Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 574/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Beata Machcińska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. B. (dalej "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej "ZUS" lub "organ") z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Skarżący, wnioskiem z dnia 10 września 2016 r., zwrócił się do ZUS o umorzenie w całości zaległych składek. Wskazał, że z powodu choroby [...] jest od 25 czerwca 2009 r. "częściowo i całkowicie niezdolny do pracy", zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, obecnie pozostaje bez środków do życia, a instytucje opieki społecznej odmawiają mu pomocy.

2. ZUS decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm., dalej "u.s.u.s."), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na:

1) ubezpieczenie społeczne - za okres: 08 - 11/1999, 04 - 11/2000, 03 -04/2001, 08/2001, 10 - 12/2001, 02 - 06/2002, 08/2002, 10/2002 - 01/2003, 04/2003, 07 - 12/2003, 02 - 09/2004, 12/2004, 02/2005 - 10/2007, 03/2009, 06/2009, 08/2009 -01/2012 w kwocie: należności główna (składki) 47.001,32 zł, odsetki 55.249,00 zł, koszty upomnienia – 334,40 zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 06 - 11/2000, 03 - 04/2001, 08/2001, 10 - 12/2001, 02 - 06/2002, 08/2002, 10/2002 - 01/2003, 04/2003, 07 - 12/2003, 02 - 09/2004, 12/2004, 02/2005 - 10/2007, 03/2009, 06/2009, 08/2009 - 01/2012 w kwocie: należność główna (składki) 16.685,86 zł, odsetki 17.301,00 zł, koszty upomnienia – 334,40 zł;

3) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres: 04 - 11/2000, 03 - 04/2001, 08/2001, 10 - 12/2001, 02 - 06/2002, 08/2002, 10 -11/2002, 01/2003, 04/2003, 07 - 09/2003, 12/2003, 02/2004, 06 - 08/2004, 12/2004, 02 - 08/2005, 05/2006 - 10/2007, 12/2008, 03/2009, 06/2009, 08/2009 - 11/2010, 01/2011 - 01/2012 w kwocie: należność główna (składki) 3.110,40 zł, odsetki 3.311,00 zł, koszty upomnienia 255,20 zł.

3. ZUS decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 października 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 501/17) uchylił zaskarżoną przez skarżącego decyzję ZUS z dnia [...].

5. ZUS decyzją z dnia [...] ([...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 16 grudnia 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...].

Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, ZUS argumentował, iż skarżący w dniu 14 listopada 2002 r., na podstawie ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr. 155 poz. 1287), złożył wniosek o restrukturyzację należności z tytułu składek na FUS i FP za okres: 08/1999 r. - 02/1999 r., 04/2000 r. - 02/2000 r., 03/2001 r. - 04/2001 r., 08/2001 r., 10/2001 r. - 11/2001 r. Ponieważ skarżący nie spełnił warunków umorzenia określonych w decyzji ZUS nr [...] z dnia [...], decyzją z dnia [...] odmówiono skarżącemu umorzenia ww. należności. Skarżący odwołał się od tej decyzji, a sprawa ostatecznie zakończyła się wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z [...] oddalającym apelację skarżącego od wyroku pierwszej instancji.

Dalej ZUS podniósł, iż w dniu [...] została wydana decyzja określająca skarżącemu całość zadłużenia z tytułu składek do marca 2008 r., na podstawie której dokonano zabezpieczenia tych należności poprzez wpis hipoteki na nieruchomości skarżącego. ZUS skonstatował, że zabezpieczenie hipoteczne jest skuteczne i należności nie uległy przedawnieniu.

ZUS wskazał również, iż dniu 28 września 2013 r., na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r. poz.1551, tzw. abolicja), skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T. decyzją z dnia [...] określił warunki umorzenia i ustalił kwoty należności podlegające umorzeniu. Z uwagi na okoliczność, iż skarżący nie spełnił warunków umorzenia, organ decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie w dniu 29 grudnia 2014 r. skarżący złożył kolejny wniosek o umorzenie należności, w trybie tzw. abolicji i Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] określił warunki umorzenia oraz ustalił kwoty należności podlegające umorzeniu. Ponieważ jednak skarżący nie wykonał warunków umorzenia, ZUS decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia określonych należności z tytułu składek.

ZUS skonstatował, iż złożone przez skarżącego wnioski abolicyjne spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Ponadto ZUS stwierdził, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało umorzone, a zatem należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Ujawnił też, iż w dniu 20 listopada 2017 r. wysłano do skarżącego zawiadomienie o wszczęciu postępowania mającego na celu wydanie decyzji określającej okres niezabezpieczony hipoteką (12/2008 - 01/2012), które zostało odebrane w dniu 28 listopada 2017 r. przez żonę skarżącego, która odebrała również zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego (w dniu 13 grudnia 2017 r.).

ZUS wskazał, że na mocy postanowień zawartych w art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne, między innymi w zakresie stosowania ulg i umorzeń, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Reasumując, ZUS uznał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Zdaniem ZUS, w sprawie nie występują przesłanki umorzenia zaległości określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Uzasadniając stanowisko, organ wyjaśnił, iż w celu wyegzekwowania zaległych składek Dyrektor Oddziału ZUS w Z. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne i żaden z organów egzekucyjnych nie umorzył tego postępowania z uwagi na jego nieskuteczność lub brak majątku oraz nie stwierdził, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

ZUS zwrócił uwagę, iż skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości zapisanej w Księdze Wieczystej [...] (dom o powierzchni 150 m2), na której Oddział posiada zabezpieczenie hipoteczne.

ZUS natomiast stwierdził, iż w sprawie wystąpiła "przesłanka związana ze szczególnie uzasadnioną okolicznością przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zdolności do uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności", jednakże z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, że trudna sytuacja zdrowotna pozbawiła skarżącego możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie należności – a to z uwagi na brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub do samodzielnej egzystencji skarżącego, ewentualnie o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Analizując sytuację finansową skarżącego, ZUS ustalił, że: 1) skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej - wykreślenie z ewidencji nastąpiło 31 stycznia 2012 r., 2) skarżący zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, 3) skarżący starał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, której mu jednak odmówiono, 4) z przedstawionych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że skarżący wraz z żoną i trójką dzieci (w wieku [...], [...] i [...] lata) tworzy gospodarstwo domowe, 5) rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodu syna w kwocie 1.200,00 zł oraz z zasiłku stałego przyznanego żonie skarżącego w wysokości 604,00 zł, 6) w 2017 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, jednak decyzją z dnia [...] odmówiono skarżącemu prawa do renty, 7) zgodnie z posiadanymi informacjami małżonka skarżącego w styczniu 2018 r. złożyła wniosek o przyznanie emerytury (termin wydania decyzji uległ przesunięciu z uwagi na trwające postępowanie wyjaśniające), 8) koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego kształtują się następująco: opłaty eksploatacyjne (energia, gaz, woda) w wysokości 438,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 200,00 zł, podatek od nieruchomości w kwocie 287,00 zł/rocznie, 9) skarżący posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, tj. urzędu skarbowego w kwocie 17.000,00 zł (rata 100,00 zł) oraz z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 3.451,00 zł (rata 120,00 zł).

ZUS uznał, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia.

Zdaniem ZUS, skarżący nie wykazał szczególnych okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności z tytułu składek - nie przedłożył żadnej dokumentacji, z której by wynikało, że sytuacja gospodarstwa domowego skarżącego jest wynikiem wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, nie wykazał się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy lub do samodzielnej egzystencji. Zwróciwszy uwagę na obciążenie gospodarstwa domowego skarżącego spłatą należności wobec innych wierzycieli oraz na brak dochodu pełnoletnich członków jego rodziny, ZUS uznał, że sytuacja finansowa skarżącego jest skomplikowana, lecz nie wynika z nadzwyczajnych okoliczności.

6. W skardze na decyzję ZUS z dnia [...], złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o: powołanie biegłego sądowego z zakresu ubezpieczeń społecznych, na okoliczność wykazania przesłanek prawnych do umorzenia zaległych składek, ustanowienie obrońcy z urzędu, zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie skarżącego, zaskarżona decyzja nie wnosi nic nowego do sprawy, w której WSA w Gliwicach, wyrokiem z dnia 5 października 2018 r. (sygn. akt I SA/Gl 501/17), uchylił poprzednią decyzją ZUS. W ocenie skarżącego, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, zachodzą przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek w całości.

7. Zarządzeniem z dnia 6 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy w WSA w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie pomocy prawnej.

8. WSA w Gliwicach postanowieniem z dnia 10 września 2017 r., po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od ww. zarządzenia, utrzymał je w mocy.

9. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Sąd, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "p.p.s.a"), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 501/17 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

WSA w Gliwicach w ww. wyroku stwierdził, że "w żadnej z wydanych decyzji organ nie wyjaśnił kluczowego dla sprawy zagadnienia jakim jest przedawnienie składek. Z uzasadnienia obu decyzji ZUS dowiadujemy się jedynie, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego. Ponadto z racji podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek, pełnomocnik organu wskazał, że zaległe składki są wymagalne. Uzasadniając to twierdzenie podniesiono, że zadłużenie skarżącego od marca 2008 r. jest zabezpieczone hipoteką na nieruchomości, której zobowiązany jest współwłaścicielem. Ponadto doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z racji prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego (od 14 listopada 2003 r. do 26 marca 2004 r.), następnie postępowania sądowego wszczętego na skutek wniesienia odwołania od decyzji restrukturyzacyjnej (od 29 kwietnia 2004 r. do 23 maja 2006 r.). Ponadto ZUS wskazał, że dwa wnioski abolicyjne oraz wniosek o umorzenie, postępowania spowodowały także zawieszenie biegu przedawnienia. Nadto zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym". WSA w Gliwicach zwrócił organowi uwagę, że "w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się jednolity pogląd, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Nie sposób nie zauważyć analogii pomiędzy przepisem art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, o niekonstytucyjności którego orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r. (SK 40/12) a treścią art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza zatem przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Bd 235/17, Lex nr 2284488)". Dalej wskazał, że "w rozpatrywanej sprawie zaległości skarżącego na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy dotyczą okresu lat 1999 – 2012. Stąd też istotne dla wyniku sprawy było ustalenie, czy i kiedy doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Tymczasem w zaskarżonej decyzji, jak wskazano wcześniej, zagadnienie to nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie stanowiska ZUS-u o wymagalności zaległych składek. W tym stanie rzeczy Sąd nie miał możliwości weryfikacji, czy w badanej sprawie nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem". Zdaniem WSA w Gliwicach, "niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie WSA, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji". WSA w Gliwicach zobowiązał ZUS do wyjaśnienia i wykazania w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy.

W ocenie Sądu, ZUS wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. - nie wykazał bowiem czy i w jakim zakresie sporne należności nie uległy przedawnieniu. Zaskarżona decyzja nie poddaje się pełnej kontroli i ocenie czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia.

ZUS, stwierdzając, że okolicznością mającą wpływ na przerwanie biegu terminu przedawnienia było złożenie przez skarżącego w dniu 14 listopada 2002 r. - na podstawie ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców z 30 sierpnia 2002 r. - wniosku o restrukturyzację należności z tytułu składek na FUS i FP za okres: 08/1999 r. - 02/1999 r., 04/2000 r. - 02 /2000 r., 03/2001 r. - 04/2001 r., 08/2001 r., 10/2001 r. - 11/2001 r., nie wskazał podstawy prawnej uzasadniającej to stanowisko oraz nie przedłożył na tę okoliczność dokumentów. Tymczasem zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz.1287) bieg terminu przedawnienia płatności należności objętych restrukturyzacją ulega zawieszeniu (a nie przerwaniu jak stwierdził ZUS) na okres od dnia wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia wydania przez organ restrukturyzacyjny decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, o której mowa w art. 21 ust. 1 tej ustawy – 1) decyzji stwierdzającej umorzenie należności podlegających restrukturyzacji, jeżeli warunki restrukturyzacji, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3, zostały spełnione albo 2) decyzji umarzającej postępowanie restrukturyzacyjne, jeżeli warunki restrukturyzacji, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3, nie zostały spełnione.

Dalej argumentował, że w dniu [...] wydana została decyzja określająca zadłużenie skarżącego do marca 2008 r., na podstawie której zostało dokonane zabezpieczenie hipoteczne. A przecież WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 5 października 2017 r. jednoznacznie wskazał, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych.

Sąd zwraca uwagę, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Sąd podziela stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt II GSK 2706/17), że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnię systemową i celowościową. W ramach takiej wykładni konieczne jest też zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 1874/17, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się również, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, publ. OSP z 2003/2 s. 73-75; M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269; uchwała NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06). NSA uznał, iż Sąd pierwszej instancji jest, na mocy art. 8 ust. 2 Konstytucji, uprawniony do stwierdzenia, że skoro niezgodna z Konstytucją była norma zawarta w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12), to do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy odnieść te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku Trybunału.

ZUS wskazuje, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, gdyż że wobec skarżącego jest prowadzone postępowania egzekucyjne, które nie zostało umorzone. Jednak nie określa, które konkretnie składki (za jaki okres) tym postępowaniem zostały objęte ani jakie i kiedy podejmowano w związku z tym czynności. Z notatki służbowej z dnia 5 grudnia 2017 r. wynika jedynie, że zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym.

Organ, nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych (prócz dokumentów obrazujących postępowanie w sprawie tzw. wniosków abolicyjnych skarżącego, które znajdują się w aktach administracyjnych), dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia przez ZUS doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu. W tym bowiem przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/17, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku okresu za który na skarżącym ciąży jeszcze obowiązek opłacenia składek) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji.

Niezależnie od wskazanych powyżej braków, wywody ZUS dotyczące przesłanek umorzenia zobowiązań z tytułu składek nie są klarowne i jednoznaczne (uwagi dotyczą tych należności z tytułu składek, co do których nie doszło do przedawnienia).

ZUS w zaskarżonej decyzji z jednej strony stwierdza, że w przypadku skarżącego wystąpiła przesłanka umorzenia związana z okolicznością przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodzony (przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Dz.U.2003.141.1365, dalej "rozporządzenie"), z drugiej zaś, że trudna sytuacja zdrowotna skarżącego nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających uregulowanie należności, gdyż nie orzeczono o całkowitej niezdolności do pracy skarżącego czy też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym. W zakresie sytuacji finansowej skarżącego jego rodziny ZUS wskazał, że jest ona trudna i nie pozwala na jednorazową spłatę zadłużenia. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika również, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek spowodowana jest brakiem wykazania przez skarżącego nadzwyczajnych okoliczności, takich jak np. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy lub do samodzielnej egzystencji.

Sąd zwraca organowi uwagę, że przesłanki umorzenia należności określone zostały wyczerpująco w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia. Tylko w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ustawodawca, określając podstawy umorzenia, odwołuje się do "nadzwyczajnych zdarzeń" powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Sąd nie neguje, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Jednak uznaniowość takiej decyzji nie polega na uznaniowości stwierdzenia jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Istnienie takiej przesłanki pozostaje poza wolą organu, zaś jej stwierdzenie otwiera możliwość rozważenia przez ZUS zasadności żądania osoby wnioskującej o przedmiotową ulgę.

Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 5 października 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 501/17) i w niniejszym wyroku oraz podporządkuje się wytycznym co do dalszego postępowania zawartym w tych orzeczeniach. Powołując się zaś na instytucje przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, odniesie je do poszczególnych należności i dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie orzekł, ponieważ skarżący nie wykazał, że działając osobiście i będąc zwolniony ustawowo od uiszczenia wpisu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.), poniósł wydatki wskazane w art. 205 § 1 p.p.s.a.