Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1213/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 158 par. 2 w zw. z art. 156 par. 2 i w zw. z art. art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 9
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. O., G. O., W. O., B. B. i M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w części oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku W. O., A. O., P. O., G. O., W. O., B. B. i M. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] września 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2019 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (dalej jako: PPRN) w [....], działając na podstawie przepisów dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107) pięcioma orzeczeniami z [...] stycznia 1957 r., nr [...] uznało za właścicieli nieruchomości położonych w [...], gromada [...], powiat [...], następujące osoby: M. O. (pow. [...] ha), H. O. ([...] ha), C. O. ([...] ha), L. O. ([...] ha) i K. O. ([...] ha).

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (dalej jako: PWRN) w [....] pięcioma orzeczeniami z [...] września 1962 r. (nr [...]; [...]; [...]; [...]; [...]) uchyliło z urzędu, jako nieważne, orzeczenia PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. wskazując, że zostały wydane bez podstawy prawnej.

Decyzją z [...] marca 1962 r., nr [...] PPRN w [....], w powołaniu na art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i za właścicielkę nieruchomości rolnej o pow. ok. 80 ha wraz ze znajdującymi się osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) oraz art. 6 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. (Dz.U. z 1959 r., Nr 14, poz. 78), postanowiło nie uznać M. O. na tej nieruchomości zabudowaniami, położonej we wsi [...], gromady [...], powiatu [...].

Po rozpatrzeniu odwołania M. O. PWRN w [...] decyzją z [...] września 1962 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję PPRN w [....].

Decyzją z [...] listopada 1963 r., nr [...] Minister Rolnictwa działając na podstawie art. 137 § 1 pkt 2 i art. 120 kpa, w ówczesnym brzmieniu, uchylił w całości następujące decyzje:

- PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. (nr [...]) oraz PWRN w [...] z [...] września 1962 r. (nr [...] – [....]) - wydane M., L., K., C.i H. O.;

- PPRN w [...] z [...] marca 1962r. oraz PWRN w [...] z [...] września 1962 r., nr [...] - wydane M. O.

Po rozpatrzeniu wniosku L. O., C. O., P. O., P. O. i G. O. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] września 2019 r.:

1. stwierdził, że kwestionowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa z powodu naruszenia przepisów o właściwości w części, w jakiej dotyczy uchylenia pięciu orzeczeń PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. wydanych M., L., K., C. doręczenia decyzji nie stwierdził jej nieważności;

2. o i H. O. - lecz ze względu na upływ 10 lat oddmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji w pozostałym zakresie.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili: W. O., A. O., P. O., G. O., W. O., B. B. i M. M.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi nadzwyczajny środek weryfikacji decyzji, będący wyjątkiem od zasady trwałości decyzji wyrażonej w art. 16 kpa. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej wymaga jednoznacznego ustalenia, że decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie rozstrzyga sprawy co do meritum. W postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji nie przeprowadza się nowych dowodów, które miałyby na celu podważenie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji musza tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które prowadziło do jej wydania. Minister podkreślił, że postępowanie nadzorcze nie stanowi kontynuacji zwykłego postępowania administracyjnego, zakończonego ocenianą decyzją, lecz służy jedynie ustaleniu, czy decyzja ta, a nie całe postępowanie poprzedzające jej wydanie, dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister podkreślił, że organ badający sprawę w trybie nadzoru, nie ma obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego, zmierzającego bądź do potwierdzenia, bądź zakwestionowania stanu faktycznego sprawy. Organ kasacyjny bazuje wyłącznie na materiale archiwalnym istniejącym w darcie wydania orzeczenia podlegającego ocenie. Organ nadzoru nie ma wpływu na kompletność dokumentów, które wytworzono przeszło 50 lat temu, dlatego zarzut oparcia decyzji z [...] września 2019 r. na "wybiórczo prowadzonym postępowaniu dowodowym" uznał za chybiony.

Minister wyjaśnił, że postępowaniem nadzorczym objęta została decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. wydana na podstawie art. 137 § 1 pkt 2 i art. 120 kpa w brzmieniu wówczas obowiązującym.

Art. 120 kpa zawierał katalog rozstrzygnięć organu odwoławczego. Natomiast art. 137 § 1 pkt 2 kpa dotyczył uchylenia decyzji jako nieważnej w trybie nadzwyczajnym ("podlega uchyleniu jako nieważna decyzja, która została wydana bez jakiekolwiek podstawy prawnej"). Organ nadzoru wskazał, że instytucja uchylenia decyzji, jako nieważnej, nie funkcjonuje obecnie w postępowaniu administracyjnym. Pojęcia "bez jakiejkolwiek podstawy prawnej" nie można zawężać wyłącznie do decyzji nie opartych na żadnym przepisie prawa, ale należy obejmować nim także decyzje sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem prawa materialnego lub formalnego, a więc sytuacje, które obecnie są traktowane jako przypadki rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa (vide wyrok WSA w Poznaniu z 6.07.2016 r., sygn. akt IV SA/Po 100/16).

Minister wskazał, że w pkt. a) decyzji z [...] listopada 1963 r. Minister Rolnictwa uchylił pięć decyzji PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. oraz pięć decyzji PWRN w [...] z [...] września 1962 r.

Orzeczenia PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. wydane zostały w powołaniu na art. 5, 8, 11 i 19 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 18, poz. 107).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie:

1) umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r., a na Ziemiach Odzyskanych przed dniem 9 maja 1945 r., z zamiarem nabycia na własność lub

2) umowy o dział zawartej przed dniem 1 września 1939 r., albo

3) orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939 r.

Art. 5 ust. 2 dekretu stanowił zaś, że przepis ust. 1 stosuje się bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy.

Natomiast stosownie do art. 5 ust. 3 dekretu w przypadkach gospodarczo uzasadnionych prezydium wojewódzkiej rady narodowej może zezwolić na uznanie rolnika za właściciela nieruchomości, na której gospodaruje, choćby objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze.

Z kolei art. 5 ust. 4 zastrzegał, że przepisy powyższe stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali.

Przepis art. 8 dotyczył odpłatności za nabycie nieruchomości i warunków nabycia nieodpłatnego, art. 11 - organów właściwych (którym były prezydia powiatowych rad narodowych), a art. 19 - odpowiedniego stosowania innych przepisów w sprawie szacunku nieruchomości i spłaty należności za nabyte nieruchomości oraz wpisu prawa własności do nabytych nieruchomości.

Minister wskazał, że w aktach sprawy znajdują się umowy sprzedaży sporządzone w formie aktów notarialnych, mocą których M. O. [...] lipca 1938 r. nabyła z parcelacji majątku [....] działki o nr: [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, zaś F. O. [...] czerwca 1939 r. z parcelacji tego samego majątku działkę nr [...] o pow. [...] ha. Przed II wojną światową nie dokonano przewłaszczenia (powzdania) nieruchomości, ani ujawnienia prawa nabywczyń w księdze gruntowej zgodnie z przepisami niemieckiego kodeksu cywilnego.

Majątek [...] został po II wojnie światowej przejęty na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.

PPRN w [...] decyzjami z [...] stycznia 1957 r. uznało za właścicieli nieruchomości położonych w [...], grom. [...], powiat [...] : M. O. co do obszaru [...] ha, H. O. – [...] ha, C. O. – [...] ha, L. O. – [...] ha i K. O. – [...] ha, zwalniając ich od obowiązku uiszczenia ceny nabycia. Jak wynika z orzeczenia dotyczącego M. O., nabyła ona nieruchomość w 1938 r. i "jako zatwierdzona nabywczyni przedmiotowej nieruchomości na niej gospodaruje", a nabycie jest "uwidocznione w planie parcelacyjnym [...]-dwór".

W sprawie H. i C. O. wskazano, że nieruchomości zostały nabyte w 1939 r. przez F. O., są uwidocznione w planie parcelacyjnym [...]-dwór, a spadkobiercy F. O. przelali swoje udziały spadkowe z omawianych nieruchomości na rzecz H. i C. O., którzy na nich gospodarują.

Natomiast w orzeczeniach skierowanych do L. i K. O. PPRN w S. wskazało, że nieruchomości zostały nabyte w 1938 r. przez M. O., która scedowała wszelkie prawa własności w tej części na rzecz L. i K. O., którzy na przedmiotowych nieruchomościach gospodarują. W każdym przypadku wskazano, że należność z tytułu nabycia nieruchomości została całkowicie spłacona.

Pięcioma decyzjami z [...] września 1962 r. PWRN w [...] uchyliło, jako nieważne, pięć wyżej wskazanych decyzji PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. Decyzją oznaczoną numerem [....] uchylono orzeczenie w sprawie M. O.; decyzją [...] - w sprawie L. O.; decyzją [...] - w sprawie K. O.; decyzją [...] - w sprawie C. O.; decyzją [...] - w sprawie H. O. Jako podstawy decyzji organ powołał art. 137 § 1 pkt 2 kpa przewidujący uchylenie, jako nieważnej decyzji, która wydana została bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Użyte w decyzjach z [...] września 1962 r. sformułowania świadczą o tym, że zostały wydane z urzędu (zgodnie z art. 138 § 2 kpa).

PWRN w [...] uznało, że M. i F. O. nabyły w latach 1938-1939 nieruchomości, o czym według organu świadczy § 6 aktów notarialnych. PWRN stwierdziło, że sprzedający udzielił nabywczyniom pełnomocnictwa z prawem substytucji do powzdania sobie samej lub osobie trzeciej nabytych parcel oraz zezwolił na wydzielenie sprzedanego gruntu z macierzystej nieruchomości i przepisanie do nowej lub innej księgi wieczystej. Tym samym PWRN przyjęło, że skoro M. i F. O. posiadały tytuł prawny do nieruchomości nie było podstaw, aby dysponować tą nieruchomością jak nieruchomością państwową i uznać nabywczynię lub jej następców prawnych za właścicieli nieruchomości. Dodatkowo PWRN podniosło, że uznanie za właścicieli M., H., C., L. i K. O. było sprzeczne z art. 5 dekretu, który wymagał, aby uwłaszczeni gospodarowali na nieruchomości, jednakże informacja o gospodarowaniu na nieruchomości (podana w orzeczeniach PPRN w [...]) była niezgodna z rzeczywistością. Nieruchomość od 1952 r. znajdowała się bowiem we władaniu państwa i była użytkowana przez państwowe gospodarstwa rolne.

Uchylając decyzje PWRN w [...] Minister Rolnictwa uznał, że M. i F. O. nie uzyskały prawa własności nieruchomości, lecz weszły jedynie w ich posiadanie. Przed 1 września 1939 r. nie dokonano przewłaszczenia (powzdania) oraz nie ujawniono praw nabywczyń w księdze wieczystej - zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego niemieckiego.

Jest to okoliczność bezsporna, którą podnoszą również wnioskujący o ponowne rozpatrzenie sprawy. Spadkobiercy M. i F. O. twierdzą jednak, że brak powzdania i wpisu prawa własności do ksiąg wieczystych nie jest przeszkodą do uznania, że ich poprzedniczki prawne nabyły prawo własności nieruchomości pochodzących z parcelacji majątku [...].

Minister podkreślił, że miejscowość [...] położona była w byłym zaborze [...], gdzie obowiązywał Kodeks cywilny niemiecki z 1896 r. (BGB), utrzymany w mocy na podstawie art. 2 ustawy o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej z 1 sierpnia 1919 r. (Dz.U. Nr 64, poz. 385). W myśl § 873 kodeksu, "do przeniesienia własności gruntu, do obciążenia gruntu jakiem prawem, jako też do przeniesienia lub obciążenia takiego prawa, potrzebną jest, o ile ustawa inaczej nie postanawia, zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła, tudzież aby wpisano tę zmianę w księgę wieczystą". Z kolei § 925 stanowił, że "zgodę zbywającego i nabywcy wymaganą wedle § 873 do przeniesienia własności gruntu (powzdanie), należy oświadczyć wobec wydziału hipotecznego, przyczem obie strony muszą być równocześnie obecne. Powzdanie dokonane warunkowo lub z oznaczeniem czasu, jest bezskuteczne".

Oznacza to, że aby przeniesienie własności wywarło skutek prawny, konieczne były trzy czynności: 1) zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości; 2) zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła (powzdanie); 3) wpisanie zmiany do księgi wieczystej (vide wyroki WSA w Warszawie: z 25.09.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 869/06; z 21.07.2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1934/09; wyrok NSA z 12.11.2015 r., sygn. akt I OSK 369/14). Przytoczone przepisy obowiązywały w byłym zaborze [...] przez cały okres przedwojenny i zostały uchylone dopiero 1 stycznia 1947 r. na podstawie art. V § 1 pkt 1 dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych (Dz.U. Nr 57, poz. 321).

Minister wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do przewłaszczenia (powzdania) nieruchomości ani do wpisu prawa własności nabywczyń w księdze wieczystej. M. i F. O. nie nabyły więc prawa własności do nieruchomości, wobec czego stanowisko PWRN w [...] zawarte w decyzjach z [...] września 1962 r. jest nieprawidłowe. PWRN nie miało podstaw, aby uchylać jako nieważne orzeczenia PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. PWRN przypisało aktom notarialnym z 1938 -1939 r. znaczenie sprzeczne z wyraźnymi i niebudzącymi wątpliwościami przepisami Kodeksu cywilnego niemieckiego dotyczącymi przeniesienia własności nieruchomości.

W ocenie organu nadzoru istniały zatem podstawy, aby Minister Rolnictwa uchylił decyzje PWRN w [....] zarówno w trybie nadzoru (art. 137 § 1 pkt 2 kpa), jak też w trybie odwoławczym (art. 120 kpa). Brak możliwości ustalenia, która ze wskazanych podstaw była rzeczywistą podstawą wydania rozstrzygnięcia, nie może być uznany za rażąco naruszający prawo. Minister Rolnictwa był organem właściwym i miał podstawy do uchylenia decyzji PWRN w [....] w obu tych trybach.

Z uwagi na upływ czasu nie zachowały się kompletne akta sprawy, które zawierałyby dokumenty pozwalające odtworzyć przebieg postępowania.

Konkludując organ nadzoru uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. w zakresie, w jakim dotyczy pięciu decyzji PWRN w [...] z [....] września 1962 r. wymienionych w pkt a) nie narusza w sposób rażący prawa.

Uchylenie przez Ministra Rolnictwa pięciu decyzji PWRN w [...] z [...] września 1962 r. spowodowało przywrócenie do obrotu prawnego pięciu orzeczeń PPRN w [...], które również stały się przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji z [....] listopada 1963 r.

W ocenie Ministra Rolnictwa M., L., K., C. i H. O. nie powinni byli być uznani za właścicieli nieruchomości w trybie art. 6 (wcześniej art. 5) dekretu z 18 kwietnia 1955 r., ponieważ nie spełniali jednego z wymogów uwłaszczenia, tj. nie gospodarowali na nieruchomości, które od 1952 r. znajdowały się w użytkowaniu PGR w [...].

Organ nadzoru wskazał na dokumenty potwierdzające, że nieruchomość M. i F. O. (łącznie [...] ha) od 1952-1953 r. znajdowała się we władaniu PGR. Są to: protokół zdawczo-odbiorczy z [...] września 1952 r. w sprawie oddania majątku przez PPRN w [...] "do zagospodarowania na rzecz PGR" (co do obszaru [...] ha); dodatkowy akt do tego protokołu sporządzony [...] czerwca 1953 r. (co do obszaru [...] ha); pismo z [...] listopada 1952 r., w którym dyrektor Zespołu PGR nr [...] w [...] stwierdził, że zespół ten po przejęciu gospodarstwa zobowiązał się regulować podatek gruntowy; odwołanie z [...] października 1962 r. potwierdzające, że nieruchomość została oddana w zagospodarowanie na rzecz PGR i nie została zwrócona członkom rodziny O.

W ocenie organu nadzoru prowadzi to do wniosku, że orzeczenia PPRN w [...] zostały wydane niezgodnie z jasnym i niebudzącym wątpliwości przepisem prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 dekretu. Minister Rolnictwa orzekając w 1963 r., prawidłowo uznał, że orzeczenia PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. zostały wydane bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 137 § 1 pkt 2 kpa i na tej podstawie uchylił je jako nieważne.

Organ nadzoru podniósł, że Minister Rolnictwa nie był organem właściwym do wydania takiego rozstrzygnięcia. Nie istniały podstawy prawne do kontroli w trybie nadzoru orzeczeń PPRN w [...], co miało miejsce "przy okazji" oceny decyzji PWRN w [...]. Organem właściwym do wydania decyzji w trybie art. 137 § 1 pkt 2 kpa był organ wyższego stopnia (art. 138 § 1 kpa). Organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej było prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Wydając rozstrzygnięcia nadzorcze w stosunku do orzeczeń PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. Minister Rolnictwa naruszył przepisy o właściwości. Tego typu uchybienie przepisom stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, jedynie wówczas, gdy od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło mniej niż dziesięć lat, a także gdy skutki prawne takiej decyzji można odwrócić (art. 156 § 2 kpa a contrario). Nie zachowały się wprawdzie dowody doręczenia decyzji z [...] listopada 1963 r., niemniej M. O. i S. O. w piśmie do Ministerstwa Rolnictwa z [...] stycznia 1964 r. wskazali, że decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. została doręczona [...] listopada 1963 r. Skoro upłynął termin 10 lat od chwili doręczenia decyzji Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r., to nie ma podstaw, aby stwierdzić nieważność tej decyzji w części, w jakiej uchyla orzeczenia PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r., lecz należy ograniczyć się do stwierdzenia, że została ona w tej części wydana z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa).

Natomiast w pkt b) decyzji z [...] listopada 1963 r. Minister Rolnictwa uchylił decyzję PPRN w [...] z [...] marca 1962 r. (nr [...]) oraz utrzymującą ją w mocy decyzję PWRN w [...] z [...] września 1962 r. (nr [...]).

Decyzja PPRN w [...] z [...] marca 1962 r. została wydana "po rozpatrzeniu sprawy zwrotu nieruchomości rolnej o obszarze ca [...] ha, położonej w miejscowości [...], pow. [...], na rzecz M. O.". Jako podstawę wskazano przepisy dwóch aktów prawnych, tj. art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r. oraz art. 6 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. w brzmieniu opublikowanym w Dz.U. z 1959 r., Nr 14, poz. 78. W myśl art 9 ust. 1 ustawy nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do 5 kwietnia 1958 r.) przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy przepis ust. 1 nie dotyczy gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie Państwa na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952r., Nr 4, poz. 31). Natomiast art. 6 ust. 1 (pierwotnie art. 5 ust. 1) dekretu z 18 kwietnia 1955 r. stanowił, że rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości w ściśle określonych okolicznościach. Decyzja PPRN w [...] wskazywała więc jako podstawę prawną dwa przepisy, z których jeden przewidywał przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, a drugi - uwłaszczenie na nieruchomości państwowej; w obu przypadkach organem właściwym było prezydium powiatowej rady narodowej (art. 9 ust. 3 ustawy; art. 11 ust. 1 dekretu).

PPRN w [...] postanowiło "nie uznać M. O. (...) za właścicielkę nieruchomości rolnej o obszarze ca [...] ha (...), położoną we wsi [...], gromady [...] pow. [...]", a więc wydało rozstrzygnięcie przewidziane przez przepisy dekretu. Uzasadnienie odwołuje się jednocześnie do przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. Minister wyjaśnił, że art. 9 ustawy został tu przywołany posiłkowo, na poparcie argumentu, że nieruchomość nie podlega zwrotowi, ponieważ 5 kwietnia 1958 r. znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa ("M. O. zdała powyższą nieruchomość do dyspozycji PPRN w 1952 r.", "M. O. nie posiada uprawnień do uwłaszczenia na przedmiotową nieruchomość, gdyż w dniu wejścia w życie (...) ustawy nie gospodarowała osobiście na przedmiotowej nieruchomości"). Cały wywód zawarty w uzasadnieniu zmierza do konkluzji, że nie ma podstaw do uwłaszczenia M. O., ponieważ nie gospodarowała na przedmiotowej nieruchomości, co koresponduje z rozstrzygnięciem (osnową) nie uznającym M. O. za właścicielkę nieruchomości. W ocenie organu nadzoru podstawą prawną wydania decyzji były przepisy dekretu z 18 kwietnia 1955 r.

Po rozpatrzeniu odwołania M. O. PWRN w [...] decyzją z [...] września 1962 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję PPRN w [...] z [...] marca 1962 r., wskazując jako podstawę prawną wyłącznie art. 9 ustawy. Również argumentacja ujęta w rozstrzygnięciu odwoływała się tylko do tego przepisu. W uzasadnieniu swojej decyzji PWRN podniosło, że M. O. [...] września 1952 r. przekazała swoje gospodarstwo w użytkowanie Państwowych Gospodarstw Rolnych i znajduje się ono we władaniu PGR do dnia wydania decyzji. Ponieważ do przejęcia nieruchomości doszło przed wejściem w życie dekretu z 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych i nieruchomość znajdowała się we władaniu Państwa na dzień 5 kwietnia 1958 r., to w ocenie PWRN, decyzja PPRN w [...] jako "wydana bez naruszenia obowiązujących przepisów", winna zostać utrzymana w mocy.

W dniu [...] października 1962 r. M. O. złożyła do Ministra Rolnictwa "zażalenie" z prośbą o uchylenie decyzji PWRN w [...] z [...] września 1962 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji PPRN w [...] z [...] marca 1962 r. Zdaniem skarżącej należy jej się zwrot nieruchomości rolnej oddanej w zagospodarowanie, ponieważ została ona "objęta w moc obowiązywania dekretu z dnia 9 lutego 1953 r.".

W powołaniu na art. 137 § 1 pkt 2 kpa, w ówczesnym brzmieniu, Minister Rolnictwa uznał, że obie decyzje, jako wadliwe podlegają uchyleniu. Organ nadzoru wskazał, że PPRN w [...] w decyzji z [...] marca 1962 r. i PWRN w [...] w decyzji z [...] września 1962 r. błędnie potraktowały nieruchomości jako własność M. i F. O. i przejęły je na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 9 ustawy z 12 marca 1958 r., podczas gdy nieruchomości te stanowiły własność Skarbu Państwa jako część przejętego na cele reformy rolnej majątku [...], ponieważ M. i F. O. nie nabyły wcześniej prawa własności zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego niemieckiego.

Dokonując kontroli decyzji Ministra Rolnictwa z [....] listopada 1963 r. w zakresie punktu b) organ nadzoru uznał, że M. O. nie nabyła prawa własności tej nieruchomości przed II wojną światową. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. można było przejąć od dotychczasowego właściciela nieruchomość, która nie pozostawała w jego władaniu. Skoro jednak M. O. nie przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości, to wydanie w stosunku do niej orzeczenia nacjonalizacyjnego należy do ciężkich przypadków naruszenia prawa, które mieściły się w pojęciu wydania decyzji "bez jakiekolwiek podstawy prawnej". Minister Rolnictwa, w trybie art. 137 § 1 pkt 2 kpa, uprawniony był do uchylenia decyzji PWRN w [...] z [...] września 1962 r. Powyższe dotyczy również utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Tym samym decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. w zakresie, w jakim dotyczy decyzji PWRN w [...] z [...] września 1962 r. i decyzji PPRN w [...] z [...] marca 1962 r. wymienionych w pkt b) nie narusza w sposób rażący prawa.

Organ nadzoru wskazał, że pomiędzy rozstrzygnięciem oznaczonym literą "b", a uzasadnieniem decyzji Ministra Rolnictwa zawarte zostało stwierdzenie: "że obiekty o powierzchni [...] ha i [...] ha, nabyte przez Ob. M. i F. O. z przedwojennej niedokończonej parcelacji maj. [...] - przeszły z dniem 13. 9. 1944 r. łącznie z całym tym majątkiem na rzecz Państwa na zasadach przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej". Zdaniem organu nadzoru trudno uznać, by przywołany fragment decyzji stanowił rozstrzygnięcie, a Minister Rolnictwa przesądził w sposób władczy o tym, że określona nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa. Właściwymi organami do orzekania w tego typu sprawach byli wojewodowie (prezydia wojewódzkich rad narodowych), którzy prowadzili na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. (Dz.U. Nr 10, poz. 51) postępowania o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., Nr 3, poz. 13). Minister Rolnictwa w orzeczeniu z [...] listopada 1963 r. nie przywołał żadnego z tych przepisów, nie orzekł o "podpadaniu" nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, lecz jedynie stwierdził - na potrzeby uzasadnienia decyzji - istotny element stanu faktycznego, wyrażający się w tym, że określony grunt wchodził w skład nieruchomości, która przeszła na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej z mocy samego prawa.

Podsumowując organ nadzoru uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. została wydana przez organ właściwy w sprawie (za wyjątkiem części opisanej w pkt 1 decyzji z [...] września 2019 r.), ma podstawę prawną, nie dotyczy sprawy uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osób będących stronami w sprawie, jest wykonalna, jej wykonanie nie wywołuje czynu zagrożonego karą, nie ma również przepisu szczególnego, który określałby w tego typu sprawach inną przyczynę nieważności. Brak więc podstaw, aby decyzję Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963r. wyeliminować z obrotu prawnego, jako nieważną.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] marca 2020 r. wnieśli: A. O., G. O., W. O. , B. B. i M. M.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. I § 1 dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że na skutek zawartych przed 1 września 1939 r. umów w formie aktów notarialnych M. O. i spadkobiercy F. O. nie nabyli własności nieruchomości rolnych wraz ze znajdującymi się na nich zabudowaniami, położonych we wsi [...] gromady [..] powiatu [...],

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten mógł stanowić podstawę przejścia z mocy prawa własności należących do M. O.i spadkobierców F. O. nieruchomości rolnych wraz ze znajdującymi się na nich zabudowaniami na Państwo podczas, gdy areał rzeczonych nieruchomości liczony tak osobno jak i wspólnie nie przekraczał areału wskazanego w tym przepisie dla nieruchomości położonych w województwie pomorskim, poznańskim i śląskim,

3. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego, nierozpoznanie istoty sprawy i nieujęcie w decyzji w sposób wyczerpujący przesłanek, którymi kierował się organ wydając tę decyzję poprzez uznanie, że M. O. i spadkobiercy F. O. w związku z nabyciem nieruchomości rolnych wraz ze znajdującymi się na tej nieruchomości zabudowaniami nie stali się właścicielami rzeczonych nieruchomości, podczas gdy z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że osoby te nabyły rzeczone nieruchomości na zasadzie art. I § 1 dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, a następnie były przez Państwo traktowane jako właściciele rzeczonych nieruchomości,

4. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 81 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez brak umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów i dowodów oraz przedstawienia jej stanowiska na dzień zakończenia postępowania ponownego,

5. naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa, poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji.

Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2019 r. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestnik postępowania – [...] Ośrodek [...] [...] Odział Terenowy w [...] w piśmie z [...] października 2020 r. wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z [....] października 2020 r. skarżący podtrzymali twierdzenia zawarte w skardze.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z [...] października 2020 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, o czym pełnomocnicy skarżących, uczestnika – [...] Ośrodka [...][...], organ oraz pozostali uczestnicy zostali powiadomieni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 kpa wynika, że przepisy, na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji, nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (orzeczenia) jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że w postępowaniu nadzorczym nie można rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym.

W postępowaniu dowodowym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organ zasadniczo dokonuje ocen przez pryzmat akt postępowania zwykłego. Nie przeprowadza zaś nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny. Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z art. 16 kpa, to może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Natomiast w kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (vide wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, lex nr 468745). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decydują takie przesłanki, jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.

Przenosząc te uwagi do niniejszej sprawy podnieść należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Dla oceny legalności kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji z [...] listopada 1963 r. istotna jest ocena, czy M. O. i F. O. skutecznie nabyły własność nieruchomości na podstawie umów zawartych w formie aktów notarialnych z [...] lipca 1938 r. i z [...] czerwca 1939 r. Ma to bowiem znaczenie dla oceny legalności decyzji z [...] listopada 1963 r., w tym oceny czy nabywczyniom przysługiwał tytuł własności na podstawie zawartych umów.

Należy podzielić stanowisko organu nadzoru, że na skutek wyżej wskazanych umów nie doszło do przeniesienia prawa własności nieruchomości. Umowy zostały zawarte w okresie obowiązywania na terenach zamieszkiwanych przez nabywczynie Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB). Do wystąpienie skutku cywilnego konieczne było powzdanie oraz wpis nabywcy do księgi wieczystej.

Powzdanie w rozumieniu przepisów BGB odpowiada dzisiejszej umowie rozporządzającej - przenoszącej własność na kupującego. W kodeksie cywilnym niemieckim umowa kupna (§ 433) w związku z § 873 i § 925 rozdzielała te dwie czynności. Kodeks cywilny niemiecki obowiązywał do 31 grudnia 1946 r.

W dniu 1 stycznia 1947 r. wszedł w życie dekret z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319), który zawierał odrębne regulacje prawne w zakresie sprzedaży nieruchomości od obowiązujących w kodeksie cywilnym niemieckim. Zagadnienia przejściowe w zakresie praw rzeczowych zawarte były w rozdziale IV dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych. Zgodnie z art. XXIX dekretu przeniesienie, obciążenie, zmiana treści lub pierwszeństwa oraz zniesienie praw rzeczowych istniejących w chwili wejścia w życie prawa rzeczowego podlega od tej chwili przepisom tego prawa, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. XXX dokonane przed wejściem w życie prawa rzeczowego czynności prawne mające za przedmiot przeniesienie, obciążenie, zmianę treści lub pierwszeństwa albo zniesienie praw rzeczowych, są skuteczne, jeżeli odpowiadają przepisom dotychczasowym.

Te same zasady zostały zachowane w związku z wejściem w życie 1 stycznia 1965 r. Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Wynika to z treści art. XXXVII-XL ustawy z 23 kwietnia 1964 r. przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94).

Powyższe oznacza że nawet wejście w życie przepisów prawa rzeczowego, a następnie kodeksu cywilnego nie uchyliło konieczności zawarcia umowy rzeczowej przenoszącej własność o ile umowa kupna nieruchomości została zawarta przed 1 stycznia 1947 r. i przed tą datą nie dokonano podzwania i nie dokonano wpisu w księdze wieczystej.

Organ nadzoru szeroko odniósł się w zaskarżonej decyzji do powyższej kwestii, wobec czego nie ma potrzeby ponownego jej omawiania. Bezsporne jest, że w sprawie nie doszło ani do powzdania, ani do ujawnienia F. i M. O., jako właścicielek, w księgach wieczystych.

Chybione jest stanowisko skarżących, że stan prawny z BGB należy oceniać przez pryzmat regulacji wynikającej z przepisu art. I § 1 Przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych oraz, że wobec uchylenia 1 stycznia 1947 r. BGB przestały obowiązywać przepisy, które uzależniały zaistnienie skutku rzeczowego od powzdania i wpisu nabywcy w księdze wieczystej. Przeczy temu stanowisku powołany powyżej art. XXX Przepisów wprowadzających prawo rzeczowe. Na gruncie prawa rzeczowego przepis ten potwierdził więc podstawową zasadę, zgodnie z którą skutek danej czynności prawnej ocenia się według przepisów obowiązujących w chwili dokonania tej czynności. Natomiast skutek przejścia prawa własności na nabywcę ipso iure z dniem 1 stycznia 1947 r. dopuszczają przepisy art. XXIX i XXX Przepisów wprowadzających jedynie w sytuacji, gdy pod rządem kodeksu cywilnego niemieckiego zawarto umowę obligacyjną oraz dokonano czynności powzdania; nie został tylko dokonany wpis w księdze wieczystej (uchwała SN z 10 września 1974 r., sygn. akt III CZP 56/74, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 października 2001 r., sygn. akt I ACa 978/01, Lex nr 75431).

Twierdzenia skarżących byłyby zasadne, gdyby chodziło o czynność prawną odnoszącą się do prawa rzeczowego istniejącego przed 1947 r., a zdziałaną po 1 stycznia 1947 r. (art. XXIX Przepisów wprowadzających prawo rzeczowe). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Skoro M. i F. O. nie nabyły skutecznie prawa własności, to każda decyzja administracyjna zasadzająca się na wadliwym przekonaniu organu co do istnienia prawa własności rażąco narusza prawo.

Wobec tego istniały podstawy, aby Minister Rolnictwa w pkt a) uchylił decyzje PWRN w [...] zarówno w trybie nadzoru (art. 137 § 1 pkt 2 kpa), jak też w trybie odwoławczym (art. 120 kpa). Należy zgodzić się z organem nadzoru, że brak kompletnych akt uniemożliwia obecnie ustalenie, która z tych podstaw była rzeczywistą podstawą wydania rozstrzygnięcia, jednakże nie może być to uznane za rażące naruszenie prawa. Minister Rolnictwa był organem właściwym i miał podstawy do uchylenia decyzji PWRN w [...] w obu tych trybach. Decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. w zakresie, w jakim dotyczy pięciu decyzji PWRN w [...] z [...] września 1962 r. wymienionych w pkt a) nie narusza w sposób rażący prawa.

Natomiast odnośnie pięciu orzeczeń PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. prawidłowo organ nadzoru wyjaśnił (ze wskazaniem na powołane w decyzji dokumenty), że nieruchomości M. i F. O. od 1952-1953 r. znajdowały się we władaniu PGR. Oznacza to, że orzeczenia PPRN w [...] rażąco naruszały przepis prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 dekretu, który dotyczył rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych, wobec czego orzeczenie to zapadło w warunkach nieważności w rozumieniu art. 137 § 1 pkt 2 kpa (brzmieniu wówczas obowiązującym) i podlegało uchyleniu. Rzecz jednak w tym, że Minister Rolnictwa nie był organem właściwym do wydania takiego rozstrzygnięcia, bowiem organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej było prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Wydając rozstrzygnięcia nadzorcze w stosunku do orzeczeń PPRN w [...] z [...] stycznia 1957 r. Minister Rolnictwa naruszył przepisy o właściwości. Jednakże stwierdzenie nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa, dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło mniej niż dziesięć lat, a także gdy skutki prawne takiej decyzji można odwrócić (art. 156 § 2 kpa a contrario). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła, wobec czego prawidłowo organ nadzoru ograniczył się do stwierdzenia, że decyzja z [...] listopada 1963 r., we wskazanej części, została wydana z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 kpa).

Odnosząc się decyzji Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r., w zakresie pkt b), tj. dotyczącego decyzji PPRN w [...] z [...] marca 1962 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji PWRN w [....] z [...] września 1962 r. wydanych wobec M. O., to należy podzielić stanowisko organu nadzoru, że istniały podstawy do uchylenia tych decyzji, z przyczyn prawidłowo omówionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organy błędnie uznały, że M. O. była właścicielką nieruchomości. Skoro M. O. nie przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości, to wydanie w stosunku do niej orzeczenia nacjonalizacyjnego należy do ciężkich przypadków naruszenia prawa, które mieściły się w pojęciu wydania decyzji "bez jakiekolwiek podstawy prawnej". Minister Rolnictwa był więc uprawniony do uchylenia obydwu decyzji w trybie art. 137 § 1 pkt 2 kpa. Oznacza to, że decyzja Ministra Rolnictwa z [...] listopada 1963 r. w pkt b) nie narusza w sposób rażący prawa.

Na ocenę legalności przedmiotowej decyzji nie mają wpływu podnoszone w skardze i piśmie ją uzupełniającym okoliczności związane z gospodarowaniem na spornych nieruchomościach, korespondencja z instytucjami państwowymi czy opłacanie podatków. Rażące naruszenie prawa musi być bowiem wadą tkwiącą w samej decyzji.

Niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Kontrolowana decyzja nie została wydana na podstawie tego przepisu. Zamieszczona przed uzasadnieniem decyzji informacja (i powtórzona na str. 2 decyzji), że nabyte nieruchomości z przedwojennej parcelacji majątku [...] przeszły na rzecz Państwa na podstawie przepisów o reformie rolnej nie stanowi rozstrzygnięcia. Wyjaśnia jedynie status spornych nieruchomości. Zważyć należy, że decyzja w żaden sposób nie rozstrzyga o majątku [...], a jedynie informuje, że wcześniej został on znacjonalizowany.

Chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ nadzoru przepisów proceduralnych. W rozpatrywanej sprawie Minister zebrał i rozpatrzył zachowany materiał dowodowy oraz podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a uzasadnienie decyzji spełnia przesłanki wskazane w art. 107 § 3 kpa. Wszelkie dowody zostały poddane analizie przy rozpatrywaniu sprawy. Natomiast kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 7, 8, 11, 77 § 1 oraz 80 kpa przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynieniu żądaniu strony postępowania. Nie sposób przyjąć, że rozpoznając sprawę nie dopełniono obowiązków przewidzianych w tych przepisach, nie wykazując niezbędnej dbałości o dokładne wyjaśnienie sprawy. Niezgadzanie się przez skarżących z oceną prawną dokonaną przez organ, samo w sobie nie stanowi naruszenia dyspozycji wyżej powołanych przepisów. Ponadto należy mieć na uwadze, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważności aktu. Jak zaznaczono na wstępie prowadzone współcześnie postępowanie nie zastępuje postępowania zwykłego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające lub ponownie ocenia wszystkie zarzuty strony. Zarzut niezebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący jest gołosłowny. Skarżący nie precyzują, jakie konkretnie dowody zostały przez Ministra pominięte. Nie jest trafny zarzut pozbawienia skarżących możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, gdyż zawiadomienia z [...] lipca 2019 r. i [...] grudnia 2019 r. zostały skarżącym doręczone.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Decyzja z [...] września 2019 r. jest prawidłowa, wobec czego utrzymując ją w mocy decyzją z [...] marca 2020 r. Minister nie naruszył wyżej wskazanego przepisu.

Mając na uwadze wszystkie wyżej podane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.