Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 251/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy ze skargi H. B. i R. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2016r. nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016r. nr [...] i umorzył postepowanie w pierwszej instancji prowadzone wobec H. B. i R. M..

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z 31 grudnia 2008r. J.K. wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie P., powiat L., woj. w..

Decyzją z dnia [...] września 2016r. nr [...] Wojewoda [...] potwierdził J.K. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W., gmina P., powiat L. i, dawne województwo w., w udziale 1/3 części.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Wojewoda ustalił, że pierwotnym właścicielem nieruchomości położonych w miejscowości W. był F. K. , który zmarł w 1938r., natomiast współwłaścicielami, którzy pozostawili wnioskowane nieruchomości byli jego spadkobiercy: żona I. K. oraz dzieci R.M., T. K., J.K. i H.B..

Decyzją z dnia [...] września 2016r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia H. B. i R. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tej samej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stwierdzając, że ww. osoby nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jak również nie brały udziału w postepowaniu, a pierwsze pismo procesowe złożyły w dniu 24 marca 2016r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły H.B. i R.M..

Minister Skarbu Państwa rozpatrując sprawę stwierdził, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2008r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008r. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 31 grudnia 2008r. J.K. -spadkobierca i jednocześnie współwłaściciel nieruchomości pozostawionej wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W ocenie Ministra podanie nie budzi wątpliwości w zakresie identyfikacji strony postepowania, ponieważ brak jest w nim jakiejkolwiek wzmianki o tym, że J.K. działał także w imieniu H.B. i R. M. lub z ich upoważnienia, co oznacza, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony w ustawowym terminie przez J.K. , działającego wyłącznie w imieniu własnym.

Minister stwierdził, że każdy ze współwłaścicieli lub spadkobierców winien złożyć samodzielnie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a w niniejszej sprawie H.B. i R.M. nie złożyły wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie do dnia 31 grudnia 2005r. jak i po tym terminie. W związku z powyższym zdaniem Ministra Wojewoda błędnie odmówił im potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż odpadła jedyna możliwość powstania stosunku materialnoprawnego w postaci wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W tej sytuacji należało uchylić decyzję Wojewody [...] i umorzyć postępowanie w pierwszej instancji prowadzone wobec H.B. i R.M. .

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły H.B. i R.M. podnosząc, że na żadnym etapie sprawy nie było wątpliwości co do tego, że H. B. , R.M. i J.K. jako rodzeństwo działają łącznie z zamiarem uzyskania prawa do rekompensaty jako spadkobiercy po pierwotnych właścicielach i wszyscy oni spełniają kryteria wymagane do przyznania rekompensaty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090 ze zm. ).

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...).

Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

W rozpoznawanej sprawie Minister Skarbu Państwa uznał, że skoro wniosek został złożony jedynie przez jednego ze współwłaścicieli- J. K. , a pozostali uprawnieni takiego wniosku nie złożyli postepowanie prowadzone przez Wojewodę [...] wobec H.B. i R.M. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest błędne, a przywołane orzecznictwo sądowe nieaktualne.

W tym miejscu należy bowiem wskazać, że w dniu 9 października 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

Sąd uznał, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W Konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Ponadto skład siedmiu sędziów wskazał na celowość załatwiania sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem.

Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.

W związku z powyższym należy przyjąć, że wniosek złożony przez J.K. w dniu 31 grudnia 2008r. wszczął postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty również wobec skarżących.

W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego (art. 3 , art. 5, art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.) oraz przepisów prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę niniejszą ustali wszystkie strony postępowania, przeprowadzi postępowanie w zakresie spełnienia przez wszystkie osoby uprawnione i zainteresowane potwierdzeniem prawa do rekompensaty na ich rzecz przesłanek określonych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.