Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3300/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński (sprawozdawca) Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant starszy referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 1 i 2 i art. 81 ust. 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w K. zwolnił J. K. ze służby stałej w Izbie Celnej w K. z dniem doręczenia tej decyzji.

Decyzja powyższa zapadła po wszczęciu na podstawie art. 61 k.p.a. postępowania w sprawie zwolnienia J. K. ze służby w związku z otrzymaniem w dniu [...] r. przez Izbę Celną zawiadomienia pochodzącego od Prokuratury Rejonowej w G. o przesłaniu w dniu [...] r. w sprawie sygn. [...] aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w G.

W dniu [...] r. do Izby Celnej w K. wpłynęło pismo J.K., w którym wywodziła, iż według niej art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej nie może mieć zastosowania w jej sprawie, gdyż pkt 8a był znowelizowany w dniu 10 sierpnia 2003 r., czyli po wniesieniu przeciwko niej aktu oskarżenia. Dodała, że skoro prawo nie działa wstecz, to oparta na tym przepisie decyzja Dyrektora Izby Celnej jest sprzeczna z prawem. W związku z tym J.K. wniosła o odstąpienie od prowadzenia postępowania w sprawie zwolnienia jej ze służby.

Odpowiadając na to pismo Dyrektor Izby Celnej w K. poinformował o tym, iż w dniu [...] r. wydana została przez niego decyzja o zwolnieniu J. K. ze służby celnej, w której treści zawarto także pouczenie o możliwości skierowania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Pismem z dnia [...] r. J. K. ponownie poinformowała Dyrektora Izby Celnej w K., że przedmiotowe postępowanie nie powinno dotyczyć jej osoby, gdyż w piśmie z Prokuratury wpisano J. K., a jej nazwisko to K. Przez wzgląd na to wniosła o odstąpienie od prowadzenia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby.

W odpowiedzi z dnia [...]r. Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, że postępowanie wobec J. K. zostało już zakończone decyzją z dnia [...] r. i w związku z tym brak jest podstaw do odstąpienia, o które wnoszono.

W dniu [...] roku J. K., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zwolnienia jej ze służby celnej i uchylenie decyzji z dnia [...] r. Nr [...] oraz umorzenie postępowania, ewentualnie zawieszenie wszczętego postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z Konstytucją art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej i na ten czas przywrócenie J. K. do służby celnej.

We wniosku zarzucono, iż organ wydający decyzję uchybił treści art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez nie zawieszenie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy przepis art. 25 ust. 1 pkt. 8a ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 120 poz. 1122) w sposób oczywisty zdawał się naruszać art. 2 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, a Rzecznik Praw Obywatelskich rozważał możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją tegoż przepisu.

Pełnomocnik J. K. w swoim wniosku wskazał również na naruszenie art. 2 Konstytucji RP i art. 7 K.p.a. w związku z art. 3 i art. 5 ustawy o zmianie ustawy Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej poprzez naruszenie zakazu retroakcji i zastosowanie w podstawie prawnej decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby przepisu prawa, który wszedł w życie 10 sierpnia 2003 r., zatem po wcześniejszym zdarzeniu jakim było wniesienie aktu oskarżenia w dniu [...] roku.

Pełnomocnik J. K. wskazał dodatkowo na naruszenie przepisu art. "30 ust. 21" ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, gdyż Dyrektor Izby Celnej przed wydaniem decyzji o zwolnieniu ze służby nie zwrócił się do organizacji związkowej o informację o pracownikach korzystających z jej obrony.

W dniu [...] r. wydane zostało przez Dyrektora Izby Celnej postanowienie Nr [...] o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie w związku z brakiem przesłanek wskazanych w treści art. 97 § 1 k.p.a.

Natomiast w dniu 10 grudnia 2003 r. Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. "104 K.p.a." oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ustawy o Służbie Celnej, wydał decyzję Nr [...] utrzymującą w całości w mocy własną decyzję z dnia [...] roku.

W motywach rozstrzygnięcia organ ten podał, iż nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów strony. Za bezsporny uznał fakt wniesienia przeciwko J. K. w dniu [...] roku aktu oskarżenia o popełnienie [...]. Powołując się na treść art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż norma ta nakłada na organ administracji bezwzględny obowiązek zwolnienia funkcjonariusza ze służby w wypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia [...], nie dając uprawnień do rozpoznawania sprawy w [...].

Organ orzekający stwierdził, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniona została przedstawiona przez skarżącą kwestia błędnego oznaczenia strony. Pismem z dnia [...]r. uzyskano bowiem odpowiedź z Prokuratury Rejonowej w G., w którym wyjaśniono, że zamiast nazwiska K. w zawiadomieniu powinno było znaleźć się nazwisko K.

Organ ten zakwestionował zasadność powoływania się przez stronę na naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż w jego opinii organ I instancji nie rozpatrywał sprawy skarżącej w kategorii [...], gdyż to należy do kompetencji niezawisłego sądu. Organ orzekający nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia zakazu retroakcji, stwierdzając, że zakaz ten doznaje wielu ograniczeń w polskim prawie.

Dyrektor Izby Celnej w K. uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia przepisów dotyczących opinii organizacji związkowej o zwalnianym pracowniku, gdyż ani skarżąca ani Związek A nie wystąpił do organu o udział w postępowaniu.

Nie godząc się ze stanowiskiem organu orzekającego, J. K., za pośrednictwem swojego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję, której zarzuciła rażące naruszenie prawa, a to art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 K.p.a. oraz art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej poprzez powołanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, który wszedł w życie 11 sierpnia 2003 r., a zatem po wniesieniu w dniu[...] r. aktu oskarżenia o czyn z art. [...] § [...] k.k.

W skardze zarzucono również naruszenie przez organ meriti art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez nie zawieszenie wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o zwolnienie funkcjonariusza ze służby celnej w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w sytuacji, gdy wydanie takiego orzeczenia merytorycznego przez Dyrektora Izby Celnej w K. uwarunkowane było uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, tj. zgodności znowelizowanego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej z Konstytucją, a Rzecznik Praw Obywatelskich przyjął już do zbadania pismo strony w tej sprawie i rozważał możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżąca wytknęła temu organowi naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.) poprzez nie zwrócenie się do organizacji związkowej o informację o pracownikach korzystających z jej obrony, co stanowi, według skarżącej, naruszenie przepisów ustawowych decydujących o celach i istocie działania związków zawodowych.

W skardze wskazano także na uchybienia proceduralne polegające na naruszeniu art. 110 K.p.a., gdyż w opinii skarżącej organ orzekający w toku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podjął próbę uzupełnienia czynności procesowych, z którymi wiązały się skutki materialnoprawne i procesowe, a to wydanie postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania i zawiadomienie strony o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w decyzji z dnia [...]r. dodatkowo wyjaśnił, że wystąpienie do Rzecznika Praw Obywatelskich, na które powołuje się skarżąca, nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Organ zapewnił, że podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w sposób najbardziej wnikliwy podał zasady, którymi kierował się przy podjęciu decyzji o zwolnieniu ze służby w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W ocenie organu orzekającego całe postępowanie prowadzone było z poszanowaniem przepisów prawa procesowego oraz materialnego, a naruszenie zasad określonych w art. 6 i art. 7 K.p.a., które zarzucono w skardze, nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

W dniu [...] r. do Biura Podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącej z dnia [...] r. W osnowie tego pisma zawarto dwa wnioski. W pierwszym z nich zwrócono się do sądu o wystąpienie do Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej o spowodowanie przesłania do sądu pełnej dokumentacji dotyczącej procesu legislacyjnego ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej, ogłoszonej w Dz. U. Nr 120, poz. 1122. W drugim z kolei, pełnomocnik zobowiązał sąd do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z następującym pytaniem prawnym: "o stwierdzenie niezgodności art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że został uchwalony przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego przepisami prawa do jego wydania." Uzasadniając cytowane wyżej wnioski pełnomocnik w pierwszej kolejności przywołał tezę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r., sygn. akt K 1/04. W dalszej kolejności zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozstrzygając identyczne – co do zasady – skargi innych celników na decyzje organów wydanych w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, główny nacisk kładł na zagadnienia intertemporalne. Przywołano w tym miejscu szereg sygnatur akt sądowych. Pełnomocnik zaakcentował dalej, że inspiracją do sformułowania powyższych wniosków był wyrok Pełnego Składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98 (MP Nr 22, poz. 331). W orzeczeniu tym stwierdzono niezgodność art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz innych ustaw z art. 7 Konstytucji RP przez to, że został uchwalony przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego przepisami prawa. Trybunał podniósł tam, iż przy badaniu konstytucyjności ustaw może oceniać nie tylko jej materialną zgodność z normami wyższego rzędu, ale może badać - czy ustawy te doszły do skutku z dochowaniem trybu wymaganego przepisami prawa.

Mając na uwadze powyższe wywody oraz treść sprawozdania z prac Sejmowej Komisji Europejskiej w dnia 23 kwietnia 2003 r. pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że w toku prac nad ustawą o zmianie ustawy – Kodeks celny, dopuszczono się naruszenia reguł tworzenia prawa, tj. art. 109 i następnych Konstytucji, poprzez wprowadzenie do niej art. 2, a w konsekwencji zmianę ustawy o Służbie Celnej. Niedopuszczalność dokonanej wówczas "legalizacji poprawek" stwierdziła przedstawicielka Biura Legislacyjnego Kancelarii Sejmu. Zarzucono nadto, że projekt ustawy o zmianie ustawy o Służbie Celnej nie został zaopiniowany przez właściwą organizację związkową.

W załączeniu do pisma z dnia [...]r. złożono w sądzie jego odpis oraz wyciąg z biuletynu prac Sejmowej Komisji Europejskiej nr 1765/IV z dnia 23 kwietnia 2003 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego.

W punkcie wyjścia należało jednak odnotować, że skarga J. K. wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. a więc w okresie, w którym postępowanie sądowoadministracyjne toczyło się pod rządami przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Rzeczona ustawa utraciła jednak moc z dniem 1 stycznia 2004 r.

Obecnie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym stosowana jest ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej w skrócie: P.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W myśl art. 3 § 1 tej ustawy, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W toku rozstrzygania niniejszej sprawy sąd w pierwszej kolejności zobowiązany był do tego aby ustosunkować się do zarzutów zawartych w skardze J. K., jako że jeden z nich dotyczył przepisu ewentualnie naruszającego ustawę zasadniczą. Mowa w tym przypadku o art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) nowelizującego dotychczasowe brzmienie art. 25 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802) poprzez wprowadzenie do tegoż przepisu nowego punktu 8a.

W tych ramach, punktem wyjścia rozważań musiał być przepis art. 8 ust. 2 oraz art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji ustalona i utrwalona linia orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego (patrz orzeczenia wydane w sprawach o sygn.: P 12/98, P 8/99, P 8/00, U 4/97, Sk 19/99). Najtrafniej, w ocenie sądu, przyjętą linię orzeczniczą wyraził wyrok Pełnego Składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2000 r., sygn. akt P 4/99. Stwierdzono bowiem, że w żadnym przypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji. To zasadnicze twierdzenie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje przede wszystkim, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.

Przyjmuje się, że domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji, obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (por. wyrok Sądy Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1994 r., sygn. akt I PRN 53/94, publ.: OSNPiUS 1994, nr 11, poz. 179; patrz także wyrok Sądy Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., sygn. akt V CKN 1456/00, LEX nr 57237). Przyjęta zasada ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia podjętego w tej sprawie albowiem poza sporem jest, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/04 publ.: OTK-A 2004/9/93). Za bezzasadny należało zatem uznać zarzut strony skarżącej wskazujący na niekonstytucyjność przepisu.

Z tych przyczyn bezprzedmiotowy stał się zarzut strony skarżącej wskazujący na naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.

Kolejny zarzut zmierzający do wykazania rażącego naruszenia prawa dotyczył rozstrzygnięcia zagadnienia intertemporalnego związanego, zdaniem strony skarżącej, z zastosowaniem przez organ celny, do wszczętego przed datą wejścia w życie znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej postępowania, przepisów nowych, mimo wyraźnego brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej, nakazującego stosowanie przepisów dotychczasowych w sprawach wszczętych i nie zakończonych ostatecznie.

W doktrynie i judykaturze wypracowano model rozwiązywania problemów intertemporalnych, jakiemu powinien odpowiadać wewnętrznie spójny system prawa. Na treść i charakter zasady niedziałania prawa wstecz zwrócono uwagę w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2002 r (sygn. akt K. 47/01, publ.: OTK-A 2002/1/4.). Wskazując na rozumienie i charakter tejże zasady, Trybunał Konstytucyjny nawiązał do swojego wcześniejszego orzecznictwa. Uznał, że treścią zasady lex retro non agit jest zakaz nadawania prawu mocy wstecznej. Zakaz ten dotyczy zwłaszcza przepisów normujących prawa i obowiązki, jeżeli prowadzi to do pogorszenia ich sytuacji w stosunku do stanu poprzedniego (przykład orzeczenie z dnia 30 listopada 1993 r., sygn. akt K. 18/92, publ.: OTK z 1993 r., cz. II., poz. 41). Omawiana zasada, w gruncie rzeczy, sprowadza się do tego, aby nie stanowić prawa, które nakazywałoby stosowanie nowo ustanowionych norm do sytuacji powstałych przed wejściem tych norm w życie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K. 24/97, publ. OTK 1998, poz.6). Z kolei zasada bezpośredniego działania nowego prawa, polegająca na tym, iż od dnia wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy też stanów rzeczy danego rodzaju – zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa – jest rozwiązaniem bardzo prostym, a jego zaletą jest to, że od wejścia w życie nowego prawa wszyscy uwikłani w sytuacje prawne i stosunki prawne danego rodzaju mają być traktowani jednakowo, według takich samych norm. Pogląd taki przyjęto miedzy innymi w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. (sygn. akt K. 9/92, publ.: OTK 1993, cz. I, poz. 6) oraz w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 1997 r. (sygn. akt FPK 11/97, publ.: ONSA 1/1998, poz. 10).

Nie budzi w tej sprawie wątpliwości, że wniesienie przeciwko skarżącej aktu oskarżenia miało miejsce przed wejściem w życie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej. Był to jednak stan rzeczy, który trwał nadal, już w czasie obowiązywania znowelizowanego art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Zastosowanie zatem nowej regulacji prawnej nie łączyło się z przekroczeniem zakazu retroakcji sensu stricte. Zwrócono bowiem uwagę, iż zastosowanie w stosunku do skarżącej znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej nie pozbawiło J. K. praw nabytych, ani też nie godziło w bezpieczeństwo prawne zakłócając zasadę praworządności i zaufania obywateli do państwa (art. 2 Konstytucji RP). Wręcz przeciwnie, trudne do pogodzenia z zasadą równego traktowania obywateli wynikającą z treści art. 32 Konstytucji RP, byłoby uznanie, że funkcjonariusze służb celnych, co do których wniesiony został akt oskarżenia [...] przed dniem 10 sierpnia 2003 r., a sprawa karna nie została do tego dnia zakończona, mogą być traktowani w sposób łagodniejszy niż funkcjonariusze, którzy zostali oskarżeni po tym dniu.

Podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca zawiera intertemporalną regulację zabezpieczającą "interes w toku" służącą respektowaniu zasady zaufania. Art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawę o Służbie Celnej stanowi bowiem, że postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem postępowań, dotyczących uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, zwrotów lub umorzeń określonych przepisami działu V tytułu VII ustawy zmienianej w art. 1 oraz wyznaczenia lub uznania miejsca, w którym mogą być dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego.

Istotne więc dla oceny słuszności stanowiska pełnomocnika skarżącej było ustalenie daty wszczęcia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. W uznaniu sądu był to dzień [...] r. W tym bowiem dniu, Izba Celna w K. działając na podstawie art. 61 K.p.a., sporządziła zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia J. K. ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Ostatni ze wskazanych przepisów wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r. Przyjęto zatem, że postępowanie administracyjne w tej sprawie wszczęto już w dacie obowiązywania art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej. Z tych względów należało uznać, że w rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z retrospekcją przepisu prawa, gdyż stary fakt prawny, jakim było wniesienie aktu oskarżenia o [...] jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych ustawą zmieniającą. Przywołany zatem w skardze art. 3 ustawy nowelizującej ustawę o Służbie Celnej dotyczył więc jedynie postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Identyczny pogląd prawny został wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2004 r. i z dnia 29 kwietnia 2005 r. (sygn. akt 4 II SA/Ka 3371/01 i IV SA/Gl 81/04 – nie publikowane).

Prawidłowo więc organ orzekający w niniejszej sprawie powołał art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej, jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Za prawidłowością zastosowanej podstawy prawnej przemawia nadto stanowisko wyrażone w piśmiennictwie. Przyjęto tezę, w myśl której stary fakt prawny, jakim było wniesienie przeciwko celnikowi publicznego aktu oskarżenia [...] (który przed dniem 10 sierpnia 2003 r. nie wywołał skutków prawnych), jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych nowelą do ustawy o Służbie Celnej. Organ nie cofa się w czasie do chwili, gdy wystąpiły zdarzenia, o których mówi art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b, ale je ocenia na dzień wydawania decyzji. Tak więc ocenia sytuacje prawną funkcjonariusza na dzień wydania decyzji i obowiązywania nowych przepisów, a te kształtuje także fakt prawny, który zaistniał przed 10 sierpnia 2003 r. (por. P. Szustakiewicz, Retroakcja w prawie administracyjnym, publ.: Radca Prawny 2005/3/54).

Przyjęcie takiego stanowiska w rozpoznanej sprawie nie narusza postanowień art. 2 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Szczególny charakter służby funkcjonariuszy celnych i ciążące na nich obowiązki względem Państwa spowodowały zaostrzenie wymogów im stawianych, ale jednocześnie też dały dodatkowe gwarancje w przypadku prawomocnego wyroku uniewinniającego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt SK 19/03, publ.: OTK-A 2004/11/118). W wyroku z dnia 19 października 2004 r. (sygn. akt K 1/04 publ.: OTK-A 2004/9/93) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "zadania Służby Celnej mają charakter wieloaspektowy. Stanowią one realizację celów przypisanych tradycyjnie, z jednej strony – służbom pionu śledczego, z drugiej zaś – skarbowego. Należy zwrócić uwagę na doniosłość prawidłowego wykonywania zadań Służby Celnej dla budżetu państwa (...) Troska o dobro służby publicznej, w tym Służby Celnej, usprawiedliwia zastosowanie indywidualnych rygorów prawnych zdeterminowanych jej specyfiką, nawet jeżeli cechować je będzie duży stopień represyjności."

Konstatując, fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia [...], jest zdarzeniem, które w świetle wymagań postawionych przez ustawodawcę osobom, które chcą pełnić służbę celną, w szczególności w świetle art. 2 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym funkcjonariusz celny musi posiadać nieposzlakowaną opinię, pociąga za sobą obowiązek zwolnienia go ze służby. Z kolei w pojęciu "wniesienie aktu oskarżenia" mieszczą się również zdarzenia, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej, jeżeli do dnia jego wejścia w życie sprawa karna nie został prawomocnie zakończona. Odnotowano, że w tej sprawie nie zapadł prawomocny wyrok sądu [...] skarżącą.

Kolejny zarzut pełnomocnika skarżącej wiązał się z naruszeniem art. 30 ust. 2’ ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.). W punkcie wyjścia należało odnotować pewną niekonsekwencję w strukturze tego zarzutu, jako że pełnomocnik przywołując podstawę prawną przytoczył uzasadnienie z innego przepisu. Bez względu jednak na to, czy przedmiotem zarzutu strony skarżącej był ust. 2 czy ust. 2’ art. 30 ustawy o związkach zawodowych nie stwierdzono w tej sprawie, aby skarżąca zwracała się do właściwej organizacji o ochronę prawną. Z tych względów sąd nie podzielił zarzutu pełnomocnika skarżącej.

Sąd nie znalazł nadto podstaw do uwzględnienia zarzutu strony skarżącej, jakoby organ wydający zaskarżoną decyzję naruszył art. 110 K.pa. Treść tego przepisu stanowi o trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z przyjętą w nim zasadą, organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że w toku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy organ odwoławczy podjął próbę uzupełnienia czynności procesowych I instancji, z którymi wiązały się skutki materialnoprawne i procesowe, a to wydanie postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania i zawiadomienie strony o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie. Należało zwrócić uwagę, że zainicjowanie przez skarżącą postępowania w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego nastąpiło już po dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji, stąd chybionym jest zarzut nieuwzględnienia tego wniosku w dacie orzekania organu pierwszej instancji. Bezpodstawność tego zarzutu wynika nadto z treści art. 10 § 1 oraz art. 136 K.p.a. w zw. z art. 110 K.p.a.

W ramach kontroli zaskarżonej decyzji należało zauważyć, że organy administracji orzekające w sprawie w prawidłowy sposób informowały stronę skarżącą o podejmowanych działaniach i dawały jej możliwość zapoznania się z aktami sprawy, czym zapewniły stronie skarżącej czynny udział w postępowaniu.

Mając na uwadze kolejność zgłaszanych przez stronę skarżącą wniosków procesowych, przyszło w tym miejscu odnieść się do zarzutów podniesionych w piśmie pełnomocnika strony skarżącej z dnia [...]r. Jak słusznie tam zauważono, Trybunał Konstytucyjny "stwierdza, że przy badaniu konstytucyjności ustawy, oceniać może nie tylko jej materialną (treściową) zgodność z norami wyższego rzędu, ale może badać – niezależnie od treści i zakresu wniosku, czy ustawy te doszły do skutku z dochowaniem trybu wymaganego przepisami prawa do ich wydania" (vide treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, publ.: OTK 1998/4/52). Przytoczone uprawnienie wynika w sposób oczywisty z treści art. 42 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Przywołana regulacja prawna daje zatem podstawę do badania przez Trybunał Konstytucyjny pełnego dochowania wszystkich elementów procedury legislacyjnej, zarówno tych, które zostały sformułowane w przepisach o randze ustawowej, jak i w przepisach regulaminów parlamentarnych. Należało zatem w tej sprawie uznać, że Trybunał Konstytucyjny rozstrzygając wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 27 stycznia 2004 r. – o stwierdzenie, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej w art. 25 w ust. 1 nowe punkty 8a i 8b oraz nadający dotychczasowemu art. 61 ust. 2 nowe brzmienie, jest niezgodne z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP – badał dochowanie wszystkich elementów procedury legislacyjnej. Należało w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że Trybunał Konstytucyjny wydając omawiany wyrok (patrz wyrok TK z dnia 19 października 2004 r.) ustosunkował się w tamtej sprawie do zarzutów merytorycznych. W orzecznictwie Trybunału przyjmuje się z kolei, że wystarczającą przesłanką do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu jest uchybienie o charakterze proceduralnym, a w następnej kolejności rozważa się zarzuty merytoryczne (patrz wyrok TK z dnia 22 września 1997r., sygn. akt K. 25/9). Skład obecnie orzekający uznał więc, że Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się uchybień proceduralnych przy uchwalaniu art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej skoro wypowiedział się o merytorycznych zarzutach Rzecznika Praw Obywatelskich. Godziło się nadto zaakcentować, że wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 27 stycznia 2004 r. został rozpoznany przez Trybunał Konstytucyjny po uprzednim zajęciu stanowiska przez Prokuratora Generalnego. Ten ostatni wskazał w piśmie z dnia 31 maja 2004 r., że "art. 2 pkt 1 i 2 ustawy zmieniającej nie były objęte projektem rządowym. Zostały one dodane dopiero podczas prac w komisji sejmowej po drugim czytaniu projektu ustawy i nie były przedmiotem debaty na posiedzeniu plenarnym Sejmu." Przytoczony fragment wystąpienia Prokuratora Generalnego utwierdził skład obecnie orzekający w przekonaniu, że Trybunał Konstytucyjny, wydając wyrok z dnia 19 października 2004 r., miał na uwadze proces legislacyjny wprowadzający do obrotu prawnego ustawę zmieniającą.

Należało w tym miejscu podkreślić, że subiektywne przekonanie strony skarżącej o niekonstytucyjności przepisu, nie może być uznane za wątpliwość sądu, a jedynie taka może być jedną z przesłanek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności aktu z Konstytucją RP.

Przyjmuje się bowiem co do zasady, że wniosek strony o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie jest wiążący dla sądu. Sąd ten jednak jest obowiązany do oceny zasadności wniosku pod kątem przepisu art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Przepis ten zawiera dwie przesłanki, których łączne spełnienie aktualizuje obowiązek sądu do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co zgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Pierwszą z nich, wyrażoną wprost w przywołanym przepisie ustawy jest to, aby od odpowiedzi na pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed sądem. Kolejną przesłanka przedstawienia przez sąd Trybunałowi pytania prawnego, o którym mowa w art. 3 ustawy, jest powzięcie przez sąd wątpliwości, co do zgodności stosowanego przezeń przepisu z Konstytucją. Przesłanka ta wynika z istoty instytucji przedstawiania pytań prawnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 90/98, publ. OSNP 2000/1/6). Przytoczone orzeczenie wprawdzie odnosi się do postępowania przed sądem powszechnym, nie mniej jednak może stanowić wskazówkę co do postępowania z wnioskami o wystąpienie sądu administracyjnego z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Konstatując tę część rozważań uznano, że o ile spełniona została pierwsza z przywołanych wyżej przesłanek stwarzających obowiązek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, o tyle druga z nich nie wystąpiła w tej sprawie. Z tych względów sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej z dnia [...] r.

Reasumując, poczynione w tej sprawie ustalenia faktycznie i prawne, dokonane przez organ administracji publicznej, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Z tych względów – zdaniem sądu – skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.