Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 491/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 21 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2022 roku sprawy ze skargi K. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 22 marca 2022 r., nr [...] , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. E. (dalej: "strona") od decyzji Wójta Gminy S. (dalej: "Wójt") z 22 marca 2022 r., nr [...], w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.

Strona zwróciła się do Wójta – Ośrodka pomocy Społecznej w S. – o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem Z. E. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2014 r. wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. oraz orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2018 r., którym uznano go za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji bez określenia daty powstania tej niezdolności.

Wójt decyzją z 22 marca 2022 r., nr [...], odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność istnieje od 8 października 2000 r., a więc powstała po 18 roku życia i nie w czasie nauki, bowiem Z. E. miał wówczas 51 lat. W sprawie nie została zatem spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.").

Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. W dalszej kolejności organ ten zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym uznano art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Działania legislacyjne eliminujące stan niekonstytucyjności zakwestionowanej przez Trybunał normy prawnej nie zostały dotychczas podjęte. W świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. i powyższego wyroku Trybunału jako oczywiste zdaniem organu II instancji jawi się to, że nie można wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względzie po 25. roku życia u osoby podlegającej opiece. Organ I instancji dopuścił się wobec tego naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęcie zgodnie z jego literalnym brzmieniem zawarte w nim zróżnicowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ ten naruszył tym samym również zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.").

W dalszej kolejności SKO powołało się na wywiad środowiskowy z 3 marca 2022 r. i stwierdziło, że o utrzymaniu w mocy decyzji I instancji przesądziło to, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a sprawowaną opieką nad ojcem brak jest związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Strona nie wykonuje żadnych czynności w ramach sprawowanej opieki, które wymagają ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Świadczy o tym okoliczność, że opieka ta zajmuje średnio 6 godzin dziennie. Jeżeli wśród tych czynności wyodrębnić te, które mają charakter pielęgnacyjnych, np. polegających na utrzymaniu higieny osobistej ojca, to są one wykonywane sporadycznie. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że aby można było mówić o opiece musi być ona stała i długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeśli codziennie, to tylko przez część doby, a więc sporadycznie. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawna osobą, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku np. dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Jak podało Kolegium dla oceny związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem czy niepodejmowaniem aktywności zawodowej przez opiekuna osoby niepełnosprawnej a sprawowaniem przez niego opieki decydujące znaczenie ma ustalenie, czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia kontynuowanie lub podjęcie aktywności zawodowej w sytuacji, gdy byłoby to możliwe, gdyby osoba pozostająca bierna zawodowo nie była obarczona sprawowaniem opieki na osobą niepełnosprawną. Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy. Związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Powyżej wskazany zakres sprawowanej opieki nie można natomiast uznać za uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze skierowanej do tut. Sądu strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego Z. E. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego Z. E. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką na niepełnosprawnym ojcem; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] listopada 2014 r., że niepełnosprawny Z.E., pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony. Skarżąca wniosła także o zwrot kosztów postępowania, w tym zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie na podstawie art. 119 P.p.s.a. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności ojca, z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dokument ten jest dokumentem urzędowym wydanym przez lekarza orzecznika Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, który posiadając fachową wiedzę uznał niezdolność do samodzielnej egzystencji ojca skarżącej. Organ II instancji w sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew temu orzeczeniu uznał, że podopieczny niepełnosprawny nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki córki.

Ponadto, zdaniem skarżącej organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki powinien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zapoznając się z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawnym, nie poruszającym się samodzielnie, wymagającym nadzoru, sporządzania posiłków, robienia zakupów, pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych oraz całodobowej dyspozycji, z pracą zawodową.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżąca zawarła w skardze stosowny wniosek, zaś Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy, ziściły się przesłanki do zastosowania ostatnio przywołanego przepisu. W trybie uproszczonym, jak stanowi już art. 120 P.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jest to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw, jaka wyrażona została w art. 10 P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli sądowej uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 kwietnia 2022 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 22 marca 2022 r., nr [...], w której odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w sprawie stanowił art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku Trybunału jest to, że okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia u osoby podlegającej opiece nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W związku z ostatnim Sąd zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że Wójt nie mógł odmówić przedmiotowego świadczenia z powołaniem na art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tym względzie zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu I instancji. Kolegium nie uczyniło tego uznając, że nie zaistniały wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i wobec tego zachodzi konieczność odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co orzeczono w I instancji. Kolegium starało się bowiem wykazać, że sprawowana przez skarżącą opieka nie pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Uznać jednak trzeba, że przedstawiona w sprawie przez Kolegium argumentacja w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.

Po pierwsze, zauważyć trzeba, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA).

W przypadku ojca skarżącej Z. E. orzeczeniem z [...] listopada 2014 r. stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 października 2014 r., orzeczenie wydaje się na stałe) i wskazano, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organy pomocowe nie mogą także samodzielnie miarkować, czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności i jej niezbędnych potrzeb związanych z takim stanem organizmu.

Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (por. art. 3 pkt 21 lit. a w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.). Przy tym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, jakkolwiek w kontekście tego przepisu nie można oczywiście wykluczyć sytuacji, w której sprawowanie opieki – z uwagi na stan zdrowia osoby pozostającej pod opieką – wymagałoby stałego z nią przebywania (co w praktyce wiązałoby się ze wspólnym zamieszkiwaniem) bądź korzystania w sprawowaniu tej opieki z pomocy innych osób. Nie można zatem ani wymagać wspólnego zamieszkiwania, ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Art. 17 ust. 1 u.ś.r. na zasadzie alternatywy rozłącznej (funktor "albo") wskazuje na dwa odrębne stany odnoszące się do osoby niepełnosprawnej: jeden, gdy osoba taka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i drugi, gdy osoba taka legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej (przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 857) opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (zob. wyrok NSA z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, CBOSA).

Z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Wobec tego dla oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania) a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do prognoz i założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy koniunktura gospodarcza. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. wyrok NSA z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, CBOSA).

W realiach kontrolowanej sprawy na żadnym etapie nie zostało wykazane, aby opieka sprawowana przez skarżącą nie odpowiadała orzeczeniu o uznaniu ojca skarżącej za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Wskazać trzeba, że skarżąca jest osobą w wieku produkcyjnym, nie legitymuje się żadnym orzeczeniem dotyczącym stanu zdrowia, które mogłoby wpływać na jej zdolność do podjęcia pracy. Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wobec tego stwierdzić można, że skarżąca zamanifestowała przesłankę niepodejmowania pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, skoro strona jest obiektywnie zdolna do podjęcia pracy, a nie czyni tego właśnie z uwagi na stan zdrowia ojca i konieczność opieki nad nim.

Co za tym idzie w warunkach kontrolowanej sprawy organ chcą odmówić skarżącej poznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem winien również zweryfikować, czy nawet przeciętnie 6 godzin sprawowania opieki dziennie nie uniemożliwia skarżącej efektywnego podjęcia się pracy zarobkowej chociażby powodu pozostawania w gotowości do realizowania czynności opiekuńczych w zależności od bieżących potrzeb osoby wymagającej opieki. Organy nie mogą także abstrahować od faktu, iż sprawująca opiekę posiada nadto własną rodzinę, w skład której poza nią wchodzi partner, dwójka małoletnich i jedno pełnoletnie dziecko, co czyni co najmniej wątpliwymi tezy Kolegium co do możliwości łączenia opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem w wymiarze średnio 6 godzin dziennie z podjęciem pracy zawodowej.

Podsumowując ta część rozważań stwierdzić należy, iż podważanie związku pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a rezygnacją z poszukiwania zatrudnienia lub pracy zarobkowej, bez wnikliwych i wyczerpujących ustaleń faktycznych w tym względzie stanowi o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, a także art. 107 § 3 K.p.a.

Podkreślić trzeba, iż w ocenie Sądu nie jest rolą organu wybierać za skarżącą, czy może ona podjąć zatrudnienie (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy, jak sugeruje Kolegium) i jednocześnie opiekować się ojcem. Jedynie opiekun jest dysponentem tego prawa. Może dla przykładu zdecydować, że będzie opłacać opiekę i pozostawać w zatrudnieniu, względnie podjąć zatrudnienie, albo – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – powstrzymać się od podejmowania zatrudnienia i wykonywać tę opiekę osobiście. Przyjęcie perspektywy Kolegium prowadziłoby do niedopuszczalnych aksjologicznie wniosków, odsyłających osoby wykonujące stałą opiekę nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) w jakimkolwiek, choćby najmniejszym zakresie (część etatu) – często całkowicie nieadekwatnym ekonomicznie i nieproporcjonalnym do kosztów opłacania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W takich warunkach Sąd finalnie uznał, że Kolegium, prezentując taką wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., naruszyło także przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu Sąd zaznacza, że w obowiązującym stanie prawnym ustawodawca na płaszczyźnie przepisu art. 17 u.ś.r. nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia, czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej, gdyż sprawowanie opieki w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (por. wyroki NSA z 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 4023/18 i z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1544/19, CBOSA). Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd (przywołany przez organ II instancji), że art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (por. powoływany w późniejszym orzecznictwie wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności (brak czasu w ciągu doby), lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania określonych czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania – co w realiach kontrolowanej sprawy należy szczególnie podkreślić – w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki.

Ponownie prowadząc postępowanie, organy uwzględnią przedstawione powyżej rozważania prawne oraz wynikające z nich wskazania co do dalszego postępowania.

W zależności od wyników ustaleń faktycznych wymagających rozważenia zgodności zakresu opieki wykonywanej przez skarżącą z potrzebami osoby niepełnosprawnej wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności, niezbędne będzie ponowne odniesienie tych okoliczności do deklarowanego przez stronę faktu rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.