Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 562/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont as.sąd. WSA Roman Wiatrowski(spr.) Protokolant: sekr. sąd Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2006 r. sprawy ze skargi A.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ R. Wiatrowski /-/ S. Zapalska /-/ W.Zygmont


UZASADNIENIE

I SA/ Po 562/06

UZASADNIENIE

Na podstawie wystawionych przez Kasę A w P., Placówka w Sz., tytułów wykonawczych nr [...] i [...], obejmujących nie uiszczone na rzecz A składki ubezpieczeniowe w kwocie [...] zł (należność główna) + należne odsetki za zwłokę (akta, karta nr [...]-[...]) Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Państwa A. i S. M. zam. w G.W. ul. [...].

Przedmiotowe tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzeń S. i A. M. w Spółce "B" S.A. w G. W. zostały doręczone obojgu małżonkom w dniu [...] 01.2006r. (akta, karta nr [...]-[...]).

Pismem z dnia [...] 01.2006r. A. i S. M. wnieśli zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne podnosząc zarzut niedopuszczalności egzekucji prowadzonej wobec A.M. oraz zarzut przedawnienia zobowiązań (akta, karta nr [...] -. [...]).

Zdaniem wnoszących zarzuty A.M. nigdy nie była zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, więc zobowiązanie wynikające z art. 39 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie może mieć wobec niej zastosowania. Małżonkowie podnieśli także, że dochodzone przez A należności dotyczą okresu [...] 01.1997 - [...]05.1999r., a więc uległy przedawnieniu, gdyż upłynął już 5-letni okres do ich dochodzenia. Strona wniosła także o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów.

Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] 01.2006r. wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów (akta, karta nr [...]). W związku z tym, że wierzyciel nie zajął stanowiska w ustawowym 14 dniowym terminie wynikającym z przepisów art. 34 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu [...] 2006r. postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego (akta, karta nr [...]).

Postanowienie wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów z dnia [...]2005r. wpłynęło do Urzędu Skarbowego w dniu [...] lutego 2006r. (akta, karta nr [...]-[...]).

W uzasadnieniu postanowienia kasa A wywiodła, że A.M. - w myśl art. 29 §1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 52 ust.1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - ponosi solidarnie z małżonkiem odpowiedzialność za zobowiązania małżonka wobec A. Natomiast w podniesionej przez stronę kwestii przedawnienia wierzyciel wyjaśnił, że należności z tytułu składek rolników przedawniają się po upływie 10 lat.

Po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela, organ egzekucyjny wydał w dniu [...] postanowienie, w którym odmówił uznania zarzutów wniesionych przez skarżących (akta, karta nr [...]).

Pismem z dnia [...] 03.2006r. A.M. złożyła pismo nazwane odwołaniem , które Dyrektor Izby Skarbowej uznał za zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego do Dyrektora Izby Skarbowej (akta, karta nr [...]).

W zażaleniu strona podniosła, iż zaległości wobec A zobowiązany był odprowadzać jej mąż S.M. Zarzuciła również, ze nigdy nie otrzymała od Kasy A wezwania do zapłaty i do momentu zajęcia jej wynagrodzenia nie wiedziała o istnieniu takiego zadłużenia.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego I instancji. (akta, karta nr [...]-[...]).

Uzasadniając podjęte w postanowieniu stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, że rozpatrywanie zasadności wniesionych zarzutów nie należy do uprawnień organu egzekucyjnego, lecz leży w gestii wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej powołując się na art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, oddalił zarzuty A.M. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zarzut niedopuszczalności egzekucji (w następstwie błędu co do osoby) został przez wierzyciela uznany za bezzasadny. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził także, że zarzutu związanego z niedoręczeniem stronie upomnienia A.M. nie podnosiła w postępowaniu przed organem I instancji, co uniemożliwiło wierzycielowi wypowiedzenie się w tej kwestii. Z załączonych jednakże w sprawie dokumentów wynikało, że A. M. osobiście potwierdziła odbiór takiego upomnienia w dniu [...]12.2005r.

Na wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienie z dnia [...] A.M. złożyła pismem z dnia [...] maja 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przytaczając argumenty podniesione wcześniej w zażaleniu.

W skardze A.M. podtrzymała zarzut dotyczący niedopuszczalności prowadzenia wobec niej egzekucji twierdząc, że nigdy nie była zobowiązana do płacenia składek na rzecz Kasy A w Sz. Powtórzyła także, że nie otrzymała żadnego wezwania do zapłaty. Wezwanie bowiem, którego odbiór podpisała wystawione było na jej męża S., a na kopercie jedynie dopisano jej imię.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

W złożonym w toku postępowania sądowego, piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2006r., skarżąca podniosła również zarzut, że wobec A.M. zastosowano niewłaściwy środek egzekucyjny ponieważ na podstawie art. 29 §1 Ordynacji podatkowej egzekucja prowadzona może być z majątku wspólnego małżonków oraz z majątku odrębnego jej męża. Tymczasem organ egzekucyjny zajmując wierzytelność o wynagrodzenie A.M. zajął jej majątek odrębny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; dalej Prawo o ustroju sądów administracyjnych) - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowienia) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy podatkowej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany kwestionując prowadzenie tego postępowania może wnieść zarzuty z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 pkt1-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 z późn.zm.; dalej ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem prawnym ochrony zobowiązanego przed naruszeniem podstawowych zasad tego postępowania, jak również przed niedopuszczalną egzekucją. Podstawą prawną zarzutu może być między innymi podnoszona przez stronę kwestia przedawnienia zobowiązania- (pkt1art.33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), zarzut niedopuszczalności prowadzenia egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego (pkt6 tego przepisu), oraz zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia ( pkt7 ww. art. 33).

Z art. 34§1 wynika, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W rozpatrywanej sprawie strona w piśmie z dnia [...] 01.2006r. wniosła m.in. zarzut przedawnienia zobowiązań. Organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w tej kwestii pismem z dnia [...] 01.2006r. W postanowieniu z dnia wierzyciel zajął stanowisko zgodnie, z którym zaległość w składkach nie uległy przedawnieniu, ponieważ zaległości z tytułu składek rolników przedawniają się po upływie 10 lat.

W świetle art. 33§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skoro wierzyciel odpowiedział na zapytanie organu egzekucyjnego twierdząco, że obowiązek podatkowy istnieje, a przedawnienie nie nastąpiło, to rzeczą organu egzekucyjnego jest dalsze prowadzenie egzekucji. Organ ten bowiem nie może podważyć wypowiedzi wierzyciela, gdyż wówczas musiałby przeprowadzić pełną kontrolę postępowania wierzyciela, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze, do czego żadnym przepisem organ egzekucyjny nie jest uprawniony. Organ egzekucyjny nie jest i nie może być organem odwoławczym w stosunku do wierzyciela. Zajmowanie stanowiska w sprawie istnienia i zasadności obowiązku poddanego egzekucji przez organ egzekucyjny jako drugą instancję nie dałoby się pogodzić z zakresem wynikającym z art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl tego przepisu organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, bada natomiast z urzędu dopuszczalność egzekucji. Zgodnie z art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 52 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. Nr 7 poz. 25 z późn. zm. ; dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników) stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast art. 83 c §2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn.zm), stanowi, że od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje.

Odnosząc powyższy stan prawny do realiów powyższej sprawy stwierdzić należy, że organ egzekucyjny niewadliwie zastosował art. 34§5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, gdy po otrzymaniu ostatecznego ( jednoinstancyjnego, bo niezaskarżalnego) postanowienia kasy A o oddaleniu zarzutu przedawnienia uznał zarzut za niezasadny, przy czym nie ustosunkował się do podniesionych w tym przedmiocie zarzutów dłużnika, przywołując jedynie stanowisko wierzyciela i podkreślając wiążący charakter tego stanowiska. Badanie przez organ egzekucyjny, czy dany obowiązek jest wymagalny i podlega wykonaniu jest sprzeczne z treścią art. 29 u.p.e.a. i prowadziłoby do naruszenia zasady właściwości rzeczowej. W sprawie trybu wypowiedzenia się wierzyciela co do złożonych zarzutów (stanowisko jest wiążące dla organu egzekucyjnego) został wyczerpany, wobec czego organ egzekucyjny nie może uznać zarzutu wygaśnięcia obowiązku.

Powyższe nie oznacza jednak, że postanowienie organu egzekucyjnego, będące następstwem wiążącego (aczkolwiek nieweryfikowalnego, bo niezaskarżalnego) postanowienia wierzyciela ( ZUS), wymyka się w zakresie zarzutu dłużnika spod jakiejkolwiek kontroli, zwłaszcza zaś spod kontroli sądowej.

Poszukiwanie drogi sądowej kontroli dla wydanego, przez występującego w charakterze wierzyciela A, postanowienia w sprawie wniesionych zarzutów może zmierzać w dwóch kierunkach. Po pierwsze w orzecznictwie można spotkać poglądy, zgodnie z którymi sąd administracyjny posiada kompetencje do weryfikowania takiego postanowienia w toku weryfikacji zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego. Takie stanowisko mogłoby jednak doprowadzić do uchylenia zgodnego z prawem postanowienia organu egzekucyjnego. W ocenie składu orzekającego w rozpatrywanej sprawie wydane w formie postanowienia stanowisko wierzyciela (A) w sprawie zgłoszonych zarzutów jest postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty. Przepis art. 3 § 2 pkt2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. ;dalej: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), stanowi m.in., iż na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ostatnie rozwiązanie pozostaje zbieżne, z ogólnymi zasadami zaskarżania postanowień w sprawie stanowiska wierzyciela. Zgodnie bowiem z art. 34 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie. W takim przypadku po rozpatrzeniu zażalenia przez organ wyższego stopnia w stosunku do wierzyciela, na ostateczne postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela zgodnie z art. 3§2 pkt3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Mając powyższe na względzie skład sądu rozpatrujący przedmiotową sprawę uznał, że stronie przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego na postanowienie wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów z dnia [...] 02.2005r. Przed wniesieniem skargi do sądu należy wezwać na piśmie wierzyciela do usunięcia naruszenia prawa.

Tym miejscu odnieść należy się do podniesionego, w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2006r. stanowiska strony, zgodnie z którym wobec A. M. zastosowano niewłaściwy środek egzekucyjny ponieważ na podstawie art. 29 §1 Ordynacji podatkowej egzekucja prowadzona może być z majątku wspólnego małżonków oraz z majątku odrębnego jej męża. Tymczasem organ egzekucyjny zajmując wierzytelność o wynagrodzenie A.M. zajął jej majątek odrębny.

Na wstępie zauważyć należy, że powyższe stanowisko stanowi w istocie zmianę, podnoszonego zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak też początkowo w skardze do sądu, zarzutu o niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, na zarzut o niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego.

W złożonych w dniu [...] 01.2006r. zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne małżonkowie A. i S. M. podnieśli bowiem, że tytuł wykonawczy wystawiony na obojga małżonków S.M. i A. M. wskazuje jako podstawę prawną do prowadzenia egzekucji art. 39 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem wnoszących zarzuty, A.M. nigdy nie była zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, więc zobowiązanie wynikające z art. 39 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie może mieć wobec niej zastosowania.

W zakresie zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, jak wynika z decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, organ egzekucyjny za prawidłowe uznał stanowisko wierzyciela, iż w myśl art. 29§1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 Ordynacji, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Jeżeli zatem egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych tytuł wystawia się na oboje małżonków.

Tak więc, podniesiona przez małżonków, w zarzutach na prowadzone postępowanie egzekucyjne, okoliczność, że A.M. nie była zobowiązana w rozumieniu art. 1a pkt20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest w istocie zarzutem niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, do której odniósł się wierzyciel i którego stanowisko w tym zakresie podzielił organ egzekucyjny. Natomiast podniesiony w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2006r., zarzut prowadzenia egzekucji z majątku osobistego ( wierzytelności o wynagrodzenie za pracę) A.M. jest zarzutem niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, który nie został wskazany w piśmie z dnia [...] stycznia 2006r., stanowiącym zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zarzutu tego nie podniesiono również w zażaleniu złożonym na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Wobec braku zgłoszenia zarzutu zastosowania niewłaściwego środka egzekucyjnego na etapie składania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, kwestia prowadzenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę A. M. nie mogła zostać poddana weryfikacji organu egzekucyjnego, czy też wierzyciela w zajętym przez niego stanowisku.

Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia stronie wezwania do zapłaty (upomnienia) słusznie Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż zarzutu tego strona nie podnosiła przed organem egzekucyjnym I instancji, dlatego też wierzyciel nie mógł odnieść się do zasadności podniesionej kwestii. Powyższe nie stało jednak na przeszkodzie aby organ egzekucyjny zbadał z urzędu czy wysłano zobowiązanemu upomnienie.

Prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej ustalił, iż A.M. odebrała, skierowane do obojga małżonków upomnienie z kasy A z dnia [...] grudnia 2005r. W aktach administracyjnych znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru - skierowanego przez A do małżonków M. - upomnienia z dnia [...]12.2005r., którego odbiór w dniu [..]12.2005r. osobiście potwierdziła A.M. Wbrew zawartemu w skardze zarzutowi skarżącej, z treści upomnienia wynika, że zostało ono skierowane do obojga małżonków ( na upomnieniu tym widnieją imiona i nazwiska państwa A. i S. M. - akta, karta nr [...]-[...]). Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut skarżącej, jakoby jej imię dopisane zostało tylko na kopercie.

Z tych powodów na podstawie art.151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ R. Wiatrowski /-/ S. Zapalska /-/ W.Zygmont