Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 56/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 13 czerwca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia. [...]


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

| Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił x umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, |

|w tym na |

|- ubezpieczenia społeczne za okres [...] |

|- ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] |

|- Fundusz Pracy za okres [...] |

|Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną |

|decyzję w mocy. |

|W uzasadnieniu organ wskazał, że istnieje przedmiot potencjalnej egzekucji przedmiotowych należności, czyli prawo własności w[...] części |

|nieruchomości położonej w [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postanowieniem z dnia [...] r. postępowanie egzekucyjne z powodu |

|bezskuteczności egzekucji, nie oznacza to jednak, w ocenie ZUS-u, braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji w przyszłości. |

|Aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec należności za okres od [...] r. |

|Jak dalej wskazał organ, zobowiązany nie pracuje zarobkowo, ani nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie jest zarejestrowany jako osoba |

|bezrobotna, poszukująca pracy. Źródłem jego utrzymania jest emerytura żony ([...] zł netto ). Z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie |

|domowym, zamieszkują wspólnie dom o pow. [...] m kw. Zobowiązany udokumentował stałe wydatki miesięczne na kwotę [...] zł |

|([...]). Nie posiada aktualnie zobowiązań podatkowych. Ma zobowiązania |

|z tytułu umów kredytowych, z tego powodu dokonuje dobrowolnych wpłat po [...] zł miesięcznie. Zobowiązania kredytowe wynoszą [...] zł. |

|Ponadto jest zobowiązany do zapłaty zobowiązań kredytowych na mocy wyroku sądu karnego z dnia [...] r. Długi zobowiązanego za [...] wynoszą |

|łącznie [...] zł. Połowa kredytów została już spłacona. Zobowiązany nie korzysta z pomocy MOPS. Nie posiada orzeczenia o stopniu |

|niepełnosprawności, czy długotrwałej chorobie. |

|W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o umorzenie przedmiotowych zaległości wobec ZUS, |

|ewentualnie |

|o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. |

|Skarżący wskazał, że utrzymuje się jedynie z bardzo niskiej emerytury jego żony. Ma długi w wysokości [...] zł. Nie został zarejestrowany w |

|Powiatowym Urzędzie Pracy ze względu na istniejące wysokie zadłużenie wobec ZUS. |

|W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. |

| |

|Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : |

| |

|Skarga jest uzasadniona. |

|W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., |

|poz. 718 ze zm.); dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej |

|i stosują środki określone w ustawie. |

|Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz |

|powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z |

|prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. |

|Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję |

|z dnia [...] r. r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności |

|z tytułu składek. |

|Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych |

|(t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w |

|przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów |

|upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne |

|w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).|

|Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: |

|1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo|

|pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego |

|wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; |

|2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. |

|361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; |

|3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, |

|następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy |

|z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; |

|4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; |

|4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia |

|w postępowaniu egzekucyjnym; |

|5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, |

|z którego można prowadzić egzekucję; |

|6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. |

|Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone |

|w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy |

|i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia |

|społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). |

|Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności |

|z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy |

|i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego |

|rodziny, w szczególności w przypadku: |

|1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb |

|życiowych; |

|2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z |

|tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; |

|3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej |

|zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. |

|Postępowanie wyjaśniające w celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek winno być przeprowadzone przez organ |

|administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń |

|zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji, jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania |

|wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd też obowiązany jest w sposób |

|wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i |

|ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie |

|w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). |

|Należy również podkreślić, że decyzja organu administracji publicznej |

|w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest|

|ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym |

|przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena |

|występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu |

|całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich |

|okoliczności faktycznych. |

|Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy i dokonując oceny przedstawionych wyżej ustaleń i wniosków organu, Sąd uznał, że nie czynią |

|one zadość wymogom rzetelnego zbadania przesłanek określonych w wymienionych wyżej przepisach. |

|W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s zawiera katalog przesłanek – okoliczności, w których należy uznać, |

|że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Literalna wykładnia tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że |

|wymienione w tym przepisie okoliczności, jeżeli zaistnieją, samoistnie stanowią o całkowitej nieściągalności należności dłużnika. |

|Okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają zatem dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności z |

|tytułu składek, lecz wiążą te organy |

|w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności. Dopiero w dalszej kolejności, w ramach uznania administracyjnego, organ ocenia, czy pomimo|

|braku wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s uzasadnione jest umorzenie powstałych |

|zaległości( art. 28 ust. 3a i b u.s.u.s ). |

|W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że |

|w przypadku skarżącego nie zostało w sposób wyczerpujący wykazane spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności wymienionej w art. 28 |

|ust. 3 u. s.u.s. |

|W szczególności, organ wskazał, że obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez naczelnika Urzędu Skarbowego. Na tym etapie nie |

|można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. |

|Należy jednak zwrócić uwagę, że postępowanie to zostało wszczęte w [...] r. zaś organ w żaden sposób nie wyjaśnił, jaki jest los tego |

|postępowania, tak aby wykluczyć nasuwające się wątpliwości, co do skuteczności egzekucji. Ponadto, organ stwierdził, że skarżący jest |

|współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...]. Zdaniem Sądu jednak, sam fakt bycia współwłaścicielem nieruchomości, |

|w szczególności w sytuacji, gdy organ nie posiada jakiekolwiek zabezpieczenie na tej nieruchomości zaległych składek, w istocie nie |

|przesadza o faktycznym istnieniu możliwości płatniczych osoby zobowiązanej, uzasadniających odmowę umorzenia należności. |

|Na marginesie zaś należy już tylko dodać, że żaden przepis ww. ustawy nie stanowi o tym, że nawet istnienie hipoteki zabezpieczającej |

|należności z tytułu składek, w szczególności |

|w przypadku braku podejmowania przez organ czynności egzekucyjnych, w każdej sytuacji stanowi podstawę odmowy umorzenia zaległości. |

|Dalej Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również brak podstaw do zakwalifikowania sytuacji skarżącego, jako stanu wskazanego w art. |

|28 ust 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych |

|zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. |

|Nie ulega wątpliwości, że aby uznać, że nie zachodzą w danym przypadku przesłanki wskazane w art. 28 ust 3 a u.s.u.s. należy dokonać |

|szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej osoby zobowiązanej, na podstawie których dokonuje się oceny, |

|czy w istocie sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. |

|Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że również |

|w zakresie wynikającym z brzmienia wskazanych wyżej przepisów, organ nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych |

|istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W szczególności, organ nie przeanalizował wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji |

|majątkowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, jak również nie uzasadnił w sposób przekonywujący swojego stanowiska, co do braku podstaw |

|do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego wyżej rozporządzenia. |

|Organ wskazał, że skarżący nie wykazał, ze opłacenie składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Samo |

|zaś wskazanie we wniosku na trudną sytuację finansową nie może stanowić ważnego interesu publicznego pozwalającego na umorzenie należności |

|składkowych. Organ wskazał, że istnieje przedmiot skutecznej egzekucji przedmiotowych należności, czyli współwłasność nieruchomości – |

|budynku mieszkalnego. Ponadto, że zobowiązany nie pracuje zarobkowo, ani nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie jest zarejestrowany |

|jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy. Źródłem jego utrzymania jest emerytura żony ( [...] zł netto ), z którą pozostaje we wspólnym |

|gospodarstwie domowym |

|( zamieszkują wspólnie dom o pow. [...] m kw. ). Zobowiązany udokumentował stałe wydatki miesięczne na kwotę [...] zł ([...] itd. ). Nie |

|posiada aktualnie zobowiązań podatkowych. Ma zobowiązania z tytułu umów kredytowych, z tego powodu dokonuje on dobrowolnych wpłat po [...] |

|zł miesięcznie. Zobowiązania kredytowe wynoszą [...] zł. Ponadto, jest zobowiązany do zapłaty zobowiązań kredytowych na mocy wyroku sądu |

|karnego z dnia [...] r. Długi zobowiązanego za [...] mają wynosić łącznie [...] zł. Połowa kredytów została już spłacona. Zobowiązany nie |

|korzysta |

|z pomocy MOPS. Nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności czy długotrwałej chorobie. Zdaniem organu, skarżący nie udowodnił |

|okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia i uzyskanie środków na spłatę zadłużenia. |

|Zdaniem Sądu, co należy podkreślić, ocena istnienia lub nie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek powinna być |

|dokonana według stanu z chwili rozstrzygania. Skarżący w chwili obecnej nie pracuje, nie jest osobą młodą, co niewątpliwie utrudnia |

|podjęcie pracy zawodowej, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, otrzymującej stosunkowo niewysoką emeryturę. Wprawdzie jest właścicielem |

|wskazanej w decyzji nieruchomości, jednakże, w świetle wskazanych wyżej okoliczności, organ nie wykazał, aby była to okoliczność w istocie |

|przesądzająca o braku możliwości umorzenia zaległości. Przede wszystkim zaś, organ dokonując analizy sytuacji materialnej ( faktycznie |

|uzyskiwane dochody i niezbędne wydatki) |

|i osobistej ( wiek) skarżącego, nie uwzględnił wysokości zadłużenia, jakie skarżący posiada - prócz zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń|

|Społecznych – [...] zł. z tytułu zaległych składek, tak aby ocenić realną, nie zaś potencjalną, możliwość dokonania przez skarżącego spłaty |

|zadłużenia. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że ewentualne znaczenie wskazanych wyżej okoliczności, w szczególności dla oceny słusznego|

|interesu strony, o którym mowa w art. 7 k.p.a., było kwestią, która wymagała szczególnie wnikliwej i rzetelnej analizy organu orzekającego.|

|Tymczasem, |

|w uzasadnieniu decyzji, organ powołując się na konieczność konfrontowania interesu osobistego dłużnika z interesem ogólnospołecznym, nie |

|wskazał praktycznie żadnych okoliczności mogących uzasadniać w niniejszej sprawie zdecydowany prymat interesu ogólnospołecznego nad |

|interesem jednostkowym. Nie jest zaś wystarczające samo powołanie się na publicznoprawnych charakter należności z tytułu składek na |

|ubezpieczenie społeczne. Gdyby uznać taką argumentację za wystarczającą, to |

|w zasadzie w każdej sytuacji, niezależnie od okoliczności faktycznych sprawy, organ mógłby odmówić umorzenia należności składkowych, |

|powołując się na tak umotywowany interes publiczny, co czyniłoby regulację zawartą w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i |

|Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w istocie zbędną. |

|Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego |

|postępowania. |

|W szczególności, organ ustali, czy w istocie i z jakim skutkiem prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu i następnie |

|oceni tę okoliczność |

|w świetle materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie. Jak również, dla oceny realnej możliwości zapłaty przez skarżącego zaległych |

|składek wraz z odsetkami, dokona ponownie wnikliwej analizy faktycznej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, uwzględniając wysokość |

|zadłużenia. |

|W świetle powyższego Sąd, uznając, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., |

|gdyż nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności |

|czym przekroczył granice uznania administracyjnego, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie|

|art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. |

| |

| |

| |

| |

|. |

|. |

| |

| |

| |