Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2566/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust.3, art. 137, art. 216
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 223/17 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 223/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę K. S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości.

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia 5 maja 2014 r. S. R. wniósł o potwierdzenie prawa własności nieruchomości rolnych stanowiących gospodarstwo rolne nr [...] w T., nadane J. R. Aktem nadania nr [...] z dnia [...] sierpnia 1947 r. i oznaczonych w Orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania Nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r. jako działki nr [...] o powierzchni łącznej 11,0632 ha, położonych w T., gmina S., powiat K., w tym: roli - 9,4990 ha, łąki - 1,4677 ha i gruntów zabudowanych wraz z częścią budynku mieszkalnego. Wskazał, że jego ojciec – J. R. nabył w roku 1947 prawo własności ww. nieruchomości rolnych, nadto wystąpił o nieodpłatny ich zwrot, głównie gruntów niezabudowanych lub zwrot podobnej nieruchomości (gruntu).

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...], Starosta Koszaliński odmówił wszczęcia postępowania "w zakresie potwierdzenia prawa własności nieruchomości i uregulowania prawa własności nieruchomości" na wniosek S. R. Jednocześnie pismem z dnia 4 czerwca 2014 r. organ zawiadomił wnioskodawcę i Agencję Nieruchomości Rolnych o wszczęciu postępowania w zakresie żądania zwrotu ww. nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...], Starosta Koszaliński odmówił M. M., J. R., K. S., D. R., A. i R., G. R. i S. R. zwrotu nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne nr [...] w T., nadanej J. R. Aktem nadania nr [...] z dnia [...] sierpnia 1947 r. i oznaczonej w Orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania Nr [...] z dnia [...] listopada 1947 r., jako działki nr [...] o pow. łącznej 11,0632 ha w T., gmina S., powiat K. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że nie odnaleziono dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R., a dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności nie mogą przesądzać o możliwości zastosowania trybu zwrotu nieruchomości wynikającego z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Po rozpatrzeniu odwołań S. R., D. R., G. R. i K. S., Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., znak: [...], uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wskazał, że organ I instancji winien w szczególności ustalić treść żądania (wniosku), następnie - czy istnieją przepisy prawa materialnego, które pozwalają na rozstrzygnięcie w przedmiocie tego żądania, a w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, umorzyć postępowanie.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., znak [...], Starosta Koszaliński umorzył jako bezprzedmiotowe ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Starosta podniósł, że w sprawie brak jest przedmiotu postępowania w postaci sprawy administracyjnej, która mogłaby zostać rozstrzygnięta decyzją merytoryczną o zwrocie nieruchomości, co wynika z faktu, że w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego nie stwierdzono istnienia dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R. na podstawie aktu prawnego, który w dacie utraty własności mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności nie mogą przesądzać o możliwości zastosowania art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli S. R., K. S. i G. R., zarzucając między innymi, że w toku prowadzonego postępowania nie przeprowadzono wszystkich dowodów, a decyzja została wydana na podstawie niekompletnego materiału dowodowego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję Starosty Koszalińskiego. W uzasadnieniu przywołał art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazał, że zwrotowi podlegają nieruchomości wywłaszczone na podstawie różnych ustaw, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Katalog przypadków, w których może dojść do zwrotu nieruchomości, rozszerza art. 216 u.g.n., który stanowi normę o charakterze szczególnym i nie podlega interpretacji rozszerzającej. Skuteczność żądania zwrotu nieruchomości w pierwszej kolejności zależy zatem od tego, czy akt prawny, w oparciu o który dokonano jej przejęcia, mieści się w katalogu wskazanym w tym przepisie. Przesłankami niezbędnymi dla rozpoznania sprawy zwrotu nieruchomości na drodze postępowania administracyjnego, na podstawie powołanych przepisów, jest ustalenie czy wnioskodawcy (poprzednikowi prawnemu) przysługiwało prawo własności określonej nieruchomości oraz czy dana osoba została jej pozbawiona na skutek władczego działania organów administracji poprzez wydanie stosownego aktu administracyjnego. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego, ale nie oznacza to, że brak takiego dowodu może rodzić domniemania istnienia przesłanek z przepisu art. 216 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1198/13).

Starosta Koszaliński ustalił, że J. R. był właścicielem gospodarstwa, o zwrot którego ubiegają się jego spadkobiercy. W toku postępowania podjął czynności mające na celu poznanie losów nieruchomości wnioskowanych do zwrotu, pomimo tego nie udało się ustalić podstaw ich przejęcia. Utraty własności w drodze wywłaszczenia nie potwierdzają również przedłożone przez K. S. w toku postępowania odwoławczego kopie dokumentów. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Wojewoda podzielił ustalenia i oceny dokonane przez Starostę Koszalińskiego. Z decyzji Starosty wynika, że umorzenie postępowania nastąpiło wobec braku dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R., na podstawie aktu prawnego, który mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Zdaniem Wojewody wnioskowane do zwrotu nieruchomości nie zostały przejęte, względnie nabyte, na rzecz Skarbu Państwa na podstawie żadnego z aktów prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n. Organ I instancji przeprowadził w tym zakresie szczegółowe postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, słusznie wskazując, iż niedopuszczalne jest stosowanie przepisów o wywłaszczeniu do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa bez żadnego tytułu prawnego, co do których nie wydano decyzji administracyjnych skutkujących utratą własności. Dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności nie mogą przesądzać o możliwości zastosowania trybu zwrotu nieruchomości wynikającego z ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym zakresie niezbędne jest dysponowanie dowodami pozwalającymi bezspornie i jednoznacznie zweryfikować tę okoliczność w sposób pozytywny.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła K. S., opisując w uzasadnieniu historię i losy przedmiotowego gospodarstwa rolnego J. R., której końcowym efektem było przekazanie i przejęcie tej nieruchomości przez Agencję Nieruchomości Rolnych, a więc Skarb Państwa, na mocy decyzji Wojewody Koszalińskiego z dnia [...] października 1992 r. o likwidacji i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorstw państwowych Kombinatu PGR w T. i przekazaniu posiadanych przez nie gruntów do Zasobu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w rezultacie postępowania, którego przedmiotem był wniosek skarżącej i innych spadkobierców o nieodpłatny zwrot nieruchomości składających się na gospodarstwo rolne J. R., nadane mu na własność w 1947 r. w trybie obowiązujących ówcześnie przepisów. Końcowym rezultatem tego postępowania jest jego umorzenie w wyniku ustalenia, iż wobec tego gospodarstwa i wchodzących w jego skład nieruchomości nie były podejmowane przez organy administracyjne żadne decyzje administracyjne ani inny akt, jak również nie były podejmowane żadne inne formalne działania, których celem i rezultatem miałoby być odjęcie ich własności J. R. (lub jego spadkobiercom), jak również przyjęcie tej własności przez Skarb Państwa.

Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie organy obu instancji przeprowadziły obszerne i wnikliwe postępowania dowodowe, ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne, które potwierdziły okoliczności podnoszone przez skarżącą i innych uczestników postępowania. Podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organy prowadzące postępowanie, iż w okolicznościach sprawy, które zostały ustalone w toku przedmiotowego postępowania, organ nie ma podstaw do jej rozstrzygnięcia w granicach prowadzonego postępowania, a to z tego powodu, że nie może tu być zastosowany tryb z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami albowiem wskazywane przez wnioskodawców nieruchomości nie zostały przyjęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy o gospodarstwie nieruchomościami, jak również innych ustaw wskazanych w art. 216 tej ustawy.

Kluczową kwestią w niniejszej sprawie było udokumentowanie podstawy utraty prawa własności przez J. R., co determinuje sposób dochodzenia roszczenia przez jego spadkobierców. Sąd I instancji podał, że podstawą działania organów administracyjnych w sprawie są przepisy prawa materialnego zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, "u.g.n.", oraz przepisy postępowania zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd ten zauważył, że organy słusznie przytoczyły i omówiły art. 136 ust. 3, art. 137 oraz 216 u.g.n., z prawidłową konkluzją, iż przepisy te nie mogą zostać zastosowane w przedmiotowej sprawie albowiem nieruchomość, o której zwrot ubiega się skarżąca i pozostali spadkobiercy J. R., nie została wywłaszczona ani też przyjęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie określonym w u.g.n. jak i pozostałych ustawach wskazanych w art. 216 u.g.n.

Na podstawie dokumentów zawartych w aktach formalno-prawnych regulacji wsi T. pozyskanych z archiwum Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej organ I instancji ustalił, iż w latach 1949-1957 miało miejsce kilka regulacji gromady T., w wyniku których doszło do wymiany gruntów pomiędzy uczestnikami regulacji - właścicielami nadanych gospodarstw, czyli rolnikami indywidualnymi a rolniczym zespołem spółdzielczym, którego członkiem był również J. R. W 1956 r. J. R. wystąpił ze Spółdzielni w T. (Protokół ogólnego zebrania Spółdzielni z dnia [...].09.1956 r.), która została zlikwidowana z dniem [...] marca 1957 r. Wskutek uchwały ogólnego zebrania członków przyznano mu zwrotny wkład gruntowy. Zgodnie z wykazem oświadczeń uczestników przebudowy gromady T. z roku 1957, J. R. życzył sobie otrzymać grunt w miejscu starego stanu posiadania o powierzchni 9 ha. J. R. otrzymał wówczas prawdopodobnie gospodarstwo rolne nr [...] obejmujące działki nr [...] i 1/13 część działki nr [...]. Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, w tym dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., organ I instancji ustalił, iż J. R. zmienił miejsce zamieszkania w związku z nabyciem na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1958 r. nieruchomości od S. i Z. L., stanowiącej grunty rolne o powierzchni 7,40 ha wraz z zabudowaniami, stanowiące gospodarstwo rolne nr [...] położone w S. Z faktu tego pośrednio wynika moment opuszczenia nabytego wcześniej na podstawie aktu nadania nr [...] z dnia [...] września 1947 r. gospodarstwa rolnego w T. lub gruntów objętych przez J. R. w wyniku wymiany i regulacji, gdyż objął on zakupione gospodarstwo w S. Przemawia za tym także brak nazwiska J.. R. jako właściciela gospodarstwa w T. w dokumentach z regulacji wsi T. Zgodnie z rejestrem pomiarowym sporządzonym w 1959 r., gospodarstwo rolne nr [...] (według numeracji wynikającej z aktu nadania nr [...]) opisane jest w rejestrze pod poz. [...], jako wolne; gospodarstwo rolne nr [...], które prawdopodobnie otrzymał w 1956 r. zostało również opisane jako wolne pod poz. [...]. Również w alfabetycznym spisie właścicieli ułożonym w 1959 r. brak jest nazwiska J. R. jako właściciela gospodarstwa w T. Zdaniem organu, domniemywać należy, iż J. R. opuścił gospodarstwo rolne w T. przed rokiem 1959, czyli przed sporządzeniem rejestru pomiarowego gospodarstw. Nie wynika z tego jednak, w jakim trybie utracił własność gruntów, tj. czy został zmuszony do ich opuszczenia, czy też uczynił to dobrowolnie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, opuszczając gospodarstwo w roku 1958, jej dziadek oddał w dzierżawę część zabudowaną gruntów na rzecz innego rolnika, a pozostałe zostały mu bezprawnie zabrane i włączone w skład gruntów Państwowego Gospodarstwa Rolnego w M. - na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1964 r., nr [...], oraz z dnia [...] sierpnia 1965 r., nr [...]. Wobec tych ustaleń – zdaniem Sądu I instancji, powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do uznania, iż miało miejsce wywłaszczenie J. R. z posiadanych gruntów i przejęcie ich na rzecz Skarbu Państwa.

W ponownie prowadzonym postępowaniu złożono operat techniczny dotyczący aktualizacji i wymiany gruntów wsi T. pochodzący z 1960 r. oraz dokumenty archiwalne PRN w K. dotyczące reformy rolnej i zagospodarowania gospodarstw ekonomicznie zaniedbanych z lat 1963 – 1964 r. Z dokumentów tych również nie wynika, iż utrata własności nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania nastąpiła w wyniku wywłaszczenia bądź przejęcia w trybie u.g.n. lub którejkolwiek ze wskazanych w art. 216 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. ustawy.

W tej sytuacji wniosek spadkobierców J. R. nie mógł być rozpatrzony w trybie przepisów o zwrocie nieruchomości zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności, tj. ustalenie, iż grunty te (nieruchomości) były użytkowane przez Państwowe Gospodarstwo Rolne i wchodziły w jego skład, a po likwidacji tych gospodarstw zostały włączone do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi, a w końcu – zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, nie dają podstawy do zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 u.g.n. Brak jest w sprawie podstaw do zastosowania przepisów o wywłaszczeniu i zwrocie nieruchomości do nieruchomości przejętych na Skarb Państwa bez żadnego tytułu prawnego, co do których nie wydano decyzji administracyjnych skutkujących utratą własności. Nie wyklucza to jednak dochodzenia przez zainteresowane strony swoich roszczeń i praw w innym trybie czy też w drodze postępowania cywilnego – na co organy zwróciły uwagę w wydanych rozstrzygnięciach. Zdaniem Sądu I instancji w sprawie nie został też wydany inny akt prawny umożliwiający pozytywne załatwienie wniosku spadkobierców J. R. o zwrot nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. S., reprezentowana przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., przez błędną ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego (a w istocie brakach w ustaleniach stanu faktycznego) z pominięciem mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że skarżąca w swoich pismach wskazywała na liczne zbiory dokumentów i akt, w których znajdują się dokumenty dotyczące sprawy, a do których to akt i dokumentów nie wszystkich organ zarówno I jak i II instancji nie zwrócił się o ich przedłożenie do właściwych podmiotów i organów, co skutkowało błędnym i przedwczesnym przyjęciem, że brak jest w ogóle dokumentu ilustrującego formę i podstawę wywłaszczenia J. R., co skutkowało oddaleniem skargi;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa znamionujące się tym, że mimo braku działania organów I i II instancji z urzędu, co do zbiorów dokumentów i akt jakie wskazywała skarżąca, bezwiednie, wykonując jedynie w części swój obowiązek działania z urzędu, umorzyły one postępowanie administracyjne mimo braku wyjaśnienia istotnych okoliczności, czego Sąd I instancji nie wziął pod rozwagę;

W odpowiedzi na skargę kasacyjną S. R. podtrzymał skargę złożoną przez K. S.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej żadna ze stron nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, której zrzekła się K. S.

Ze skargi kasacyjnej, której granicami jest związany Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369), "p.p.s.a.", wynika, że skarżąca kasacyjnie oparła skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie wskazanej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., to jest zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chcąc podnieść zarzuty uchybienia przepisom proceduralnym strona powinna uwzględnić przy konstruowaniu takich zarzutów, że w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podstawa kasacyjna obejmująca zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczna (tj. prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej) jedynie w przypadku, gdy zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie, że taki potencjalny istotny wpływ na rozstrzygnięcie zachodzi, należy również do strony, gdyż w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do zastępowania jej w prawidłowym formułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ani przedstawiać argumentów na ich poparcie, jeśli skarżący tego nie uczynił.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., przez błędną ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, skarżąca kasacyjnie zarzuciła, że w swoich pismach wskazywała na liczne zbiory dokumentów i akt, w których znajdują się dokumenty dotyczące sprawy, co do których to akt i dokumentów organ zarówno I jak i II instancji nie zwrócił się o ich przedłożenie do właściwych podmiotów i organów, co w jej ocenie skutkowało błędnym i przedwczesnym przyjęciem, że brak jest w ogóle dokumentu ilustrującego formę i podstawę wywłaszczenia J. R. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazała dokumenty i zbiory, w których według jej wiedzy znajdują się dokumenty istotne dla właściwego merytorycznego rozpoznania sprawy. Podniosła, że z uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji nie wynika, by organy zwróciły się do stosownych podmiotów o przedstawienie wszystkich wskazanych zespołów akt czy dokumentów celem ich analizy, co w jej ocenie narusza art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Podnosząc ów zarzut skarżąca kasacyjnie nie wskazała jednocześnie, których konkretnie spośród wskazanych przez nią w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dowodów organy nie przeprowadziły oraz nie wykazała, że ich nieprzeprowadzenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając ów zarzut w skardze kasacyjnej dokonała wykładni ww. przepisów prawa, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i literaturę przedmiotu.

Zarzut ten nie jest zasadny. Zauważyć należy, że jak wynika z akt sprawy, organy przeprowadziły szczegółowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie czy i na jakiej podstawie prawnej zostało przejęte na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne J. R. Organy, wypełniając ciążący na nich obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej, przeprowadziły w własnej inicjatywy postępowanie dowodowe mające na celu prawidłowe ustalenie powyższej okoliczności, a ponadto przeprowadziły też dowody zawnioskowane przez skarżącą. Sama skarżąca w skardze wniesionej do Sądu I instancji stanowczo twierdziła, że jedyną decyzją przejmującą na Skarb Państwa grunty orne i zabudowane w T. będące własnością J. R. jest decyzja Wojewody Koszalińskiego z dnia [...] października 1992 r. o zlikwidowaniu z dniem 31 października 1992 r. i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorstw państwowych Kombinatu Państwowych Gospodarstwa Rolnych w T. w celu przekazania majątku do zasobów Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącej kasacyjnie, przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne w niczym nie uchybia art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a wydane decyzje spełniają wymogi art. 107 § 3 k.p.a., co Sąd I instancji prawidłowo ocenił. W uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji organy wskazały dowody, które legły u podstaw poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Także Sąd I instancji dokonał pełnej analizy dowodów zebranych w sprawie, w tym zarówno dowodów przeprowadzonych przez organ z własnej inicjatywy, jak i dowodów zawnioskowanych przez skarżącą oraz dokumentów przez nią przedłożonych. Mimo to, co nie jest okolicznością kwestionowaną przez skarżącą kasacyjnie, nie udało się ustalić podstaw przejęcia przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność J. R. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, prawidłowo w tej sytuacji Sąd I instancji przyjął, że organy obu instancji przeprowadziły obszerne i wnikliwe postępowanie dowodowe, ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne, które zresztą potwierdziły okoliczności podnoszone przez skarżącą i innych uczestników postępowania co do tego, że przekazanie gruntów stanowiących gospodarstwo rolne J. R. do PGR-u T. nastąpiło bez zachowania wymaganej prawem formy decyzji administracyjnej, a później gospodarstwo to zostało przekazane Skarbowi Państwa ww. decyzją Wojewody Koszalińskiego z dnia [...] października 1992 r. o zlikwidowaniu z dniem 31 października 1992 r. i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorstw państwowych Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w T., którą to decyzją przekazano majątek ww. Kombinatu do zasobów Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie było udokumentowanie podstawy utraty prawa własności przez J. R., co determinuje sposób dochodzenia roszczenia przez jego spadkobierców. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy prawa materialnego zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.), dalej "u.g.n.", oraz przepisy postępowania zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, a to art. 136 ust. 3, art. 137 oraz 216 u.g.n. Przepisy te nie mogą jednak zostać zastosowane w sprawie albowiem nieruchomość, o której zwrot ubiega się skarżąca i pozostali spadkobiercy J. R., nie została wywłaszczona ani też przyjęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie określonym w u.g.n. jak i pozostałych ustawach wskazanych w art. 216 u.g.n.

W sprawie przeprowadzono dowód z dokumentów zawartych w aktach formalno-prawnych regulacji wsi T. pozyskanych z archiwum Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, na podstawie których ustalono, że w latach 1949-1957 miało miejsce kilka regulacji gromady T., w wyniku których doszło do wymiany gruntów pomiędzy uczestnikami regulacji - właścicielami nadanych gospodarstw, czyli rolnikami indywidualnymi a rolniczym zespołem spółdzielczym, którego członkiem był również J. R. W 1956 r. J. R. wystąpił ze Spółdzielni w T., co wynika z Protokółu ogólnego zebrania Spółdzielni z dnia [...].09.1956 r. Spółdzielnia została zlikwidowana z dniem [...] marca 1957 r. Wskutek uchwały ogólnego zebrania członków przyznano mu zwrotny wkład gruntowy. Na podstawie wykazu oświadczeń uczestników przebudowy gromady T. z roku 1957 ustalono, że J. R. życzył sobie otrzymać grunt w miejscu starego stanu posiadania o powierzchni 9 ha i otrzymał wówczas prawdopodobnie gospodarstwo rolne nr [...] obejmujące działki nr [...] i 1/13 część działki nr [...]. Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, w tym dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. ustalono, że J. R. zmienił miejsce zamieszkania w związku z nabyciem na podstawie umowy sprzedaży z dnia 15 kwietnia 1958 r. nieruchomości od S. i Z. L. stanowiącej grunty rolne o powierzchni 7,40 ha wraz z zabudowaniami, stanowiące gospodarstwo rolne nr [...] położone w S. Przyjęto, że z faktu tego pośrednio wynika moment opuszczenia nabytego wcześniej na podstawie aktu nadania nr [...] z dnia [...] września 1947 r. gospodarstwa rolnego w T. lub gruntów objętych przez J. R. w wyniku wymiany i regulacji, gdyż objął on zakupione gospodarstwo w S. Uznano, że przemawia za tym także brak nazwiska J. R. jako właściciela gospodarstwa w T. w dokumentach z regulacji wsi T. Na podstawie rejestru pomiarowego sporządzonego w 1959 r. ustalono, że gospodarstwo rolne nr [...] (według numeracji wynikającej z aktu nadania nr [...]) opisane jest w rejestrze pod poz. [...], jako wolne; gospodarstwo rolne nr [...], które prawdopodobnie J. R. otrzymał w 1956 r. zostało również opisane jako wolne pod poz. [...]. Ustalono, że także w alfabetycznym spisie właścicieli ułożonym w 1959 r. brak jest nazwiska J. R. jako właściciela gospodarstwa w T. Z powyższego wywiedziono, że J. R. opuścił gospodarstwo rolne w T. przed rokiem 1959, czyli przed sporządzeniem rejestru pomiarowego gospodarstw. Nie wynika z tego jednak, w jakim trybie utracił własność gruntów, tj. czy został zmuszony do ich opuszczenia, czy też uczynił to dobrowolnie. Mając na względzie oświadczenie skarżącej ustalono, że opuszczając gospodarstwo w roku 1958, J. R. oddał w dzierżawę część zabudowaną gruntów na rzecz innego rolnika, a pozostałe zostały mu bezprawnie zabrane i włączone w skład gruntów Państwowego Gospodarstwa Rolnego w M. - na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lipca 1964 r., nr [...], oraz z dnia [...] sierpnia 1965 r., nr [...]. W tej sytuacji zgodzić się należy ze zdaniem Sądu I instancji, że powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do uznania, że miało miejsce wywłaszczenie J. R. z posiadanych gruntów i przejęcie ich na rzecz Skarbu Państwa.

Trafnie Sąd I instancji wskazuje, że w ponownie prowadzonym przez organy postępowaniu złożony został operat techniczny dotyczący aktualizacji i wymiany gruntów wsi T. pochodzący z 1960 r. oraz dokumenty archiwalne PRN w K. dotyczące reformy rolnej i zagospodarowania gospodarstw ekonomicznie zaniedbanych z lat 1963 – 1964 r. Z dokumentów tych również nie wynika, że utrata własności nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania nastąpiła w wyniku wywłaszczenia bądź przejęcia w trybie u.g.n. lub którejkolwiek z ustaw wskazanych w art. 216 ust. 1 i ust. 2 u.g.n.

Z powyższego Sąd I instancji trafnie wywiódł, że w tej sytuacji wniosek spadkobierców J. R. nie mógł być rozpatrzony w trybie przepisów o zwrocie nieruchomości zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności, tj. ustalenie, iż grunty te (nieruchomości) były użytkowane przez Państwowe Gospodarstwo Rolne i wchodziły w jego skład, a po likwidacji tych gospodarstw zostały włączone do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi, a w końcu – zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, nie dają podstawy do zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 u.g.n.

Brak jest podstaw do zastosowania przepisów o wywłaszczeniu i zwrocie nieruchomości do nieruchomości przejętych na Skarb Państwa bez żadnego tytułu prawnego, co do których nie wydano decyzji administracyjnych skutkujących utratą własności, co jednak nie wyklucza dochodzenia przez zainteresowane strony swoich roszczeń i praw w innym trybie czy też w drodze postępowania cywilnego.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie wykazało, że został wydany inny akt prawny o charakterze władczym umożliwiający pozytywne załatwienie wniosku spadkobierców J. R. o zwrot nieruchomości.

W tej sytuacji umorzenie postępowania nastąpiło wobec braku dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R., na podstawie aktu prawnego, który mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Przeprowadzone w sprawie w sposób wnikliwy postępowanie dowodowe wykazało, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości nie zostały przejęte, względnie nabyte, na rzecz Skarbu Państwa na podstawie żadnego z aktów prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n.

Skoro w sprawie przeprowadzono szczegółowe oraz wyczerpujące postępowanie dowodowe i dokonano prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co znalazło wyraz w wydanych w sprawie decyzjach trafnie ocenionych przez Sąd I instancji jako prawidłowe, brak było podstaw do uznania zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej.

W świetle tego, co powiedziano wyżej nie mógł także odnieść zamierzonego skutku podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Wbrew bowiem zarzutom skargi kasacyjnej, organy w niczym nie uchybiły spoczywającemu na nich obowiązkowi działania z urzędu, w sprawie wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności, co Sąd I instancji prawidłowo ocenił.

Skoro zatem zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.