ w Szczecinie z 2 lutego 2000 r., SA/Sz 2125/98 - LexPolonica nr 350238).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie, koncentruje się zatem wokół oceny, czy pełnomocnik skarżącej, jak przyjął organ nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, a w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki wymienione w treści art.58 k.p.a., czy też, jak twierdzi pełnomocnik skarżącej niedokonanie czynności w zakreślonym terminie zostało spowodowane okolicznościami, za które winy nie ponosi, a jego działanie miało miejsce w pierwszym możliwym terminie, po ustaniu przeszkody, jaką była choroba.

W tym miejscu wskazać trzeba, że w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, ocena tej okoliczności winna zostać dokonana w świetle ochrony praw strony (por. ww. uchwała składu 7 sędziów NSA z 19 października 2015 r., sygn. akt I OPS 1/15), a przede wszystkim zapewnienia jej gwarantowanej tak normami konstytucyjnymi, jak i przepisami prawa międzynarodowego podwójnej gwarancji ochrony praw jednostki na drodze prawa do procesu i prawa do sądu w postępowaniu administracyjnym (por. art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu nadanym Traktatem Lizbońskim, art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej).

W tym zakresie podkreślić trzeba, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła w uchybieniu terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy jednak przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Ponadto przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu dotrzymanie terminu.

Sąd akceptuje szeroko prezentowany w orzecznictwie pogląd, że przywracanie terminu w trybie art. 58 k.p.a., nie jest przedmiotem uznania administracyjnego. Organ administracji ma bowiem obowiązek przywrócenia terminu, jeżeli zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ obowiązany jest ustalić, jaka była przyczyna uchybienia terminu, kiedy przyczyna ta ustała, ewentualnie wezwać stronę, aby okoliczności te wykazał. Chodzi tutaj przede wszystkim o ustalenie, czy i kiedy adresat przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego sprawy, działając w ramach należytej staranności, mógł się zapoznać z jej treścią. Wszczynający postępowanie wniosek strony o przywrócenie terminu, zakreśla przedmiot i granice tego postępowania.

Sąd podziela przy tym, poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych w świetle których, przyczyną odmowy przywrócenia terminu nie może być powoływanie się jedynie na chorobę, bez wykazania, że charakter schorzenia uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu musi obejmować także kwestię, czy wskazana przyczyna uchybienia terminu stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany lub jego pełnomocnik nie dopuścili się choćby lekkiego niedbalstwa w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą. Jak również zgodnie z którymi w art. 58 § 1 k.p.a., wprowadzono warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu. Spełnienie tego warunku należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Osoba zainteresowana lub jej pełnomocnik ma uprawdopodobnić brak swej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność, oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i jednocześnie uniemożliwiła jej działanie, nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3286/14; dostępne na stronie informacji o sprawach pod adresem: http://cbois.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę powyższe uznać należy, iż wbrew ocenie Prezesa NFZ brak jest podstaw do uznania, iż działający w imieniu skarżącego pełnomocnik –adwokat, nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jako przyczynę powyższego wskazał bowiem na chorobę, którą udokumentował stosownym zaświadczeniem lekarskim. Zauważyć należy, iż przyczyny uchybienia terminowi są argumentowane złym stanem zdrowia, a nie samym faktem legitymowania się zaświadczeniem lekarskim. W ocenie Sądu zauważenia wymaga, iż zaświadczenie lekarskie przedstawione przez pełnomocnika zawiera adnotację – "chory powinien leżeć", co wzmacnia argumentację skargi. Sąd podziela też stanowisko prezentowane w wyroku Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2008 r., sygn. akt III CSK 11/08, powoływanego przez pełnomocnika strony w skardze iż, także okoliczność wskazań lekarskich, z których wynika, że "chory może chodzić" nie oznacza, że może wykonywać swoje obowiązki zawodowe. Zaświadczenie o niezdolności do pracy obliguje chorego do powstrzymania się od pracy. Dodać także warto, iż wniesienie odwołania sprowadzało się do osobistej aktywności pełnomocnika, którym z uwagi na wskazywane przez niego okoliczności, nie mógł sprostać z powodu złego stanu zdrowia jak i braku możliwości ustanowienia zastępstwa. Należy jednocześnie pamiętać, iż wystarczające jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminowi. Okoliczności wskazywane przez pełnomocnika, jego aktywność w tej mierze w ocenie Sądu wskazują na brak podstaw do postawienia, jak to czyni organ braku staranności w działaniu, a tym samym zawinieniu przez pełnomocnika.

Zdaniem Sądu, ponownie rozpoznając sprawę organ obowiązany będzie zatem przyjąć, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zaistniały podstawy do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdyż pełnomocnik skarżącej uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do dokonania tej czynności. Wskazał bowiem na przeszkody (niezdolność do pracy z powodu choroby) od siebie niezależne, uniemożliwiające dokonanie tej czynności w terminie oraz wskazał, że niezwłocznie, tj. po ustaniu okoliczności powodujących niemożność działania, w terminie, wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a." orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c ) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz.1800), gdyż strona reprezentowana była przed Sądem przez adwokata, na łączną kwotę kosztów postępowania 480 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika. Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.