Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 897/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. Spółki komandytowej z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 931/15 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi P. Spółki komandytowej z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r. (sygn. akt III SA/Kr 931/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), nie uwzględnił wniosku P. Spółki komandytowej z siedzibą w [...], odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej przez tę spółkę decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2015 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. (nr [...]) o wymierzeniu skarżącej kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł za urządzanie gier na trzech automatach poza kasynem gry.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w skardze spółka zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując że nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego byłoby wykonywanie decyzji obarczonych rażącymi wadami, zwłaszcza gdy wykonanie zaskarżonych decyzji oznacza bezpośrednio niekorzystne dla obywatela skutki finansowe. Spółka stwierdziła również, że wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji jest zasadne, gdyż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia stronie znacznej szkody, albowiem wykonanie tych decyzji wiązałoby się z koniecznością zapłaty dobrowolnie lub w drodze egzekucji spornej kwoty kary pieniężnej w znacznej wysokości. Skarżąca zaznaczyła ponadto, że prowadzi kilkanaście analogicznych postępowań w skali Polski, co w przypadku wykonania kwestionowanych decyzji oznaczałoby niechybnie znaczną stratę finansową dla spółki, która z uwagi na specyfikę powadzenia działalności i związaną z nią konieczność częstego wypłacania wygranych dla graczy, wymaga dysponowania na bieżąco środkami pieniężnymi. Strona wyjaśniła, że musi także regulować bieżące zobowiązania, w tym wobec podmiotów świadczących usługi serwisowe, a jakikolwiek przestój w płatnościach oznaczałby automatycznie brak możliwości kontynuowania działalności, a co za tym idzie uzyskiwania przychodów.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, skarżąca spółka - poza samym złożeniem wniosku - nie uczyniła nic, aby dowieść, że zostały spełnione przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdził, że obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie, że na skutek zapłaty spornej kwoty grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa wydanej decyzji, bądź też, że do odwrócenia skutku jej wykonania nie wystarczy zwrot wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Tymczasem sytuacja finansowa skarżącej spółki nie została w żaden sposób zobrazowana, albowiem nie zostały nadesłane dokumenty źródłowe wskazujące na konkretne dane liczbowe. Wobec tego Sąd uznał, że nie można było ustalić jakie aktualnie spółka osiąga dochody i jaki poniosłaby uszczerbek w wyniku ewentualnego egzekwowania przez organ kary pieniężnej określonej w zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie miał podstaw do przyjęcia, iż wykonanie zaskarżonej decyzji może wyrządzić skarżącej znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. W ocenie Sądu, na istnienie tych okoliczność nie wskazywała również analiza akt sprawy, albowiem każda decyzja zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia, a zatem nie jest to sytuacja, która uzasadnia zastosowanie wyjątkowego rozwiązania prawnego, jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Sąd pierwszej instancji dodał również, że subiektywne przeświadczenie wnioskodawcy jakoby skarżone orzeczenie było merytorycznie niesłuszne i naruszało prawo, nie stanowi przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na podstawie art. 61 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, powoływanie się na tę okoliczność na etapie postępowania wpadkowego poprzedzającego merytoryczne rozpoznanie skargi, nie może być przesądzające, bowiem niweczyłoby sądową kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zażalenie na wskazane postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła P. Spółka komandytowa. Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej spółki zawartego w skardze. Ponadto wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do zażalenia na okoliczność uzasadnienia wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji.

Strona zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, a to art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że dla ustalenia, czy w wyniku wykonania zaskarżonego aktu zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, wystarczające jest uwzględnienie kosztów wykonania tego aktu zaskarżonego w danej sprawie, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu nakazuje uwzględniać również okoliczność skumulowania się wielu identycznych aktów wydanych wobec skarżącego, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że skarżąca spółka nie wskazała w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji okoliczności wystarczających do uznania wniosku za zasadny, mimo że spółka wskazała na wysokie prawdopodobieństwo wyrządzenia jej znacznej szkody w postaci niewypłacalności i przyczyny takiego ryzyka.

W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności że w stosunku do spółki zostały wydane ostateczne decyzje o nałożeniu kar pieniężnych na łączną kwotę 600 000 zł, zaś kary w tym wymiarze są wymagalne, a postępowania egzekucyjne wszczęte. Tak duży rozmiar kar skutkować będzie zaprzestaniem realizacji zobowiązań, co wprost doprowadzi do stanu upadłości. W realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji dysonował materiałem wystarczającym do oceny zasadności wniosku, tymczasem w uzasadnieniu skupił się jedynie na aspektach formalnych i zawartości wniosku strony, a w ogóle pominął kwestię oceny, czy zawarte we wniosku okoliczności uzasadniają przypuszczenie, że wykonanie zaskarżonego aktu spowoduje szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Zdaniem autora zażalenia, praktyka taka nosi znamiona zjawiska, jakim jest przerzucanie na obywatela będącego stroną ściśle formalnych obowiązków, których niepełne wykonanie zwalnia Sąd z konieczności analizy istoty zagadnienia.

W piśmie procesowym z dnia 15 października 2015 r. skarżąca uzupełniła zażalenie. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2015 r. (I KZP 10/15) oraz na fakt wejścia w życie - z dniem 3 września 2015 r. - art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy grach hazardowych, skarżąca spółka wskazała na bardzo wysokie prawdopodobieństwo uchylenia wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, co ma dodatkowo uzasadniać wniosek o wstrzymanie wykonalności tych decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.

Skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA trafnie przyjął, że znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki, jakie mogą powstać w związku z wykonaniem wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, należy oceniać w kontekście aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej strony skarżącej. Nie ulega wątpliwości, że elementem takiej aktualnej sytuacji majątkowej może być również okoliczność, że w stosunku do wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne związane z wymierzeniem kar w innych postępowaniach administracyjnych. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zajął - wbrew twierdzeniom autora zażalenia - odmiennego stanowiska.

W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie wymierzenia skarżącej spółce kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł.

W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie mógł zostać uwzględniony, bowiem skarżąca spółka nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w tym wniosku, ani nie udokumentowała w żaden sposób swojej aktualnej sytuacji majątkowej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena jest prawidłowa.

Przede wszystkim podkreślić należy, że wykonanie aktu administracyjnego nakładającego na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w takim akcie należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonego do sądu administracyjnego aktu uiszczona należność podlega zwrotowi. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania aktu nakładającego obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Nie jest to - wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu - przerzucanie na obywatela obowiązków, które powinno wykonywać państwo. To strona - chcąc skorzystać z wyjątku od zasady, że wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu - powinna wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania aktu przedstawić sądowi nie tylko argumenty, ale i stosowne dokumenty na ich poparcie, wskazujące że w sprawie istnieje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny nie ma natomiast instrumentów prawnych do samodzielnego ustalania sytuacji majątkowej czy rodzinnej strony, które to ustalenie jest niezbędne przy ocenie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może spowodować w danym przypadku skutki, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.

W dacie wydania orzeczenia Sądu pierwszej instancji w aktach niniejszej sprawy nie było dokumentów, które uprawdopodabniałyby oświadczenie zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej, że wykonanie tej decyzji (tj. uiszczenie kary pieniężnej w wysokości 36 000 zł) przed rozpoznaniem skargi doprowadzi do utraty płynności finansowej skarżącej spółki. W szczególności strona wnioskująca o zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną kondycję finansową. Bez tego rodzaju dokumentacji Sąd pierwszej instancji nie mógł rzetelnie ocenić, czy w kontekście aktualnej sytuacji finansowej strony wykonanie zaskarżonej decyzji organu - nawet przy uwzględnieniu obowiązku poniesienia tego rodzaju kar nałożonych na spółkę w innych postępowaniach - może doprowadzić do wyrządzenia jej szkody, która byłaby znaczna lub może spowodować skutki, które byłyby nieodwracalne.

WSA trafnie również uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania nie może być oparty na przekonaniu strony o wadliwości zaskarżonej decyzji. W toku postępowania wpadkowego dotyczącego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie dokonuje się bowiem kontroli legalności tejże decyzji. Wobec tego bez znaczenia dla rozpoznania zażalenia, jak i bez znaczenia dla kwestii zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają okoliczności podniesione w piśmie procesowym strony z dnia 15 października 2015 r., jak i subiektywne przekonanie skarżącej spółki o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że dokumentacja odnosząca się do sytuacji finansowej strony została dołączona do zażalenia. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia WSA, skoro miała miejsce po wydaniu tegoż orzeczenia. W tym kontekście NSA zwraca jedynie uwagę, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Strona może zatem złożyć wniosek o zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji, jeśli wykaże, że doszło do zmiany okoliczności związanych z kwestią wstrzymania wykonania decyzji organu administracji.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.

PG