Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 818/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 30, art. 28 ust. 3 pkt 1-6, art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 134 § 1,  art. 153, art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz WSA Maja Chodacka (spr.) Protokolant: specjalista Krystyna Mech po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2019 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami i kosztami upomnienia uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1.1. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 kwietnia 2019r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną wobec skarżącego W. S. z dnia 31 lipca 2018r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

1.2. Jak wynika z uzasadnienia decyzji skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia decyzją z 25 stycznia 2017r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek Wnioskiem z 13 lutego 2017r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległych składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. ponownie rozpatrując sprawę decyzją z 16 maja 2017r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z 25 stycznia 2017r. i odmówił umorzenia należnych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi wyrokiem z 30 listopada 2017r. uchylił decyzję Zakładu z 25 stycznia 2017r. nr [...] oraz decyzję z 16 maja 2017r. nr [...]

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie przeanalizował prowadzone postępowanie w sprawie o umorzenie należności. Decyzją z 31 lipca 2018r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek. 16 sierpnia 2018r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych składek wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z 31 lipca 2018 r. nr [...] Skarżący oświadczył, że pomimo całego obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji zachodzą przesłanki dla umorzenia obciążających skarżącego należności. Zaznaczył, że należności te, są kwotą gigantyczną i skarżący nie jest w stanie ich spłacić. Oświadczył, że od wielu lat osiąga niewielkie dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a żona otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł i ma problemy z ciśnieniem, w związku z czym skarżący ponosi cały czas wydatki związane z jej leczeniem. Nieuregulowanie należności wynikło z bardzo trudnej sytuacji materialnej w jakiej się znalazł, a jednym z czynników jakie miały na to wpływ było to, że musiał zaciągnąć kredyt na remont domu, który z racji wieku był zniszczony. Skarżący zaznaczył, że wszystkie przytoczone okoliczności zostały potwierdzone w toku postępowania i zostało również stwierdzone, że skarżący nie posiada żadnego wartościowego majątku, a prowadzone egzekucje, są bezskuteczne. Obecnie nie posiada jakiejkolwiek możliwości spłaty długu. Dodatkowo zwrócono uwagę na to, że organ stwierdził w decyzji, że skarżący wraz z żoną uzyskuje dochód niższy niż kwota minimum socjalnego ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W ocenie skarżącego uznanie przez organ, że jest zdolny bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny spłacać spoczywające zobowiązania urąga zdrowemu rozsądkowi, obniża autorytet organu rentowego i świadczy o tym, że jest on całkowicie oderwany od rzeczywistości i życia zwykłych ludzi. W następnej kolejności skarżący stwierdził, że prowadzenie działalności gospodarczej z dochodami rzędu [...] zł nie jest żadnym powodem do zadowolenia, a jest tylko staraniem utrzymania się bez pomocy państwa. Podkreślił, że nie traktuje zobowiązań wobec Zakładu jako mniej ważnych, ale gdyby chciał je spłacać niemiałby co jeść, co pić i gdzie mieszkać. Zaznaczył, że nie zgadza się z twierdzeniem Zakładu, jakoby nie przedstawił szczegółowego i rzetelnego zestawienia ponoszonych wydatków. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie podał konkretnych wydatków jakie ponosi, ponieważ ulegają one ciągłym zmianom i nie chce być oskarżony o podawanie nieprawdziwych informacji.

Po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz faktami w nim przytoczonymi, biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów skarżącego organ zaznaczył, że podejmując w sprawie decyzję Oddział ZUS w B. oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji.

W związku z powyższym analiza akt sprawy wykazała, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, stanowiłoby pomoc de minimis. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r. poz. 300 ze zm., dalej: "ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych") należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Dodatkowo organ zaznaczył, iż wymienione w przywołanym przepisie przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy zaznaczyć, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności (nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r.Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; obecnie skarżący zawiesił prowadzenie działalności, skarżący posiada samochód [...]; nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zwłaszcza, że od 1 sierpnia 2018r. skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które może być przedmiotem egzekucji; wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego nieskuteczność, jednak uzyskuje Pan obecnie świadczenie emerytalne, które może stanowić skuteczny środek egzekucyjny).

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oddział ZUS w B. podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przypadku skarżącego występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym Rozporządzeniu.

Zdaniem organu odwoławczego zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Powstałe zadłużenie natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Oceniając sytuację skarżącego organ stwierdził, iż zarówno skarżący, jak i jego żona pobierają emeryturę, w związku z czym kwota dochodu na jedną osobę w gospodarstwie domowym jest wyższa od minimum socjalnego wyliczonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Skarżący nie podał dokładnej kwoty ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem, posiada zobowiązania finansowe m.in. z tytułu podatków, które spłaca w miesięcznej kwocie [...]zł. Te okoliczności wskazują na niełatwą sytuację materialną, ale nie są to jednak nadzwyczajne wydatki. Zakład nie może umarzać zadłużenia każdemu kto ponosi wydatki związane z utrzymaniem.

Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały, Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Obecnie skarżący otrzymuje emeryturę z której możliwa miesięczna kwota potrącenia w wyniku egzekucji oscyluje w granicach [...] zł. Zakład widzi również możliwość zawarcia układu ratalnego z kwotą raty dostosowaną do możliwości płatniczych skarżącego.

Skarżący jest osobą zdrową, więc nie ma żadnych przeciwskazań, by podjął pracę dorywczą z której dochody mógłby przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Zakład nie posiada informacji, że skarżący korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W przedmiotowej sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby skarżącemu uzyskiwanie dochodu. Wprawdzie skarżący przedstawił dokumentację medyczną potwierdzającą problemy zdrowotne żony i oświadczył, że ponosi z żoną koszty leczenia, jednak nie przedstawił dokumentów stwierdzających, że żona wymaga całodobowej opieki.

1.3. Od powyższej decyzji skarżący osobiście wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając wydanemu orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, w szczególności, poprzez uznanie, że osiągane przez skarżącego i jego żonę dochody pozwalają na uregulowanie ustalonego przez organ zadłużenia z tytułu składek w sposób, który nie pozbawiłby skarżącego i jego żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

1.4. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

2.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm., dalej "ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi"), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

2.2. Przechodząc do oceny sprawy w tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, iż organ ponownie rozpoznając sprawę naruszył treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z jego treścią ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oddziaływanie orzeczenia sądu administracyjnego w ponownym postępowaniu w sprawie przed organami administracji publicznej ma pierwszorzędne znaczenie w odniesieniu do orzeczeń kasatoryjnych tego sądu, w rezultacie których ma nastąpić merytoryczne rozpatrzenie sprawy w nowym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w zakresie wynikającym z dokonanego obalenia zaskarżonego aktu lub czynności i ewentualnie innych aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy (w związku z postanowieniami art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą (tak WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 czerwca 2008 r., I SA/Wr 1890/07, LEX nr 397665, i WSA w Krakowie w wyroku z dnia 27 maja 2009 r., I SA/Kr 1636/08, LEX nr 533710). Wymienione wyroki oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: orzeczenia.nsa.gov.pl.

Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się "wyjaśnienie [...] istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą" [W. Siedlecki (w:) B. Dobrzański i in., Komentarz..., s. 637].

W zakresie oceny prawnej mieści się więc zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym (stosowania prawa), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne, i – wreszcie – jakie, zdaniem sądu, zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło być uznane za zgodne z prawem. Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, jak również kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Pogląd taki, sformułowany w literaturze (por. T. Woś, Postępowanie..., s. 266–267), należy również uznać za utrwalony w orzecznictwie (por. wyrok NSA w Poznaniu z dnia 16 października 1997 r., I SA/Po 263/97, LEX nr 30884; wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998r., II SA 1560/97, LEX nr 41916; wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999r., IV SA 1177/97, LEX nr 47301; wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2005r., VI SA/Wa 1052/05, LEX nr 190859; wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2006r., I SA/Wa 1597/06, LEX nr 320090; wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009r., II FSK 451/08, LEX nr 526493; wyrok NSA z dnia 22 października 2014r., II FSK 2472/12, LEX nr 1591744). Ocena prawna musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana (wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015r., II FSK 1409/13, LEX nr 1783556).

Ocena prawna może dotyczyć również prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego (por. wyrok NSA w Poznaniu z dnia 16 października 1997r., I SA/Po 263/97, LEX nr 30884; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2006r., III SA/Wa 3522/05, LEX nr 204453; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 listopada 2010r., II SA/Gd 30/10, LEX nr 752443; wyrok NSA z dnia 22 października 2014 r., II FSK 2472/12, LEX nr 1591744, i wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015r., II GSK 2183/13, LEX nr 1640514).

Ocena prawna może dotyczyć również braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999 r., IV SA 1177/97, LEX nr 47301, i wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2005 r., VI SA/Wa 1052/05, LEX nr 190859).

Przepis art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724, i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015r., II FSK 1404/13, LEX nr 1774161).

2.3. Przenosząc te uwagi na stan niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż wyrokiem z dnia 30 listopada 2017r. sygn. akt I SA/Kr 705/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił wydaną wobec skarżącego decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 25 stycznia 2017r. W uzasadnieniu wyroku Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, iż "z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że to Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było lub jest postępowanie egzekucyjne. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji (kwestia wartości samochodu osobowego [...] rok prod. [...]), jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego szacunku, gdyż jego zdaniem, skoro toczy się postępowanie egzekucyjne, to po stronie skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność. W opinii Sądu jednak fakt, że postępowanie egzekucyjne jest w toku z pewnością nie przesądza sam w sobie o braku nieściągalności. Zwłaszcza w kontekście przemilczanej przez organ rentowy, a znajdującej się w aktach sprawy informacji o tym, że dotychczas w wyniku prowadzonego przymusowego dochodzenia zaległych należności za okres od października 2013r. do marca 2016r. nie wyegzekwowano żadnej kwoty, natomiast w odniesieniu do wcześniejszych zaległości Naczelnik I Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne w związku z nieściągalnością.

Zdaniem Sądu organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W tym zakresie należy wskazać, że organ w sposób niedokładny dokonał ustalenia wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu. W tym miejscu należy podkreślić, że oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonywać w oparciu o aktualny stan faktyczny. Tymczasem organ oparł się w tym zakresie wyłącznie na wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego w 2016r., choć decyzję wydano w maju 2017r. Dochody uzyskiwane na przestrzeni ubiegłego roku nie są do końca miarodajne do ustalenia aktualnych możliwości finansowych skarżącego, w szczególności w sytuacji, gdy skarżący nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, gwarantującej względną stabilizację finansową lecz prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której wysokość uzyskiwanych dochodów jest labilna, a do tego, jak sygnalizował skarżący, w bieżącym roku drastycznie spadła. Wystosowując wezwanie do skarżącego o przedstawienie książki przychodów i rozchodów w dniu 28 lutego 2017 r. (k. 5 akt administracyjnych) zasadne byłoby wezwanie o przedstawienie dokumentacji za styczeń i luty 2017r., tymczasem organ wezwał skarżącego do przedstawienia książki przychodów i rozchodów wyłącznie za styczeń. Pomijając nawet ten fakt, obliczając wysokość dochodów skarżącego z niezrozumiałych względów w ogóle nie uwzględniono najbardziej aktualnych danych za styczeń 2017r., które zgodnie z przedstawioną księgą wyniosły w tym miesiącu [...] zł, ograniczając się do obliczenia średniego dochodu za 2016r. W tej sytuacji wydana decyzja nie opiera się zdaniem Sądu na rzetelnie ustalonym i aktualnym stanie faktycznym i słusznie spotkała się w tym zakresie ze sprzeciwem skarżącego.

Organ rentowy ocenił, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi. Nawet jeżeli przyjmiemy za organem, że wysokość miesięcznych dochodów skarżącego oraz jego żony wynosi [...] zł, choć wartość ta, zdaniem Sądu jest z powodów wskazanych powyżej nieaktualna i w kontekście uzyskanego w styczniu 2017r. dochodu, zawyżona, to okazuje się, że kwota ta przewyższa o ok. [...] zł minimum socjalne przewidziane dla dwuosobowego gospodarstwa w 2017r. Nadwyżka ta sprawia, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest dramatyczna. Z drugiej jednak strony, zestawienie tej kwoty z sumaryczną wysokością aktualnego zadłużenia skarżącego, wynoszącego na chwilę obecną [...] zł oraz wiekiem skarżącego, który ma [...] lat, stawia pod znakiem zapytania realność spłaty całego zadłużenia bez narażenia skarżącego na przekroczenie progu ubóstwa. Rację ma skarżący, że z racji jego wieku realne jest raczej obniżenie wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, a wizja spłaty tak wysokiego zadłużenia, które w związku z odsetkami wciąż będzie przecież narastało jest przytłaczająca i nierealna.

Zdaniem Sądu w powyższym zakresie organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia w pełnej wysokości jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Reasumując, Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza pełnego umorzenia zaległości składkowych. Nie można zapominać, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Zadaniem organu będzie wszelako w trakcie ponownego rozpoznania sprawy, po pierwsze dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, a po drugie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu faktycznego, w szczególności w odniesieniu do dochodów osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie decyzji. Dopiero tak ustalone dochody powinny dać podstawę do rozważań co do realności spłaty zadłużenia w całości bądź w części".

2.4. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd przytoczył te fragmenty uzasadnienia uprzednio wydanego wyroku, by wykazać, iż wskazano w nim na konkretne czynności i ustalenia, które powinny być dokonane przy ponownym rozpoznaniu sprawy zarówno w zakresie oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i sytuacji majątkowej skarżącego w zakresie oceny, czy spłata zadłużenia w pełnej wysokości jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji w ogóle nie odnosi się do treści uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku i zaleceń tam dokonanych, bo trudno za takie uznać samo wskazanie, że w sprawie zapadł wyrok, a organ ponownie rozpoznając sprawę dokonał jej oceny. Zarówno skarżący, jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie – w związku z brakiem odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do merytorycznych zaleceń i konkretnych uwag zawartych w uzasadnieniu uprzednio wydanego wyroku – nie wie, czy jakiekolwiek zalecenia zostały w toku ponownego orzekania uwzględnione, bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób przejrzysty i jednoznaczny to nie wynika. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji skłania raczej do wniosku, iż organ ponownie, bezrefleksyjnie przytoczył znane okoliczności sprawy (np. stan majątkowy skarżącego), bez oceny tych okoliczności w kontekście zaleceń Sądu. Oceniając uzyskiwane przez skarżącego dochody organ słusznie uwzględnił w tym zakresie zmiany powstałe od czasu poprzedniego orzekania (uzyskiwanie przez skarżącego emerytury), ale nie odniósł ustalonej kwoty dochodów do uwag Sądu, iż należy zestawić wysokość aktualnego zadłużenia skarżącego z jego wiekiem i oceną realności spłaty bez narażania skarżącego na przekroczenie progu ubóstwa. Taka ocena powinna także uwzględniać ważny interes publiczny. Sam fakt, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne nie jest bowiem wystarczający do odmowy umorzenia należności, bez zestawienia tych dochodów z wydatkami, także w kontekście faktu, iż podatkowy organ egzekucyjny zakończył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak podstaw do prowadzenia egzekucji. Przywołanie samego faktu posiadania przez skarżącego samochodu, na którym dokonano zastawu nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy umorzenia należności (na co wskazał Sąd w uzasadnieniu uprzednio wydanego wyroku). Argument, iż 67-letni emeryt może bez trudu podjąć pracę i zarobić na spłatę zadłużenia jest sprzeczny z logiką i zasadami współżycia społecznego, a co najmniej niewystarczający dla uzasadnienia oceny sprawy. Fakt, iż skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma trudności z regulowaniem bieżących opłat także nie jest wystarczający dla uzasadnienia stanowiska organu. Podobnie, jak fakt, że korzysta z pomocy finansowej córki i zięcia. W niniejszej sprawie organ ponownie rozpoznając sprawę nie podał żadnych uprawnionych, logicznych i właściwych argumentów uzasadniających jego stanowisko, zarówno w kontekście obowiązujących przepisów prawa, jak i stanowiska Sądu zawartego w uzasadnieniu uprzedniego wyroku, w którym odniesiono stan sprawy do właściwych przepisów.

Z tych względów orzekający Wojewódzki Sąd Administracyjny – ze względów wskazanych wyżej - orzekając zgodnie z treścią art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odniesie materiał dowodowy dotychczas zgromadzony do konkretnych zaleceń Sądu i oceni, czy jest on kompletny, ponadto zestawi przesłanki umorzenia należności wynikające ze wskazanych wyżej i w poprzednio wydanym uzasadnieniu wyroku przepisów z sytuacją skarżącego i dokona oceny sprawy z uwzględnieniem stanowiska Sądu.

2.5. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.

2.6. O kosztach postępowania nie orzeczono bowiem, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1 lit. e ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, zaś w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.