Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1655/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 15 art 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Jolanta Dargas Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. sprawy ze skargi M. S., J. C., M. ., M. C., J. C. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia mienia na podstawie umów międzynarodowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Minister Finansów (dalej: Minister/Organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.) – dalej: kpa, w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez M. S., M. O. M. C. oraz J. C., utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2017 r., w której stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa niżej wymienionych nieruchomości, stanowiących uprzednio własność P. S. [...]:

oznaczonej jako "H.", objętej zbiorem dokumentów w Wydziale Ksiąg Wieczystych w T. pod nr [...], KW [...], o obszarze około [...] ha;

oznaczonej jako "S.", objętej zbiorem dokumentów w Wydziale Ksiąg Wieczystych w T. pod nr. [...], o obszarze około [...] ha.

W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że w toku postępowania pierwszoinstancyjnego ustalono, że P. S. wystąpił do Komisji [...] (dalej: Komisja) z wnioskiem [...] o przyznanie odszkodowania m.in. za nieruchomość "H." oraz nieruchomość "S.". Organ podniósł, że Komisja rozpatrzyła wniosek pozytywnie, opierając się na oficjalnej polskiej dokumentacji i innych dowodach pozyskanych w toku prowadzonego postępowania. Na tej podstawie decyzją [...] przyznano odszkodowanie, ustalając wartość majątku w oparciu o niezależne dochodzenie dotyczące metod wyceny nieruchomości rolnych w Polsce. Organ podkreślił, że przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1945 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 nr 3 poz. 13). Organ podał także, że na podstawie zebranych dowodów Komisja uznała, że P.S. był jedynym właścicielem przedmiotowych nieruchomości. W postępowaniu przed Komisją występował jako jedyny właściciel nieruchomości "H." i "S.". Komisja stwierdziła także, że doszło do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości "H." oraz nieruchomości "S." w dacie [...] lutego 1949 r. na cele reformy rolnej (dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13, z późn. zm.) i z tego tytułu przyznała odszkodowanie P.S., obywatelowi Stanów Zjednoczonych Ameryki od [...] lipca 1945 r. Zdaniem Organu decyzja Komisji stanowi dowód, że właściciel nieruchomości posiadał obywatelstwo amerykańskie oraz utracił prawo do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa spełniając przesłanki zastosowania układu indemnizacyjnego zawartego ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej. Organ zaznaczył, że powyższe ustalenia stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2017 r., znak: [...]. Minister podkreślił, że przedstawione okoliczności faktyczne nie uległy zmianie na etapie postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ potwierdził powyższe ustalenia. Organ podkreślił, że wnioskodawca spełnił warunki formalne dotyczące wniosków, w tym wykazał tytuł prawny do nieruchomości "H. " oraz nieruchomości "S. ", co zostało potwierdzone wydaniem przez Komisję decyzji [...] przyznającej odszkodowanie. Minister zaznaczył, że przedstawiciele władz amerykańskich zebrali istotny materiał dowodowy, tj. jak wskazano w tej decyzji, oficjalną polską dokumentację, dowody przedłożone przez wnioskodawcę oraz raport z własnego niezależnego dochodzenia. Komisja stwierdziła, że wartość nieruchomości wynosiła [...] USD wraz z odsetkami od tej kwoty w wysokości [...] USD i takie kwoty zostały wypłacone wnioskodawcy. Minister zauważył, że Trybunał Konstytucyjny zwracał uwagę, "że obie strony układu przywiązywały istotną wagę do dokumentów wymaganych od osób uzyskujących zaspokojenie roszczeń; ostatecznie trafiały one do strony polskiej, na której rachunek cała operacja była przeprowadzana. Zestawienie art. II układu z treścią protokołu prowadzi do stwierdzenia, że rodzaj dokumentów przekazywanych Polsce, a także treść oświadczenia składanego przez osobę zainteresowaną (jeśli takie było wymagane), były ściśle skorelowane z tytułem, na podstawie którego przyznawano odszkodowanie (...) treść oświadczenia była z góry ustalona. Trzeba jednak dodać, że była ustalona odpowiednio do tytułu prawnego będącego podstawą wypłaty danej osobie należnego jej odszkodowania (...). Oświadczenia te były natomiast niewątpliwie wyrazem świadomości składających je podmiotów, że mienie pozostawione w Polsce przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie ustaw i dekretów tam obowiązujących, a ponadto były wyrazem rezygnacji z dochodzenia praw w zamian za wypłacone odszkodowanie. W każdym razie z celu, jaki - według preambuły - przyświecał układowi, z treści jego art. IV oraz postanowień protokołu podpisanego w W. wynika w sposób jednoznaczny, że układające się strony traktowały te oświadczenia jako dowód załatwienia wszelkich roszczeń, zarówno finansowych jak i rzeczowoprawnych obywateli Stanów Zjednoczonych wobec Polski" (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. SK 31/99).

W związku z powyższym Minister podkreślił, że utrata prawa własności spornych nieruchomości na podstawie ww. dekretu stanowiła tytuł objęty art. I Układu. Implikacją tego jest, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartej przed ogłoszeniem ustawy.

Organ wyjaśnił także, że spełnienie warunków wskazanych w ww. umowie oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tej umowy (art. 1 ww. ustawy), tj. zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w przepisach ww. ustawy. Minister odnosząc się z kolei do drugiej przesłanki, wynikającej z ww, przepisów stwierdził, że prawo własności ww. nieruchomości było ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego P.S. Organ wyjaśnił przy tym, że fakt posiadania obywatelstwa Stanów Zjednoczonych Ameryki przez ww. osobę, w drodze naturalizacji od dnia [...] lipca 1945 r., został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie ww. umowy międzynarodowej, zakończonego wydaniem decyzji uznającej, będącej przedmiotem tej sprawy, roszczenie ww. osoby. Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Stanów Zjednoczonych Ameryki zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez P. S.

W ocenie Organu ww. przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie ww. przepisów zostały w przedmiotowej sprawie spełnione.

Organ wskazał jednocześnie, że nie orzeka konstytutywnie o utracie praw ani ich zakresie, co znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08, który uznał, że "decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. nie należy do decyzji uznaniowych, lecz ma charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać akt, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy.

Organ odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżących podniósł, że zebrał i poddał analizie całość materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zdaniem Organu na uwagę zasługuje także fakt, iż opisane przez skarżącą w złożonym środku remonstracyjnym dokumenty, tj. akta postępowania prowadzonego przed [...] Urzędem Wojewódzkim znak sprawy [...] były w posiadaniu organu orzekającego w przedmiotowej sprawie. Organ zauważył, że organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie był w posiadaniu ww. dokumentów, gdyż zostały one nadesłane przez [...] Urząd Wojewódzki przy piśmie z dnia 10 marca 2016 r., znak: [...]. W związku z powyższym Organ uznał, że przy rozpoznaniu sprawy organ nie naruszył obowiązku prawidłowego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, określonego w art. 7, art. 77 § 1 kpa.

W opinii Organu na uwagę nie zasługiwała również opisana przez Stronę okoliczność, iż nieruchomości "H." i "S." należały w całości pierwotnie do P. S. Organ zaznaczył, że zgodnie z postanowieniem spadkowym Sądu Rejonowego w T., I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2007 r., sygn. akt [...] P. S. zmarł w dniu [...] maja 1934 r., tj. przed dniem przejęcia ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa ([...] lutego 1949 r.). Organ nie zgodził się ze stanowiskiem Skarżącej, że w tych okolicznościach, organ błędnie ustalił, że w dacie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa P. S. pozostawał ich jedynym właścicielem, ponieważ jak wynika z przywołanego postanowienia Sądu Rejonowego w T. prawo własności przysługiwało wówczas wszystkim czterem spadkobiercom po P. S.. P. S. pozostawał właścicielem jedynie w udziale wynoszącym ¼ w opisanych majątkach ziemskich. Organ nie podzielił także opinii Skarżącej, że przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich "H." i "S." mogło być skuteczne jedynie względem 1/4 prawa własności ww. nieruchomości, gdyż P.S. posiadał tytuł prawny tylko do tej części spornej nieruchomości, a powyższy fakt otrzymania przez ww. osobę odszkodowania nie może rzutować na sytuację prawną pozostałych spadkobierców P.S. Organ podkreślił, że ww. okoliczności nie mają wpływu na wynik przedmiotowego postępowania administracyjnego, gdyż jak już zostało wskazane, w związku z przyznaniem P.S. odszkodowania za prawo własności nieruchomości wystąpiła przesłanka wydania decyzji stwierdzającej przejście tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Organ na potwierdzenie swojego stanowiska powołał się na pogląd wyrażany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 17 maja 1999 r., sygn, akt OSA 2/98 oraz z 15 stycznia 2001 r., sygn. akt IV SA. 1816/98, że "rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na ten układ wystąpił o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie otrzymał. (...) Oznacza to stan przejścia nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy" i zdaniem Organu wskazuje na możliwość wydania decyzji deklaratoryjnej w przypadku samego przyznania odszkodowania przez Komisję. Ustalenie to prowadzi, zdaniem Organu, do stwierdzenia, w formie decyzji deklaratoryjnej, przejścia nieruchomości na Skarb Państwa w związku z zawarciem określonego układu indemnizacyjnego.

Minister podkreślił także, że nie posiada prawnych narzędzi pozwalających na ocenę ustaleń podjętych przez Komisję Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki. W ocenie Organu nie ma podstaw do kwestionowania ustaleń Komisji. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że organ amerykański przeprowadził szczegółowe dochodzenie mające na celu ustalenie rzeczywistych okoliczności faktycznych i prawnych. Postępowanie przed Komisją zakończyło się wydaniem decyzji uznającej roszczenie P. S. i wypłaceniem odszkodowania za całość przejętych na rzecz Skarbu Państwa ww. spornych nieruchomości. Przedstawiciele Komisji nie mieli wątpliwości co do posiadanego przez P.S. prawa własności nieruchomości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wywiedli M. S., M. O., M. C. oraz J. C. zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji, a w konsekwencji również I instancji w całości i umorzenie postępowań przed Ministrem Finansów oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący wnieśli także o dołączenie w całości akt postępowania toczącego się przed [...] Urzędem Wojewódzkim do sygn. akt: [...] wraz ze wszystkimi zgromadzonymi w sprawie dowodami z dokumentów dotyczących stanu prawnego i faktycznego majątków ziemskich "H." i "S." i przeprowadzenie przez tut. Sąd dowodu z zalegających tam dokumentów celem prawidłowego ustalenia kręgu współwłaścicieli tych nieruchomości.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili obrazę prawa materialnego i przepisów postępowania, która miała wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 7 kpa, art. 77 kpa art. 80 kpa poprzez ich błędne zastosowanie, tj. niepełne i nieścisłe dokonanie ustaleń faktycznych oraz niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także nie rozważenie wszystkich okoliczności sprawy;

- art. 8 kpa poprzez jego niezastosowanie a w konsekwencji prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób kategorycznie podważający zaufanie obywateli do działania organów władzy publicznej;

- art. 12 kpa, poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób przewlekły, kilkukrotne przedłużanie terminu do wydania decyzji, podczas gdy organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia;

- art. 28 kpa poprzez błędne jego zastosowanie a w konsekwencji przyznanie statusu strony jedynie M. S., podczas gdy w toku postępowania wykazano także interes prawny M. O., J. C., M. C.;

- art. 105 par 1 kpa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy prowadzenie postępowania jest bezprzedmiotowe;

- art. 1, art. 2 Ustawy o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych poprzez jego błędne zastosowanie, a w konsekwencji stwierdzenie przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości objętych postępowaniem w całości, nie zaś w części, w wysokości ¼.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinęli podniesione zarzuty wskazując jednocześnie, że nie kwestionują że P.S. wykazał przed Komisją Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych tytuł prawny do spornych nieruchomości oraz, że w konsekwencji otrzymał odszkodowanie. Skarżący wskazali natomiast, że ich zdaniem odszkodowanie to jest skuteczne względem ¼ posiadanego przez P.S. udziału. Skarżący podkreślili, że nie ma w aktach sprawy dokumentów i nigdy nie mogły istnieć dokumenty stanowiące o posiadaniu przez niego wyłącznego prawa do ww. nieruchomości ponieważ postanowienie spadkowe po P.S. jest jedynym postanowieniem spadkowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga nie jest uzasadniona.

Na wstępie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z kolei z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, z późn. zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy wskazać, że Organ prawidłowo ustalił strony postępowania w oparciu o art. 28 kpa przyznając ten przymiot wyłącznie M. S. jako jedynej spadkobierczyni dotychczasowego właściciela P.S. oraz M.S. Zarzuty strony stanowią wyłącznie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Organu.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65). Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Oznacza to, że umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawarte w okresie powojennym z rządami innych państw przez Rząd Polski, były podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatele tego państwa wystąpili o przyznanie odszkodowania na podstawie odpowiedniego układu i takie odszkodowanie zostało przyznane. Przepis art. 2 ustawy z 1968 r. przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy.

Podkreślić przy tym należy, że w kwestii tzw. układów indemnizacyjnych wielokrotnie już wypowiadały się sądy administracyjne. W orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzony w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. (niepubl.) jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1960 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Oceny charakteru i skutków stosowania powyższego układu, dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w składzie siedmiu sędziów z dnia 17 maja 1999 r. sygn. OSA 2/98 (ONSA 1999/4/110). W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że wymieniony układ jest umową międzynarodową, stanowił on jedynie podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli amerykańskich z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, nie był natomiast podstawą do przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Tę podstawę stanowią przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli Stanów Zjednoczonych niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez państwo, było uregulowane w ustawodawstwie polskim. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie i czy odszkodowanie to otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie umowy międzynarodowej w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości prawa przejętych przez Państwo Polskie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd i zaprezentowaną wyżej argumentację, znajdującą zastosowanie również do oceny słuszności rozstrzygnięcia organów obu instancji

Organ słusznie uznał, że układ z dnia 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z dnia 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone obowiązki (art. V układu). Układ regulował zaspokojenie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie tego układu - art. 1 lit. A. Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. 1I lit. b. Odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez Rząd Stanów Zjednoczonych uznane za ważne, Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązał się dostarczyć Rządowi Polskiemu oryginalne dokumenty odnoszące się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynika roszczenie. W przypadku gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd Stanów Zjednoczonych zobowiązywał się dostarczyć Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie - art. V lit. C. Strona amerykańska była zatem uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone w rzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/05, 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07, 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1445/09, 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 475/11, 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08, 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 769/11, 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1448/12, 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14, a także postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31/99).

Należy podkreślić, że Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzony w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r był jednym z 12 układów indemnizacyjnych, podpisanych przez Polskę po II wojnie światowej w celu zaspokojenia roszczeń obywateli tych państw za prawa, majątki i interesy dotknięte przez powojenne działania władz polskich. Układy te ani nie zostały ratyfikowane, ani nie zostały opublikowane, w związku z czym nie stały się składnikiem formalnie obowiązującego systemu źródłem prawa, wywołującym skutki prawne bezpośrednio, przez samo swoje obowiązywanie. Z tego właśnie powodu powstała konieczność uregulowania tych kwestii w polskim porządku prawnym. W tym celu uchwalona została ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, której zadaniem, jak to wyjaśniono w powołanym wyżej wyroku składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 (publ. ONSA 1999, Nr 4, poz. 110), nie uregulowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo w kontekście skutków, jakie wywołane zostały przez tzw. układy indemnizacyjne w zakresie przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 16 lipca 1960 r dotyczący uregulowania spraw finansowych odpowiada przesłankom o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Z akt sprawy wynika, że P.S. wystąpił do Komisji Rozpatrywania Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych Ameryki (dalej zwana Komisją) z wnioskiem [...] o przyznanie odszkodowania m.in. za nieruchomość "H." oraz nieruchomość "S.". Decyzją [...] przyznano mu odszkodowanie, ustalając wartość majątku w oparciu o niezależne dochodzenie dotyczące metod wyceny nieruchomości rolnych w Polsce (operaty szacunkowe weryfikowane szczegółowo przez Komisję). W konsekwencji odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 nr 3 poz. 13). Komisja uznała, że P.S. był jedynym właścicielem przedmiotowych nieruchomości, który występował jako jedyny właściciel nieruchomości "H." i "S.". Komisja nie dysponowała wówczas postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku , na które powołują się Skarżący gdyż takie zapadło dopiero [...] czerwca 2007 r a poza tym nie dowodzi ono, że P.S. nie był jedynym właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Komisja stwierdziła także, że doszło do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości "H." oraz nieruchomości "S." w dacie [...] lutego 1949 r. na cele reformy rolnej (dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13, z późn. zm.) i z tego tytułu przyznała odszkodowanie P.S., obywatelowi Stanów Zjednoczonych Ameryki od [...] lipca 1945 r. Komisja stwierdziła, że wartość nieruchomości wynosiła [...] USD wraz z odsetkami od tej kwoty w wysokości [...] USD i takie kwoty zostały wypłacone wnioskodawcy. Kwoty te nie zostały zakwestionowane i uwzględniały wartość całego majątku objętego wnioskiem, w tym nieruchomości "S." i "H.". Całkowita zapłata zaś wskazanej kwoty powodowała zwolnienie Rządu Polskiego oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobowiązań objętych powołanym Układem (art. IV Układu).

Zdaniem Sądu fakt przyznania P.S. odszkodowania za określone w powołanym orzeczeniu mienie dowodzi, że udowodnił on przed Komisją istnienie przesłanek wynikających z zawartego Układu, w tym zarówno kwestie obywatelstwa, jak i swoich praw do nieruchomości. Sprawy te nie mogły być obecnie przedmiotem samodzielnych ustaleń Ministra Finansów w sprawie zakończonej decyzji na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. wobec ujawnienia się okoliczności, że P.S. nie był jedynym spadkobiercą P.S., a prawo do spadku przysługiwało mu wyłącznie w ¼ części.

Ponownie należy podkreślić, że z treści Układu z dnia 16 lipca 1960 r. zawartego pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych wynika bowiem, że to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Oznacza to, że dopóki w obiegu prawnym pozostaje powołane wyżej orzeczenie Komisji, to brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez Ministra Finansów przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie układu kwestii ostatecznie ustalonych już przez właściwe organy amerykańskie. Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii ustalenia, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Jeśli przesłanki te zostały spełnione, to Minister jest obowiązany do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornej nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. Raz jeszcze podkreślić należy, że zdaniem Sądu orzekającego, Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji do spraw uregulowania Roszczeń Zagranicznych i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami tej Komisji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1466/05). Przy czym, jeżeli w wyniku wydania tej decyzji powstałby spór co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawniony do jego rozstrzygnięcia jest jedynie sąd powszechny a nie organ administracyjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14).

Odnosząc się do argumentów przedstawionych przez stronę w złożonej skardze, uznać należy, że w istocie dotyczą one prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie w postępowaniu prowadzonym przez stronę amerykańską wyłącznie w zakresie ustalenia osób uprawnionych do odszkodowania. Strona skarżąca nie kwestionuje, że prawo takie P.S. przysługiwało lecz podnosi, że jest skutecznie wyłącznie do ¼ wartości majątku. Jak już było wyjaśniane powyżej, zdaniem Sądu orzekającego ustalenia organu amerykańskiego zawarte w ostatecznym orzeczeniu właściwego organu, pozostającym w obiegu prawnym, nie podlegają kontroli i weryfikacji Ministra w sprawie dotyczącej stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości zakończonej decyzją wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Minister związany jest orzeczeniem Komisji do spraw Roszczeń Zagranicznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 595/11). To bowiem na organie państwa obcego spoczywał obowiązek gromadzenia odpowiednich wniosków, dokonywania ich odpowiedniej oceny zarówno pod względem formalnym, jak i prawnym oraz zakończenie takiego postępowania wydaniem odpowiedniego aktu. Decydujące znaczenie ma zatem fakt, czy to państwo obce uznało osobę zgłaszającą w trybie układu roszczenia za swojego obywatela oraz przyznało mu odszkodowanie. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 października 2010 r., sygn. akt V CSK 3/10, wyraził pogląd, że organ władz polskich nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń takiej komisji i do dokonywania samodzielnych, własnych ustaleń, które byłyby z nimi sprzeczne. Mają one więc dla Ministra Finansów charakter wiążący (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08). Także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07, stwierdził, że sąd administracyjny nie jest właściwy do wyprowadzenia konsekwencji prawnych w razie, gdyby wnioskodawczyni wprowadziła w błąd strony układu. Dlatego też Minister, nie mając podstaw do badania prawidłowości orzeczenia Komisji do spraw Roszczeń Zagranicznych, nie mógł naruszyć przepisów postępowania administracyjnego wskazanych w złożonej skardze (art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.).

W świetle powyższych rozważań Sąd orzekający uznał, że Minister dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, przyjmując, że decyzja organu ( o przyznaniu odszkodowaniu wydana przez Komisję do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych) stanowiła wystarczającą podstawę do wydania przez Ministra Finansów decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i prawidłowo zastosował te przepisy w realiach niniejszej sprawy. Ustalony w prawidłowo przeprowadzonym przez Ministra postępowaniu stan faktyczny sprawy znajduje pełne odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Tym samym uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.