Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 338/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 64 w zw. z art. 61
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w Domu Spokojnej Starości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta C. decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61, art. 64, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. D. U. z 2013r. poz. 181 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r. poz. 823), odmówił całkowitego zwolnienia J.P. z ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w Domu Spokojnej Starości w C.

W toku postępowania ustalono, że matka strony przebywa w DPS. Na mocy umowy z dnia [...]r. zawartej pomiędzy stroną, a organem zobowiązano stronę do ponoszenia odpłatności z tytułu kosztów pobytu jej matki w DPS w wysokości 400 zł miesięcznie. Wysokość odpłatności obowiązującej J.P. potwierdzona została następnie w decyzji z dnia [...]r., wydanej przez Burmistrza Miasta C. na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w przedmiocie skierowania W.B. do Domu Spokojnej Starości w C.

W dniu 2 maja 2014r. strona zwróciła się o zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia ustalonej odpłatności. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego stwierdzono, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Jest zatrudniona w [...] Zakładzie A z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 6 484,04 zł.

W związku z faktem prowadzenia przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej oraz dokonywania wspólnego rozliczenia podatku dochodowego przez małżonków organ przedstawił brzmienie art. 8 ust. 5 pkt 1 i art. 6 ustawy o pomocy społecznej. Wskazał, że w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. W sytuacji gdy podatnik łączy przychody z działalności gospodarczej z innymi przychodami lub rozlicza się wspólnie z małżonkiem, przez podatek należny rozumie się podatek wyliczony w takiej proporcji, w jakiej pozostaje dochód podatnika z pozarolniczej działalności gospodarczej wynikający z deklaracji podatkowych do sumy wszystkich wykazanych w nich dochodów.

Mając na względzie powyższą regulację prawną dokonano w oparciu o PIT - 36 z 2013r. wyliczeń, zgodnie z którymi ustalono, że dochód męża strony z pozarolniczej działalności gospodarczej pozostaje w proporcji 37,61% do sumy wszystkich dochodów wykazanych w deklaracji podatkowej, tj. do kwoty 187.008,92 zł. Wyliczono, że podatek należny z tytułu podatku męża wnioskodawczyni pozostający w takiej też proporcji w jakiej pozostaje jego dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej do sumy wszystkich dochodów w wykazanych w deklaracji podatkowej wynosi 5 870,54 zł. Dochód męża strony pomniejszono o obliczony we wskazany sposób podatek dochodowy, a także o składki na ubezpieczenie zdrowotne stosując analogiczną metodę procentową, co w przypadku wyliczenia podatku dochodowego. W konsekwencji wskazanych obliczeń organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi 10.886,54 zł (wynagrodzenie wnioskodawczyni - 6.484,04 zł, plus miesięczny dochód jej męża - 4.402,50 zł).

Organ dokonał nadto ustaleń w zakresie wysokości i rodzaju miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni. Wskazano na następujące stałe płatności miesięczne : czynsz - 400 zł, energia- 300 zł, woda - 300 zł, telefon-100 zł, opłata za studia córki – 300 zł (1 800 zł semestralnie), opłata za pobyt córki w K. – 1000 zł, spłata pożyczki – 886,67 zł, leki – 500 zł, wizyty u kardiologa – 220 zł.

Odnosząc się do wyjaśnień wnioskodawczyni udzielonych w czasie wywiadu środowiskowego organ stwierdził, że rodzina wnioskodawczyni ponosi znaczne wydatki związane z edukacją dzieci (czesne za studia córki, czynsz za mieszkanie, przejazdy, wyżywienie, kursy dodatkowe wynoszące łącznie 2 100 zł miesięcznie, a także 900 zł za edukację synów uczęszczających do technikum).

Organ zauważył, że wykazywane przez stronę koszty leczenia wynikające z pogorszenia stanu zdrowia, takie jak płatne wizyty u specjalistów jakich wymagają wszyscy członkowie rodziny oraz koszty zakupu leków, to kwota 760 zł (w tym 500 zł leki). Jednak przedstawione przez nią dokumenty zakupu wraz z załączonymi osobistymi obliczeniami strony wykazują, że w miesiącu kwietniu 2014r. koszt zakupu leków wyniósł 358,44 zł, w maju 213,01 zł, w czerwcu 282,79 zł, a płatne wizyty lekarskie 140 zł, w lipcu 2014r. na zakup leków 216 zł, a na wizyty i badania 293 zł, w sierpniu koszt zakupu leków wyniósł 301 zł.

W oparciu o przedstawione dane wyliczono średni koszt zakupu leków oraz leczenia od kwietnia do sierpnia 2014r. uzyskując kwotę 360,85 zł. Podsumowując wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (w tym czynsz, prąd, wodę, Internet, ubezpieczenie mieszkania, polisa PZU Życie, podatek od nieruchomości) uzyskano kwotę 1 500 zł i doliczono miesięczną spłatę pożyczki w wysokości 750 zł.

Organ przytoczył brzmienie art. 61 ust 1 i ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy o pomocy społecznej wskazują, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, a w przypadku osoby w rodzinie, osoby te wnoszą opłatę jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Odnosząc się do dokonanych ustaleń wysokości dochodu rodziny wnioskodawczyni wskazano, że w przypadku jej pięcioosobowej rodziny kryterium dochodowe wynosi 2 280 zł, a 300% tego kryterium stanowi kwota 6 840 zł. Z wyliczeń wynika natomiast, że dochód uzyskiwany przez wnioskodawczynię i jej męża przekracza kryterium dochodowe o 477,48 %, czyli że przed zastosowaniem zwolnienia, na mocy którego wnioskodawczynię obciąża opłata w wysokości 400 zł, powinna byłaby ona hipotetycznie partycypować w udziale w kosztach pobytu jej matki w kwocie 4.046,54 zł.

Cytując treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej organ wyjaśnił, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce i występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Można także zwolnić jeśli małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia, osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, przykładowo wymienionych w art. 64 w/w ustawy, organ dokonuje oceny tych okoliczności mając na względzie interes społeczny i interes strony zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., gdyż decyzja o zwolnieniu od opłat ma charakter uznaniowy. Organ nie jest zatem ustawowo zobowiązany do przyznania zwolnienia, co jednak nie oznacza dowolności w posługiwaniu się kryteriami decydującymi o rozstrzyganiu danej kategorii spraw.

Przechodząc do oceny przedstawionej powyżej sytuacji strony i jej rodziny, w tym wysokość jej dochodów, zakres kosztów na edukację dzieci, leczenie, a także jednorazowy zakup bardzo drogich okularów organ wskazał, że zasadne jest częściowe zwolnienie strony z ponoszenia odpłatności w dotychczasowym zakresie, tj. do kwoty 400 zł miesięcznie. Stwierdzono, że rodzina prowadzi życie na wysokim poziomie, a wykazane przez stronę koszty utrzymania nie uzasadniają zwolnienia z obowiązku alimentowania matki.

Jako niezasadne uznano powoływanie się strony na przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W odwołaniu od opisanej decyzji J.P. wniosła o jej zmianę albo uchylenie i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpatrzenia. Uznała zaskarżoną decyzję za krzywdzącą i nieuwzględniającą wszystkich dotyczących jej okoliczności.

Wyjaśniła, że w dniu 2 maja 2014r. wystąpiła o zwolnienie jej od ponoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej ustalonej w decyzji z dnia [...]r. i umowie z dnia [...]r. Opisała dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie wymieniając kolejne, wydane przez organy decyzje.

Wskazała, że w trakcie wywiadu środowiskowego przedstawiła dodatkowe dokumenty i zwróciła uwagę, że organ I instancji był zobowiązany do rzetelnego obliczenia wysokości dochodu uzyskiwanego w jej rodzinie. Uzasadnienie decyzji, jej zdaniem, zawiera głównie obliczenia matematyczne, na co organ potrzebował kilku miesięcy. Natomiast w decyzji kasacyjnej wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, którą uchylono pierwotną decyzję organu I instancji, zwrócono uwagę, że w sprawie należy mieć na uwadze także trudną sytuacją zdrowotna tj. liczne choroby i związane z tym wydatki.

Odwołująca podniosła, że o pogorszeniu swego stanu zdrowia informowała organ I instancji i udokumentowała przebyte zapalenie płuc, półpasiec oraz silną nerwicę, a także schorzenia kardiologiczne, a także związane z przebytymi chorobami wydatki.

Zakwestionowała obliczenie organu kosztów wizyt u specjalistów. Jej zdaniem organ przeprowadzając wywiad środowiskowy w sierpniu 2014r., nie mógł uwzględnić faktur i dowodów zapłaty z późniejszego okresu a ona składając pismo uzupełniające w czerwcu nie mogła przedstawić faktur z lipca i sierpnia 2014r. nie posiadając ich jeszcze. Kwota wyliczona przez organ jest zatem zaniżona, gdyż uwzględnia inny okres kalendarzowy. Tymczasem wydatki na leki za wrzesień i wizyty u specjalistów plus zakup okularów korekcyjnych wyniosły 4 096 zł., za październik 379, 86 zł. Zdaniem odwołującej łączne wydatki z okresu kwiecień – październik 2014r. to kwota 6 281, 09 zł , a więc średnio miesięcznie 897, 30 zł.

Wyjaśniając konieczność zakupu okularów korekcyjnych wskazała, że mąż ma poważną wadę wzroku wymagająca kontroli minimum raz w roku, a zakupione okulary nie stanowią towaru z najwyższej półki. Zapewniają minimum bezpieczeństwa i komfortu w egzystencji i pracy zawodowej. Uznała nadto, że do organu nie należy interpretacja wysokości wydatków zaleconych przez lekarza.

Dodatkowo zaznaczyła, że w wydatkach związanych z wyżywieniem jej rodziny należałoby uwzględnić dietę syna W. zgodnie z załączonym do sprawy zaświadczeniem lekarskim.

Odnosząc się do hipotetycznej wysokości opłaty jaką wskazano w decyzji organu I instancji oświadczyła, że taką opłatę hipotetycznie można byłoby ustalić zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczyła, że zawarcie umowy powinno było być poprzedzone rozeznaniem sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej stron umowy. Wymagało to przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Taka sytuacja nie miała miejsca przed ustaleniem wysokości opłat nałożonych na nią, a potwierdza to organ w swoich pismach kierowanych do odwołującej stwierdzając, brak wywiadów środowiskowych przed umieszczeniem W.B. w domu pomocy społecznej ze względu na konieczność możliwie najszybszego umieszczenia tej osoby w placówce.

W odwołaniu odniesiono się również do dokonanej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji obowiązków organu wynikających z treści art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stwierdzono, że występują tu rozbieżne poglądy, co do tego, czy obowiązki w zakresie opłaty obciążającej krewnego osoby umieszczonej w DPS powinny być już skonkretyzowane na etapie wydawania decyzji ustalającej opłatę na podstawie wskazanego przepisu.

Odwołując podniosła także, że umowa o udziale w kosztach pobytu w domu pomocy społecznej jej matki z dnia [...]r została zawarta na czas nieokreślony, a nie poinformowano odwołującej, że jest możliwy pobyt czasowy. Natomiast w sprawozdaniu tej placówki z roku 2013 napisano, że ośrodek wydał decyzję o skierowaniu do domów pomocy społecznej i naliczeniu odpłatności za pobyt dla osób w podeszłym wieku w liczbie 29, a w tym dwie dotyczyły skierowania na pobyt czasowy. Odwołująca uznała, że została wprowadzona w błąd, gdyż pobyt jej matki w placówce miał być pobytem czasowy z uwagi na opiekę poszpitalną, a zawarcie umowy na okres czasowy nie wywołałoby obecnych skutków.

Jako niejasne uznała uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w którym nie wykazano kosztów pobytu jej matki w DPS a wyłącznie wysokość przypadającego na odwołującą udziału.

Jako lakoniczne uznała odniesienie się do jej argumentacji podniesionej we wniosku o zwolnienie od opłaty, a w szczególności do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zauważyła, że zgodnie z art. 128 k.r.io. uprawnionym do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Jej matka posiadała własne mieszkanie pozwalające jej na własne utrzymanie się. Obowiązek płacenia za DPS obciążający pensjonariusza wyprzedza obowiązek wnoszenia opłat przez jego bliskich.

Konkludując opisała zdarzenia dotyczące opieki nad matką sprzed jej umieszczenia w placówce, z których wynika, że to ona sprawowała opiekę nad matką, a jej pobyt w DPS miał być jedynie na okres rekonwalescencji, po którym matka powróciłaby do swego mieszkania w C. względnie wyjechałaby z drugą córką do USA. Obecnie mieszkanie stoi puste, a matce, która pobiera 1 168,88 zł emerytury można zapewnić opiekę w znacznie mniej kosztowny sposób.

Oświadczyła, że wraz z siostrą podejmie kroki do zmiany sposobu zorganizowania usług opiekuńczych nad matką. Jej zdaniem organ powinien rozważyć, czy nie zachodzą w sprawie okoliczności marnotrawienia zasobów finansowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu w/w decyzji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie począwszy od wydania decyzji z dnia [...]r. o skierowaniu W.B. do Domu Spokojnej Starości w C. i ustaleniu odpłatności za jej pobyt przez umieszczoną w DPS, jak też osoby zobowiązane do partycypowania w kosztach tego pobytu. Organ wskazał, że na mocy wskazanej decyzji zobowiązano W.B. do ponoszenia odpłatności w wysokości jej 70 % dochodów, B.K. w wysokości 966,11 zł miesięcznie, R.K. w wysokości 966,11 zł miesięcznie, a odwołującą do miesięcznej płatności w wysokości 400 zł. Decyzja ta została zmieniona na wniosek R.K. w ten sposób, że wnioskodawczyni w miejsce dotychczasowej płatności ustalono opłatę w kwocie 483, 05 zł miesięcznie , a pozostałe odpłatności nie zostały zmienione.

W dniu 5 maja 2014r. odwołująca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie z ponoszenia opłaty ze względu na znaczne pogorszenie jej stanu zdrowia oraz stałe leczenie w poradniach specjalistycznych.

Decyzją z dnia [...]r. odmówiono całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt W.B. w DPS, a wskutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję przekazując sprawę do jej ponownego rozpatrzenia (decyzja z dnia [...]r. Nr [...]). Zdaniem Kolegium szczegółowego zbadania wymagała sytuacja materialno-dochodowa strony. W ponownym postępowaniu wydana została decyzja stanowiąca przedmiot odwołania.

Przechodząc do stanu prawnego sprawy Kolegium wyjaśniło, że podstawą prawną decyzji organu I instancji był art. 64 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej. Wyjaśniono nadto, że w myśl jej art. 60 ust. 1, co do zasady, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca.

Zauważono, że w myśl regulacji zawartej w art. 61 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy ponoszenie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej przez małżonka, zstępnych przed wstępnymi, w sytuacji, gdy dochód osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania w placówce, jest zasadą, zaś zwolnienie z tej odpłatności jedynie wyjątkiem od tej zasady określonym w art. 64 ustawy. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce, występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych względnie małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia lub osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Kolegium zauważyło, że przepis ten nie precyzuje jednoznacznie kryteriów zwolnienia, a wskazuje jedynie sytuacje przykładowe, które zdaniem ustawodawcy mogą je uzasadniać. Za uzasadnione okoliczności uznać należy sytuacje wyjątkowe, losowe, które ze względów rodzinnych tak obciążają budżet zobowiązanej, że nie pozwalają na ponoszenie odpłatności. Zwolnienie nie powinno jednak nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych w przepisie art. 64 ustawy o pomocy społecznej okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt osoby bliskiej w placówce społecznej. Zdaniem organu niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości określoną w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, przerzuca bowiem na gminę i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich bliskich.

Odnosząc się do ustaleń faktycznych sprawy Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w zakresie wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez odwołującą i jej małżonka, który wynosi 10 886,54 zł. Organ zauważył, że odwołująca zakwestionowała wysokość wydatków ustaloną w postępowaniu przed organem I instancji odnośnie kosztów leczenia i leków. Odwołująca twierdziła, że wydatki te wynoszą miesięcznie średnio 897.30 a organ ustalił ten rodzaj wydatków na kwotę 360,85 zł miesięcznej.

Odnosząc się do tej kwestii Kolegium wskazało, że uzyskiwany miesięczny dochód na członka rodziny przekracza 300% kryterium dochodowego, zatem spełniona jest przesłanka dająca podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt matki odwołującej w domu pomocy społecznej. Kwota ponoszonych wydatków i tak nie powinna stanowić nadmiernego uszczuplenia budżetu rodziny, gdyż dochód w rodzinie odwołującej przekracza kryterium o 477,48 %.

Wyjaśniając zasady funkcjonowania pomocy społecznej organ zauważył, że państwo pomocniczo wspiera jedynie osoby ubogie w ustawowo określonych ramach. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Jeśli jest więcej niż jeden krewny danego stopnia, wówczas obowiązek alimentacyjny obciąża ich w częściach odpowiadających zarobkowym i majątkowym możliwościom każdego z nich (art. 135 § 1 K.r.io.). Katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej pokrywa się częściowo z katalogiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zasada określona w art. 135 § 1 K.r.io. znajdzie więc zastosowanie także w przypadku ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Krewni w obrębie tej samej grupy będą ponosić opłaty w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym, nie koniecznie w częściach równych.

Odpowiadając na zarzuty odwołującej dotyczące umowy, jaką podpisała w kwestii ponoszenia opłaty z tytułu pobytu jej matki w domu pomocy społecznej Kolegium wyjaśniło, że umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie jest wyłącznym źródłem obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Z brzmienia tego przepisu wynika, że celem takiej umowy jest ustalenie wysokości opłaty, której obowiązek ustalony jest ustawowo. Kwestia braku rozwiązania umowy czy też podpisania aneksu do niej pozostaje bez wpływu na obowiązek ponoszenia opłaty .

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie prawa i przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, wadliwa, a nadto krzywdząca i niesprawiedliwa.

Dokonując analizy przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujących obowiązek alimentacyjny skarżąca wywiodła, że obowiązek ten istnieje wobec dzieci, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie, a w stosunku do rodziców jeśli są w niedostatku. Zauważyła, że jej matka nie znajduje się w niedostatku, gdyż posiada emeryturę i mieszkanie o znacznej wartości, które przekazała drugiej córce, a więc ta córka powinna ponosić koszty utrzymania matki.

Zarzuciła niedostateczne wyjaśnienie sytuacji finansowej jej siostry, która posiada znaczne dochody, a nie wyjaśniając tej kwestii organ przerzuca na gminę i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne finansowo. Skarżąca zarzuciła, że w powiązaniu do rządowego programu pomocy społecznej mającego na celu ochronę życia osób, rodzin i grup społecznych oraz rozwój specjalistycznego wsparcia dla rodzin wielodzietnych zmierzających do poprawy warunków życiowych rodzin utrzymujących co najmniej trójkę dzieci nie jest prawdą, że państwo wspiera pomocniczo jedynie osoby ubogie.

Zdaniem skarżącej organ II instancji rozpatrując sprawę miał wgląd tylko do części materiału sprawy, a mimo to odmówiono jej wglądu do akt sprawy przez co uniemożliwiono jej wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego.

Skarżąca podtrzymała nadto zarzut stawiany w odwołaniu o braku należytego wyjaśnienia sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej przed zawarciem z nią umowy w przedmiocie wysokości opłaty z tytułu pobytu jej matki w DPS.

Do skargi załączono zażalenie skarżącej na postanowienie Burmistrza Miasta C. w sprawie odmowy wglądu do akt sprawy, postanowienie Burmistrza Miasta C. o odmowie J.P. umożliwienia przeglądania akt sprawy o skierowanie W.B. do Domu Spokojnej Starości i naliczenie odpłatności za jej pobyt ponoszonej przez W.B., J.P., B.K. i R.K. oraz wniosek o udostępnienie akt sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowo prezentowane argumenty. Odnosząc się do załączonych do skargi dokumentów stwierdziło, że przed organem II instancji toczy się postępowanie zainicjowane zażaleniem na postanowienie Burmistrza Miasta C. w sprawie odmowy dostępu do akt sprawy.

W dodatkowym piśmie z dnia 30 listopada 2015r. skarżąca podniosła szereg argumentów dotyczących nieprawidłowych, jej zdaniem, działań organów pomocy społecznej związanych z umieszczeniem jej matki w domu pomocy społecznej. Zakwestionowała sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego poprzedzającego ustalenie wysokości odpłatności za pobyt W.B. w placówce, a ponoszonych przez jej bliskich. Zakwestionowała ratio umieszczenia jej matki w placówce opiekuńczej. Oświadczyła, że w okresie umieszczenia jej matki w domu pomocy społecznej kilkakrotnie przebywała ona w domu skarżącej, co świadczy o spełnieniu przesłanki obligatoryjnego zwolnienia osoby zobowiązanej od odpłatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012r. poz.1270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności. Sąd uwzględnia skargę w sytuacji, gdy wskazane w niej zarzuty odpowiadają uchybieniom, o których mowa w przywołanym art. 145 § 1 p.p.s.a. Stosuje także przewidziane ustawą p.p.s.a środki, gdy stwierdzi tego rodzaju uchybienia z urzędu (art.134§ 1 p.p.s.a).

Zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzje zapadły na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013r. poz. 182 ) - dalej "ustawa". Wskazać zatem należy na wstępie, iż po myśli jej art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie można przeto traktować pomocy społecznej, jako generalnego środka bezwzględnej pomocy. Ma ona zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy osoba, czy rodzina, w sposób samodzielny nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb na tyle, by żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, o czym stanowi art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Matka skarżącej, W.B. uzyskała pomoc we wskazanej formie, co nie oznacza jednak, iż obowiązek roztaczania na nią opieki we wszystkich jej aspektach, przeniesiony został z członków jej rodziny na gminę. Osoby zobowiązane do alimentacji osoby umieszczonej w placówce nie zostały bowiem, poprzez zagwarantowanie W. B. stałej opieki w placówce, zwolnione ze swoich obowiązków nałożonych na nich przede wszystkim z mocy właściwych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, iż nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te, jako własne, pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywiste, iż realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, która to opłata może zostać poniesiona przez jego rodzinę. Należyte i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy wsparcie ze strony administracji publicznej polegające na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce.

Wysokość odpłatności ustalana jest przez organ wykonawczy gminy, co w kontrolowanej sprawie zostało dokonane zarządzeniem Burmistrza Miasta C. z dnia [...]r. w sprawie średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca Domu Spokojnej Starości (Dz. U. Woj. [...] z dnia 17 stycznia 2013r. poz. 586) na kwotę 3 150 43 zł.

W przypadku, gdy dochody świadczeniobiorcy nie pokrywają w całości kosztów jego pobytu, w dalszej kolejności zobowiązani są jego małżonek, zstępni oraz wstępni jeżeli ich dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium i w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Wobec tych podmiotów, wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, wysokość ich obowiązku musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy przez właściwy organ administracji. W postępowaniu prowadzonym w celu ustalenia wysokości opłaty za pobyt osoby umieszczonej domu pomocy społecznej przez podmioty wymienione w art. 61 ust. 1 ustawy organ zobligowany jest do ustalenia sytuacji faktycznej dotyczącej wszystkich podmiotów należących do tej samej kategorii zobowiązanych.

Wyłącznie wtedy, gdy opłaty wnoszone przez wymienione podmioty, których zamknięty katalog zawarty jest w treści art. 61 ustawy o pomocy społecznej, nie pokrywają w całości kosztów pobytu świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej lub gdy takich podmiotów brak, odpłatność ponieść musi gmina, z której osoba została skierowana do takiej placówki.

W opinii Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie budzi wątpliwości jej obowiązek polegający na świadczeniu opieki nad matką (ograniczony dzięki zaangażowaniu w sprawę pomocy społecznej, do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, w którym na mocy ostatecznej decyzji matka ta została umieszczona).

Na podstawie przedstawionych Sądowi akt sprawy nie budzi również wątpliwości, że została wyznaczona wysokość odpłatności, jaką skarżąca zobowiązana była ponosić podpisawszy umowę nr [...] z dnia [...]r.

Podnoszone w skardze na decyzję w przedmiocie odmowy zwolnienia od tej opłaty argumenty mające świadczyć o niezasadności umieszczenia matki skarżącej w placówce opiekuńczej, nieprawidłowości przy ustaleniu wysokości dochodów matki skarżącej oraz jej sytuacji mieszkaniowej jak też podnoszone uchybienia w postępowaniu poprzedzającym ustalenie wysokości odpłatności obciążającej skarżącą nie są argumentami mającymi związek ze sprawą poddaną sądowej kontroli. Odrębną bowiem od obowiązku ponoszenia opłaty i ustalenia jej wysokości czy to wobec osoby umieszczonej w placówce opiekuńczej czy też osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 ustawy jest kwestia zwolnienia lub częściowego zwolnienia strony zobowiązanej od tego obowiązku.

O możliwości zwolnienia lub częściowego zwolnienia strony zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej mowa jest w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Te uprawnienia mają charakter fakultatywny, gdyż organ "może zwolnić, na wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty" ze względu na uzasadnione przyczyny.

Zwolnienie od odpłatności osoby zobowiązanej do jej ponoszenia czy na podstawie czynności cywilnoprawnej jaką jest zawarta umowa, czy na podstawie decyzji administracyjnej, wymaga zatem jej wniosku, w którym wykazane powinny zostać przesłanki sugerujące możliwość zastosowania dobrodziejstwa, o którym mowa w przytoczonym wyżej art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W kontrolowanej sprawie skarżąca nie powoływała się na to, że wnosi opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce względnie, że jej rodzina utrzymuję się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Skarżąca nie jest nadto osobą samotnie wychowującą dziecko lub w ciąży. Powoływała się natomiast na swój i rodziny stan zdrowia oraz wysokie wydatki w budżecie rodziny.

Zgodnie z art. 64 ust. 2 pkt 2 organ może zwolnić zobowiązanego od opłaty z tytułu pobytu osoby krewnej w domu pomocy społeczne, gdy występują uzasadnione okoliczności określone przykładowo jako długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Zły stan zdrowia i trudna sytuacja materialna odpowiadają zatem okolicznościom wymienionym w tym przepisie.

Z ustaleń dokonanych w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego wynikało, że dochód pięcioosobowej rodziny skarżącej (10.886.54 zł) jest dochodem wyższym niż 300% kryterium dochodowego osoby w rodzinie. Ustalono, że skarżąca i jej mąż pracują zarobkowo i nie są osobami niepełnosprawnymi. Jedno z ich dzieci studiuje, a pozostałe uczą się w technikum. Z tego tytułu rodzice ponoszą koszty około 3.000 zł. Analizując pozostałe, przedstawione przez skarżącą niezbędne wydatki jakie ponosi jej rodzina z tytułu kosztów specjalistycznego leczenia (360,85 zł miesięcznie), a także z tytułu wydatków stałych związanych z kosztami utrzymania (1.500 zł miesięcznie) organ stwierdził, że skarżąca jest w stanie płacić kwotę 400 zł za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej. Wniosek taki, na tle przedstawionego w aktach sprawy materiału dowodowego, Sąd uznaje za uzasadniony.

Zauważyć trzeba, że nie kwestionując ustaleń organu w zakresie uzyskiwanych w rodzinie dochodów, skarżąca w toku postępowania administracyjnego podjęła polemikę z wysokością wydatków obliczonych przez organ. Jednak nawet uwzględnienie tych wydatków w wysokości wskazywanej przez skarżącą (koszty leczenia w kwocie miesięcznej 897 zł, w miejsce 360 zł, oraz jednorazowy zakup okularów za kwotę 3 629 zł) nie może wpłynąć w sposób istotny na zmianę stanowiska Sądu, co do słuszności dokonanej w toku postępowania oceny możliwości budżetu domowego skarżącej.

Konkludując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że przed podjęciem zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji organy dokonały wyczerpujących ustaleń w zakresie istotnych dla sprawy okoliczności. Na podstawie zebranego materiału dowodowego wyciągnięto trafne wnioski, które Sąd podziela w całości.

Z tych przyczyn nie można postawić organom zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. W opinii Sądu skarżąca nie wykazała dostatecznych przesłanek mogących skutkować zwolnieniem jej od nałożonego z mocy ustawy obowiązku ponoszenia płatności za pobyt matki w placówce opiekuńczej. Oczywiste wydaje się, że wykazanie takich okoliczności obciąża stronę domagającą się przyznania tych uprawnień.

Jak wcześniej zauważa się, zasadnicza argumentacja skargi wykracza poza obszar kontrolowanej sprawy, gdyż nie jest rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ocena słuszności zwolnienia się skarżącej z ustawowego obowiązku alimentacyjnego ze względu na przesunięcia majątkowe dokonywane w jej rodzinie.

Pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej wynika w sposób niewątpliwy z akt sprawy, a kwestia celowości jej pobytu w tej placówce również wykracza poza kompetencje Sądu. Nie jest również przedmiotem sprawy legalność ostatecznej decyzji, na mocy której dokonano umieszczenia matki skarżącej w domu pomocy społecznej

Nie jest przedmiotem także sprawy ocena sytuacji materialnej sióstr skarżącej, gdyż sytuacja dochodowa innych podmiotów zobowiązanych należących do katalogu zamieszczonego w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy nie stanowi istotnej okoliczności, od której uzależnić można zwolnienie skarżącej od ciążącego na niej obowiązku. Zwolnienie jednego z zobowiązanych podmiotów nie rodzi bowiem po stronie pozostałych zwiększenia się ich płatności. Rozstrzygnięcie sprawy na gruncie art. 64 ustawy wymaga natomiast odniesienia się do okoliczności występujących po stronie wnioskodawcy.

Skoro zarzuty zawarte w skardze okazały się niezasadne, a Sąd nie dostrzegł innych uchybień kontrolując skargę ex officio, orzeczono jak w sentencji na mocy art. 151 p.p.s.a.