Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2040/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2014 r. sprawy ze skargi H. M., G. K., E. Ś., S. R., B.D., Z. R., Pa. R., B. P., J. R., S. R. oraz małoletnich K. R. i S. R. reprezentowanych przez J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z [...] września 2011 r. nr [...], utrzymało w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...], na mocy której przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne, bez budynków, położone w M., stanowiące własność S. R..

Z ustaleń organu nadzoru wynika, że kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja została wydana na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Dokumenty dotyczące postępowania zakończonego powyższą decyzją zostały wybrakowane i zniszczone w dniu [...].06.1997 r. Wnioskiem z 11 marca 2002 r. spadkobiercy S. R. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 1976 r. Z analogicznym wnioskiem w dniu 27 marca 2002 r. wystąpił B. P., który kupił część udziałów spadkowych po S. R.. Przytaczając treść przepisów ustawy z 29 maja 1974 r. organ nadzoru ustalił, że z wnioskiem o przejecie gospodarstwa rolnego wystąpiła S. R., jako jedyna właścicielka. Świadczy o tym fakt złożenia przez nią już w dniu 12 kwietnia 1976 r. wniosku o przyznanie renty z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, którego kopia znajduje się w aktach. Z decyzji ZUS z [...] lipca 1976 r. o przyznaniu takiej renty wynika, że decyzja z [...] lutego 1976 r. uprawomocniła się [...] marca 1976 r. Kolegium dokonało sprowadzenie dokumentów znajdujących się w aktach KRUS i wynika z nich, że świadczenie emerytalne było pobierane przez S. R. przez 17 lat. W aktach znajduje się 12 decyzji o podwyższeniu emerytury rolniczej w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego. W aktach KRUS znajduje się także decyzja z [...].05.1986 r. o przyznaniu S. R. dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 lat. Na podstawie powyższych ustaleń organ nadzoru uznał za niezgodne z prawdą twierdzenie B. P., iż warunek wykonalności decyzji z [...].02.1976 r. nigdy nie został spełniony bowiem z akt znajdujących się w posiadaniu KRUS, których dokładnego sprawdzania dokonał organ wynika, że S. R. pobierała świadczenie przez 17 lat – od [...].03.1976 r. do chwili śmierci w 1993 r. Z aktu własności ziemi z [...] maja 1975 r. wynika, że S. R. była właścicielką przejętego kontrolowaną decyzją gospodarstwa rolnego. Do protokołu przesłuchania z dnia [...].10.1974 r. przed Powiatową Komisją ds. Uwłaszczenia S. R. zeznała "syn kawaler to mi pomaga i inne dzieci też mi pomagają". W aktach znajduje się zaświadczenie z 5.06.1975 r. wydane przez Powiatowe Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w W., z którego wynika, że syn S. R. – J. R. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie na stanowisku pracownika fizycznego. Zatem pomoc matce w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła jego utrzymania. Pozostałe dzieci nie zamieszkiwały wspólnie z matką. G. K. od 1968 r. mieszkała w M. przy ul. [...] [...], H. M. zamieszkiwała od 1968 r w W., S. R. mieszkał w M. przy ul. [...]. Fakt odrębnego zamieszkiwania potwierdza, że nie gospodarowali oni razem z matką, zaś pomoc w prowadzeniu gospodarstwa nie stanowiła dla nich głównego źródła utrzymania. Zatem zgoda zstępnych na przekazanie gospodarstwa rolnego nie była w takiej sytuacji wymagana.

Organ nadzoru uznał, że zeznania E. P. nie wniosą nic nowego dla sprawy, tym bardziej, że jest nabywca udziału w spadku po S. R.. Odnośnie zeznań byłego Naczelnika Gminy M. Kolegium uznało, że upływ 35 lat od daty wydania decyzji nie spowoduje zmiany zeznań złożonych na wcześniejszym etapie postępowania. Odnośnie zaś zeznań spadkobierców S. R. Kolegium uznało, że z dokumentów zgromadzonych w toku całego postępowania wynika, iż stanowisko tych osób jest organowi znane i zawarte w aktach sprawy.

Reasumując organ nadzoru uznał, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z [...] lutego 1976 r.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wnieśli B. P., H. M., G. K., E. Ś., S. R., B. D., Z. R., P. R., S. R., J. R., K. R. i S. R..

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezzasadnie przyjęło, że akta dotyczące przejęcia gospodarstwa rolnego S. R. zostały wybrakowane i zniszczone [...] czerwca 1997 r. przez Gminę Miasta M. czemu przeczą rozsądek i zebrany materiał dowodowy. Wątpliwości w tym zakresie mogły by rozwiać zeznana świadków J. S. lub W. P., o co skarżący wnioskowali w skardze do WSA. Organ pominął treść zeznań S. R. złożonych do protokołu Powiatowej Komisji ds. Uwłaszczenia w W. w dniu [...].10.1974 r. Na okoliczność pracy w gospodarstwie jako głównego źródła utrzymania z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku oraz złożenia wniosku organ winien przesłuchać w charakterze świadka E. P. oraz uczestników czego zaniechał. Zdaniem skarżących SKO powinno ustalić dochody z gospodarstwa w rozliczeniu na zstępnych S. R.. W ocenie skarżących dowody przedstawione w sprawie świadczą o tym, że w latach 1973 – 1975 praca w przejętym decyzją z [...].02.1976 r. gospodarstwie rolnym stanowiła dla spadkobierców J. R. główne źródło utrzymania . W sprawie nie wykazano także, że decyzja o przyznaniu renty rolniczej S. R. została wydana we właściwym trybie, na właściwym druku i z właściwym pouczeniem, była właściwie doręczona adresatowi, niezaskarżona i uprawomocniła się . W konsekwencji postawionych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga jest bezzasadna.

Należy przede wszystkim wskazać, że w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta M. z [...] lutego 1976 r. nr [...] zapadły już trzy prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z 8 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 1700/05 Sąd stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...].12.2003 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zapadłych w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę. Powodem takiego rozstrzygnięcia przez Sąd było uznanie, że wydane w sprawie decyzje: przez Wojewodę [...] a następnie, w wyniku odwołania, przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej, co zgodnie z art. 156 § 1 pkt. 1 kpa stanowi podstawę do stwierdzenia ich nieważności. Równocześnie Sąd wskazał, że organem właściwym rzeczowo w tego rodzaju sprawach są samorządowe kolegia odwoławcze.

Wyrokiem z 12 lutego 2008 r. sygn. akt. IV SA/WA 2407/07 Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...].10.2007 r., którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję [...].01.2007 r, którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lutego 1976 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że kolegium nie odniosło się do wniosku B. P. o przeprowadzenie dowodu z zeznań E. P. i zstępnych S. R. na okoliczność gospodarowania przez dzieci S. R. w przedmiotowym gospodarstwie w dacie wydania kontrolowanej decyzji, ponadto o ponowne przesłuchanie byłego Naczelnika Gminy M. L.. Sąd zalecił by organ zajął stanowisko co do tego wniosku dowodowego. Sąd uznał również, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom stawianym przez art.107 § 1 i § 3 kpa. Również Sąd w uzasadnieniu tego wyroku (str.9) stwierdził : " Ponadto należy pamiętać, że dokumenty dotyczące postępowania zakończonego powyższą decyzją ostateczną zostały wybrakowane w dniu [...] czerwca 1997 r. ...)" oraz " Co prawda skarżący twierdzi, że takie wybrakowanie nie mogło nastąpić a przynajmniej podnosi wątpliwości co do takiego stwierdzenia, jednakże z akt archiwalnych wynika, że dokumenty dotyczące przekazania ziemi zostały przekazane do zniszczenia i w konsekwencji mogą być niepełne."

Natomiast kolejnym wyrokiem z 28 kwietnia 2010 r. Sygn. akt. IV SA/WA 73/10, Sąd stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...].11.2009 r. Powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie, że decyzja została skierowana do osoby zmarłej i nie zapewniano następcom prawnym zmarłego udziału w sprawie.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że nie narusza ona prawa. Wbrew twierdzeniu skarżących organ zastosował się do wszystkich wskazań zawartych w uzasadnieniach zapadłych wcześniej wyroków. Należy powtórzyć, że kontrolowana decyzja Naczelnika Miasta M. z [...] lutego 1976 r. nr [...] została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne zatem kontrolując decyzję z 1976 r. należy dokonać jej oceny biorąc pod uwagę brzmienie przepisów obowiązujących w dniu wydania tej decyzji. Zgodnie z art. 9 ust 1 tej ustawy. Państwo na wniosek rolnika przejmowało gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazywał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmującego co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił, że S. R. na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1975 r. była właścicielka gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha [...] m2 położonego w M., a w chwili jego przejęcia miała ukończone 60 lat. W ocenie organu nadzoru, w dacie wydawania kontrolowanej decyzji, organ dysponował wnioskiem S. R. o przejecie jej gospodarstwa rolnego za rentę. O istnieniu wówczas tego wniosku świadczy zarówno treść decyzji jak i zachowany, podpisany przez S. R. wniosek o rentę z tytułu przekazania gospodarstwa na rzecz Państwa, skierowany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz fakt pobierania przez wnioskodawczynię tej renty do śmierci. Z taką oceną organu należy się w pełni zgodzić. Należy bowiem wspomnieć, że nie zachowały się akta dotyczące przekazania gospodarstwa rolnego za rentę przez S. R., a zatem również i brak jest wniosku. Wynika bowiem z dokumentów, że akta te zostały wybrakowane, i zniszczone w dniu [...] czerwca 1997 r. Wprawdzie okoliczności te są kwestionowane przez skarżących od początku postępowania, a również i w skardze złożonej w niniejszej sprawie to w wyroku z 12 lutego 2008 r, którego obszerne fragmenty uzasadnienia zostały przytoczone wyżej, Sąd uznał za niewątpliwe wybrakowanie i zniszczenie tych akt w 1997 r. Zgodnie zaś z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ. Zarzuty więc skargi dotyczące kwestii zniszczenia akt należy uznać za bezzasadne. Mimo, że brak jest wniosku S. R. w dokumentach to fakt dysponowania takim wnioskiem przez organ w dacie wydania decyzji z [...] lutego 1976 r. wynika z treści tej decyzji, w której wprost powołano się na rozpatrzenie wniosku S. R. o przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Również niezwłoczne złożenie wniosku o rentę do organu rentowego przez S. R., który zachował się w materiale dokumentacyjnym i pobieranie renty przez 17 lat aż do śmierci w 1993 r., co zostało ustalone przez organ nadzoru, również dowodzi, że przekazanie gospodarstwa w zamian za rentę było zgodne z wolą S. R., a zatem nastąpiło na jej wniosek. Kwestionowanie więc przez skarżących, że organ dysponował wnioskiem S. R. o przekazanie gospodarstwa jest w świetle powołanych dowodów nieuzasadnione. Natomiast zarzuty skargi odnoszące się do decyzji rentowej nie podlegają rozważaniu przez Sąd co do ich zasadności, gdyż w niniejszej sprawie decyzja rentowa nie podlega ocenie co do zgodności z prawem ani przez organ nadzoru ani przez Sąd.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. nieruchomość na, której gospodarują zstępni rolnika może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Jednakże, stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania. Organ nadzoru uznał, że wydając kontrolowaną decyzję z [...] lutego 1976 r. organ nie miał obowiązku uzyskania zgody zstępnych S. R., bowiem nie pracowali oni wówczas na tym gospodarstwie zaś pomoc matce w prowadzeniu tego gospodarstwa nie stanowiła dla nich głównego źródła utrzymania. Ustalenia poczynione w tym zakresie organ wyprowadził przede wszystkim z zeznań S. R. złożonych do protokołu z dnia [...].10. 1974 r. przed Powiatową Komisją ds. Uwłaszczenia, które to postępowanie było prowadzone w celu nadania S. R. aktu własności ziemi na gospodarstwo rolne objęte kontrolowana decyzją. Wówczas S. R. zeznała, że jest z nią syn kawaler to jej pomaga i inne dzieci też jej pomagają. Organ nadzoru ustalił również, że pozostałe dzieci S. R. nie mieszkały z nią oraz, że syn J. R. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej w W..

Mając na uwadze treść zeznań S. R., w których stwierdza, że dzieci pomagają jej w gospodarstwie, a nie, że razem z nią gospodarują oraz fakt, że poza jednym synem pozostałe dzieci zamieszkiwały poza tym gospodarstwem, a wiec nie prowadziły z matką wspólnego gospodarstwa domowego oraz zaświadczenie potwierdzające fakt pracy zawodowej w innej miejscowości przez syna J. R. stanowisko organu nadzoru, że zstępni S. R. nie gospodarowali na tym gospodarstwie, a zatem organ w postępowaniu zakończonym decyzja z [...].02.1976 r. nie był obowiązany uzyskać zgody, o jakiej stanowił powołany art. 4 ust. 1. jest uzasadnione.

W świetle powyższych dowodów zasadnie organ nadzoru uznał, ze niecelowe przesłuchanie świadka E. P. oraz samych uczestników postępowania na okoliczność pracy zstępnych S. R. w przekazanym następnie przez nią gospodarstwie rolnym. Uczestnicy postępowania oraz E. P., która jest żoną skarżącego P., są zainteresowani wynikiem postępowania. Swoje stanowisko prezentują w toku całego postępowania w składanych pismach tak do organu jak i Sądu. Stanowisko to, jako nie poparte obiektywnymi dowodami, a wręcz z tymi dowodami sprzeczne, nie podważa prawidłowej oceny dowodów dokonanej przez organ. Przesłuchiwanie więc ich byłoby niecelowe.

Niezasadnie też skarżący zarzucają, że organ nadzoru pominął treść zeznań S. R. z [...].10.1974 r. bowiem organ uwzględnił te zeznania w swoich rozważaniach i uznał je za główny dowód w ustaleniu, że zstępni S. R. nie gospodarowali na przekazanym gospodarstwie.

Wobec powyższych ustaleń niezasadne są zarzuty skargi dotyczące nieustalenia przez organ dochodów z gospodarstwa w rozliczeniu na zstępnych.

Z uwagi na to, że decyzja naczelnika Miasta M. z dnia [...] lutego 1976 r. nie narusza prawa w sposób rażący a także, że nie jest dotknięta żadną inną wadą nieważności określoną w art.156 § 1 kpa prawidłowo organ nadzoru odmówił stwierdzenia jej nieważności.

Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.