Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 671/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.  151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1659 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: kpa, tekst jednolity w dacie orzekania przez sąd ze wskazaniem zmian w tekście tego aktu, dalej Kpa), po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie:

1) ustalenia miesięcznej opłaty, jaką A. K. zobowiązana jest wnosić za pobyt matki M. B. w Domu Pomocy Społecznej w P.

a) od dnia 1 czerwca 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. w wysokości 1.973,13 zł za każdy miesiąc pobytu - łącznie 5.919,39 zł,

b) od 1 września 2016 r. do 31 marca 2017 r. na poziomie 1.322,21 zł za każdy miesiąc pobytu - łącznie 9.255,47 zł,

c) od 1 kwietnia 2017 r. w wysokości 1.322,21 zł miesięcznie za każdy miesiąc pobytu,

i wskazania, że opłatę określoną w:

2) pkt 1a) sentencji należy uiścić w terminie 30 dni od daty wydania niniejszej decyzji na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w [...] nr rachunku [...] z dopiskiem "Opłata za pobyt Pani M.B. w Domu Pomocy Społecznej, ul. [...] P. " lub do kasy MOPS w K., ul. [...], oraz

3) pkt 1b) sentencji należy uiścić w terminie 30 dni od daty wydania niniejszej decyzji na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w [...] nr rachunku [...] z dopiskiem "Opłata za pobyt Pani M. B. w Domu Pomocy Społecznej, ul. [...] P." lub do kasy MOPS w K., ul. [...],

4) pkt 1c) sentencji należy uiszczać do dnia 5-go każdego miesiąca na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w [...] nr rachunku [...] z dopiskiem "Opłata za pobyt Pani M.B. w Domu Pomocy Społecznej, ul. [...], [...] P." lub do kasy MOPS w K., ul. [...] - decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – w pierwszej kolejności – powtórzył za organem I instancji poczynione przez ten organ ustalenia, a w drugiej kolejności, przytoczył treść art. 59, w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 960 ze zm., dalej także: ustawa lub ups). Tym samym podał, że przytoczoną na wstępie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. ustalił A. K. (stronie) miesięczną opłatę jaką jest zobowiązana ponosić za pobyt matki M. B. w Domu Pomocy Społecznej w P., ul. [...] (dalej: DPS), określając jej wysokość:

a) od 1 czerwca 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. w kwocie 1.973,13 zł za każdy miesiąc pobytu - łącznie 5.919,39 zł,

b) od 1 września 2016 r. do 31 marca 2017 r. na poziomie 1.322.21 zł za każdy miesiąc pobytu - łącznie 9.255,47 zł,

c) od 1 kwietnia 2017 r. w wysokości 1.322.21 zł miesięcznie za każdy miesiąc pobytu.

Postanowił przy tym, że opłatę określoną w punkcie 1a i 1b należy uiścić w terminie 30 dni od dały wydania decyzji na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) w K. lub do kasy MOPS w K.a opłatę określoną w punkcie 1c należy uiszczać do dnia 5-go każdego miesiąca na rachunek bankowy MOPS w K. lub do kasy MOPS w K.

Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organ pierwszoinstancyjny wskazał, że A.K. jako córka M. B. jest w kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w DPS-ie, zgodnie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślając, że podjął działania zmierzające do przeprowadzenia z udziałem strony rodzinnego wywiadu środowiskowego, celem ustalenia odpłatności za pobyt matki strony w DPS-ie, i zawarcia z nią umowy, stosowanie do treści art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W miesiącu marcu 2016 r. strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i przedłożyła dokumenty potwierdzające sytuację dochodową i zdrowotną swojej rodziny. Jednocześnie złożyła wniosek o całkowite odstąpienie od opłatności. Pismem z dnia 01 czerwca 2016 r. organ pierwszej instancji poinformował stronę, iż jej żądanie w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS-ie jest przedwczesne, gdyż nie nastąpiła konkretyzacja tego obowiązku, to jest nie została ustalona wysokość opłaty, jaką może wnosić za ten pobyt.

Ponadto zaznaczył, że strona została poinformowana, iż przedmiotowa opłata może zostać ustalona w drodze negocjacji i zawarcia umowy. W piśmie tym strona została poproszona o przystąpienie do negocjacji i zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty jaką będzie wnosić za pobyt matki w DPS-ie w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. Jednocześnie wskazano w nim, iż pismo to - w sytuacji nie przystąpienia do negocjacji i nie podpisania umowy w wyznaczonym terminie - stanowi zarazem zawiadomienie o wszczęciu postępowania, zgodnie z art. 61 § 1 i 4 Kpa w sprawie wydania decyzji na podstawie art. 59 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Następnie organ odwoławczy przypomniał, że w związku z podjętymi działaniami i odmową partycypowania w opłatach, organ pierwszej instancji wydał decyzję administracyjną ustalającą wysokość opłaty na poziomie 1.973,13 zł, a po jej uchyleniu decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego Katowicach z dnia [...] r. nr [...], w wyniku wniesionego odwołania, organ pierwszoinstancyjny wezwał stronę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, który został przeprowadzony w dniu 23 stycznia 2017 r. Zauważył, że strona nadal nie deklarowała gotowości zawarcia umowy i wnioskowała o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jej matki w DPS-ie. Niemniej jednak podkreślił, iż w toku postępowania pierwszoinstancyjnego ustalono, że od czerwca 2016 r. do sierpnia 2016 r. strona stanowiła rodzinę z mężem S.K. w świetle art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Na dochód rodziny składał się dochód strony w kwocie netto 1.995,62 zł oraz dochód męża w kwocie netto 3.101,51 zł i wynosił łącznie 5.057,13 zł, a w przeliczeniu na osobę 2.628,56 zł. Dochód na osobę w rodzinie przekroczył 300% ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwotę 1.542,00 zł. Tym samym ustalono wysokość opłaty za okres od czerwca 2016 r. do sierpnia 2016 r. w wysokości 1.973,13 zł miesięcznie. Od września 2016 r. w skład rodziny weszła córka A.K.. Dochód rodziny stanowiło wynagrodzenie za pracę strony w wysokości 1.665,68 zł i wynagrodzenie za pracę męża w wysokości 3.257,53 zł oraz dochód uzyskiwany z najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 1.025,00 zł. Łącznie dochód trzyosobowej rodziny wynosił 5.948,21 zł, a na osobę 1.982,74 zł. Dochód nadal przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwotę 1.542,00 zł. Tym samym począwszy od września 2016 r. wysokość opłaty ustalono w kwocie 1.322,21 zł za każdy miesiąc pobytu jej matki w DPS. W tych okolicznościach organ I instancji poinformował stronę, że pełny koszt utrzymania w domu pomocy społecznej od czerwca 2016 r. wynosi 3.220,00 zł. Mieszkaniec domu wnosi opłatę w kwocie 443,80 zł, a pozostałą opłatę w wysokości 2.776,20 zł zastępczo pokrywa gmina. Zaznaczył, że opłata wnoszona przez stronę, ustalona decyzją nie pokryje całości kosztów pobytu jej matki w DPS, oraz że po wniesieniu przez nią opłaty w wysokości ustalonej w decyzji, rodzinie pozostaje kwota dochodu nie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Równocześnie organ drugoinstancyjny wskazał, że od decyzji tej, w ustawowym terminie, odwołanie wniosła strona zarzucając organowi pierwszej instancji wzięcie pod uwagę przy ustalaniu kwot jakie ma płacić na M.B. tylko i wyłącznie dochodów netto jej rodziny, bez jakiegokolwiek uwzględnienia jej sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej. Wniosła zarówno o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i wydanie decyzji, w której stwierdzone będzie, iż nie będzie ponosić żadnych kosztów utrzymania matki w domu pomocy społecznej - co uzasadnia bardzo trudną sytuacją finansową rodziny oraz brakiem opieki nad nią przez jej matkę w okresie dzieciństwa i brakiem zapewnienia jej przez nią podstawowych materialnych potrzeb - na podstawie art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej ze względu na występowanie "uzasadnionych okoliczności", (które są tylko przykładowo wymienione w tym przepisie. Strona w odwołaniu przedstawiła historię rodzinną i wzajemne relacje w niej panujące, eksponując brak więzi z matką i brak jej zaangażowania w wychowanie jej oraz jej nieszczęśliwie zmarłego brata, wskutek tragicznego wypadku (opisanego w nim).

W obszernym uzasadnieniu odwołania podała m.in., że organ nie podał żadnych powodów dlaczego nie zwolniono jej z opłat za pobyt jej matki w DPS-ie za okres od dnia 01 czerwca 2016 r. do 06 września 2016 r. z uwagi na to, że była w ciąży, o co wnioskowała na podstawie art. 64 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej ze względu na bardzo trudną sytuację finansową jej rodziny w tym okresie, która trwa do dnia dzisiejszego. Strona nie zgodziła się z ustalonymi w decyzji kwotami jakie powinna ponosić na rzecz matki przebywającej w DPS-ie. Podnosząc w nim, że na opłatę powinna mieć wpływ jej sytuacja osobista i dopiero później majątkowa. Tymczasem - jak wskazała - pracownicy MOPS skupili się wyłącznie na sytuacji majątkowej, w ogóle nie biorąc pod uwagę kontekstu osobistego - rodzinnego. Strona opisała jak wyglądało jej dzieciństwo i młodość u rodziców. Poddając w wątpliwość - niejako - sprawiedliwość ponoszenia przez nią, w realiach przedmiotowej sprawy, tych kosztów.

Następnie przedstawiła sytuację dochodową rodziny oraz ponoszone przez nią wydatki. Podając, że mąż zarabia "na rękę" 3.257,53 zł z czego spłaca dwa kredyty: hipoteczny na kupno mieszkania i drugi konsolidacyjny z trzech poprzednich kredytów zaciągniętych na wyremontowanie tego mieszkania i jego urządzenie. Razem kwota tych kredytów wynosi 2.353,23 zł. Kredyty te, na co zwróciła uwagę, zaciągnął gdy nie byli jeszcze małżeństwem. Wniosła aby kredyty męża odjąć od jego dochodu. Czynsz za mieszkanie z opłatami za prąd, podatek od nieruchomości, media, telefon komórkowy męża to kwota średnio 880,00 zł na miesiąc. Dodatkowo w lutym 2017 r. do wydatków doszła niedopłata za zeszły rok z tytułu kosztów wody, kanalizacji i kosztów centralnego ogrzewania w wysokości 1.073,07 zł. Użytkowanie starego samochodu Mazda 2 z 2005 r. (benzyna, ubezpieczenie) pochłania miesięcznie ok. 400,00 zł. Jej dochody to kwota pomiędzy 1.504,00 zł a 1.650,00 zł miesięcznie, która zależy o ilość roboczych dni w miesiącu - gdyż przebywa na urlopie macierzyńskim.

W motywach wskazała także, że wynajmuje swoje mieszkanie po babci za kwotę 1.025,00 zł, od której należy odjąć czynsz za to mieszkanie, podatek do urzędu skarbowego i ubezpieczenie [...], co pozostawia kwotę wynajmu w wysokości 511,60 zł, gdy tymczasem MOPS przyjął jako dochód z wynajmu mieszkania 1.025,00 zł, co nie odpowiada rzeczywistości. Zaakcentowała, że podjęła studia pielęgniarskie, aby mieć wyższe wykształcenie i lepszą pracę, do końca pozostało 6 semestrów licencjatu i później 4 semestry studiów magisterskich. Opłata za jeden semestr wynosi 2000,00 zł oraz 250,00 zł opłaty wakacyjnej. Za swój telefon komórkowy płaci abonament miesięczny 72,97 zł. Pozostałe wydatki rodziny związane z wychowywaniem 7-miesiecznej córki (pampersy i kosmetyki dziecięce, odzież, leki, szczepionki itp.) oraz jej i ich wyżywieniem to kwota średnio ok. 1.948,00 zł miesięcznie. Po odjęciu wydatków od dochodu brakuje im średnio 879,69 zł miesięcznie. Dlatego też stale żyją na kredyt (mąż ma kartę kredytową). Rodzice męża czasem im pomagają, dają raz na miesiąc 50,00 zł na pampersy dla dziecka. Mają też w planach wydatki związane z chrztem córki, urządzeniem jej własnego pokoju "coraz to nowe wydatki związane z jej dorastaniem, opłatę za żłobek, później przedszkole, jej dalszą edukację itp.", muszą naprawiać psujące się urządzenia AGD. Są to - jak zaznaczyła - wydatki, które muszą ponieść co miesiąc żeby jakoś żyć. W związku z tym nie może ponosić żadnych dodatkowych opłat na M. B.. Do odwołania - na co zwrócił uwagę organ odwoławczy - strona dołączyła 7 załączników.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że lekarz psychiatra Szpitala [...] w T., w którym przebywała od 26 listopada 2010 r. (po raz kolejny) matki strony, w zaświadczeniu z 19 stycznia 2011 r. zawarł, że z uwagi na stan zdrowia wymaga ona umieszczenia na stale w DPS-ie dla osób przewlekle i psychicznie chorych. Z kolei pracownik socjalny Szpitala w opinii z 07 lutego 2011 r. dotyczącej sprawności psychofizycznej M.B. wskazał, że wymaga ona wsparcia i skierowania do DPS na pobyt stały poza kolejnością. Natomiast M. B. w dniu 07 lutego 2011 r. wniosła o umieszczenie jej w DPS-ie i wyraziła zgodę na ponoszenie odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 70% jej emerytury. W danych o rodzinie wykazała G.B.- męża, A.B.- córkę i K. K. - konkubenta.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej: MOPS) skierował poza kolejnością matkę strony do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych na pobyt stały. Decyzją Prezydenta Miasta P. z [...] r. nr [...] została ona umieszczona w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w P. przy ul. [...], do którego została przyjęta w dniu [...] r.

Odnosząc powyższe ustalenia na grunt regulacji prawnych tej sprawy organ odwoławczy wyjaśnił, że mocą art. 59 ust. 1 ups decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Stosownie zaś do art. 61 ust. 1 ups obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z kolei w ust. 2 ustanowił, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez, osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Ponadto zacytował art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64 ustawy.

Po czym skonstatował, że z powyższych przepisów wynika, iż obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej wynika z mocy samej ustawy. Podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia przepis art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w punkcie 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia tej odpłatności, a w ust. 2 tego artykułu ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych podmiotów odpłatnością za pobyt w DPS. Małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ups. W sytuacji gdy nie dojdzie do zawarcia umowy, odpłatność wyżej wymienionych osób jest ustalana decyzją, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego. Jednakże po obciążeniu opłatą, kwota dochodu na osobę w rodzinie nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Tym samym Kolegium stwierdziło, iż A. K. jest jedynym z podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ups zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt jej matki – M.B.w DPS- ie. Zaakcentowało, że jest też jedynym jej dzieckiem. Wskazało przy tym, że ojciec strony, a mąż M. B.r, nie żyje. Stwierdzając tym samym, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód rodziny, jej strukturę oraz ustawowe kryterium dochodowe rodziny zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Po ustaleniu decyzją kwot odpłatności, dochód na osobę w rodzinie nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. od kwoty 1542 zł (ustawowe kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 514 zł).

Odnosząc się do podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących jej sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej wskazał, że nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty. Mogą one natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty, na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Na zakończenie pouczył stronę, że stosownie do treści art. 64a ups, osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Z kolei odnosząc się do wniosku strony o przeniesienie matki, po konsultacji ze stroną, do domu pomocy społecznej o niższym koszcie utrzymania, tj. z kosztem pobytu wynoszącym tyle co dochód na jedną osobę w jej rodzinie - wyjaśnił, że to lekarz kierujący osobę wymagającą całodobowej opieki wskazuje typ domu do jakiego osoba winna być skierowana, w zależności od stanu jej zdrowia. Natomiast ośrodek pomocy społecznej, zgodnie z art. 54 ust. 2 i 2a ups kieruje tę osobę do domu pomocy społecznej określonego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, chyba, że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. W przypadku gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące, osobę kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące. Zaznaczyło, że z wyjaśnień Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wynika, że M. B. została umieszczona w DPS w P., który usytuowany jest najbliżej jej miejsca zamieszkania, i w którym okres oczekiwania na umieszczenie był krótszy niż 3 miesiące. Do tej placówki została przewieziona ze szpitala. Ponadto wskazał, że w dniu 18 sierpnia 2011 r. zapadło postanowienie Sądu Rejonowego w K., sygn. akt [...] o umieszczeniu M. B. w domu pomocy społecznej bez jej zgody. Porównując koszty utrzymania osoby w domach pomocy społecznej dla osób z przewlekle psychicznie chorych w pobliżu miejsca zamieszkania matki strony podał, że: w S.jest to kwota - 3.281,92 zł, w B. - 2996,00 zł, w M. - 4.123,00, a w P.- 3.393,00 zł. Jednocześnie Kolegium wskazało organowi pierwszej instancji na obowiązek rozpatrzenia wniosku strony zawartego w odwołaniu o zwolnienie z opłaty za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] strona powtórzyła zasadnicze motywy i argumenty zawarte w odwołaniu. Wskazała, że zaskarża ją w całości. Zarzucając - analogicznie jak w odwołaniu - wzięcie pod uwagę przy ustalaniu kwot jakie ma płacić tylko i wyłącznie dochodów netto jej rodziny, bez jakiegokolwiek uwzględnienia przy tym jej sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej.

Formułując ten zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji, w której stwierdzone będzie, iż nie będzie ponosić żadnych kosztów utrzymania M. B. w domu pomocy społecznej, co uzasadniła bardzo trudną sytuacją finansową jej rodziny oraz brakiem opieki sprawowanej nad nią przez matkę w okresie dzieciństwa i brakiem zapewniania jej przez nią podstawowych materialnych potrzeb.

Nadto wniosła o:

1) uchylenie decyzji ustalającej odpłatność na rzecz M.B. od dnia 1 czerwca 2016 r., gdyż odpłatność ta powinna być ustalona na końcu postępowania bez ustalania jej wstecz, i ustalenie tej odpłatności (jeśli dojdzie do takiego ustalenia) od dnia wydania bieżącej decyzji w tej sprawie - na podstawie zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej - na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,

2) ewentualnie wydanie decyzji zwalniającej ją z opłat za pobyt M.B. w domu pomocy społecznej za okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do 6 września 2016 r., z uwagi na to, że w tym czasie była w ciąży - na podstawie art. 64 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej oraz ze względu na bardzo trudną sytuację finansową jej rodziny w tym okresie, co trwa do dnia dzisiejszego, i wydanie decyzji zwalniającej ją z opłat za pobyt M.B. w domu pomocy społecznej za okres od dnia 7 września 2016 r. do chwili obecnej i na przyszłość, ze względu na bardzo trudną sytuację finansową jej rodziny w tym okresie co trwa do dnia dzisiejszego oraz brakiem opieki nad nią przez matkę w okresie dzieciństwa i brakiem zapewniania jej przez nią podstawowych materialnych potrzeb,

3) przeniesienie M. B.- po dokonaniu konsultacji z nią, czego wcześniej nie zrobiono - do domu pomocy społecznej z niższym kosztem pobytu w wysokości do dochodu na jedną osobę w jej rodzinie, co jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej i zasadami współżycia społecznego,

4) wszczęcie postępowania w sprawie partycypacji w opłatach za dom pomocy społecznej dla M.B. wobec jej innych członków rodziny, którzy najprawdopodobniej mają znacznie lepszą sytuację finansową niż jej rodzina,

5) obciążenie kosztami tego postępowania ośrodek MOPS w K., ul. [...],

6) przesłuchanie jej oraz jej męża S. K.,

7) uzyskanie przez Sąd akt postępowania prowadzonego przez Policję i Prokuraturę w sprawie śmierci jej brata A.B. który w wieku 5 lat pozostawiony bez opieki przez rodziców M.i G. B., przez nikogo nie pilnowany, wypadł z balkonu mieszkania przy al. [...] na osiedlu [...]" w K. (uzasadnienie tego wniosku na stronie 10 i 11).

W jej motywach strona uszczegółowiła podniesione w petitum skargi zarzuty powtarzając przy tym w znacznej części argumenty zawarte w odwołaniu, o czym także szerzej powyżej.

W ocenie strony skarżącej przy ustalaniu spornej opłaty należy brać pod uwagę nie tylko sytuację materialną ale także osobistą i rodzinną osób zobowiązanych do opłat. Przytaczając orzecznictwo sądowoadministracyjne zacytowała m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 66/14, w którym stwierdzono, że decyzja w przedmiocie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 64 ups ma charakter uznaniowy. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 kpa, tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat", a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 114/08, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 62/14, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

Ponadto wskazała, że obecnie ma "wspaniałą" rodzinę, męża i dziesięciomiesięczną córkę i tylko tym życiem chciałaby żyć, na nim się skupić na 100%, nie wracać już do przeszłości, jednak w związku z obecną sytuacją, z ustaleniami na temat partycypacji w odpłatności za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej, cały czas musi powracać do tych traumatycznych dla niej wspomnień. Co najgorsze - jak określiła - "nie uwolnię się od tego gdyż będę <ścigana> przez ośrodek MOPS przez kolejne lata, kolejne wywiady, kolejne pisma. Bardzo źle ta sytuacja na mnie wpływa, jak też na moją obecną rodzinę, chciałbym zapomnieć o przeszłości, wieść normalne szczęśliwe życie, a nie mogę tego zrobić". W załączeniu, na dowód prezentowanych twierdzeń, przekazała pisma procesowe od jej dwóch ciotek: 1) I.B., zam. [...] N. - żony brata jej ojca, i 2) E. M., zam. [...] T., [...] - córki siostry jej dziadka od strony jej ojca, w których opisują one jak wyglądało jej dzieciństwo pod "opieką" matki oraz potwierdzają śmierć jej brata pozostawionego bez opieki przez rodziców. Odnośnie dochodów i wydatków jej rodziny wskazał, że mąż S.K. zarabia na rękę 3257,53 zł z czego spłaca dwa kredyty - hipoteczny na kupno mieszkania i drugi konsolidacyjny z trzech poprzednich kredytów zaciągniętych na wyremontowanie tego mieszkania i jego urządzenie, razem kwota tych kredytów wynosi 2353,23 zł. Wskazała także, że mąż te kredyty zaciągnął gdy się jeszcze nie znali, i zaciągnął je gdy nie byli jeszcze małżeństwem. Jej zdaniem nie ma więc żadnego powodu żeby kredytów tych nie odliczyć do jego dochodu, nie zaciągnął on ich przecież po to żeby obniżyć swój dochód dla ośrodka MOPS. Zaznaczyła, że "nigdy nie przypuszczała, iż może być brana pod uwagę taka sytuacja gdy na papierze zarabia ponad 3 tyś zł a w rzeczywistości po odliczeniu kredytów zostaje mu niecały tysiąc złotych dochodów na miesiąc". Wniosła przy tym aby te kredyty były odjęte od jego dochodu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnienia zaskarżonej decyzji powtórzyło, że istniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od skarżącej opłat z tytułu pobytu jej matki M.B. w domu pomocy społecznej zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Kwota miesięcznej opłaty została ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2b ups. Zaakcentowało, że po jej ustaleniu rodzinie pozostaje dochód w wysokości 300% ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji mocą art.145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., dalej: ppsa). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 i 3 Ppsa Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 2) lub stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt 3). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala na podstawie art. 151 ustawy Ppsa. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania w tej części uzasadnienia.

Zaskarżoną decyzją, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję, którą organ I instancji ustalił wysokość opłaty skarżącej za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej. W wyniku przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie prawidłowo ustalono wysokość opłaty, jaką strona zobowiązana jest uiszczać za pobyt jej rodzica w DPS-ie. Organ odwoławczy, w wyniku przeprowadzonej w sprawie analizy materiału dokumentacyjnego zasadnie stwierdził, że określona przez organ I instancji wysokość opłaty, jaką strona zobowiązana jest wnosić za pobyt jej matki w DPS-ie, została ustalona prawidłowo. W szczególności stronie - po odjęciu ustalonej opłaty zostaje kwota odpowiadająca co najmniej 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Sposób liczenia dochodu jest ściśle określony przez ustawodawcę i brak jest w tym zakresie - jak oczekuje tego strona - swobody organu. Ustawodawca w art. 6 - w poszczególnych jego jednostkach redakcyjnych jednoznacznie wskazał, w pkt 3, że dochód na osobę w rodzinie oznacza dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, zaś w pkt 4, że dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Zatem nie wydatki czy koszty utrzymania decydują o dochodzie, jak wadliwie uznaje strona. Prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ups, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną - co też prawidłowo wyliczyły w sprawie organy.

Organ tak pierwszej, jak i drugiej instancji wskazał na poszczególne jego składniki, których strona nie zanegowała, kwestionując brak odliczenia od nich wydatków, które zmuszona jest ponosić. Szczegółowo zostało to zaprezentowane powyżej, zatem w tym miejscu stwierdzić należy, że wobec niekwestionowanych wysokości opłata skarżącej za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej, została ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu – w odniesieniu do zarzutów podniesionych w skardze – wskazać należy, że przyjęty do rozliczeń dochód skarżącej został ustalony prawidłowo. Wyjaśnić należy, że ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, że także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 ustawy, w którym ustawodawca zdefiniował, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Mianowicie, za "dochód" uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu ustawodawca nie wliczył jednak: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego (art. 8 ust. 4 ustawy). W związku z powyższym przyjmuje się, że "enumerację negatywną określoną w art. 8 ust. 4 należy uznać za zamkniętą. Tym samym wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, należy uznać za dochód" - tak I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 70.

W cytowanym powyżej wyliczeniu nie wymienia się kwot pomniejszających faktyczny miesięczny dochód (wynagrodzenie), takich jak: pożyczka czy ubezpieczenie, jak też innych kwot np. przeznaczanych na bieżące wydatki bytowe rodziny (opłaty za wszelkie media, paliwo, telefon, podatek od nieruchomości, wydatki związane z dojazdem i nauką szkolna dzieci).

W konsekwencji wskazać także należy, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ pierwszej instancji. W niniejszej sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, ani też przepisy postępowania. Ustalenia będące podstawą decyzji, zostały dokonane w wyniku trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego.

Z uwagi na zakres przedmiotowego rozstrzygnięcia wskazania wymaga, że w sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce oraz nie wywiązują się z tego obowiązku osoby zobowiązane, to zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, która skierowała osobę do domu pomocy społecznej.

Natomiast co do przytoczonych w skardze fragmentów wyroków sądów administracyjnych, stwierdzić należało, że – wbrew błędnemu przekonaniu skarżącej - w ogóle nie mogą być odnoszone do zaskarżonej decyzji, gdyż dotyczą one sytuacji, w których nie została wydana decyzja ustalająca wysokość kosztów, jakie powinna ponosić strona za pobyt osoby najbliższej w DPS, a pomimo braku takiej decyzji ustalającej, organ wydał decyzję o zwrocie tych kosztów przez stronę.

W niniejszej sprawie sytuacja przedstawia się zupełnie inaczej – zaskarżona decyzja dotyczy bowiem właśnie ustalenia wysokości tych kosztów, a nie ich zwrotu przez skarżącą czy z uwagi na etap postępowania - zwolnienia jej z odpłatności. Była o tym mowa zresztą już w zaskarżonej decyzji, w której organ – ustosunkowując się do zarzutów odwołania – podkreślił, że na obecnym etapie realizuje powinność ustalenia odpłatności osób ustawowo wskazanych jako zobowiązanych. W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały bowiem taksatywnie osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot. Na tle przytoczonych uregulowań materialnych ustawy o pomocy społecznej, uwzględniając treść zawartych w tej ustawie przepisów odnoszących się do postępowania w sprawach udzielania świadczeń z pomocy społecznej, należy rozpatrywać kwestię formy, w jakiej następuje określenie osoby (osób) zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokości należnych od nich kwot). Tryb postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy zawarte w rozdziale 7 ustawy (art. 100-109), spośród których dla rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie mają art. 103 ust. 2 i art. 104. W myśl art. 104 ust. 1 ups należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i z tytułu opłat określonych w ustawie, a także z tytułu świadczeń pobranych nienależnie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W szczególnych przypadkach można zwolnić zobowiązanego z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, zwłaszcza jeżeli stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie (art. 104 ust. 4). Stanowisko organu w tej sprawie powinno zostać wyrażone w decyzji, która niewątpliwie ma w tym zakresie charakter uznaniowy, a jej wydanie powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3, jest wydawana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.

Mając przy tym na uwadze zarzuty sformułowane w skardze a także zakres powinności ustawowych m.in. wstępnych i zstępnych względem siebie jawi się potrzeba wskazania, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę, że wynikający z ustawy obowiązek osób bliskich dla mieszkańca domu pomocy społecznej, ponoszenia kosztów jego utrzymania w placówce, doznaje konkretyzacji i indywidualizacji w decyzji o ustaleniu należnych opłat, wydawanej w oparciu o art. 59 ust. 1 ups. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 204/10 stwierdził, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym również świadczenia w formie usług opiekuńczych w domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Decyzją właściwy organ orzeka o skierowaniu do domu pomocy społecznej, o umieszczeniu w konkretnej placówce, ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), jak też ustala należną opłatę od osób bliskich osobie umieszczonej w placówce, indywidualizując przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby. Decyzyjne ustalenie obowiązku osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej, nie wyklucza przy tym ewentualnego zawarcia umowy między kierownikiem ośrodka pomocy społecznej a osobą zobowiązaną - co jednakże w sprawie na żadnym etapie nie nastąpiło z udziałem strony.

Przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ups obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty) nie pozostawia - jak wskazano powyżej żadnego luzu decyzyjnego. Adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 ups, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której stanowi art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w tych przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty. Oznacza to, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej kreuje decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 tej ustawy. Wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określającej osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty i ustalającej wysokość opłaty przypadającej dla poszczególnych osób jest warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminę. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10 i z 13 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2726/12 o takim zakresie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. poz. 964 ze zm.), w którym zawarto wymóg dołączenia do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych oraz wstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Niewątpliwie są to dane niezbędne do wydania, na podstawie art. 59 ust. 1, decyzji o treści obejmującej opisany wyżej zakres rozstrzygnięcia. Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat ustawa o pomocy społecznej z komentarzem - cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy dochody przebywającej w domu pomocy społecznej matki strony nie wystarczają na pokrycie kosztów jej pobytu w placówce. Zaszła zatem potrzeba ustalenia pozostałych kosztów pobytu od strony. Konkretyzacji przepisów art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, służy - w związku z art. 59 ust. 1 ustawy - zaskarżona decyzja. Powtórzenia wymaga, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z tych osób, które takie opłaty miałyby ponosić. Co do zasady - czego zdaje się nie dostrzega strona - taka konkretyzacja powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64 ustawy, w całości lub części z ustalonej opłaty. Z uwagi na to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie, za dopuszczalne uznać jednak należy, w sytuacji np. konieczności udzielenia w trybie pilnym pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej, określenie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w odrębnej decyzji w stosunku do beneficjenta tej formy pomocy społecznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ponoszeniu opłat, a w odrębnej decyzji w stosunku do osób spośród dalszych zobowiązanych, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje bowiem, tzw. współuczestnictwa materialnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 937/15). Zarzut skargi zatem o konieczności wydania jednocześnie decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do innych osób jest w pełni niezasadny.

Powtórzyć w tym miejscu należy, że art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera zamknięty krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt: małżonek, zstępni w następnej kolejności wstępni, a jeszcze w dalszej - gmina. O ile więc reguła kolejności dotyczy podmiotów wskazanych powyżej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1006/14 wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zależne jest od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata nie może bowiem być wyższa od tej nadwyżki. Tylko w tym kontekście NSA wypowiedział się w powyżej cytowanym wyroku odnośnie do wysokości obciążeń za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 ups wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącej z matką nie mając, gdyż mieć nie mogą znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 ups. Jednocześnie wobec zdaje się niezrozumienia przez stronę etapów rozstrzygania w zakresie zwolnienia Sąd akcentuje odrębność tych postępowań, w zakresie ustalenia odpłatności i postępowania w sprawie zwolnienia z opłaty. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Na odrębności te zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 649/16.

Podsumowując powtórzenia wymaga, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, tak też jak obowiązek alimentacyjny ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. W art. 61 ust. 1 ustawy przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te osoby równolegle, z własnej woli, bez udziału właściwego organu, będą: po pierwsze świadome swego obowiązku, a po drugie jego wysokości. Muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określanymi w treści art. 61 ust. 2 ustawy, musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy przez właściwy organ administracji, zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 877/13, – co wystąpiło w przedmiotowej sprawie).

Z powyższych względów wydanie decyzji orzekającej o obowiązku ponoszenia przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminę. Gmina ma obowiązek uiszczenia opłat zastępczych, ale jedynie wówczas, gdy osoba, za którą gmina wnosi opłatę, ma prawnie określony obowiązek ponoszenia opłaty w oznaczonej wysokości i go nie realizuje. Niedopuszczalna jest przy tym konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu osoby w domu pomocy społecznej, a dopiero później, w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków, ustalany jest obowiązek opłaty osoby, za którą uiszczono opłaty (por. cyt. wyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12). Wobec tego, w razie braku ustalenia wysokości opłaty w drodze umowy, powinna zostać wydana – na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy - decyzja zawierająca rozstrzygnięcie co do wysokości opłaty obciążającej osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2, a także ust. 2a ustawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 573/14).

W przedmiotowej sprawie, czego nie można nie dostrzec, organ zobligowany był zatem do podjęcia kroków mających na celu obciążenie kosztami pobytu M.B. - jej jedynej córki, czyli strony skarżącej, na której – z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy – ciążył w świetle zaistniałego w sprawie stanu faktycznego obowiązek partycypacji w opłacie za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Należy w tym miejscu – w odniesieniu do podnoszonych przez skarżącą argumentów dotyczących jej trudnej sytuacji materialnej, życiowej – zaznaczyć także, że w trakcie postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ administracji ma na mocy art. 64 ustawy możliwość rozważenia (całkowitego lub częściowego) zwolnienia danej osoby z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, co spowodowane jest tym, że ewentualne zwolnienie z całości lub części opłaty jednego bądź kilku podmiotów zobowiązanych może mieć wpływ na powstanie obowiązku uiszczenia opłaty przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności, w tym przez gminę, a w więc określenia w jakiej wysokości zobowiązania ciążą na gminie na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy, a w konsekwencji też w jakiej wysokości nie podlegają regresowi oraz jaka jest wielkość opłaty wnoszonej przez gminę zastępczo (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 869/15). Warunkiem jednak rozpoznania przez organ sprawy dotyczącej określenia wysokości opłaty za umieszczenie w domu opieki społecznej z uwzględnieniem regulacji określonej w art. 64 ustawy i zawartych tam przesłanek musi być wniosek o zwolnienie złożony przez osobę, na której ciąży ten obowiązek. Przepis art. 64 ustawy wyraźnie stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Należy jednocześnie wyjaśnić, że złożenie wniosku na podstawie art. 64 ustawy o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może być dokonane także w sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa.

Sąd podkreśla przy tym, że w czasie rozstrzygania przedmiotowej sprawy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest już jednolite stanowisko, że właściwą drogą wyegzekwowania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, wyłożonych tymczasowo przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy – tak wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09.

Podsumowując powyższy wywód nie sposób także nie dostrzec zasadności indywidualizowania każdej sprawy i przypadku przy kreowaniu praw i obowiązków adresata decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS–ie i niemożności ich generalizowania. Otóż chociażby – jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie – przy biernej postawie osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ich członka rodziny, przejawiającej się brakiem podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, organ w dbałości o wykonanie obowiązku ustawowego i finanse publiczne w sytuacji poniesienia zastępczo kosztów – co wymaga podkreślenia – ma prawo wydać decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy, określającą wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej już de facto zastępczo przez gminę oraz w dalszej kolejności zobowiązać adresata obowiązki do zwrotu należności. Ustawodawca expressis verbis w art. 61 ust. 3 ups wskazał, że gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Z kolei normą związaną, czyli nie pozostawiającą organowi wyboru działania w art. 104 ust. 3 ustanowił, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej, co uczynił w przedmiotowej sprawie organ ustalając w drodze decyzji wysokość należności podlegających zwrotowi, o czym także szerzej powyżej. Sąd - w tym miejscu z uwagi na zakres poddanej kontroli sprawie - odwoła się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 221/16, iż każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W tej sytuacji konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Jednocześnie – z uwagi na zarzuty zawarte w skardze – wskazać należy, że skoro podstawową przesłanką do dochodzenia przez gminę regresu wobec bliskich mieszkańca domu pomocy społecznej jest nie wywiązywanie się przez nich z obowiązków określonych, czy to w drodze decyzji, czy też w drodze umowy, to organ zobowiązany jest do skonkretyzowania tego obowiązku, co w sprawie – jak wskazano powyżej – zostało zrealizowane.

Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Po bezskuteczności czynności podjętych w celu podpisania umowy, niezależnie od motywów strony, organ nie miał innej możliwości – jak uwzględniając tok następujących po sobie zdarzeń – ustalić wysokość odpłatności z datą wszczęcia postępowania, co odpowiada w tej konkretnej sprawie prawu i w istocie przedmiotu jest jednocześnie ustaleniem odpłatności. Właśnie z uwagi na fazę i etap rozstrzygania, wielomiesięczne postępowanie, organ mógł już tylko ustalić wysokości odpłatności w formie wskazanej w decyzji. W przeciwnym wypadku, gdyby przyjąć na kanwie tej konkretnej sprawy inne stanowisko, to w sytuacji podejmowanych przez stronę działań zmierzających do zwłoki czy opóźnienia w podpisaniu umowy lub udaremnienia jej podpisania należałoby uznać, że organ nie byłby w stanie dochodzić swoich praw wynikających z art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy. Tym samym aprobując pogląd strony należałoby zaakceptować, niemożliwe do zaakceptowania, stanowisko, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej zastępczo przez gminę przez osobę zobowiązaną do zwrotu należności nie będzie możliwe po umieszczeniu osoby w DPS–ie i poniesieniu przez gminę zastępczo kosztów tego pobytu.

W świetle powyższego za bezzasadne należy więc uznać twierdzenie strony skarżącej, że kwestia skierowania matki strony, a także ustalenia odpłatności za jej pobyt winna być z nią konsultowana, wszak jak wynika z akt postępowania od samego początku obejmowała swoją wiedzą przedmiot tego postępowania, zatem miała świadomość jego biegu.

Jednocześnie Sąd zauważa, że argumenty i zarzuty podnoszone przez stronę skarżącą mogą mieć znaczenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to jest o: odstąpienie od żądania zwrotu opłat, umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty. Natomiast nie mają one znaczenia w odniesieniu do decyzji o ustaleniu wysokości należności do zwrotu opłat, która jest przedmiotem skargi. W przedmiotowej sprawie, co także nie może nie zostać zauważone, z uwagi na czas wydania zaskarżonej decyzji i okresu nią objętego sformułowana została w sposób czyniący zadość obowiązkowi określonemu w ustawie o pomocy społecznej.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie stwierdził naruszenia pozostałych przepisów wskazanych w skardze, jak również innych przepisów w niej niewskazanych dających podstawę do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.