Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3364/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia WSA (del.) Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.j. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 414/18 w sprawie ze skargi K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.j. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 21 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.j. z siedzibą w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Skarżąca K. sp. z o.o. spółka jawna (dalej "Skarżąca", "Spółka") skargą kasacyjną z dnia 31 sierpnia 2018 r. zakwestionowała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (dalej "WSA") z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. I SA/Wr 414/18. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę na postanowienie w sprawie o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Stan faktyczny sprawy, przyjęty przez Sąd I instancji, jest następujący:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia 15 grudnia 2017 r., na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201, dalej: u.p.e.a.) umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego K. sp. z o.o. spółka jawna w L. Organ egzekucyjny w wyniku przeprowadzonych czynności stwierdził, że Spółka nie posiada majątku i źródeł dochodów, do których mógłby skierować skuteczne środki egzekucyjne, co sprawia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W zażaleniu na to postanowienie Spółka domagała się jego uchylenia, albowiem nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło przedwcześnie, bowiem organ nie zbadał sytuacji majątkowej spółki kompleksowo jak również, czy środki na pokrycie istniejących zaległości nie zostaną zgromadzone.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. dalej: k.p.a.), w zw. z art. 17 i art. 18 oraz z art. 59 u.p.e.a. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie zaznaczył, że podjęte przez organ egzekucyjny działania, zmierzające do zebrania informacji o majątku zobowiązanej, okazały się bezskuteczne. Organ egzekucyjny przedsięwziął wszystkie możliwe działania zmierzające do ustalenia składników majątku, pozwalających na zastosowanie środków egzekucyjnych. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie w sposób wyczerpujący i kompleksowy. W drodze korespondencji z właściwymi podmiotami publicznymi ustalono m.in., że zobowiązana nie figuruje jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości oraz pojazdów mechanicznych (informacje uzyskane z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Informacji Pojazdów i Kierowców). Na podstawie informacji uzyskanych z aplikacji Ognivo (prowadzonej przez Krajową Izbę Rozliczeniową) oraz rejestru rachunków bankowych CERBER nie uzyskano informacji o rachunkach bankowych innych, niż zajęty w banku [...] S.A. Podjęte przez organ egzekucyjny próby zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. oraz innej wierzytelności pieniężnej w C. sp. z o.o. z/s w I. się nieskuteczne. Ustalono ponadto, że w składanych w organie podatkowym deklaracjach VAT-7 za rok 2017 r. Spółka nie wykazywała żadnych obrotów z prowadzonej działalności gospodarczej. Również w zasobach Jednolitego Pliku Kontrolnego nie ujawniono żadnych kontrahentów zobowiązanej. Z analizy danych zawartych w bazie Urzędu Skarbowego wynika, że nie zostały odnotowane tam żadne zdarzenia gospodarcze, jak i informacje podatkowe mające wpływ na możliwość zastosowania środków egzekucyjnych. Nie ustalono wobec tego majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji. Organ zaznaczył, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie może polegać na oczekiwaniu zmiany sytuacji majątkowej zobowiązanego, bez określonych szans na realizację roszczeń, gdyż wiązałoby się to z zaniechaniem działań.

W skardze do WSA Spółka wniosła o uchylenie postanowień obu instancji zarzucając naruszenie: 1). art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 § 2 u.p.e.a.; 2). art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a.; 3). art.15 k.p.a. przez naruszenie zasady dwuinstancyjności. W uzasadnieniu strona podniosła, stan faktyczny sprawy nie został ustalony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a rozstrzygnięcie organu nastąpiło w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Umorzenie postepowania nastąpiło przedwcześnie albowiem organ egzekucyjny nie zbadał sytuacji majątkowej spółki w sposób kompleksowy.

WSA oddalając skargę wskazał, że Strona kwestionując zasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie wskazała ani w trakcie postępowania egzekucyjnego ani w zażaleniu, ani też w skardze - żadnego majątku, z którego organ egzekucyjny, miałby możliwość zaspokojenia należności, jakie obejmują wydane w sprawie tytuły wykonawcze, ale także dawałby możliwość uzyskania w toku postępowania egzekucyjnego kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Zobowiązany powinien przyczyniać się do gromadzenia dowodów i nie może czuć się zwolniony od współdziałania z organem egzekucyjnym. Umorzenie postępowania egzekucyjnego obecnie nie zamyka drogi do ponownego wszczęcia egzekucji w sytuacji, gdy stan majątkowy zobowiązanego ulegnie zmianie.

Skarżąca, skargą kasacyjną z dnia 31 sierpnia 2018 r., zakwestionowała w całości wyrok z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 414/18 wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania WSA lub o rozpoznanie skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a."), w sytuacji gdy Sąd uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.

Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie skarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, pomimo naruszenia przez organy podatkowe obu instancji przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 § 2 u.p.e.a poprzez uznanie za uzasadnione umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ I i II instancji w sytuacji, gdy organy te nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego w sprawie, który pozwoliłby na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co zarazem sprawia, iż przedwczesnym było uznanie ze strony organów obu instancji, a także Sądu I instancji, iż przesłanka wynikająca z art. 59 § 2 u.p.e.a. uzasadniająca wydanie postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne w sprawie Strony skarżącej;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia, pomimo naruszenia przez organ II instancji art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 z art. 126 k.p.a. oraz art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, czy w sprawie Strony skarżącej nie zachodzą inne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazane w art. 59 § 2 pkt 1-10 u.p.e.a. lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 56 § 1 pkt 1 -5 u.p.e.a. co zostało całkowicie zlekceważone przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku a ma to o tyle istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem zaskarżone postanowienie Skarżącej zostało wydane z naruszeniem zasady zaufania do działania organów administracji publicznej oraz zasady przekonywania;

3. art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 45 ust. 1 Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej: Konstytucja RP), poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku Sądu I instancji i brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez Stronę skarżącą w skardze od zaskarżonego postanowienia;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia przez Sąd I instancji, pomimo wydania go z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a. w sytuacji, gdy organ II instancji:

- nie rozpatrzył powtórnie merytorycznie sprawy, a ograniczył się do rozpatrzenia zarzutów podniesionych w zażaleniu (i to nie wszystkich), co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia,

- organ II instancji samodzielnie nie podjął jakichkolwiek działań w zakresie stanu majątkowego Strony skarżącej,

- nie wykazał, jakoby Strona skarżąca nie posiadała środków przewyższających wydatki egzekucyjne, ani że w przyszłości środki te nie zostaną zgromadzone.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, wobec braku usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Kontroluje zatem zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej i nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W skardze kasacyjnej postawiono zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Analiza skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor kwestionuje dokonaną przez Sąd I instancji ocenę ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, sprowadzającą się do stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła określona w art. 59 § 2 u.p.e.a. przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Skarżącej Sąd I instancji nie dostrzegł, że organ nie przeprowadził w tym zakresie wystarczającego postępowania dowodowego, zaś ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest błędna.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 124 § 2, art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a. oraz art. 8 § 1 i art. 11, art. 15 k.p.a., poprzez zaniechanie wydania wyroku uwzględniającego skargę.

Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga stwierdzenie, że ustawodawca dał możliwość uwzględnienia skargi przez WSA, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu nie wykazał w jakim zakresie sugerowane naruszenie wskazanych wyżej przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy.

W szczególności, Sąd I instancji miał błędnie zaaprobować naruszenie przez organ egzekucyjny art.7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 i 59 § 2 u.p.e.a. Powołane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią odpowiednio: w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1); organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowa jest konkluzja Sądu I instancji, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednio. Trafnie bowiem ocenił Sąd I instancji, że organ egzekucyjny przedsięwziął szeroko zakrojone działania, szczegółowo opisane na stronie 6 – 7 uzasadnienia wyroku, zmierzające do ustalenia składników majątku, pozwalających na zastosowanie środków egzekucyjnych. W toku postępowania mimo różnorodnych prób ze trony organów nie udało się ujawnić majątku Spółki, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego i uzyskanie w drodze egzekucji środków, które przewyższałyby wydatki egzekucyjne. Skarżąca w uzasadnieniu skargi eksponowała brak spisania protokołu stanu majątkowego Spółki, brak zażądania przez organ egzekucyjny wyjawienia przez zobowiązanego jego majątku. Odnosząc się do powyższego, trafnie zauważył Sąd I instancji, że w wyniku podjętej przez organ egzekucyjny próby kontaktu z przedstawicielem Spółki, nie wykazał on woli współpracy z organem odnośnie do spisania protokołu o stanie majątkowym Spółki (vide: pismo poborcy skarbowego z dnia 27 listopada 2017 r. w aktach sprawy). Ponadto, jeżeli zobowiązany (skarżąca Spółka) rzeczywiście dysponował majątkiem, do którego mogła być skierowana egzekucja, mógł – a nawet powinien – majątek ten wyjawić organowi egzekucyjnemu bez wszczynania specjalnej, przeznaczonej do tego procedury. Nadto – i przede wszystkim – Spółka mogła z wykorzystaniem tego majątku po prostu wykonać egzekwowany obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej. Wskazać także należy, że Strona podważając zasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie wskazała żadnego majątku, z którego organ egzekucyjny miałby możliwość zaspokojenia swoich należności, a także dawałby możliwość uzyskania w toku postępowania egzekucyjnego kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia, pomimo naruszenia przez organ II instancji art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 z art. 126 k.p.a. oraz art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. – pomijając fakt, że powołany jako podstawa skargi kasacyjnej art. 59 § 2 u.p.e.a. nie zawiera, wbrew sugestiom Spółki ze skargi kasacyjnej – punktów 1-10 – wyjaśnić należy, że wskazanie jednej, prawidłowej przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego wypełnia znamiona prawidłowości rozstrzygnięcia organu administracji i jest zgodne z zasadą ekonomiki postępowania. Rozstrzyganie o hipotetycznych i – być może – możliwych podstawach umorzenia lub zawieszenia postępowania nie jest wyrazem realizacji prawidłowo rozumianej zasady informowania i zasady zaufania do organów administracji, ponieważ wykracza poza zakres czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy.

Nie jest także usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków. Na gruncie uchwały NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 9/09 (publik. ONSAiWSA 2010/3/39) przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (wyroki NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09; z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1479/09, publik. CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Okoliczność, że WSA nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi nie oznacza, że miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Co się zaś tyczy zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. należy stwierdzić, że wbrew sugestiom Spółki WSA zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. dokonał kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach sprawy, a w uzasadnieniu wyroku wyczerpująco przedstawił podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia.

Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, na podstawie art. 184 p.p.s.a, skargę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 j.t.).