Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3091/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 3-4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Protokolant spec. Iwona Hoga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] ( dalej także jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją nr [...] z dnia [...] września 2016r., po rozpatrzeniu odwołania J. K. ( dalej jako: "skarżący") utrzymał w mocy decyzję Starosty L. nr [...] z dnia [...] marca 2016r. odmawiającej uwzględnienia wniosku strony w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę nr ew. [...] o powierzchni 170 m2 położoną w J. [...] gm. W., wchodzącą w dniu 31 grudnia 1998r. w skład drogi krajowej, a od 1 stycznia 1999r. w skad drogi wojewódzkiej nr 631 "[...] – [...] – [...] – [...] – [...]."

Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej:

Starosta L. decyzją Nr [...] z dnia [...].03.2016 r. znak: [...] odmówił uwzględnienia wniosku Pana J. K. z dnia [...].10.2015r. w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 170 m2 , położoną w J. [...] gm. W., wchodzącą w dniu 31 grudnia 1998r. w skład drogi krajowej, a od 1 stycznia 1999r. w skład drogi wojewódzkiej nr 631 [...] - [...] -[...] - - [...] -[...] ". Rozstrzygniecie uzasadnił stwierdzeniem, iż wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony po ustawowo wyznaczonym terminie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Pan J. K., wnosząc o uchylenie jej w całości.

Po rozpatrzeniu odwołania, organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewoda wskazał, że z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...].09.2014 r. znak: [...] stwierdził nabycie przez Województwo [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej W. obręb J. [...], stanowiącej część działki nr [...] oznaczonej, zgodnie z projektem podziału zaewidencjonowanym w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w L. pod nr [...] -[...] -[...] -[...], jako działka nr [...] o powierzchni 170 m2 wchodząca w dniu 31.12.1998 r. w skład drogi krajowej a od 1.01.1999 r. drogi wojewódzkiej nr 631[...] - [...] - [...] - [...] - [...] ".

W dniu 28.10.2015 r. do Starostwa Powiatowego w L. wpłynął wniosek J. K., przesłany przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.

W świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133 poz: 872 z późn. zm.) nieruchomości pozostające w dniu 3I.12.1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1.01.1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Zgodnie zaś z ustępem 4 tego artykułu, odszkodowanie, o którym mowa w ust. I będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złocony w okresie od dnia 1.01.2001 r. do dnia 31.12.2005 r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa.

Powołany wyżej przepis wprowadza generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości, zajętych w dniu 31.12.1998 r. pod drogi publiczne. Ma on charakter szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 z późn. zm., dalej jako ugn), gdyż dotyczy nabycia własności nieruchomości z mocy prawa z dniem 1.01.1999 r.; w przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej.

Decyzja Wojewody, stwierdzająca nabycie własności ex lege jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Decyzja ta wydana na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy ma charakter deklaratoryjny, nie zmienia ona istniejącego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan wynikający z przepisów ustawy, który nastąpił z mocy prawa (vide: uchwała SN z dnia 21.01.2003 r., III CZP 77/02, opubl. OS NC 2003, nr 11, poz. 144, System Informacji Prawnej Lex nr 57067).

Organ odwoławczy podniósł, że wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1.01.2001 r., a po dniu 31.12,2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło. Zachowanie powyższego terminu jest tym samym warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, iż określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego (prekluzyjnego), a więc nie może być na wniosek strony ani z urzędu przedłużany, skracany bądź przywracany. Ustalenie organu administracji, że wniosek o przyznanie odszkodowania został złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w cyt. wyżej art. 73, będącego terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia stanowi przesłankę do nieuwzględnienia żądania strony. W takiej sytuacji organ nie rozpatruje merytorycznie sprawy a jedynie odmawia uwzględnienia wniosku.

Reasumując organ odwoławczy podniósł, że skoro wnioskodawca w niniejszej sprawie złożył wniosek odszkodowawczy po upływie terminu wyznaczonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, to należy uznać, że prawidłowo orzekł organ I instancji o odmowie uwzględnienia jego wniosku z dnia 28.10.2015 r.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dnia 21 października 2016r. złożył J. K..

W treści skargi, która ma charakter opisowy, skarżący podniósł, że nie zgadza się z obiema decyzjami wydanymi ww. sprawie, gdyż naruszają one jego prawo do należnego odszkodowania za odjęte mu prawo własności do nieruchomości.

Ponadto wskazał, że dotarł do bardzo istotnego dowodu z którego nie mógł skorzystać na rozprawie przed sądem w dniu 29 czerwca 2015 r, a jest to Oświadczenie reprezentanta Skarbu Państwa - Starosty L. - znak [...] z dnia 06.12.2011 r.

Zaświadczenie wydano na prośbę Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] w W. w celu złożenia w [...] Urzędzie Wojewódzkim. Zaświadczenie to wydano w przedmiocie stwierdzenia nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na podstawie art. 73 ust 3 ustawy z dnia 13 października 1998r Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm. W/w dokument znajduje się w zasobach Urzędu Wojewódzkiego. W/w oświadczeniu Starosta L., na podstawie analizy posiadanych dokumentów w dniu 06.12.2011 r oświadcza te na dzień 31.12.1998 r :

- nie zachodzą przesłanki do nabycia przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne łub innych tytułów nabycia nieruchomości.

- Skarb Państwa nie uzyskał tytułu własności do gruntów na podstawie innych przepisów prawa do działki nr ew. 239 położonej we wsi J. [...] gmina W..

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymał wywody i argumentacje zawarta w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 31; zob. także uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, s. 29 uzasadnienia). Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli w wyżej przedstawionych granicach należało uznać, że decyzja organu odpowiada prawu, co skutkowało oddaleniem skargi.

Stosownie do treści art. 73 ust. 4 w związku z ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. 1998, Nr 133, poz. 872 ze zm.), odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Przesłankami, które umożliwiają uzyskanie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną na podstawie powyższego przepisu są więc:

1) pozostawanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, zajętej pod drogę publiczną, we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,

2) złożenie wniosku o odszkodowanie przez byłego właściciela nieruchomości w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

Należy zauważyć, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. Taki skutek opóźnienia w dochodzeniu roszczenia wynika wprost z ustawy.

Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy terminu do składania wniosków ma więc takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasa (tak NSA w wyrokach z dnia: 1 lutego 2007r., sygn. akt I OSK 394/06, LEX nr 348011; z dnia 30 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1410/09 oraz z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2258/11). Jak słusznie zauważył organ odwoławczy taki kierunek wykładni art. 73 ust. 4 ustawy znajduje potwierdzenie w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, który kilka razy badał powyższy przepis, stwierdzając jego zgodność z Konstytucją. Wskazać tu należy na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99, z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02, z dnia 15 września 2009r., sygn. P 33/07 oraz z dnia 19 maja 2011 r. w sprawie sygn. K 20/09. Wyrażone w nich stanowisko Trybunału wskazuje, że zawarty w art. 73 ustawy mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom, a ponadto jest zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

W analizowanym przepisie art. 73 ust. 4 ustawy ustawodawca zarówno określił termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, wprowadził wymóg złożenia wniosku w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., jak też przyjął, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa. W konsekwencji określenia takiego mechanizmu ustalenie odszkodowania nie następuje z urzędu, lecz jedynie na wniosek złożony najpóźniej w dniu 31 grudnia 2005 r. W przedmiotowej sprawie bezsporna jest okoliczność złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania po upływie określonego w ustawie terminu.

Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że w sytuacji, gdy nie zachodzą wątpliwości, że termin do zgłoszenia roszczenia został przekroczony, nie stanowi przeszkody do rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, że w obrocie prawnym nie istnieje jeszcze decyzja deklaratoryjna Wojewody stwierdzająca przejście z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Brak tej decyzji powodowałby przeszkodę do rozpoznania przedmiotowej sprawy wówczas, gdyby roszczenie o ustalenie odszkodowania zostało zgłoszone w ustawowym terminie, a więc zasadność roszczenia wymagałaby uprzedniej konkretyzacji właśnie w postaci decyzji Wojewody potwierdzającej przejście z mocy prawa własności do określonej nieruchomości. Jednak w przedmiotowej sprawie wydanie takiej decyzji nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy, a treść wniosku nie pozostawia wątpliwości, że roszczenie zostało zgłoszone na podstawie art. 73 w/w ustawy.

W tym miejscu warto zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 (OTK-A 2009/8/123, Dz. U. RP 2009/160/1275) orzekł, iż art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W tej sytuacji nie może być wątpliwości, że roszczenie skarżącego wygasło, niezależnie od tego, że nie została wydana decyzja o której mowa w art. 73 ust. 3 w/w ustawy, co oznacza brak możliwości orzekania przez organ w tym przedmiocie. Trafnie zatem organ odwoławczy zaakceptował stanowisko Starosty L. o odmowie uwzględnienia wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 28 października 2015r.

Podnoszone w skardze zarzuty, w tym naruszenia praw do należnego odszkodowania, nie znajdują uzasadnienia, bowiem art. 73 ustawy wprowadził mechanizm uzyskania odszkodowania przez co nie ograniczył ochrony praw należnych byłym właścicielom, a określony 5 letni termin do zgłoszenia roszczenia, obowiązywał po 2 latach od wejścia w życie przedmiotowej ustawy, co powodowało że byli właściciele nieruchomości uzyskali realną szansę do dochodzenia odszkodowania.

Również podniesione przez skarżącego okoliczności dotyczące uzyskania przez niego dostępu do dokumentu stanowiącego oświadczenie Starosty L. z dnia 6 grudnia 2011r., nie miały wpływu na wynik sprawy.

Z ww. dokumentu wynika, że Skarb Państwa w dniu 31 grudnia 1998r. nie był właścicielem nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], jak również, że nie zachodzą przesłanki do nabycia przez zasiedzenie lub w innym trybie przez Skarb Państwa nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Otóż przepis art.73 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r. dotyczy nieruchomości, które w dniu 31 grudnia 1998r. nie stanowiły własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Bezsporne jest, ze w tym dniu właścicielem spornej działki był skarżący.

Powyższy dokument był przedmiotem oceny w sprawie z wniosku skarżącego w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2015r. sygn. akt I SA/Wa 614/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu powyższego wniosku, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017r. sygn. akt I SA/Wa 1922/16 oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego ( wyrok prawomocny).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a oddalił skargę jako niezasadną.