Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 473/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-10-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: stwierdzenia powstania długu celnego, określenia kwoty cła, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług oraz opłaty paliwowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Skarżący J.S. na urzędowym formularzu wniosku o przyznaje prawa pomocy z dnia 11 sierpnia 2017 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.

W jego uzasadnieniu podał, że posiadane środki finansowe nie wystarczają na podstawowe potrzeby, w związku z powyższym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie z tytułu renty z powodu niezdolności do pracy (skarżącego) oraz świadczenia opiekuńczego (żony skarżącego) osiągają łączny dochód w kwocie "[...]" miesięcznie. Wyjaśnił, że ponosi następujące wydatki: za mieszkanie "[..]" spłata rat kredytu "[...]" miesięcznie, prąd "[...]", gaz "[...]", OC auta "[...]", lekarstwa "[...]", telefony ok. "[...]", potrącenia komornicze wskazane w pkt. 10 – "[...]". Podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 59 m2 i wartości "[...]".

Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2017 r. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej tj. wyjaśnień w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków wraz z odpisami dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.06.2017 r. do dnia doręczenia wezwania; złożenie oświadczenia czy wnioskodawca korzysta z pomocy finansowej ewentualnie rzeczowej w związku z ponoszonymi wydatkami; wyjaśnienia czy pod tym samym adresem zameldowania zamieszkuje również syn wnioskodawcy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało określić sposób podziału kosztów wspólnego użytkowania mieszkania; wyjaśnień co do zawartej umowy kredytu tj. wskazanie celu przeznaczenia środków z kredytu, daty zawarcia umowy i określenia jej wysokości; wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za okres od 1.06.2017 r. wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Z potwierdzenia odbioru tej przesyłki i koperty zawierającej powyższe pismo referendarza sądowego z dnia 24.08.2017 r. wynika, że przesyłka ta, pomimo dwukrotnego awiza w dniach 28.08.2017 r. i 5.09.2017 r. nie została odebrana przez skarżącego. Na potwierdzeniu tym oraz kopercie znajduje się również adnotacja "ZWROT, nie podjęto w terminie" z datą 13.09.2017 r. Niepodjęta przesyłka wpłynęła do Sądu w dniu 18.09.2017 r.

Skarżący zatem nie udzielił żadnej odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego z dnia 24.08.2017 r.

Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych.

Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że zwolnienie z kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym.

Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony.

Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa.

Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 24.08.2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego sytuacji dochodowej.

Pismo to pomimo, że nie zostało odebrane przez skarżącego, w niniejszej sprawie uznano za doręczone na zasadzie fikcji doręczenia, o której mowa w art. 73 p.p.s.a.

Stosowanie zaś do art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2.

Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to jest niemożliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2 tego przepisu).

W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3 tego przepisu).

W myśl § 4 tego przepisu doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.

Z adnotacji znajdującej się na kopercie zawierającej przesyłkę z pismem referendarza sądowego z dnia 24.08.2017 r. wynika, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 73 § 1-3 p.p.s.a., gdyż w dniu 28.08.2017 r. przesyłkę awizowano po raz pierwszy, a zawiadomienie o możliwości odbioru tej przesyłki we wskazanej placówce pocztowej, pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej. Zaś dnia 5.09. 2017 r. przesyłkę awizowano powtórnie, co wynika z koperty zawierającej tą przesyłkę.

Przesyłkę pozostawiono do odbioru w urzędzie pocztowym w terminie 14 dni licząc od dnia pierwszego awiza, zgodnie z przepisem art. 73 § 3 p.p.s.a., co ustalono w niniejszej sprawie na podstawie pieczęci na kopercie, z której wynika, że zwrot niepodjętej przesyłki (datownik poczty "ZWROT nie podjęto w terminie").

Skoro strona skarżąca, pomimo dwukrotnego awiza, nie podjęła przesyłki w terminie wskazanym w art. 73 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyjąć trzeba, iż w niniejszej sprawie zachodzi fikcja doręczenia, o której mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a., co oznacza, iż skutek doręczenia pisma referendarza sądowego nastąpił, w poniedziałek 11 września 2017 r., tzn. z upływem ostatniego dnia okresu czternastu dni liczonego od następnego dnia po pierwszym dniu złożenia pisma w placówce pocztowej (28.08.2017 r. + 14 dni).

Siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął zatem bezskutecznie w poniedziałek 18.09.2017 r.

W tej sytuacji oświadczenie wnioskodawcy zawarte na urzędowym formularzy PPF z dnia 11.08.2017 r. należało uznać za niewystarczające dla oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z przedstawionego bowiem oświadczenia wynikało, że wnioskodawca i jego współmałżonka utrzymują się z dochodów w wysokości "[...]" miesięcznie. Z uzyskiwanych zaś dochodów tylko z tytułu stałych wydatków za mieszkanie, media, spłatę rat kredytu i potrąceń komorniczych wydatkują kwotę "[...]". W tych warunkach nie została wyjaśniona kwestia z jakich dochodów i w jakiej wysokości wnioskodawca ponosi wydatki na wyżywienie i zakup najpotrzebniejszych środków do życia w postaci np. środków higienicznych, niezbędnej odzieży i obuwia. Podkreślić należy, że wydatki tego rodzaju stanowią niezbędne i istotne obciążenie dla każdego budżetu domowego, w związku z tym określenie ich wysokości i wskazanie źródeł sfinansowania tych wydatków jest niezbędne i konieczne dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Ponadto skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień na jaki cel, kiedy i w jakiej wysokości zaciągnął kredyt. Powyższe zaś miało istotne znaczenie dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy. Prawo pomocy nie przysługuje bowiem osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243) w tym przypadku na spłatę rat kredytu, zaciągniętego na inne cele niż najniezbędniejsze dla zabezpieczenia podstawowych warunków życia. Dodać przy tym należy, że strona nie może przedkładać cywilnoprawnych (prywatnych) zobowiązań nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie z dnia 27.11.2008 r., sygn. akt II FZ 512/08, LEX nr 530038).

Niezbędne dla prawidłowego ustalenia sytuacji materialnej wnioskodawcy było złożenie oświadczenie w zakresie ewentualnego zamieszkiwania w mieszkaniu z dorosłym synem. Fakt ten niewątpliwie wpływa na możliwości finansowe wnioskodawcy, który koszty utrzymania mieszkania w sytuacji zamieszkiwania z dorosłym synem mogłyby rozłożyć również na niego, tym samym okoliczność ta współkształtuje sytuację materialną wnioskodawcy. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412).

Nadto niezbędne było również przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych ewentualnie złożenie oświadczenia o braku takowych. Nie przedłożenie ich spowodowało, że niemożliwym stało się ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych. Tym samym wnioskodawca nie udokumentował również czy kwota oszczędności kształtuje się w wysokości podanej we wniosku o prawo pomocy.

Skarżący w żaden sposób nie udokumentował również wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, co również nie pozwoliło ustalić, czy wydatki te kształtują się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy.

Reasumując stwierdzić należy, że powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. W takiej sytuacji należy uznać, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa.

Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.

Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 24.08.2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawo pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12).

Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło.

W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż wnioskodawca zobowiązany jest ponieść koszty sądowe łącznie w pięciu sprawach zawisłych przed tut. Sądem.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.