Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2094/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2  ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Daniela Kozłowska Protokolant Ewa Czarnota po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] Sp. z o.o., uchyliło w całości własną decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] i orzekło o stwierdzeniu nieważności punktu I decyzji Zarządu W. z dnia [...] października 1994 r. w części stanowiącej, że [...] Przedsiębiorstwo [...] nabyło z mocy prawa użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego działkę nr [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że nieruchomość hipoteczna nr [...] o powierzchni [...] m² stanowiła własność I. M., który wystąpił o przyznanie mu prawa własności czasowej do tej nieruchomości za czynszem symbolicznym. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] kwietnia 1950 r. odmówiono I. M. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nr hip. [...], stwierdzając jednocześnie, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Gminy W.

Decyzją z dnia [...] października 1994 r. nr [...] Zarząd Miasta W. stwierdził nabycie przez [...] Przedsiębiorstwo [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m², oznaczonego dawniej jako działki o nr: [...]. Obecnie jest to działka oznaczona nr [...]. Decyzja ta stanowiła podstawę do dokonania wpisu do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków.

Aktami notarialnymi z [...] grudnia 1999 r. i [...] listopada 2000 r. J. i B. małżonkowie G. nabyli od następców prawnych I. M. prawa i roszczenia wynikające przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o nabycie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej hip. [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. utrzymaną w mocy orzeczeniem z dnia [...] lipca 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w części dotyczącej własności Zarządu W. W dniu 15 lutego 2007 r. do Kolegium wpłynął wniosek J. G. o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Miasta W. z dnia [...] października 1994 r. stwierdzającej nabycie przez [...] Przedsiębiorstwo [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu, w skład którego wchodzi [...] m² nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...], ozn. hip. [...]. Zdaniem wnioskodawcy decyzja ta została wydana po złożeniu w dniu 28 grudnia 1990 r. przez E. W. (następcę prawnego I. M.) wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z 1950 r. Zatem zdaniem J. G. istnienie nierozpoznanego wniosku E. W. było przeszkodą materialnoprawną w uwłaszczeniu Przedsiębiorstwa [...] na nieruchomości położonej przy ul. [...], bowiem roszczenie dekretowe miało pierwszeństwo przed innymi decyzjami podejmowanymi w stosunku do tej nieruchomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdziło nieważność wskazanej decyzji nr [...]. Organ podniósł, że wskazane orzeczenie administracyjne z dnia [...] kwietnia 1950 r. o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] zostało unieważnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w dniu [...] listopada 2001 r. Przy czym decyzja stwierdzająca nieważność decyzji administracyjnej ma charakter deklaratoryjny, tj. stwierdza nieważność ze skutkiem "ex tunc", czyli od dnia wydania decyzji unieważnionej. Wobec czego spadkobiercom właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...] przysługiwał przymiot strony postępowania uwłaszczeniowego zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] października 1994 r. Jednakże w postępowaniu tym zostali oni pominięci, co skutkowało naruszeniem ich praw. Kolegium uznało w tej sytuacji, że decyzja Zarządu W. z dnia [...] października 1994 r. wydana została z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) w ten sposób, że naruszała ona prawa osób trzecich, tj. byłych właścicieli nieruchomości uwłaszczonej. Ponadto organ zauważył, że decyzja ta została wydana również z rażącym naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, gdyż wydanie decyzji o uwłaszczeniu przedsiębiorstwa państwowego z mocy prawa nie zostało poprzedzone ustaleniami, czy decyzja ta nie naruszy praw osób trzecich. Kolegium wskazało także na fakt istnienia w aktach sprawy odpisu pisma E. W. z dnia 18 grudnia 1990 r. o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...]. Treść tego pisma wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, że spadkobiercy właściciela uwłaszczanej nieruchomości I. M. zgłosili żądanie o zwrot tej nieruchomości, a także, że takie postępowanie jest obecnie w toku. Oznacza to, w ocenie organu, że zgłoszone zostały roszczenia osób trzecich do uwłaszczanej nieruchomości w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Tak więc bezwzględnym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe było powstrzymanie się z wydaniem decyzji do czasu wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku dekretowego. Przy czym rozpoznanie wniosku dekretowego ma charakter prejudycjalny dla postępowania uwłaszczeniowego, gdyż rozstrzyga zagadnienie, czy decyzja uwłaszczeniowa nie narusza praw osób trzecich.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., jako następca prawny [...] Przedsiębiorstwa [...] złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazano na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 1993 r. I SA 212/93, stosownie do którego w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) każdy grunt państwowy, będący w zarządzie państwowej osoby prawnej innej niż Skarb Państwa, stał się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez tę osobę prawną bez względu na to, czy jakakolwiek osoba trzecia zgłosiła roszczenia dotyczące własności gruntu. Niezależnie zaś od powyższego podkreślono, że decyzja nr [...] dotyczyła działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m², natomiast wnioskodawca, J. G., jako następca prawny byłego właściciela domaga się stwierdzenia nieważności części decyzji [...] dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...]. Pozostałe grunty stanowiące działki ewidencyjne nr [...] nie pochodziły z dawnej hipoteki [...], zatem wnioskodawca nie mógł skutecznie żądać stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] w tej części.

Aktem notarialnym z dnia [...] maja 2008 r. J. i B. małżonkowie G. zbyli swoje prawa i roszczenia w stosunku do przedmiotowej nieruchomości na rzecz [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która z kolei w dniu [...] lipca 2009 r. zbyła powyższe prawa Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością [...].

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku organ nadzoru uznał, że wniosek ten zasługuje na uwzględnienie jedynie w części. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że nie można uznać, że decyzja deklaratoryjna stwierdzająca nabycie przez podmiot z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości jest decyzją wyjętą spod oceny właściwych organów administracji, badających ich zgodność z prawem w jednym ze wskazanych w kodeksie postępowania administracyjnego trybów nadzwyczajnych. Wskazało, że w powołanym przez wnioskodawcę wyroku o sygn. akt I SA 212/93 Sąd stwierdził, iż organy administracji powinny pamiętać, że własność nieruchomości, o jakiej mówi art. 2 ust. 1 omawianej ustawy, przysługuje nadal Skarbowi Państwa, a więc osobie prawnej, na której rzecz były dokonywane akty nacjonalizacji. Nadto dotychczas nie ma prawa regulującego zasady reprywatyzacji, a więc ewentualne wzruszenie dawnych aktów nacjonalizacyjnych (indywidualnych) może następować w trybie przepisów procedury administracyjnej. Zatem jeżeli nastąpi wzruszenie indywidualnego aktu upaństwowienia we właściwym trybie, skutki tego z reguły będą miały moc ex tunc, to zaś określi procedurę wzruszenia decyzji potwierdzającej przekształcenie się zarządu w prawo wieczystego użytkowania. Niezależnie od powyższego Kolegium podkreśliło, że decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. niezasadnie stwierdziło nieważność decyzji nr [...] w całości. W badanej decyzji Zarząd W. orzekł, że [...] Przedsiębiorstwo [...] nabyło z mocy prawa [...] działki ewidencyjne, z których tylko jedna o numerze [..] i powierzchni [...] m² pochodziła z gruntu dawnej hipoteki nr [...]. Pozostałe działki, o których rozstrzygano tą decyzją, pochodziły z gruntów innych nieruchomości hipotecznych. Kolegium stwierdzając decyzją nr [...] nieważność orzeczenia Prezydenta W. z [...] kwietnia 1950 r., orzekało także o gruncie objętym daną hipoteką nr [...], a więc - odnosząc to do decyzji nr [...] - o gruncie, który w tej decyzji stanowi działkę nr [...]. Rozpoznając zatem wiosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kolegium wskazało, że należało zmienić decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] i orzec o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...] Zarządu W. z dnia [...] października 1994 r. w części, bowiem jedynie w części dotyczącej gruntu pochodzącego z dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...] decyzja nr [...] rażąco naruszała prawo. Kolegium wyjaśniło, że naruszenie to dotyczyło art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464). Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1800/04 Kolegium zauważyło, że o naruszeniu praw osób trzecich w rozumieniu powołanego artykułu można mówić wówczas, gdy przy zbiegu uprawnień państwowych osób prawnych wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy z uprawnieniami związanymi z prawem własności do tego gruntu innych osób, dajemy pierwszeństwo uprawnionym z art. 2 ust. 1 ustawy, pozbawiając przez to osoby trzecie uprawnień związanych z tym gruntem. Wobec czego stwierdzenie w art. 2 ust. 1 ustawy, że uprawienia tego przepisu nie naruszają praw osób trzecich, oznacza danie przez ustawodawcę pierwszeństwa uprawnieniom osób trzecich.

Ponadto Kolegium podniosło, że w sprawie niniejszej podstawą do wpisu prawa użytkowania wieczystego była właśnie badana decyzja nr [...]. Wpis prawa nastąpił na rzecz [...] Przedsiębiorstwa [...]. Podmiot ten został następnie przejęty przez [...] Sp. z o.o. w drodze połączenia spółek, na podstawie art. 494 Kodeksu Spółek Handlowych. Zatem z mocy prawa [...] wstąpiło we wszystkie prawa i obowiązki swojego poprzednika. Wobec czego nie można przyjąć, że decyzja nr [...] wywołała nieodwracalne skutki prawne, albowiem nie nastąpił formalny obrót prawem użytkowania wieczystego, a zatem nie wystąpiły okoliczności o jakich mowa w art. 156 § 2 kpa.

Mając powyższe na uwadze Kolegium decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] uchyliło własną decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. i orzekło o stwierdzeniu nieważności punktu I decyzji Zarządu W. z dnia [...] października 1994 r. w części stanowiącej, że [...] Przedsiębiorstwo [...] nabyło z mocy prawa użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego działkę nr [...].

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W., wnosząc o jej uchylenie w zaskarżonej części.

Zaskarżonej decyzji Spółka zarzuciła brak pełnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności wyjaśnienia czy w przedmiotowej indywidualnej sprawie wzruszenie indywidualnego upaństwowienia we właściwym trybie ma moc ex tunc, a także naruszenie:

1. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) poprzez uznanie, że istnienie roszczeń osób trzecich w sytuacji opisanej przedmiotowym przepisie jest przesłanką wystarczającą dla stwierdzenia nieważności decyzji deklaratoryjnej w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego,

2. art. 156 § 2 kpa poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne z uwagi na brak formalnego obrotu prawem użytkowania wieczystego poprzez dalsze przekształcenia dotyczące stanu prawnego nieruchomości.

W uzasadnieniu złożonej skargi Spółka przedstawiła poszerzoną argumentację na poparcie postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 14 maja 2010 r. Przewodnicząca stwierdziła, że w aktach sprawy znajduje się akt notarialny z dnia [...] listopada 2009 r. z którego wynika, że prawa i roszczenia do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania zostały przeniesione na rzecz nowej spółki pod firmą [...] Sp. z o.o., która do tej pory nie była uczestnikiem ani strona postępowania sądowo-administracyjnego. W tej sytuacji nowy właściciel roszczeń do przedmiotowego gruntu został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowym i w piśmie z dnia 14 czerwca 2010 r. przedstawił swoje stanowisko wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Zarządu Miasta W. z dnia [...] października 1994 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W tej sytuacji przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Przedmiotem tegoż postępowania jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa, a to oznacza, że w tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym. Jak wynika z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi w przedmiotowej sprawie stan faktyczny ustalony przez organ nadzoru nie był kwestionowany. Istota zagadnienia spornego sprowadzała się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy uwłaszczenie dokonane w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) mogło nastąpić na rzecz [...] Przedsiębiorstwa [...] w sytuacji istnienia zgłoszonych roszczeń osób trzecich do przedmiotowego gruntu.

Ustosunkowując się do tych zagadnień Sąd miał na względzie, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości grunty stanowiące własność Skarb Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 wskazanej ustawy grunty będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych stały się z tym dniem ex lege (z mocy prawa) przedmiotem ich użytkowania wieczystego, przy czym nabycie tego prawa stwierdza się decyzją wojewody. Decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa i własności budynków ma charakter deklaratoryjny. Potwierdza ona zatem nabycie z mocy prawa przez państwową osobę prawną, posiadającą w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności budynków. W ocenie Sądu orzekającego takie nabycie prawa użytkowania wieczystego może być stwierdzone, zgodnie z brzmieniem przywołanych przepisów, tylko wówczas kiedy nie narusza ono praw osób trzecich do przedmiotowej nieruchomości. Jak natomiast wynika z akt sprawy przedmiotowa nieruchomość hipoteczna nr [...] stanowiła własność I. M., który wystąpił o przyznanie mu prawa własności czasowej do tej nieruchomości za czynszem symbolicznym. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] kwietnia 1950 r. odmówiono I. M. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], nr hip.[...], stwierdzając jednocześnie, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Gminy W.. Jednakże decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. utrzymaną w mocy orzeczeniem z dnia [...] lipca 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w części dotyczącej własności Zarządu W. Przy czym decyzja stwierdzająca nieważność decyzji administracyjnej ma charakter deklaratoryjny, tj. stwierdza nieważność ze skutkiem "ex tunc", czyli od dnia wydania decyzji unieważnionej. Wobec czego uznać należy, że "odżył" wniosek dekretowy, który do dnia wydania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej nie był rozpatrzony, a zatem spadkobiercom właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...] przysługiwał przymiot strony postępowania uwłaszczeniowego zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] października 1994 r. Jednakże w postępowaniu tym zostali oni pominięci, co skutkowało naruszeniem ich praw. W tej sytuacji Kolegium zasadnie uznało, że decyzja Zarządu W. z dnia [...] października 1994 r. wydana została z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) w ten sposób, że naruszała ona prawa osób trzecich, tj. byłych właścicieli nieruchomości uwłaszczonej. Ponadto z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 18 grudnia 1990 r. E. W. jako spadkobierca byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości wystąpiła o zwrot nieruchomości położonej przy ul.[...]. Treść tego pisma wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości, że spadkobiercy właściciela uwłaszczanej nieruchomości I. M. zgłosili w prawem przewidzianej formie żądanie o zwrot tej nieruchomości, a także, że to postępowanie takie w dacie wydania decyzji uwłaszczeniowej było w toku. Oznacza to, że na dzień wydania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej istniały roszczenia osób trzecich do uwłaszczanej nieruchomości w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r., które nie zostały rozstrzygnięte prze wydaniem kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej. Stan taki zaistniał pomimo tego, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe było powstrzymanie się z wydaniem decyzji do czasu wydania rozstrzygnięcia zarówno w przedmiocie wniosku dekretowego, jak i wniosku o zwrot przedmiotowej działki. Przy czym przypomnieć należy, że rozpoznanie wniosku dekretowego (a także wniosku o zwrot) ma charakter prejudycjalny dla postępowania uwłaszczeniowego, gdyż rozstrzyga zagadnienie, czy decyzja uwłaszczeniowa nie narusza praw osób trzecich.

Organ nadzoru orzekł zatem zgodnie z prawem uznając, że kwestionowana decyzja uwłaszczeniowa w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości oznaczonej nr [...] rażąco narusza przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ponieważ organ ją wydający naruszył przy jej wydawaniu prawa osób trzecich, a zatem w tej części decyzja ta została wydana sprzecznie z treścią powołanego przepisu prawa.

Przypomnieć jeszcze należy, że zgodnie z ugruntowanych orzecznictwem sądowoadministracyjnym konsekwencją stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [..] jest to, że pozostaje do rozpoznania wniosek złożony w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z tego względu były właściciel tej nieruchomości lub jego następca prawny stają się osobą trzecią w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i mogą domagać się wzruszenia decyzji o uwłaszczeniu w trybie nadzorczym, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa (wyrok NSA z dnia 31 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 490/08, Lex nr 529926). Skoro zatem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2001 r. stwierdzająca nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w części dotyczącej własności Zarządu W. zadziałała ze skutkiem ex tunc (z mocą wsteczną), to na dzień wydania decyzji uwłaszczeniowej pozostawał nierozpatrzony wniosek dekretowy, a postępowanie o przyznanie prawa użytkowania wieczystego następcom prawnym byłych właścicieli nieruchomości [...] było w toku. Stwierdzenie w art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, że uprawnienia tego przepisu nie naruszają praw osób trzecich, oznacza w ocenie Sądu orzekającego przyznanie przez ustawodawcę pierwszeństwa roszczeniom tych właśnie osób trzecich. Jeżeli więc decyzja uwłaszczeniowa nie uwzględnia praw osób trzecich, to rażąco narusza prawo i taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Uwłaszczenie nie może bowiem naruszać praw przysługujących tym osobom, czyli w rozpatrywanej sprawie spadkobiercom byłych właścicieli nieruchomości warszawskiej. Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowym o bezwzględnym pierwszeństwie roszczeń mających swoje źródło w treści art. 7 dekretu warszawskiego. Oznacza to, że prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości stanowią przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r., sygn. akt III ARN 8/95, wyrok NSA z dnia 7 lutego 1992 r. sygn. akt IV SA 1348/91, publ. ONSA 1993/2/38). Dopiero zatem w przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku spadkobierców byłych właścicieli (zarówno dotyczącego możliwości ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego, jak i dotyczącego zwrotu przedmiotowej nieruchomości) możliwe byłoby dysponowanie przez Skarb Państwa lub gminę przedmiotową nieruchomością. Ugruntowane jest stanowisko, że niedopuszczalne jest uwłaszczenie państwowych osób prawnych, jeżeli pozostaje do rozpoznania wniosek byłych właścicieli (por. D. Kozłowska, E. Mzyk, Grunty warszawskie, Wyd. II, Zielona Góra 2000, s. 164). Uwzględniając powyższe Sąd orzekający stanął na stanowisku, że sformułowany w zaskarżonej decyzji nadzorczej zarzut rażącego naruszenia przepisów art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czyli zarzut rażącego naruszenia przez organ uwłaszczający art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy jest w pełni uzasadniony.

Podkreślić należy, że wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku dekretowego działa ex tunc, co oznacza, że decyzja taka zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego, tak jakby nigdy nie została wydana. Skutkiem tego powstaje obecnie konieczność orzeczenia ponownie o zasadności wniosku dekretowego. Złożenie wniosku o zwrot nieruchomości także powoduje, że postaje konieczność zakończenia wszczętego takim wnioskiem spadkobiercy byłego właściciela postępowania administracyjnego w prawem przewidzianej formie. Wcześniejsze zatem wydanie decyzji uwłaszczającej co do gruntu, którego dotyczył zarówno wniosek dekretowy, jak i wniosek o zwrot, musi prowadzić w konsekwencji do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, bowiem narusza ona prawa następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z wyżej przytoczoną regulacją prawną należy przyjąć, że prawo użytkowania wieczystego do gruntu i prawo własności budynków nie powstało w tym wypadku z mocy prawa (bo naruszało to prawa osób trzecich), a zatem fakt ten nie mógł zostać potwierdzony deklaratoryjną decyzją organu wojewódzkiego.

Za niezasadny Sąd uznał również podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ nadzoru art. 156 § 2 kpa, poprzez nieuznanie, że decyzja uwłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne, ponieważ po jej wydaniu wystąpiły przekształcenia własnościowe uwłaszczonego przedsiębiorstwa polegające na przejęciu uwłaszczonego przedsiębiorstwa w trybie przepisów Kodeksu Spółek Handlowych. W ocenie skarżącego zdarzenia te nie zostały przez organ nadzoru właściwie rozważone i wzięte pod uwagę, a stanowią one przeszkodę w stwierdzeniu nieważności kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej, o której mowa w art. 156 § 2 kpa. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 156 § 2 kpa organ nie stwierdza nieważności decyzji m.in. w sytuacji, w której kontrolowana decyzja wywołała nieodwracane skutki prawne. W wyniku przekształcenia uwłaszczonego przedsiębiorstwa poprzez połączenie z inną spółką komunalną w rozpatrywanej sprawie nie doszło do zmiany właściciela przedmiotowej nieruchomości, a jedynie jej użytkownika wieczystego. Zmiany tej jednakże nie można traktować jako wyniku obrotu cywilnoprawnego, a jedynie jako przekształcenie mienia komunalnego. W analogicznym przypadku przedsiębiorstw państwowych wyjaśnił to w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 maja 1992 r. sygn. akt III CZP 49/92 (OSNCP 1992, nr 11, poz. 200) Sąd Najwyższy. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że fakt komercjalizacji przedsiębiorstwa i jego przekształcenia w ramach mienia komunalnego nie stanowią nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Nie doszło bowiem do zmiany podmiotu prawa użytkowania wieczystego, a jedynie do przekształcenia tegoż podmiotu. Prawidłowo zatem organ nadzoru stwierdził rozpatrując niniejszą sprawę, że brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 156 § 2 kpa.

W tej sytuacji Sąd uznał, że eliminacja z obrotu prawnego części decyzji uwłaszczeniowej była prawidłowa, gdyż w tej części decyzja ta naruszała w sposób rażący (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) przepis art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto z analizy akt sprawy wynika, że wbrew zarzutom skargi organ nadzoru wydane rozstrzygnięcia oparł o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa oraz właściwą analizę prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniach wydanych przez ten organ decyzjach nadzorczych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.