Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3595/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 8, art. 15, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt. 1, art. 7, art. 75, art. 78 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 141 § 4, art. 133 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy O.G. po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.S. reprezentowanego przez kuratora G.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 41/18 w sprawie ze skargi L.S. reprezentowanego przez kuratora G.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 41/18 po rozpoznaniu sprawy ze skargi L.S. reprezentowanego przez kuratora G.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, oddalił skargę.

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", decyzją z [...] listopada 2017 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania L.S., utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W., dalej jako "Wójt", decyzję z [...] marca 2017 r., znak: [...], orzekającą o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2007 r. do 30 września 2015 r. w łącznej wysokości 15.759,00 zł oraz o zwrocie tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że decyzją z 2 kwietnia 2007 r. przyznano zasiłek pielęgnacyjny skarżącemu, jako osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w wysokości 153,00 zł miesięcznie, od 1 marca 2007 r. na stałe. Działająca w imieniu skarżącego kurator – G.W., składając [...] marca 2007 r. wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego oświadczyła, że skarżący nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego. W związku z tym, że organ powziął wiadomość, że skarżący od 1 grudnia 1997 r. pobiera, wraz ze świadczeniem rentowym wypłacanym przez KRUS dodatek pielęgnacyjny, wszczęto z urzędu postępowanie i wskazaną wyżej decyzją ustalono wysokość nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązano skarżącego do jego zwrotu.

Kolegium podzieliło - co do zasady - stanowisko organu pierwszej instancji, wskazało jednak, że podstawę uznania omawianego świadczenia za nienależnie pobrane, stanowi art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.); dalej jako "u.ś.r.". Zdaniem Kolegium w sprawie doszło do świadomego wprowadzenia w błąd organu przez kuratora osoby pobierającej zasiłek pielęgnacyjny (matkę skarżącego), która składając wniosek została pouczona o braku uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku posiadania przez osobę uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego oraz oświadczyła, że jej syn nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego. Zarówno oświadczenie, jak i pouczenie opatrzyła własnoręcznym podpisem. Kolegium stwierdziło, że treść oświadczenia i pouczenia była jasna i zrozumiała, gdyż dla ich zrozumienia nie była niezbędna wiedza prawnicza. Stąd też matka skarżącego, która została przez sąd powszechny ustanowiona jego kuratorem, bez wątpienia rozeznawała znaczenie przeczytanego tekstu pouczenia i składanego oświadczenia.

W skardze do WSA na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez kuratora, wniósł o jej uchylenie. Strona skarżąca zarzuciła tej decyzji: (1) art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", (2) art. 7, 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 oraz art. 136 § 1 k.p.a., (3) art. 8 w zw. z art. 15 k.p.a., (4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., (5) art. 8, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Ponadto, na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów, skarżący zarzucił Kolegium rażące naruszenie: (1) art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.; (2) art. 30 ust. 5 u.ś.r.

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny, dalej również jako WSA, wskazał, że skarga nie jest zasadna.

WSA zaznaczył, że zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Tymczasem z ustaleń organów wynika, że skarżący od 1 marca 2007 r. pobierał oba te świadczenia,

Następnie Sąd I instancji wskazał na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., który mówi o nienależnie pobranych świadczeniach i podniósł, że warunkiem uznania zasiłku pielęgnacyjnego, pobranego przez skarżącego, za świadczenie nienależnie pobrane było ustalenie, że wnioskodawca – kurator G.S. została pouczona o braku prawa do pobierania tego zasiłku w sytuacji uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego przez podopiecznego – L.S.

WSA zaznaczył, że w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, kurator skarżącego złożyła oświadczenie, że osoba, której wniosek dotyczy nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, a nadto, że zobowiązuje się do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto G.S. złożyła podpis pod treścią pouczenia zawartego w końcowej części wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, z którego wynika, że osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Zarówno oświadczenie, jak i pouczenie zawarte były w urzędowym formularzu, przy czym stanowią one integralną część wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, będąc jednak wyraźnie wyodrębnione, zostały sformułowane w sposób jasny i czytelny.

W ocenie WSA okoliczność złożenia wniosku na formularzu nie zwalniała wnioskodawcy – G.S. od konieczności zapoznania się z treścią wniosku, co uznać należy za obowiązek nieprzekraczający minimalnego poziomu staranności, wymaganej od przeciętnego obywatela składającego wniosek do organu administracji publicznej w każdej sprawie. W przypadku powstania jakichkolwiek wątpliwości co do treści oświadczenia i pouczenia, kurator skarżącego mogła i powinna była zwrócić się do pracownika socjalnego o stosowne wyjaśnienia.

Sąd I instancji zaznaczył także, że złożone oświadczenie o tym, że skarżący nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego, nie było zgodne z prawdą w chwili jego składania. Przy czym w aktach sprawy brak jest danych, co do złego stanu zdrowia kuratora w dacie składania wspomnianych wyżej oświadczeń, utrudniającego postrzeganie i zrozumienie prostych komunikatów.

WSA wskazał na brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie przez Sąd dowodów ze wskazanych przez skarżącego dokumentów, gdyż dowody nie były przydatne, a więc niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.

W ocenie Sądu I instancji, w sprawie nie naruszono zasady dwuinstancyjności postępowania, gdyż nie doszło do zmiany podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sprawy, prowadzącej do zmiany tożsamości sprawy. Z uzasadnienia wydanych w niniejszej sprawie decyzji w sposób jednoznaczny wynika, że ich przedmiotem orzeczenie o nienależnie pobranym zasiłku pielęgnacyjnym za okres od 1 marca 2007 r. do 30 września 2015 r. oraz o zwrocie tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Powołanie mylnej kwalifikacji prawnej w decyzji organu pierwszej instancji, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., pomimo wykazania w decyzji okoliczności przemawiających za powołaniem, jako podstawy rozstrzygnięcia art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., nie może stanowić samo w sobie powodu do uchylenia decyzji przez organ odwoławczy, skoro wada ta została skorygowana przez organ odwoławczy.

WSA podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji, orzekająca o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2007 r. do 30 września 2015 r., wydana została [...] marca 2017 r., zaś decyzja o przyznaniu skarżącemu zasiłku pielęgnacyjny wydana została [...] kwietnia 2007 r. Zastawienie tych dat prowadzi do oczywistego wniosku, że pierwsze świadczenie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego nie mogło być wypłacone wcześniej niż 2 kwietnia 2007 r., a więc decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych została wydana przed upływem 10 lat od terminu ich pobrania i nie ma prawnego znaczenia kwestia, kiedy decyzja ta stała się ostateczna.

Zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy, zgodnie z wymogami art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 i 136 k.p.a., wyjaśnił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a dokonana przez ten organ zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie nosi znamion dowolności. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia innych przepisów postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z rozstrzygnięciem tym skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie:

I. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." poprzez nie zawarcie w zaskarżonym wyroku kompletnego uzasadnienia prawnego i faktycznego w stosunku do zarzutów podniesionych w skardze, oraz poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku wyłącznie w aspekcie działania organu, zatem wobec braku rozważenia zarzutów i argumentów strony zawartych w skardze i poprzestanie wyłącznie na analizie czynności dokonanych przez organy administracyjne, podczas gdy dyspozycja przywołanego przepisu nakazuje Sądowi rozważenie w wyroku wszystkich zarzutów strony, w szczególności tych, które mają istotny wpływ na wynik sprawy i ich wpływu na uwzględnienie/nieuwzględnienie zarzutów skargi, przy jednoczesnym przyjęciu opartym na dowolności, że kurator skarżącego w prawidłowy sposób został pouczony o prawie do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto poprzez nierozważenie wszechstronne materiału dowodowego i dokonaniu interpretacji dowodów jedynie na poparcie stanowiska organu administracji, podczas gdy prawidłowa ich ocena mogła prowadzić do wniosku przeciwnego tj. uwzględnienia skargi.

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i § 2 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę zgodności z prawem zaskarżonych decyzji i ich nieuchylenie pomimo, iż zostały one wydane przez organy administracyjne:

1. z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz uznaniu jedynie na podstawie złożonego podpisu, że G.W. była odpowiednio pouczona o braku możliwości jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy pouczenie było ogólne i nie wynikało z niego, że strona nie może pobierać dwóch świadczeń jednocześnie, a także nie wiadomo do kogo jest skierowane;

2) art. 7, 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 oraz art. 136 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że zgłaszane przez stronę dowody nie mają znaczenia w sytuacji, gdy dowody miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż ocena czy G.W. świadomie wprowadziła w błąd organ I instancji może nastąpić wyłącznie w oparciu o dowód z wysłuchania strony oraz zeznań świadków;

3) art. 8 w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez zmianę podstawy prawnej decyzji organu I instancji skutkujące brakiem możliwości wniesienia przez stronę postępowania odwołania w zakresie w jakim zmieniono podstawę prawną oraz ustalenia faktyczne poczynione przez organ II instancji;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy obowiązkiem organu II instancji było jej uchylenie w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i umorzenie postępowania przed organem I instancji w całości.

5) art. 8 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności organ nie wskazał w jaki sposób osoba uprawniona została pouczona co do sposobu i zakresu pobierania świadczeń rodzinnych, przez kogo i czy taki sposób pouczenia był zrozumiały dla strony a także pominął w uzasadnieniu istotne okoliczności podnoszone przez stronę w odwołaniu.

2. (ewentualnie) z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. poprzez jego:

1) błędne zastosowanie w sytuacji gdy świadczenia rodzinne nie zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań/dokumentów lub celowego wprowadzenia organu w błąd, a zarówno G.W., jak i L.S. nie mieli wiedzy ani świadomości, iż pobierają nienależne świadczenie;

2) błędne zastosowanie skutkujące przyjęciem, że G.W., działająca jako kurator L.S., poprzez podpisanie ogólnego pouczenia o obowiązujących przepisach była prawidłowo pouczona przez organ o skutkach jednoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego, co w ocenie organu odwoławczego doprowadziło w swej konsekwencji do świadomego wprowadzenia organu w błąd w sytuacji, gdy treść pouczenia stanowi tylko ogólne przytoczenie obowiązujących przepisów, których treść jest znana tylko osobom posiadającym wiedzę prawniczą z zakresu świadczeń rodzinnych i rentowo-emerytalnych.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni oraz niewłaściwe ich zastosowanie, tj.:

1. naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. u.ś.r. poprzez jego:

1) błędne zastosowanie w sytuacji gdy świadczenia rodzinne nie zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań/dokumentów lub celowego wprowadzenia organu w błąd, a zarówno G.W., jak i L.S. nie mieli wiedzy ani świadomości, iż pobierają nienależne świadczenie;

2) błędne zastosowanie skutkujące przyjęciem, że G.W., działająca jako kurator L.S., poprzez podpisanie ogólnego pouczenia o obowiązujących przepisach była prawidłowo pouczona przez organ o skutkach jednoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego, co w ocenie organu odwoławczego doprowadziło w swej konsekwencji do świadomego wprowadzenia organu w błąd w sytuacji, gdy treść pouczenia stanowi tylko ogólne przytoczenie obowiązujących przepisów, których treść jest znana tylko osobom posiadającym wiedzę prawniczą z zakresu świadczeń rodzinnych i rentowo-emerytalnych.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów postępowania przed Sądem I Instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie zawartych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Z uwagi na powołanie obu podstaw kasacyjnych, w pierwszej kolejności należało odnieść się do podstawy naruszenia prawa procesowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty uchybienia tym przepisom są niezasadne. Przede wszystkim nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd meriti stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Poza tym przepis ten nie może z zasady stanowić samodzielniej podstawy kasacyjnej, bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz. 39) może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Takiego braku niepodobna wytknąć omawianym motywom wyroku Sądu I instancji.

W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., sygn. I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego sądu I instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2259/11, LEX nr 1299453).

W tej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono. Wbrew twierdzeniu kasatora Sąd I rozważył wszystkie okoliczności sprawy i odniósł się do nich w pisemnym uzasadnieniu wyroku.

Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Zdanie drugie powołanego przepisu stanowi, że wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z 18 lipca 2018 r. , sygn. akt I FSK 1291/16). Stąd też zarzut ten należało uznać za chybiony.

Nietrafne okazały się również zarzuty naruszenia procedury administracyjnej.

Jeśli chodzi o naruszenie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, to podkreślenia wymaga, że zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które określają zakres i przedmiot postępowania. Przedmiotem postępowania w sprawie było uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu u.ś.r. i orzeczenie o zwrocie tego świadczenia. W świetle przepisów u.ś.r. organy były zobowiązane do ustalenia, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy złożenie wniosku przez G.W. wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, w sytuacji gdy L.S. pobierał dodatek pielęgnacyjny, powinno być uznane za uzyskanie świadczenia nienależnego.

Analogiczny argument należy podnieść w stosunku do zarzutu naruszenia przepisów art. 7, 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 oraz art. 136 § 1 k.p.a. Rację ma bowiem Sąd I instancji zauważając, że zgłaszany wniosek dowodowy o przesłuchanie świadków nie mógł nic wnieść do sprawy. Okoliczność, że świadczenie uznano za nienależnie pobrane wynika z tego, że G.W. złożyła nieprawdzie oświadczenie, bowiem w dacie składania wniosku L.S. pobierał dodatek pielęgnacyjny. Złożony wniosek dowodowy nie wykazał logicznej i potencjalnej zależności pomiędzy oświadczeniem G.W. złożonym na piśmie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego a okolicznościami, które miały być przedmiotem dowodzenia, podnoszonymi w tym wniosku.

Chybione są także pozostałe zarzuty naruszenia procedury administracyjnej. W sprawie nie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności. Kwestionowane decyzje organów obu instancji zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Zmiana podstawy prawnej przez organ odwoławczy nie może być uznana w okolicznościach sprawy za orzeczenie w innej sprawie i naruszenie zasady dwuinstancyjności. Niewątpliwe jest, że organ I instancji wskazał, iż podstawą uznania świadczenia za nienależnie pobrane był przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Natomiast organ odwoławczy uznał, że oceniane zachowanie G.W. należy zakwalifikować jako wyczerpujące przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. W art. 30 ust. 2 u.ś.r. określono kategorie zdarzeń kwalifikowanych przez prawodawcę jako świadczenia nienależnie pobrane. Dokonana przez organ odwoławczy zmiana kwalifikacji prawnej ocenianego zdarzenia polegała zatem na uznaniu, że wyczerpuje ono znamiona przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 a nie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Niewątpliwie przedmiotowo i podmiotowo w obu instancjach administracyjnych procedowano w tym samym zakresie.

Chybiony jest także zarzut naruszenia prawa materialnego. Powołany art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Zastosowanie przesłanki wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. wymaga wykazania, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nastąpiło z winy strony. Przy czym w przypadku przyjęcia, że strona celowo zataiła (przemilczała) okoliczności prawnie istotne w sprawie, konieczne jest stwierdzenie, czy strona była świadoma, że fakty, o których nie powiedziała, były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z prawnego znaczenia określonych faktów, czy były jej znane odpowiednie przepisy prawa. To natomiast wiąże się z pouczeniem jej o tym jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

W rozpoznawanej sprawie G.W. prawidłowo została pouczona. Nie ma żadnych powodów ku temu aby uznać, że w momencie składania wniosku o przyznanie zasiłku opiekuńczego nie miała świadomości pobierania przez jej syna dodatku opiekuńczego. G.W. od 2002 r. działała w imieniu częściowo ubezwłasnowolnionego syna jako jego kurator.

Na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną z powodu braku usprawiedliwionych podstaw.