Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 26/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Ewa Marcinkowska, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r., o odmowie przyznania S. R. świadczenia w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2013 r. S. R. zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku we wniosku wyjaśniła że jest niezdolna do pracy. Leczy się na [...]. Nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Wskazała, że jej krótki staż ubezpieczeniowy wynika z tego, iż jest matką niepełnosprawnego dziecka. Nie była w stanie cały czas pracować zawodowo ponieważ zajmowała się wychowywaniem tego dziecka. Podniosła również, że jest w trudnej sytuacji materialnej.

Prezes ZUS decyzją za dnia [...] września 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odmówił przyznania S. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Od decyzji tej S. R. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, bowiem nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności.

W toku postępowania organ ustalił, że na przestrzeni 56 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni posiada udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 6 lat, 1 miesiąc i 7 dni. Po uwzględnieniu okresów nieskładkowych (9 lat) w wymiarze 1/3 udowodnionych okresów składkowych staż pracy, który może być zaliczony wynosi łącznie jedynie 8 lat, 1 miesiąc i 9 dni, który jest nieadekwatny do wieku. Całkowita niezdolność do pracy na trwałe została ustalona dopiero od dnia [...] kwietnia 2012 r. orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2012 r. Natomiast w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych został udowodniony staż pracy wynoszący 2 lata, 6 miesięcy i 16 dni tych okresów. Ponadto w okresach od dnia 29 października 1989 r. do dnia 1 listopada 1990 r. oraz od dnia 1 grudnia 1992 r. do dnia 1 kwietnia 2012 r., tj. łączny okres wynoszący ponad 20 lat, skarżąca nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ zaznaczył, że w powyższym okresie nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto jakkolwiek świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od okresu ubezpieczenia lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, to jednak przyczyny, dla których ubezpieczony nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych.

Podkreślił, że ustawowe ograniczenie co do możliwości doliczenia okresów opieki nad dziećmi do stażu pracy, jak również ograniczenie stanowiące, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze 1/3 udowodnionych okresów składkowych, nie mogą zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskutek których nie nabyła strona uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podał, że niezależnie od tego, jak wielkie znaczenie ma dla dzieci ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Nie czyni bowiem osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy. Także częściowa niezdolność do pracy przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jedynie ograniczyła, a nie uniemożliwiała całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2402/13, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2013 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nie można zgodzić się z Prezesem ZUS, że po stronie skarżącej nie istniały okoliczności wynikające ze stanu zdrowia, które uniemożliwiały jej kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Sąd zauważył, że jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych sprawy, S. R. od dnia [...] września 1975 r. do dnia [...] października 1990 r. była nieprzerwanie zatrudniona w P. w [...], a następnie wskutek redukcji etatu została zwolniona z pracy. Od dnia 2 listopada 1990 r. do dnia 30 listopada 1992 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Od momentu ustania zatrudnienia z przyczyn od siebie niezależnych (redukcja etatów) skarżąca poszukiwała pracy, co potwierdza rejestracja w charakterze bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Jednocześnie od 1991 r. była częściowo niezdolna do pracy, co wynika z orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2012 r., którą stwierdzono jej całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] kwietnia 2012 r. Zdaniem Sądu należy przyjąć, że skarżąca już od 1991 r. miała problemy zdrowotne, które mogą uzasadniać brak aktywności zawodowej, a na pewno świadczą o mniejszej atrakcyjności strony jako pracownika dla potencjalnych pracodawców. Skarżąca podała, że od wielu lat leczy się na [...], a jej stan zdrowia stale się pogarszał. Ponadto wyjaśniła, że od lat sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, która jest [...].

Ponadto Sąd wskazał, iż rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku organ nie brał pod uwagę, że pojawiające się od 1991 r. dolegliwości mogły ograniczać jej aktywność zawodową, a nasilając się, prowadzić do całkowitej niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu istotne przy ocenie tej okoliczności, jako szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, będzie uwzględnienie przyczyny ustania zatrudnienia, a także przebiegu zatrudnienia przed pojawieniem się częściowej niezdolności do pracy.

Sąd podniósł również, że poważne dolegliwości zdrowotne osoby ubezpieczonej (aczkolwiek niekwalifikowane przez lekarza orzecznika ZUS jako całkowita niezdolność do pracy) mogą usprawiedliwiać jej ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ocena stanu zdrowia z tego punktu widzenia nie musi być stwierdzona w orzeczeniu o całkowitej niezdolności do pracy wydanym przez lekarza ZUS. Całkowita niezdolność do pracy potwierdzona takim orzeczeniem jest bowiem niezależną przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku, która musi zaistnieć w dacie rozstrzygania o przyznaniu tego świadczenia.

We wskazaniach do dalszego postępowania Sąd podał, iż Prezes ZUS rozpatrując ponownie wniosek S. R. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku będzie obowiązany, mając na względzie dyspozycje przepisu art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., uzupełnić materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym wyjaśnienie wskazanych wątpliwości i dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wydać decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. odmówił S. R. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnił, że przepis ten przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli nie zostały spełnione warunki dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, co odnosi się w szczególności do braku wymaganego okresu pracy. Zatrudnienie brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku powinno obejmować znaczący okres. Zdaniem organu niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.

Organ wskazał również, że świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy może zostać przyznane wyłącznie osobie ubezpieczonej, która m. in. posiada odpowiednio długi w stosunku do swego wieku okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do świadczenia brakuje niewielki okres. Podał, że w przypadku ubiegania się o świadczenie w drodze wyjątku sprawdzenia wymagają przyczyny nie uzyskania prawa do świadczenia na warunkach ustawowych oraz fakt, czy spowodowane to było szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od osoby ubezpieczonej.

W ocenie Prezesa ZUS zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez wnioskodawczynię prawa do ustawowej renty z tytułu niezdolności do pracy z przyczyn zasługujących na potraktowanie jako szczególne. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę stosunkowo krótki okres ubezpieczenia na przestrzeni 56 lat życia - 8 lat, 1 miesiąc i 19 dni (okresy nieskładkowe ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych), uzasadnione staje się stwierdzenie, iż to nie praca zawodowa była głównym źródłem jej utrzymania. W ocenianym do uprawnień 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodnione zostało jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 16 dni tych okresów. Z akt sprawy wynika, że w latach 1989-1990 oraz 1992-2012 nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Podał, że okresy sprawowania opieki nad dziećmi od 17 maja 1977 r. do 15 maja 1979 r., od 21 czerwca 1982 r. do 20 czerwca 1982 r., od 31 października 1983 r. do 29 października 1986 r. oraz od 30 października 1986 r. do 28 października 1989 r zostały uwzględnione w ilości 9 lat jako okresy nieskładkowe i zostały ograniczone do wysokości jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych.

Zdaniem organu rezygnację z zatrudnienia i poświęcenie się wychowywaniu i opiekowaniu się dziećmi nie sposób uznać za okoliczność uzasadniającą brak zatrudnienia przez tak długi czas nawet w sytuacji, gdy dziecko, ze względu na zły stan zdrowia, wymagało specjalnej troski. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dziećmi nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej lecz jej wyborem i dokonując takiego wyboru osoba ubezpieczona powinna liczyć się z jego konsekwencjami.

W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes ZUS podał, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została wobec wnioskodawczyni ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS w dniu [...] czerwca 2012 r. dopiero od [...] kwietnia 2012 r. W związku z powyższym od ustania ostatniego okresu składkowego, tj. od 1 grudnia 1992 r. do 1 kwietnia 2012 r. to nie stan zdrowia uniemożliwiał jej wykonywanie zatrudnienia. Natomiast orzeczona przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, tylko ją ograniczała. W tym stanie faktycznym i prawnym nie można uznać, że przyczyną niespełnienia warunków do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy na w trybie zwykłym był zbieg szczególnych okoliczności, które spowodowały niemożność uzyskania prawa do świadczenia na zasadach ogólnych.

Od powyższej decyzji S. R. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r.

W uzasadnieniu decyzji organ ponownie przywołał swoje ustalenia, co do stażu ubezpieczeniowego wnioskodawczyni oraz przerw w ubezpieczeniu. Organ stwierdził, że ze sprawy nie wynika, aby S. R. nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w okresach przerw nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Podniósł, że orzeczona w przerwie w ubezpieczeniu od 31 grudnia 1991 r. do 31 marca 2012 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, tylko ją ograniczała.

Prezes ZUS odniósł również się do faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad dziećmi w okresach przerw w ubezpieczeniu. Podniósł, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, iż poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Niezależnie bowiem od tego, jak wielkie znaczenie ma dla dziecka ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

Ponadto organ podniósł, że okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie może zostać uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy nie stanowi ani okresu składkowego, ani nieskładkowego. Trudności w uzyskaniu zatrudnienia nie mogą być traktowane jako okoliczności szczególne. W przeciwnym razie świadczenie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych straciłoby swój wyjątkowy, szczególny charakter, a stałoby się niemal regułą.

S. R. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zaprzestała pracy, ponieważ opiekowała się niepełnosprawnym dzieckiem, a ponadto stan jej zdrowia stale się pogarszał. Wskazał, iż została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, co jej zdaniem, jest dowodem tego, co działo się z jej zdrowiem przez wcześniejsze lata.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo podniósł, że skarżąca w latach 1991 -1996 była zarejestrowana jako bezrobotna, tym samym deklarowała się jako osoba zdolna i gotowa do podjęcia pracy. Zdaniem Prezesa ZUS nie jest możliwe, aby jednocześnie nie podejmować pracy ze względu za sytuację zdrowotną swoją i dziecka i rejestrować się jako osoba poszukująca pracy, zdolna i gotowa do jej podjęcia.

Prezes ZUS wskazał również, że wzięta została pod uwagę mniejsza atrakcyjność na rynku pracy skarżącej jako osoby częściowo niezdolnej do pracy, opiekującej się dzieckiem, jednak nie uznał, by którakolwiek z tych okoliczności wykluczała zatrudnienie. W aktach sprawy nie znajdują się żadne dane, które wskazywałyby, że skarżąca istotnie z determinacją poszukiwała dostępnej jej, ze względu na warunki osobiste, pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ww. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie.

Odmawiając przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS wskazał, że w jej przypadku nie występują żadne szczególne okoliczności, na skutek których nie nabyła ona uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ powołał się przy tym na krótki staż ubezpieczeniowy (8 lat, 1 miesiąc i 19 dni na 56 lat życia) oraz przerwy w jej ubezpieczeniu w latach1989-1990 oraz 1992-2012.

Należy jednak zwrócić uwagę, że w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2402/13, którym to wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wydane wcześniej w niniejszej sprawie decyzje Prezesa ZUS o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, Sąd zawarł ocenę prawną, w której wskazał, iż nie można zgodzić się z Prezesem ZUS, że po stronie skarżącej nie istniały okoliczności wynikające ze stanu zdrowia, które uniemożliwiały jej kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że skarżąca od 1991 roku była częściowo niezdolna do pracy. W konsekwencji skarżąca już od 1991 r. miała problemy zdrowotne, które mogą uzasadniać brak aktywności zawodowej, a na pewno świadczą o mniejszej atrakcyjności strony jako pracownika dla potencjalnych pracodawców. Sąd wskazał, że poważne dolegliwości zdrowotne osoby ubezpieczonej (aczkolwiek niekwalifikowane przez lekarza orzecznika ZUS jako całkowita niezdolność do pracy) mogą usprawiedliwiać jej ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Tymczasem Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji stwierdził cyt. "Ze sprawy nie wynika, aby nie mogła Pani kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, w ww. okresach nie była wobec Pani orzeczona całkowita niezdolność do pracy". Dodatkowo organ wskazał, że orzeczona w przerwie w ubezpieczeniu od 31 grudnia 1991 r. do 31 marca 2012 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, tylko ją ograniczała.

Takie ustalenia organu zostały dokonane wbrew ocenie prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powyższym wyroku, która wiąże organ oraz Sąd orzekający w niniejszej sprawie na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.".

Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie przez Sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a więc nie tylko samą wykładnię w ścisłym tego słowa znaczeniu. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za wadliwe. Ocena ta może odnosić się do przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego, i dotyczyć dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 55/13, Lex nr 1488128).

Wyrażona we wskazanym wyżej wyroku ocena prawna obligowała zatem Prezesa ZUS do przyjęcia, że w przypadku skarżącej okres przerwy w jej ubezpieczeniu przypadający po 1991 r. spowodowany był jej stanem zdrowia oraz ograniczonymi możliwościami znalezienia zatrudnienia w związku z jej częściową niezdolnością do pracy. Organ zaś w zaskarżonej decyzji zajął przeciwne stanowisko, nie zmieniając przy tym ustaleń faktycznych i nie gromadząc żadnych nowych dowodów.

Prezes ZUS nie zastosował się zatem do oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r. i dokonał odmiennej i nieuprawnionej oceny dotychczas zebranego materiału dowodowego. Doszło zatem do naruszenia art. 153 P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co obliguje Sądu do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r.

Dodatkowo należy podnieść, że w kontekście wiążącej organ i Sąd orzekający w niniejszej sprawie oceny prawnej, zawartej w wyroku z dnia 3 kwietnia 2014 r., błędne są ustalenia organu, co do tego, iż staż ubezpieczeniowy skarżącej jest nieadekwatny do jej wieku. Skoro bowiem po 1991 przerwy w jej ubezpieczeniu spowodowane były stanem zdrowia, to staż ten należy odnieść do wieku skarżącej w tej dacie. W 1991 r. skarżąca miała 36 lat. Pracę rozpoczęła w 1975 r. Okres jej aktywności zawodowej obejmuje zatem 16 lat. Staż ubezpieczeniowy skarżącej wynosi zaś 8 lat, 1 miesiąc i 19 dni, z tym że okresy nieskładkowe wynoszące 9 lat zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Przerwy w ubezpieczeniu w analizowanym okresie były spowodowane okresami wychowywania dzieci, co jest rzeczą naturalną dla kobiet w tym wieku. Tak oceniany staż ubezpieczeniowy skarżącej jest zatem w pełni adekwatny do jej wieku. Gdyby bowiem nie późniejsze od 1991 r., stałe i istotne pogarszanie się stanu zdrowia skarżącej uniemożliwiające jej kontynuowanie zatrudnienia, przerwy w zatrudnieniu w latach 1975-1991 związane z urodzeniem trójki dzieci nie miałyby wpływu na możliwość uzyskania świadczeń rentowych.

Prezes ZUS błędnie zatem ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy naruszając w ten sposób art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie bowiem do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć materiał dowodowy. Zgodnie natomiast z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS winien przede wszystkim zastosować się do oceny prawnej zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2402/13 i ocenić, czy skarżąca spełnia przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ winien również uwzględnić poczynione wyżej uwagi, co do oceny adekwatności stażu ubezpieczeniowego skarżącej do jej wieku.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 P.p.s.a. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.