Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 530/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 maja 2022 r., sygn. akt SKO Gd/6666/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

E. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 9 maja 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Kierownika Zespołu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (dalej: organ I instancji) z 8 listopada 2021 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy G.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wskazaną wyżej decyzją z 8 listopada 2021 r. organ I instancji, po rozpoznaniu wniosku E. W., odmówił jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na jej męża K. W.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni, jako żona osoby ze stwierdzonym stopniem niepełnosprawności, należy do kręgu osób uprawnionych do otrzymania przedmiotowego świadczenia, mąż wnioskodawczyni, K. W. został bowiem zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na postawie orzeczenia nr [...] z 29 lipca 2021 r. na okres do 31 lipca 2022 r. Niepełnosprawność istnieje od 9 marca 2012 r., tj. od momentu gdy osoba wymagająca opieki miała 46 lat. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkują wspólnie z 4- osobową rodziną brata, oddzielnie prowadząc gospodarstwo domowe. Pozostali członkowie rodziny nie mogą opiekować się mężczyzną z uwagi na wykonywanie pracy zarobkowej. Mąż skarżącej w 2012r. przeszedł dwa zawały serca, w wyniku czego konieczna była hospitalizacja i wszczepienie kardiowertera, została również wymieniona zastawka serca. Ponadto choruje on na nadciśnienie tętnicze, wrzody żołądka, które wywołują krwotoki oraz czerwienicę, tj. chorobę krwi, która prowadzi do białaczki.

Wnioskodawczyni w ramach sprawowanej nad mężem opieki zgodnie z oświadczeniem wykonuje takie działania, jak codzienna pomoc przy czynnościach higienicznych, prowadzenie do toalety, przygotowywanie ubrań i ubieranie, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń, codzienne przygotowywanie i podawanie lekarstw, posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, pomoc przy wizytach lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwienie spraw urzędowych, palenie w piecu, oklepywanie oraz czuwanie podczas snu.

Organ zwrócił uwagę na to, że świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga, dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo skutkowy nie istnieje. Następnie nadmieniono, że skarżąca posiada wykształcenie podstawowe, ma ukończony kurs kosmetyczki, jednak nigdy wcześniej nie pracowała zawodowo. Dodatkowo legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które powstało przed 21 rokiem życia. Jak wynika z zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy wnioskodawczyni była zarejestrowana bez prawa do zasiłku, a zgodnie z jej oświadczeniem w między czasie podejmowała prace dorywcze takie jak zbieranie jabłek, ogórków czy opiekowanie się dzieckiem. Od 2012r. sprawuje stałą opiekę się mężem, który jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia strony wymaga opieki całodobowej. Organ podkreślił, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i 27 K.r.o., w świetle których małżonkowie są obowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspakajania jej potrzeb, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność.

Organ I instancji nadmienił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem wejścia w życie niniejszego orzeczenia nie jest ani uchylenie przedmiotowego przepisu, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. W ocenie organu Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niedoskonałości jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Treść analizowanego przepisu jest jednoznaczna i klarowna w swej treści. Tym samym organ właściwy stosując jasny w swej treści przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie jest uprawniony do odstąpienia od wykładni językowej tego przepisu na rzecz wykładni systemowej lub celowościowej. W świetle powyższego organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 9 maja 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Oceniając zaskarżoną decyzję w kontekście ustalonych okoliczności, Kolegium doszło do wniosku, że organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, jednakże dokonało odmiennej od organu I instancji oceny przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, przychylając się do stanowiska sądów administracyjnych, które z uwagi na Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, coraz częściej wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W rezultacie, zdaniem Kolegium, świadczenia należało odmówić z uwagi na niespełnienie przesłanek art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym przyznanie świadczenia uzależnione jest od rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania go z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest niemożliwe. Kolegium doszło tymczasem do wniosku, że podejmując się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, skarżąca nie była zmuszona do rezygnacji z aktywności zawodowej. Mąż wnioskodawczyni został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym od dnia 23 czerwca 2021 r., natomiast udokumentowana praca zarobkowa wnioskodawczyni miała miejsce w 1995 r. Jako osoba bezrobotna skarżąca była zarejestrowana do 2014 r. W trakcie wywiadu środowiskowego oraz w pismach kierowanych do organu I instancji podała, że do 2019 r. podejmowała się prac dorywczych przy zbiorze owoców i warzyw oraz jako opiekunka dziecka, a po raz ostatni miała pracować w ten sposób w 2019 r. Okoliczność ta nie została jednak przez skarżącą w żaden sposób udowodniona, czy choćby uprawdopodobniona. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko wówczas, gdy nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej, bo nie był w stanie jej wykonywać i jednocześnie opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ odwoławczy podkreślił, że nawet, gdyby uznać, iż skarżąca rzeczywiście w 2019 r. podejmowała się wykonywania prac zarobkowych, to pomiędzy zakończeniem aktywności zawodowej, a uznaniem jej męża za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym nie zachodzi korelacja czasowa.

Zdaniem Kolegium w przypadku strony trudno też mówić o konieczności niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem, gdyż stan męża i zakres opieki przez skarżącą świadczonej nie wyklucza wykonywania pracy zarobkowej. Nadto wnioskodawczyni złożyła w toku postępowania niespójne oświadczenia w zakresie możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni podała, że jej stan zdrowia nie pozwala na zatrudnienie. W piśmie z dnia 22 października 2021 r. podała wprawdzie, że byłaby skłonna podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad mężem, a w piśmie z dnia 25 października 2021 r. podała, że nie może podjąć zatrudnienia, gdyż chce opiekować się mężem, jednakże zapewnienia te są, w ocenie Kolegium mało wiarygodne.

Nadto w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że mąż strony porusza się samodzielnie i samodzielnie je, sporadycznie wymaga pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu. Wymaga przygotowania posiłków i podania leków. Skarżąca pomaga przy czynnościach higienicznych, ćwiczeniach, dba o prawidłowy przebieg leczenia, wychodzi z mężem na spacery lub do kościoła. Pozostałe czynności wskazane przez wnioskodawczynię związane są z prowadzeniem domu. Nie należy ich uwzględniać w zakresie czynności opiekuńczych, bowiem strona wraz z mężem prowadzą jedno gospodarstwo domowe. Zdaniem organu II instancji zakres czynności stricte opiekuńczych nie jest na tyle szeroki, by skarżąca nie mogła pogodzić opieki z wykonywaniem pracy zarobkowej. Zważywszy na problemy zdrowotne wnioskodawczyni, gdyby miała podjąć zatrudnienie, to najprawdopodobniej i tak nie szukałaby pracy na pełen etat. Najprawdopodobniej mogłaby więc pracować zarobkowo i jednocześnie świadczyć opiekę dla męża. Zauważono również, że nadmienienie w orzeczeniu o niepełnosprawności, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie oznacza automatycznie, że osoba ta wymaga wielogodzinnej, nieprzerwanej obecności opiekuna. Kolegium podkreśliło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić po ustaleniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki, przy czym związek ten musi być bezpośredni i ścisły. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze albo dodatkowe źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W rozpatrywanej sprawie, na podstawie przywołanych wyżej okoliczności faktycznych, Kolegium stwierdziło, że brak związku przyczynowo — skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem skarżącej a rezygnacją z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię nie budzi wątpliwości. Strona nie zrezygnowała bowiem z aktywności zawodowej w związku z podjęciem się sprawowania opieki nad mężem. Wątpliwym jest również, by aktualnie była zainteresowana rozpoczęciem aktywności zawodowej. Z kolei stan zdrowia osoby wymagającej opieki oraz zakres jej sprawowania nie wyklucza w ocenie Kolegium pogodzenia z nią pracy zawodowej.

Na powyższą decyzję strona, działając poprzez ustanowionego pełnomocnika, wniosła skargę, podnosząc w niej zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny nie zakwestionował faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad jej mężem a także zakresu czynności, które zostały wymienione w oświadczeniu. Organ dokonał w ocenie skarżącej pobieżnej oceny zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Fakt, iż mąż strony wymaga stałej i długotrwałej opieki został potwierdzony w orzeczeniu wyspecjalizowanej instytucji o jego stopniu niepełnosprawności. Wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy - w ocenie skarżącej dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022r., poz. 615), zwanej dalej "ustawą", a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż

do ukończenia 25. roku życia.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji - a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie niepodejmowania - zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (mężem), w tym również rozważenie tego, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej męża opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Przy czym należy podkreślić, że chodzi tu o obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia w ogóle. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 29 lipca 2021 r., zgodnie z którym K. W. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na okres do dnia 31 lipca 2022 r.

W sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy w dniu 13 października 2022 r., z którego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który cierpi na czerwienicę, przeszedł operację tętniaka aorty i implementacji zastawki aortalnej, nadto jak wskazuje skarżąca, często ulega on zasłabnięciom, ma krwotoki i opuchnięcia kończyn. Mąż skarżącej samodzielnie się porusza i spożywa posiłki, sporadycznie wymaga pomocy przy ubieraniu się, przy przygotowaniu posiłków i podawaniu leków. Skarżąca podaje mężowi lekarstwa, pomaga przy kąpaniu, obcinaniu paznokci, przygotowuje posiłki i wychodzi na spacery.

Większy zakres wykonywanych czynności skarżąca przedstawiła w składanych w toku postępowania oświadczeniach, wymieniając także prowadzenie do toalety w razie potrzeby, mierzenie ciśnienia, ćwiczenia fizyczne, wizyty lekarskie, masaże, czuwanie podczas snu, sprzątanie, pranie i prasowanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych i opłacanie rachunków.

W wywiadzie skarżąca oświadczyła, że nigdy nie pracowała a stan jej zdrowia nie pozwala jej na zatrudnienie. Posiada przy tym orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, choruje na padaczkę, miała udar mózgu, a także depresję.

Skarżąca ma wykształcenie podstawowe. Z zaświadczenia wydanego przez Powiatowy Urząd Pracy wynika, że posiadała ona status osoby bezrobotnej lub poszukującej pracy od 1993 r. do 1 stycznia 2014 r., przy czym w 2013 r. zawarła kontrakt socjalny, w ramach którego - jak podaje skarżąca ukończyła kurs kosmetyczny. Obecnie skarżąca korzysta z ubezpieczenia męża.

W ocenie Sądu, zgodzić należy się z Kolegium, że skarżąca podejmując się opieki nad mężem nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, gdyż od lat nie była ona aktywna zawodowo. Skarżąca oświadczyła co prawda, że do 2019 roku podejmowała się prac dorywczych i opiekuńczych, nie przedstawiła jednak dowodów na wykonywanie tych prac. Nadto zauważyć należy, że zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, mąż skarżącej jest niepełnosprawny od 2012 r., jednak ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od czerwca 2021 r., zatem około dwóch lat po wskazanym przez skarżącą zaprzestaniu podejmowania się prac.

Uwzględnienia natomiast wymaga, że w toku postępowania strona składała niespójne oświadczenia w zakresie przyczyn niepodejmowania pracy. Jednakże w trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca wyraźnie wskazała, że nie pracowała zawodowo, gdyż ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności i stan zdrowia nie pozwala jej na zatrudnienie. Ze złożonego oświadczenia z 25 października 2021 r. wynika przy tym, że od dzieciństwa cierpi na ataki padaczki i po ukończeniu przez nią szkoły podstawowej rodzice poinformowali ją, że z uwagi na stan zdrowia, nie będzie podejmowała ona pracy. Powyższe wskazuje na pozostawanie skarżącej w przeświadczeniu, że stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej, mimo, że z posiadanego przez nią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 24 maja 2021 r. wynika, że mogłaby podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych. Powyższe w ocenie Sądu wskazuje, że powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia jest w istocie stan jej zdrowia.

Kwestią sporną na gruncie niniejszej sprawy pozostaje uznanie, czy stan zdrowia męża skarżącej oraz zakres sprawowanej przez nią opieki wymaga rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że z uwagi na powyższy wywód, nie można zgodzić się ze skarżącą, że ustalenie to ma istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Skoro bowiem zebrane w sprawie dowody wskazują, że skarżąca nie zaprzestała wykonywania zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad mężem, a nie podejmowała zatrudnienia ze względu na stan swojego zdrowia, stanowi to już o zasadności stwierdzenia, że nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy. Nadto czynności polegające na pomocy poprzez podanie lekarstwa, zmierzenie ciśnienia i realizację recept, towarzyszenie przy wizytach lekarskich, pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu i wychodzeniu na spacery i ćwiczeniach nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Powyższe wykonywane przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki czynności przy odpowiedniej ich organizacji mogłyby być wykonywane przed lub po pracy.

Natomiast wskazane przez skarżącą czynności w postaci przygotowania posiłków, prania, prasowania, sprzątania czy robienia zakupów i załatwiania spraw urzędowych oraz palenie w piecu stanowią zwykłe czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad mężem.

Sąd wskazuje, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna. Takich okoliczności jednak w sprawie nie stwierdzono, zważywszy na samodzielność męża skarżącej.

Zaznaczyć należy, że opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres musi wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a nie tylko dotychczasowej pracy, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną, faktyczną i konieczną opieką, musi być realny i bezpośredni.

Raz jeszcze należy zatem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Nie zachodzi bowiem wówczas wymagana ustawą przesłanka przyznania świadczenia, jaką jest rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być rzeczywisty. W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną - z uwagi na niepełnosprawność męża -opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.

Zaznaczyć należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo -skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

W rozpoznawanej sprawie wątpliwości Sądu budzi jedynie możliwość pozostawania przez męża skarżącej samego w domu, gdyż jak twierdzi skarżąca cierpi on na częste zasłabnięcia, krwotoki i opuchnięcia nóg, które mogą wymagać stałej obecności osoby trzeciej w celu zabezpieczenia jego potrzeb życiowych, w tym prowadzenia go do toalety w przypadku zaistnienia takiej potrzeby. Należy jednakże podkreślić, że nawet uznanie, że mąż skarżącej wymaga jej stałej obecności, nie wpływa na gruncie niniejszej sprawy na jej wynik, gdyż jak już wcześniej wskazano brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością opieki nad mężem a niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą, która pozostawała nieaktywna zawodowo.

Sąd zaakceptował przy tym stanowisko organu odwoławczego dotyczącego interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy, w związku utratą przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jednolite stanowisko sądów administracyjnych, które Sąd w pełni podzielił, wskazuje jednoznacznie, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ust. 1b ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Tym samym wbrew stanowisku organu I instancji, przepis art. 17 ust. 1b ustawy, na gruncie niniejszej sprawy nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na powstanie niepełnosprawności po ukończeniu przez męża skarżącej nie tylko 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1) ale też 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2).

Mając jednak na uwadze, że nie zostały spełnione przesłanki art. 17 ust. 1 ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.