Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 856/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 179 ust. 1, 5, 7  art. 186 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,  art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 października 2011 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji ds. Pomocy Materialnej Wydziału [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 175 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zw. § 4 ust. 1 i 4 oraz § 7 ust. 1, § 21 ust. 1, § 22 ust. 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...], stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...]" ze zm., Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu [...] nie przyznała J.D. stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie na semestr letni roku akademickiego [...] z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Uczelnianą Komisję

ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...].

W wyniku rozpatrzenia skargi J.D., Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wyrokiem [...], sygn. akt [...], uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznając, że naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego (art. 138 § 1 pkt 1, 107 § 3 oraz 7 i 77 Kpa) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i zobowiązał organ do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, co następnie winno zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w taki sposób, aby strona mogła zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku J.D. o przyznanie stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie, decyzją nr [...], z dnia [...], organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. Organ odwoławczy uznając rozstrzygnięcie za niezgodne z wnioskiem strony, decyzją nr [...] z dnia [...] uchylił decyzję pierwszoinstancyjną.

W wyniku kolejnego rozpatrzenia wniosku J.D., Wydziałowa Komisja ds. Pomocy Materialnej Wydziału Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu [...], decyzją nr [...], z dnia [...], wydaną w oparciu o art. 175 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w zw. z § 4 ust. 1 i 4 oraz § 7 ust. 1, § 21 ust. 1, § 22 ust. 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...], stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...]", nieprzyznała J.D. stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie w semestrze letnim roku akademickiego [...], uznając że dochód członków rodziny wnioskodawcy przekracza wymagane kryterium.

Od powyższej decyzji J.D. odwołał się, kwestionując ustalenia organu.

Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...], po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 175 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), § 7 ust. 1 i § 21 ust. 1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...]" oraz zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe oraz wysokości poszczególnych form pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ po wszechstronnym przeanalizowaniu odwołania i złożonego wraz

z wnioskiem kompletu dokumentów ustalił, że dochód na jednego członka w rodzinie studenta, przekracza podstawę naliczania określoną w zarządzeniu nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe oraz wysokości poszczególnych form pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...]. Zgodnie bowiem z zarządzeniem Rektora podstawa naliczania od [...] wynosi [...] zł., natomiast średni miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie J.D. wyniósł [...] zł.

Organ dokonując takich ustaleń wziął pod uwagę dochody matki studenta H.D. z [...] ([...] zł : 12 miesięcy = [...] zł w skali miesiąca) oraz dochód uzyskany przez ojca – W.D. ([...] zł - w skali miesiąca - renta). Sumując te dochody i dzieląc przez ilość osób w rodzinie otrzymał kwotę [...] zł, co nie kwalifikuje J.D. do otrzymania stypendium socjalnego i na wyżywienie. Siostra I.D. w roku [...] nie osiągnęła żadnych dochodów, co przedstawia zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...]. Dochodów J.D. z [...] organ nie uwzględnił, gdyż zarejestrował się on w Urzędzie Pracy jako bezrobotny w okresie od [...] do [...] (bez prawa do zasiłku ).

Organ stwierdził także, że w okresie [...] J.D. otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niniejsze świadczenie nie zostało uznane jako dochód uzyskany, gdyż świadczeń z pomocy społecznej nie wlicza się do dochodu i nie figuruje ono w katalogu dochodów uzyskanych.

Komisja Uczelniana stwierdziła nadto, że dochody ojca W.D. wyliczono w następujący sposób: dochodów z roku [...] nie uznano, gdyż w okresie [...] ojciec był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny z prawem do zasiłku od dnia [...] do [...], ale w dniu składania wniosku o stypendium ojciec nie pobierał już zasiłku, więc uznano to za dochód utracony.

W dniu [...] ojciec – W.D. otrzymał orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji do [...]. Datą powstania ww. niezdolności jest [...]. W związku z niezdolnością do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...], decyzją z dnia [...] przyznał W.D. rentę z wyrównaniem za okres [...]. Rentę ([...] zł.) uznano jako dochód uzyskany (zgodnie z § 18 ust. 3 pkt 4 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...]).

Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że J.D. dopuścił się zatajenia danych dotyczących dochodu uzyskanego przez ojca. We wniosku o przyznanie stypendium z dnia [...] wnioskodawca oświadczył, że podane we wniosku informacje oraz rodzaj dochodów i ich wysokości są kompletne i zgodne ze stanem faktycznym, że przedłożone zaświadczenia obejmują wszystkie dochody członków rodziny, żyjącej we wspólnym gospodarstwie domowym. Oświadczenie to J.D. podpisał dnia [...]. Wówczas ojciec otrzymywał już rentę, a fakt ten nie został ujawniony.

Reasumując, Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...] stwierdziła, że ponieważ średni miesięczny dochód na jedną osobę

w rodzinie wnioskującego wyniósł [...] zł, a dochód uprawniający do otrzymania stypendium ustalony Zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe oraz wysokości poszczególnych form pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] wynosi [...] zł, J.D. nie spełnia przesłanek do przyznania stypendium.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez J.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Według skarżącego w roku [...] dochód w przeliczeniu na jednego członka jego rodziny wyniósł [...] zł. Wyrównanie renty ojca faktycznie zostało wypłacone w roku [...] i nie powinno być wliczane do dochodu za rok [...]. Tak więc skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego podania.

W odpowiedzi na skargę Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu [...] przedstawiła przebieg sprawy i wniosła o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz.1365 ze zm.) prawo do otrzymania stypendium socjalnego ma tylko student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W myśl przepisu ust. 2 rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe. W ustaleniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o przyznanie wyżej określonych świadczeń pomocy materialnej rektor jest jednak ograniczony. Stosownie bowiem do przepisu ust. 3 art. 179 wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz wyższa, niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.).

Powyższa regulacja oznacza, że swoboda rektora w ustaleniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się m.in.

o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe jest ograniczona kwotami, ustalonymi w trybie przepisu art. 179 ust. 2.

W aktach sprawy znajduje się zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie ustalenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe oraz wysokości poszczególnych form pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...]. Zgodnie z tym zarządzeniem maksymalna wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, od [...], wynosi [...] zł. Tym samym zarządzeniem ustalono m.in. kwoty stypendium socjalnego, mieszkaniowego i na wyżywienie, przysługujące w zależności od wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta.

Przepis art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stanowi,

że miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się 1) dochodów, o których mowa w ust. 4 pkt 3, jeżeli student jest samodzielny finansowo, 2) świadczeń o których mowa w art. 173 ust. 1 (a więc wszelkich świadczeń z tytułu pomocy materialnej z budżetu państwa), 3) świadczeń otrzymywanych na podstawie Działania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego "Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne", 4) świadczeń pomocy materialnej dla uczniów otrzymywanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r.

Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Według ust. 4 przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, mieszkaniowe i na wyżywienie uwzględnia się dochody osiągane przez: 1) studenta, 2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, 3) rodziców, opiekunów prawnych i faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów do ich ukończenia oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek.

Zarazem przepis art. 179 w ust. 7 zawiera regulację, w myśl której w przypadku, gdy do ustalenia wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe przyjmuje się dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego, dochód ten ustala się na podstawie powierzchni użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych i wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego, ogłaszany na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 z późn. zm.). W przypadku uzyskiwania dochodów z gospodarstwa rolnego oraz dochodów pozarolniczych dochody te sumuje się.

Przytoczone regulacje oznaczają, iż ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym

w sposób wyczerpujący określa przesłanki ustalania przypadającego na osobę

w rodzinie studenta dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, mieszkaniowe i na wyżywienie, w tym przez odesłanie do stosowania zasad określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 179 ust. 4, 5, 6 i 7 ustawy.

W tym stanie rzeczy, zasadą jest, że dla ustalenia uprawnienia do ww. świadczeń przyznawanych studentom, bierze się pod uwagę dochód rodziny z roku, który poprzedza okres zasiłkowy. Zgodnie z przepisami art. 5 ust. 4 i 4a ustawy

o świadczeniach rodzinnych przy obliczaniu dochodu rodziny, uwzględnia się dochód utracony oraz dochód uzyskany. Definicję uzyskania i utraty dochodu zawiera art. 3

pkt 23 i 24 tej ustawy, w którym enumeratywnie wyliczone zostały te rodzaje źródeł dochodu, których utrata bądź uzyskanie powodują skutki dla wnioskujących

o świadczenia i dla świadczeniobiorców. Regulacje powyższe należy rozpatrywać

w kontekście definicji dochodu rodziny, podanej w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Żaden przepis ustawy nie ustala innej definicji dochodu rodziny. Zatem także regulacje dotyczące dochodu utraconego, jak i uzyskanego, rozpatrywać można tylko w odniesieniu do roku poprzedzającego okres zasiłkowy.

Zgodnie z art.186 ust.1 ustawy o szkolnictwie wyższym szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria

i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku

o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta, ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.

Przewidziane ww. cytowanym przepisie umocowanie rektora do ustalenia,

w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, nie obejmuje uprawnienia do wprowadzania innych niż ustawowo przewidziane zasad ustalania, przypadającego na osobę w rodzinie studenta, dochodu uprawniającego do ubiegania się o świadczenia pomocy materialnej.

W oparciu o załączone do zaskarżonej decyzji akta administracyjne stwierdzić należy, że organy dysponowały zatem danymi do ustalenia dochodu na osobę

w rodzinie skarżącego, a w szczególności do ustalenia dochodów rodziny, według zasad przewidzianych art. 179 ust. 5 i ust. 4 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy, przyjęcie innych zasad ustalania, przypadającego na osobę w rodzinie skarżącego dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne i stypendium na wyżywienie, stanowi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.

Podstawę orzekania w niniejszej sprawie oprócz przepisów ustawy Prawo

o szkolnictwie wyższym (odsyłającej do ustawy o świadczeniach rodzinnych) stanowił także regulamin ustalony zarządzeniem nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] w sprawie wprowadzenia w życie "Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...]". Potwierdza to treść decyzji wydanych przez oba organy rozpatrujące wniosek J.D.. Jakkolwiek Regulamin ten nie znajduje się w aktach sprawy, jest dostępny na stronie internetowej między innymi Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...].

Faktem jest, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołał się do konkretnego postanowienia Regulaminu przy ustalaniu dochodu rodziny J.D. "Rentę ([...] zł.) uznano jako dochód uzyskany (zgodnie z § 18 ust. 3 pkt 4 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...])".

Regulamin zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...] w § 18 ust. 3 pkt 4 stanowi, iż uzyskanie dochodu może być spowodowane wyłącznie uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego". Powyższy zapis stanowi powtórzenie art.3 pkt 24 lit.d ustawy o świadczeniach rodzinnych, faktycznie więc do wyliczenia dochodu zastosowany został przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wątpliwość budzi jednak sformułowanie użyte przy obliczaniu dochodu W.D.: "dochodów z roku [...] nie uznano, gdyż w okresie [...] Pana ojciec był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny z prawem do zasiłku od dnia [...] do [...] – w dniu składania wniosku o stypendium Pana ojciec nie pobierał już zasiłku, więc uznano to za dochód utracony. /.../ W związku z niezdolnością do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] decyzją z dnia [...] przyznał Panu W.D. rentę z wyrównaniem za okres [...] Rentę ([...] zł.) uznano jako dochód uzyskany".

Sformułowanie to pozwala sądowi na uznanie, że organy ustalając dochód rodziny J.D. kierowały się nie tylko zasadami wynikającymi z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz także postanowieniami § 17 ust.3 i § 18 ust.1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...]

(zarządzenie nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...]).

Stwierdzić należy, że postanowienia Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...],

w zakresie w jakim przewidują odmienne od ustawowych zasady ustalania dochodu, wydane są z przekroczeniem kompetencji ustalonych przepisem art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, co do zakresu treści będących przedmiotem regulacji tym aktem, oraz pozostają w sprzeczności z przewidzianymi art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 179 ust. 5 zasadami ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę studenta w rodzinie uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, mieszkaniowe i na wyżywienie.

Zgodnie z przepisem art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz

art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Tak więc, postanowienia Regulaminu pozostające w ewidentnej sprzeczności z regulacją ustawową, nie wiążą sądu i sąd odmawia zastosowania takich przepisów.

Takie stanowisko znajduje akceptację w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 21 września 2007 r., sygn. I OSK 1037/07-Lex Nr 382158).

Należy także nadmienić, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2009 r. sygn. akt P 45/08 (Dz. U. Nr 108, poz. 910) uznał za niezgodny z Konstytucją RP przepis § 17 ust. 2, wydanego na postawie art. 23 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz.881 ze zm.). W świetle powyższego, w orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtował się pogląd, iż powyższe rozporządzenie dotyczyć powinno jedynie szczegółowego sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, zaś § 18 rozporządzenia nie mieści się w zakresie przedmiotowym aktu, skutkiem czego uznać należy, że również ten przepis wydany został bez upoważnienia ustawowego. Przepis aktu wykonawczego wykraczający poza delegację ustawową i tym samym sprzeczny z ustawą, nie może stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej.

Pogląd taki wyraził, między innymi, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2008 r. w sprawie I OSK 1842/07 LEX nr 510165. Sąd ten stwierdził mianowicie, że regulacje materialnoprawne, a do takich należy przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm.), które swą treścią wykraczają poza charakter wykonawczy, wychodzą poza granice upoważnienia, co przesądza w rezultacie o niezgodności rozporządzenia z ustawą. Zawarta w § 18 ust. 1 tego rozporządzenia regulacja dotycząca uwzględnienia zmian w dochodach w innym, późniejszym okresie niż wynikający z definicji zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest sprzeczna z tą ustawową definicją.

Powyższe uwagi odnoszą się także do przepisów Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...]

w [...]. W konsekwencji ustalenia dochodu na osobę w rodzinie skarżącego oparte na zasadach określonych § 17 ust.3 i § 18 ust.1 Regulaminu, naruszają przepisy prawa materialnego rangi ustawowej: art. 179 ust. 5 i ust. 4 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, zgodnie z obowiązującymi zasadami postępowania administracyjnego, decyzja winna być wydana zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym obowiązującym w dacie wydawania decyzji. Zasada ta ulega jednakże modyfikacji, w przypadku gdy organ ma do czynienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia na konkretnie oznaczony czas. W niniejszej sprawie zachodzi właśnie taki przypadek. Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie w [...], a jego wniosek dotyczył przyznania stypendium na semestr letni roku akademickiego [...]. Na skutek długotrwałego postępowania administracyjnego rozstrzyganie jego sprawy uległo znacznemu opóźnieniu, co spowodowało zmianę niektórych przepisów prawnych stanowiących podstawę rozstrzygania. W takim przypadku podejmowane rozstrzygnięcia winny być oparte o przepisy obowiązujące w okresie, na który miało być przyznane świadczenie, chyba, że przepisy późniejsze (obowiązujące w dacie wydawania decyzji) są przepisami bardziej korzystnymi dla strony.

W niniejszej sprawie, ustalenie przez sąd, czy organy zastosowały właściwe przepisy, nie jest możliwe z uwagi na nieudostępnienie w aktach sprawy wszystkich aktów wykonawczych, wydanych przez Rektora Uniwersytetu [...], obowiązujących w okresie pomiędzy złożeniem wniosku, a rozstrzygnięciem sprawy.

Sąd uznał, że skoro obydwa organy, rozpatrując wniosek skarżącego, ustaliły taką samą wysokość dochodu przypadającego w [...] r. na osobę w rodzinie skarżącego, obydwa również opierały się na tych samych przepisach prawnych, stąd obydwie decyzje uznał za obarczone wadą naruszenia prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organy, uwzględniając powyżej przedstawioną ocenę sądu, ustalą dochód z roku poprzedzającego złożenie wniosku, a więc z roku [...], przypadający na osobę w rodzinie skarżącego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z pominięciem regulacji zawartej w § 17 ust.3 i 18 ust.1 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] z dnia [...] Rektora Uniwersytetu [...]. W przypadku zastosowania innego Regulaminu (obowiązującego w dacie składania wniosku przez skarżącego lub też, w okresie późniejszym), organy również pominą regulacje sprzeczne z przepisami ustawowymi.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.