Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2534/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędzia WSA Robert Sawuła AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. M. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. Uchyla zaskarżoną decyzję 2. Określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku 3. Zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego W. M. kwotę 10 zł /dziesięć/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

SA/Rz 2534/01

U z a s a d n i e n i e

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 roku pozbawił uprawnień kombatanckich W. M.

Podstawą prawną decyzji jest art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu podał, że W. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w Ruchu Oporu od 1 kwietnia 1942 roku do 31.07.1944 r. oraz walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 26 marca 1945 roku do 31 grudnia 1947 roku.

Z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Policji w R. z 4 maja 2000 roku i akt ZBoWiD wynika, że w okresie 26 marca 1945 roku do 10 lipca 1951 roku W. M. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej i Organach Bezpieczeństwa Publicznego.

W związku z tym Kierownik Urzędu wezwał stronę o przedłożenie dowodów na okoliczność określoną w art. 21 ust 3 ustawy.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. M. dołączył pismo Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy "Batalionów Chłopskich", że po zakończeniu II wojny światowej został on skierowany przez dowództwo B.Ch. i kierownictwo Ruchu Ludowego do Milicji Obywatelskiej w powiecie Ł., oraz pismo Związku Kombatantów... Zarząd Wojewódzki w G. - że W. M. brał udział w walkach, w szeregach Batalionów Chłopskich, a w marcu 1945 roku został skierowany do pracy w Powiatowej Komendzie Milicji Obywatelskiej w Ł. w dziale gospodarczym - przez Powiatowy Zarząd Stronnictwa Ludowego.

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] września 2001 roku Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną o pozbawieniu W. M. uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dołączone do niego dowody stwierdził, że o pozbawieniu uprawnień zadecydował fakt zatrudnienia wymienionego w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od 1945 roku do 1949 roku.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. M. podniósł zarzut przynależności do Batalionów Chłopskich oraz ponownie podniósł, że do Milicji Obywatelskiej został skierowany przez dowództwo B.Ch. i kierownictwo ruchu ludowego. Podczas służby w MO i UB wypełniał zalecenia byłych żołnierzy BCh i składał im informacje o zagrożeniach ze strony aparatu ucisku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone /a do takich należy niniejsza sprawa/ podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych stanowi, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przez rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola ta jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie pozostaje legalność decyzji Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...] września 2001 roku utrzymującej decyzję własną z dnia [...] stycznia 2001 roku o pozbawieniu W. M. uprawnień kombatanckich.

Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Z akt osobowych W. M. wynika, że wnioskiem z dnia 6 kwietnia 1976 roku zwrócił się do Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w R. o przyznanie mu uprawnień kombatanckich /k. 15 akt osobowych/. Zespół do Spraw Przeglądu akt członków ZBoWiD stwierdził w dniu 28 czerwca 1976 roku, że nabył on uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od 1 kwietnia 1942 roku do 30 lipca 1944 roku oraz z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 26 marca 1945 roku do 31 grudnia 1947 roku /k. 16 akt osobowych/, co potwierdzono zaświadczeniem nr [...] z dnia 20 lipca 1976 roku /k. 19 akt osobowych/ o przyznaniu uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 23 pażdziernika 1975 roku "o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów w hitlerowskich obozach koncentracyjnych.

Bezsporną okolicznością w rozpatrywanej sprawie jest fakt, że W. M. w okresie od 26 marca 1945 roku do 10 lipca 1951 roku zatrudniony był w organach MO i BP w charakterze intendenta /KPMO Ł./ i Kierownika Referatu Kwaterunkowo - Eksploatacyjnego Służby Kwaterunkowo - Budowlanej Kwatermistrzostwa /WUBP R./ - zaświadczenie wydane przez Komendę Wojewódzką Policji w R. na podstawie akt osobowych.

Powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4, czyli takie, które w latach 1944 - 1956 pełniły funkcję i były zatrudnione m. in. w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa. W tej sytuacji można zgodzić się ze stanowiskiem Kierownika ds. Kombatantów, że w świetle przytoczonego przepisu W. M. powinien być pozbawiony uprawnień kombatanckich ze względu na zatrudnienie w organach Urzędu Bezpieczeństwa. Ta jednak okoliczność nie ma w sprawie znaczenia wobec informacji, że zaistniały okoliczności wymienione w art. 21 ust. 3 ustawy, który stanowi, że nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

Przedstawione przez skarżącego w toku postępowania dowody, a to:

- oświadczenie członków Zarządu Okręgu Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich w R. oraz członków Zarządu Powiatowego PSL w Ł., oraz:

- zaświadczenie J. N., członka Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, potwierdzone przez Zarząd Wojewódzki tego Związku w G., które potwierdzają, że w marcu 1945 roku W. M. został skierowany do pracy w Powiatowej Komendzie Milicji Obywatelskiej w Ł. przez dowództwo Batalionów Chłopskich i Powiatowy Zarząd Stronnictwa Ludowego.

Powyższe oświadczenia W. M. przedłożył wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się do tych dowodów, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów stwierdził, że odwołujący się został skierowany przez dowództwo Batalionów Chłopskich do Milicji. Stamtąd przeniósł się do Urzędu Bezpieczeństwa, co stanowi podstawę do pozbawienia go uprawnień kombatanckich.

Sąd uznał, że stanowisko Kierownika Urzędu zajęte zostało bez dogłębnego rozpatrzenia sprawy. Zaświadczenie wystawione przez Komendę Wojewódzką Policji w R. w dniu 04.05.2000 roku stwierdza, że W. M. był zatrudniony w organach MO i BP od 25 marca 1945 r. do 10.07.1951 roku, nie określając szczegółowo, w którym okresie przeszedł on do pracy w organach Bezpieczeństwa Publicznego. Kwestię tę wyjaśnia skarżący w piśmie z dnia 29 marca 2004 roku skierowanym do Sądu. ..."Prawda jest taka, że na polecenie dowództwa BCh i powiatowego Zarządu Stronnictwa Ludowego skierowany zostałem do pracy w Komendzie powiatowej Milicji Obywatelskiej do działu gospodarczego. Od 26 marca do stycznia 1949 roku pracowałem jako intendent w Powiatowej Komendzie MO w Ł. W styczniu 1949 roku rozkazem Komendanta zostałem przeniesiony do pracy w Służbie Kwaterunkowo - Budowlanej Kwatermistrzostwa Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R. Informuję, że w tym czasie nastąpiło połączenie służb kwatermistrzowskich MO i UB. Stąd też w zaświadczeniu Komendy Wojewódzkiej Policji w R. z dnia 4 maja 2000 roku jest stwierdzenie o mojej pracy w MO...".

Z tej informacji wynika, że skarżący nie miał wpływu na zmianę miejsca pracy, bowiem nastąpiło to w wyniku rozkazu komendanta. Tym bardziej nie miał wpływu na połączenie służb kwatermistrzowskich MO i UB. Okoliczność ta powinna być wyjaśniona w postępowaniu weryfikacyjnym, bowiem ma ona bezpośredni wpływ na ewentualne zachowanie przez skarżącego uprawnień kombatanckich.

Do postępowania weryfikacyjnego w sprawach kombatanckich stosuje się ogólne zasady postępowania administracyjnego. Zgodnie z tymi zasadami Kierownik Urzędu winien podjąć wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zacytowane wyżej informacje o skierowaniu skarżącego do pracy w MO przez organizacje niepodległościowe znane były Kierownikowi Urzędu przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Art. 77 k.p.a. wymaga od organu administracji państwowej, by w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Badanie stanu faktycznego w postępowaniu weryfikacyjnym nie ma zmierzać do nadania uprawnień kombatanckich, lecz ma polegać na zbadaniu, czy przesłanki dotychczasowego tytułu kombatanckiego pokrywają się z przesłankami honorowanymi przez ustawę z 1991 roku. Kodeks postępowania administracyjnego w przepisach art. m. in. 6 - 10 nakłada na organy administracji obowiązek podejmowania działań niezbędnych do dokładnego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw stron postępowania, a nadto mają czuwać nad tym, by uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. Mimo posiadanych informacji o skierowaniu skarżącego do Milicji Obywatelskiej, Kierownik Urzędu nie wezwał go o uzupełnienie dokumentacji, czy złożenia zeznań. Uprawnienia kombatanckie i związane z nimi świadczenia pieniężne stanowią szczególny przywilej należny osobom, które z narażeniem życia i zdrowia walczyły o suwerenność i niepodległość kraju. Ustawa o kombatantach stanowi, że kombatantom należny jest głęboki szacunek oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych. Staranność wymagana jest we wszystkich działaniach organów administracji, jednak w przypadku spraw kombatanckich, gdzie materiały dowodowe dotyczą zwykle zdarzeń sprzed kilkudziesięciu lat, a sprawy dotyczą osób, które ze względu na wiek i często stan zdrowia nie są w pełni sprawne, organ winien wykazać się szczególną starannością działania.

Z informacji przedstawionych przez skarżącego był on żołnierzem Batalionów Chłopskich od 1942 roku, co niewątpliwie jest podstawą do zachowania uprawnień kombatanckich. Czas skierowania go do organów MO /marzec 1945 roku/, to okres początku rozłamu w B.Ch., kiedy to niektóre oddziały podporządkowały się PKWN, współtworząc m. in. MO, a inne zachowały lojalność wobec Rządu R.P. na uchodźstwie. Latem 1945 roku, po utworzeniu Stronnictwa Ludowego większość żołnierzy BCh wstąpiła do niego/ Nowa Encyklopedia powszechna PWN tom 1/... Te fakty w połączeniu z życiorysem skarżącego mogą świadczyć, że zachodzą przesłanki do zastosowania przepisu art. 21 ust.3 ustawy o kombatantach.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy uzupełnić postępowanie dowodowe w przedmiocie zarzutów podniesionych przez skarżącego, tj. skierowania go do pracy w organach MO przez Zarząd Stronnictwa Ludowego, przy jednoczesnym ustaleniu, czy rzeczywiście w okresie zatrudnienia skarżącego doszło do połączenia służb kwatermistrzowskich MO i UB. Nie przesądzając merytorycznego rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że dopiero uzupełniony materiał dowodowy i jego ocena pozwolą na wydanie stosownej decyzji przy zastosowaniu ustawy o kombatantach.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał skargę za uzasadnioną i uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2002 roku nr 153 poz. 1269/. Stosownie do art. 152 w/w ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach orzekł po myśli art. 200 w/w ustawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - przepisy wprowadzające ustawę /Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1271/ .