Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 916/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2, art. 19 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant referent stażysta Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S spółki z o.o. w likwidacji na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.; tekst jedn.: Dz. U. z 2014r. poz. 1619 z późn. zm.- dalej "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego S Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego ustalono, iż Spółka nie posiada żadnego majątku, z którego można zaspokoić roszczenia wierzyciela. Podkreślił przy tym, że w wyniku skierowanego do mBanku z/s w Łodzi zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym wierzytelności z rachunku bankowego, Bank poinformował, że nie prowadzi rachunku dla dłużnika wskazanego w zawiadomieniu. Z kolei Bank [...] S.A. pismem z dnia [...] maja 2014 r. zawiadomił organ egzekucyjny, że w dniu [...] kwietnia 2014 r. rachunki bankowe prowadzone na rzecz Spółki zostały zamknięte. Zaznaczył, że aktualnie w Urzędzie Skarbowym podmiot nie ma zgłoszonych rachunków bankowych, w związku z czym zapytania o rachunki bankowe Spółki, skierowane do kilkunastu banków za pośrednictwem systemu OGNIVO także nie potwierdziły posiadania rachunków bankowych przez S Sp. z o.o. w likwidacji.

Organ egzekucyjny wskazał, że w dniu [...] lipca 2014 r., z udziałem likwidatora Spółki, został sporządzony protokół o stanie majątkowym, z którego wynika, że siedziba Spółki mieści się w jednym pomieszczeniu wynajmowanym od osoby prywatnej, nie prowadzi działalności - nie osiąga dochodów, nie zatrudnia pracowników, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego oraz na dzień sporządzenia protokołu Spółka nie posiada rachunku bankowego.

Ponadto z pisma Ministerstwa Sprawiedliwości - Centralna Ewidencja Ksiąg Wieczystych z dnia [...] listopada 2014 r. wynika, że Spółka nie posiada majątku nieruchomego, natomiast według informacji MSWiA Departament CEPiK z dnia [...] października 2014 r. Spółka nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów. Organ pierwszej instancji podkreślił, że wcześniej prowadzona egzekucja administracyjna, w oparciu o podatkowy tytuł wykonawczy, została zakończona w styczniu 2014 r. w następstwie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Natomiast z uwagi na powyższe ustalenia organ egzekucyjny pismem z dnia [...] października 2014 r., poinformował wierzyciela o stanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zwracając się jednocześnie o wskazanie majątku Spółki, z którego możliwe byłoby wyegzekwowanie dochodzonych należności. Nadto, pismem z dnia [...] października 2014 r. wierzyciel powiadomił Naczelnika Urzędu Skarbowego, że nie posiada informacji na temat składników majątkowych Spółki.

Na powyższe postanowienie organu I inst. S Sp. z o.o. w likwidacji wniosła zażalenie, domagając się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia oraz przeprowadzenia dowodów z:

a) protokołu o stanie majątkowym Spółki z dnia [...] lipca 2014 r., na okoliczność istnienia majątku, pozwalającego na zaspokojenie roszczeń wierzyciela oraz braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego,

b) wykazu majątku na dzień 31 sierpnia 2014 r., stanowiącego załącznik do wniosku Spółki o ogłoszenie upadłości, na okoliczność istnienia majątku Spółki, pozwalającego na zaspokojenie roszczeń wierzyciela i prowadzenie postępowania egzekucyjnego,

c) deklaracji podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2014 r., wykazującej istnienie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, na okoliczność istnienia majątku Spółki, pozwalającego na zaspokojenie roszczeń wierzyciela i prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając powyższe Spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z uznaniem, że egzekucja jest bezskuteczna, podczas gdy Spółka posiada majątek, który wskazała organowi, a z którego mogła być prowadzona egzekucja, mająca na celu zaspokojenie roszczeń wierzyciela,

2) naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.), w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności wyjaśniających, umożliwiających rozpatrzenie sprawy w oparciu o cały materiał dowodowy, w szczególności zaniechania podjęcia czynności zmierzających do wy egzekwowania należności przysługujących Spółce od jej dłużników oraz skierowania egzekucji do ruchomości Spółki, pomimo wskazania ww. majątku, co skutkowało niezasadnym uznaniem, iż postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne,

3) naruszenie art. 71a, art. 71b oraz art. 91 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie, pomimo wskazania przez Spółkę wierzytelności, z których egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części i uznanie przez organ egzekucyjny, że tylko zobowiązana uprawniona jest do wyegzekwowania wierzytelności od kontrahentów.

Spółka zarzuciła, że pomimo podania przez likwidatora istotnych okoliczności, do sporządzonego w dniu [...] lipca 2014 r. protokołu o stanie majątkowym Spółki, organ całkowicie pominął fakt posiadania przez Spółkę wierzytelności na znaczną kwotę, z których zgodnie z art. 71a, art. 71b i art. 91 u.p.e.a. mógł prowadzić egzekucję i w znacznym stopniu zaspokoić roszczenia wierzyciela.

W ocenie Spółki okoliczność, iż jej dłużnikami są przede wszystkim podmioty zagraniczne nie stanowi przeszkody do realizacji egzekucji z przysługujących jej wierzytelności. Sposób oraz tryb prowadzenia postępowania egzekucyjnego poza granicami Polski w celu wyegzekwowania należności podatkowych lub innych należności na rzecz państwa został określony m.in. w podpisanej przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych, sporządzonej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. Stronami ww. Konwencji są także państwa, w których swoje siedziby mają dłużnicy zobowiązanej, tj. Niemcy oraz Holandia.

Zdaniem Spółki, z uwagi na treść Konwencji procedura dochodzenia należności przez organ państwowy jest znacznie prostsza i szybsza niż w przypadku podmiotu cywilnego, który musiałby wszcząć skomplikowaną procedurę związaną z dochodzeniem należności wobec podmiotu zagranicznego w sądzie polskim w razie ustalenia jurysdykcji tego sądu bądź przed sądem zagranicznym.

W ocenie strony powyższe potwierdza również fakt, iż w innej sprawie o podobnym stanie faktycznym, na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego Finanzamt wszczął i prowadzi egzekucję na terenie Niemiec, przeciwko dłużnikowi zobowiązanej spółki Q Sp. z o. o, celem wyegzekwowania wierzytelności Qu sp. z o.o.

Strona zarzuciła ponadto, że organ egzekucyjny nie wypowiedział się w kwestii prowadzenia czynności zmierzających do zaspokojenia należności z majątku, który został wskazany w wykazie majątku Spółki według stanu na sierpień 2012 r. Spółka posiada bowiem także majątek ruchomy, wskazywany już wierzycielom w toku postępowania o ogłoszenie upadłości, a którego wartość opiewała na kwotę 38.100,00 zł. Organ egzekucyjny pominął także fakt posiadania przez Spółkę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, wskazaną w deklaracji za miesiąc sierpień 2014 r.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W pierwszej kolejności organ wskazał na treść art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a., w którym ustawodawca wskazał przesłanki obligatoryjnego oraz fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Stosownie natomiast do przepisu art. 59 § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Przepis art. 59 § 5 u.p.e.a. stanowi, że na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego. W ocenie Dyrektora, organ egzekucyjny w wystarczający sposób wykazał, że w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W zakresie podniesionego w zażaleniu zarzutu niewykorzystania w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności przysługujących Spółce od jej kontrahentów, organ odwoławczy zauważył, iż likwidator składając w dniu [...] lipca 2014 r. oświadczenie do protokołu o stanie majątkowym, przedłożył dokumenty dotyczące przysługujących Spółce wierzytelności wyłącznie od kontrahentów zagranicznych. Tymczasem naczelnik urzędu skarbowego realizuje postępowanie egzekucyjne w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289). Przepisy ustawy o wzajemnej pomocy znajdują zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do należności wskazanych w art. 2 tej ustawy. W oparciu o zawarty w tym przepisie katalog organ uznał, że brak jest podstawy prawnej do skierowania wniosku, o którym mowa w art. 40 ust. 1 wskazanej ustawy celem dochodzenia przez państwo członkowskie zaległych składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Za bezzasadny organ znał również zarzut braku działań organu egzekucyjnego, zmierzających do zaspokojenia należności z majątku ruchomego S Sp. z o.o. w likwidacji, według bowiem oświadczenia likwidatora Spółki, złożonego w dniu [...] lipca 2014 r. podczas sporządzania przez poborcę skarbowego protokołu o stanie majątkowym Zobowiązanej, nie posiada ona żadnych ruchomości. Nadto, ze spisanego w dniu [...] lipca 2013 r. protokołu o stanie majątkowym Spółki wynika, że przysługujące Spółce wierzytelności od kontrahenta krajowego oraz od kontrahentów zagranicznych są nieściągalne, a działania organu egzekucyjnego podjęte w celu ściągnięcia wierzytelności od kontrahenta krajowego potwierdziły ten fakt, bowiem egzekucja wszczęta wobec trzeciodłużnika okazała się bezskuteczna i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.

Odnośnie powołanej w zażaleniu egzekucji prowadzonej wobec Q Spółka z o.o. w likwidacji organ II instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował do Niemiec wniosek, w celu dochodzenia wierzytelności przysługujących Spółce od zagranicznych kontrahentów, jednakże postępowanie prowadzone przez administrację niemiecką zostało zakończone bez wyegzekwowania żądanych kwot. W piśmie otrzymanym w dniu 5 stycznia 2015 r. organ niemiecki poinformował o braku możliwości dochodzenia wskazanych czterech wierzytelności z powodu: dwie nieściągalne, jedna zapłacona w 2012 r. i jedna sporna.

Odnośnie twierdzenia Spółki o istnieniu majątku z uwagi na wykazaną w deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2014 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w wysokości 1.676,00 zł, organ wyjaśnił, że Spółka od grudnia 2012 r. w deklaracjach wykazuje kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, a od maja 2013 r. jest to stała kwota w wysokości 1.676,00 zł. O zwrot kwoty Spółka mogłaby się ubiegać, gdy zakup służyłby czynnościom opodatkowanym zgodnie z treścią art. 87 ust. 5a w związku z art. 86 ustawy o podatku od towarów i usług. Ostatnią czynność opodatkowaną Spółka wykazała w listopadzie 2012 r. Biorąc pod uwagę to, że zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma żadnego majątku, nie wydaje się możliwe, aby zaistniały okoliczności umożliwiające wystąpienie kwoty do zwrotu. Oznacza to, że wykazywana nadwyżka nie stanowi majątku, z którego możliwe jest zaspokojenie roszczeń wierzyciela.

W ocenie organu odwoławczego z powyższych ustaleń wynika, że organ egzekucyjny I instancji w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego dochował należytej staranności poszukując składników majątkowych zobowiązanej Spółki w celu zaspokojenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi.

Na postanowienie organu odwoławczego, S Spółka z o.o. w likwidacji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę. Pełnomocnik skarżącej zarzucił:

1) naruszenie art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż organ I instancji jako egzekucyjny organ administracji nie posiada kompetencji do dochodzenia należności ZUS od podmiotów zagranicznych, podczas gdy ww. przepis umożliwia dochodzenie roszczeń przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska w tym m.in. Konwencja o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych sporządzonej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r., która dopuszcza dochodzenie takich roszczeń,

2) naruszenie art. 2 ust. 1 lit. b pkt ii Konwencji w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych poprzez przyjęcie, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, a w związku z tym organ I instancji prawidłowo nie przeprowadził czynności egzekucyjnych w stosunku do wierzytelności przysługujących skarżącej od jej zagranicznych dłużników, które to wierzytelności stanowią istotny składnik majątku skarżącej i w znacznym stopniu mogłyby zaspokoić dochodzone od skarżącej należności, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ, że w postępowaniu prowadzonym przeciwko skarżącej wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego i w efekcie utrzymania w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania;

3) naruszenie art. 71a, art. 71b oraz art. 91 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ, że w postępowaniu prowadzonym przeciwko skarżącej wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego i w efekcie utrzymania w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania, podczas gdy organ prawidłowo oceniając obowiązki organu I instancji powinien skierować egzekucję do wskazanych przez skarżącą wierzytelności, z których egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości w znacznej części;

4) naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w postępowaniu prowadzonym przeciwko skarżącej wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego, pomimo iż w trakcie tego postępowania nie podjęto próby wyegzekwowania wierzytelności od zagranicznych dłużników skarżącej, które to wierzytelności stanowią istotny składnik majątku skarżącej i w znacznym stopniu mogłyby zaspokoić dochodzone od skarżącej należności, a w konsekwencji przyjęcie, że działaniem zgodnym z celem postępowania egzekucyjnego będzie utrzymanie w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania, podczas gdy istniały środki prawne umożliwiające dochodzenie należności od zagranicznych dłużników skarżącej,

5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i:

a) nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji w całości z uwagi na nie wykazanie przez organ I instancji, iż wyczerpał on wszelkie środki prawne zmierzające do wyegzekwowania dochodzonych należności i w efekcie przedwczesne umorzenie postępowania,

b) ewentualnie nieuchylenie zaskarżonego postanowienia organu I instancji w całości celem przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, z uwagi na fakt, iż postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie,

6) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ I instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia lub załatwienia sprawy, co skutkowało stwierdzeniem, iż w postępowaniu prowadzonym przeciwko skarżącej wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego i w efekcie utrzymaniem w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania, pomimo, że:

a) organ I instancji zaniechał podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania należności przysługujących skarżącej od jej zagranicznych dłużników na skutek błędnego uznania, iż nie posiadał on uprawnień do podjęcia takich czynności,

b) zaniechał podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania należności przysługujących skarżącemu od jego zagranicznych dłużników z uwagi na okoliczność, iż podobne czynności prowadzone wobec dłużników innej spółki, a mianowicie wobec spółki Q sp. z o.o. w likwidacji okazały się bezskuteczne.

Wyrokiem z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Go 295/15 Wojewódki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2014 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a., który stanowił podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Badanie to może mieć w świetle art. 59 § 4 u.p.e.a. miejsce z urzędu lub na wniosek. Przyjmuje się, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania (por. P. Pietrasz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz do art. 59 § 2, System Informacji Prawnej LEX). Podstawę faktyczną podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji. Zgodnie bowiem z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Sąd wskazał, że na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W badanej sprawie organy poczyniły wyjaśnienia cząstkowe, bo dotyczące sytuacji majątkowej Spółki w zakresie majątku znajdującego się na terytorium RP. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można mieć wątpliwości, że tego majątku nie ma. Choć organy nie przeprowadziły szczegółowych wyliczeń i kalkulacji w tym zakresie ich stanowisko daje się zaakceptować. Sąd nie zgodził się z argumentami organu dotyczącymi "wyłączenia" z zakresu analizy wierzytelności Spółki od kontrahentów zagranicznych. Zdaniem Sądu w tej mierze organy nie przeprowadziły żadnego rozeznania co do istnienia i wymagalności tych wierzytelności, ich wielkości oraz możliwości ich wyegzekwowania, w szczególności kosztów takich działań. Kwota uzyskana z egzekucji, będąca elementem analizy wymaganej przez przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., może być pozyskiwana z wielu źródeł w ramach dostępnych środków egzekucyjnych, w tym egzekucji z wierzytelności. Sposób egzekucji przewidziany rozdziałem 5 ustawy egzekucyjnej ma przy tym charakter uniwersalny i nie jest ograniczony tylko do wierzytelności wobec podmiotów krajowych.

Sąd wskazał, że kwestią wymagającą wyjaśnienia (stanowi ona centrum sporu) było to, czy ten sposób egzekucji jest w sprawie dopuszczalny. Organ drugiej instancji uzasadniając brak ustaleń i analizy pod kątem przesłanek art. 59 § 2 u.p.e.a. i co za tym idzie brak jakichkolwiek działań w tym zakresie a limine wykluczył ten sposób egzekucji powołując się na treść art. 2 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych twierdząc, że nie dotyczy on egzekucji wierzytelności. Sąd podniósł, że jeśli zaś chodzi o przedmiot egzekucji, zgodnie z art. 2 pkt 7 tej ustawy jej przepisy stosuje się do przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Taką umową jest Konwencja o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych sporządzona w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 141, poz. 913), w której art. 2 ust. 1 lit. b pkt ii wprost jest mowa o "obowiązkowych świadczeniach socjalnych płatnych na rzecz systemu rządowego lub na rzecz instytucji ubezpieczeń socjalnych utworzonych z mocy prawa publicznego". Sąd wskazał, że wobec tak precyzyjnej deklaracji nie można mieć wątpliwości, iż te świadczenia Konwencja traktuje tak jak podatki, zaś art. 2 pkt 7 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych lokuje ją bezpośrednio w systemie ustawodawstwa krajowego. Stronami tej Konwencji są Polska oraz Republika Federalna Niemiec i Królestwo Holandii. Rację ma więc strona skarżąca zarzucając naruszenie obu wskazanych przepisów. Dalej Sąd wskazał, że przepisy ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych przewidują możliwość wdrożenia każdego sposobu egzekucji w celu wyegzekwowania należności wymienionych w tym przepisie. Z treści ustawy i co więcej jego źródła normatywnego, którego jest transpozycją - Dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnie pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych zobowiązań (Dz.U.UE.L 2010.84.1) nie wynika również ograniczenie sposobów egzekucji.

W tych okolicznościach sprawy stanowisko organów, co do dopuszczalności i kosztów egzekucji, Sąd ocenił jako przedwczesne.

W wywiedzionej od wyżej wskazanego wyroku skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 173 § 2 oraz art. 175 § 1 i art. 177 § 1 p.p.s.a. zarzucił:

A) naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) to jest:

1. naruszenie przepisu art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 2 i art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i nieuzasadnione przyjęcie, iż organy w niniejszej sprawie poczyniły niezupełny i cząstkowe wyjaśnienia dotyczące sytuacji majątkowej Spółki nie przeprowadzając żadnego rozeznania co do istnienia i wymagalności wierzytelności Spółki od kontrahentów zagranicznych, co w rezultacie doprowadziło do bezpodstawnego uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienie organu I instancji z powodu wskazanego w wyroku naruszenie prawa procesowego, mimo, iż organy nie dopuściły się naruszenia wyżej wymienionych przepisów, a tym samym istniały podstawy do oddalenia skargi;

2. naruszenie przepisu art. 3 § 1, art. 133 § 1 i art. 134 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 2 i art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- niepełną analizę akt sprawy i błędną ocenę stanu faktycznego w zakresie nieprzeprowadzenia przez organy rozeznania co do prowadzenia egzekucji z wierzytelności podmiotów zagranicznych i przedwczesnego zakwalifikowania sprawy jako spełniającej przesłanki bezskutecznej egzekucji, podczas kiedy z akt sprawy wynika, że organy przeprowadziły w tym zakresie postępowanie wyjaśniające wystarczające do zakwalifikowania sprawy pod kątem przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a.,

- błędne przejęcie przez Sąd I instancji, iż organ stosował tryb wzajemnej pomocy w innej sprawie dotyczącej spółki (B.) sp. z o.o. w likwidacji dotyczących tego samego typu długu głównego, podczas gdy ww. sprawie występowano o dochodzenie należności w ramach umowy wzajemnej pomocy w dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, lecz wniosek o dochodzenie dotarcie wyłącznie należności podatkowych,

- pominięcie przez Sąd I instancji faktu, iż Republika Federalna Niemiec nie ratyfikował Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych sporządzonej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 141, poz. 913) co powoduje, iż Konwencja ta nie mogłaby znaleźć zastosowania w przypadku wierzytelności dochodzonej na terytorium RFN;

B) naruszenie przepisów prawa materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) to jest:

1) naruszenie art. 2 pkt 7 w związku art. 25 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię przepisu art. 2 pkt 7 ww. ustawy polegającą na pominięciu w procesie wykładni brzmienia art. 25 ww. ustawy, który wyraźnie wyodrębnia dwie oddzielne kategorie należności -, te, o których mowa w art. 2 powołanej ustawy oraz obowiązkowe składki na ubezpieczenie społeczne, obliczane i dochodzone zgodnie z odrębnymi przepisami - co w rezultacie doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku, iż przepisy art. 2 pkt 7 ww. ustawy znajdzie zastosowanie do należności pieniężnych z tytułu obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne, które były przedmiotem, egzekucja w niniejszej sprawie;

2) naruszenie art. 2 pkt 7 w związku art. 25 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1289 z późn. zm.) w związku z art. 2 ust. 1 lit. b pkt ii Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych sporządzonej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 141, poz. 913) poprzez błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawy znajdzie zastosowanie ww. przepis Konwencji podczas kiedy z brzmienia przepisu art. 2 pkt 7 w związku z art. 25 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych wynika, iż wyżej wymieniona Konwencja nie znajduje zastosowania oraz poprzez pominięcie, iż do dochodzenia obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne w przypadku krajów należących do Unii Europejskiej zastosowanie znajduje tryb przewidziany w rozporządzeniu Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2998/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W uzasadnieniu NSA wskazał, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W myśl art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. NSA zauważył, że przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Podstawę faktyczną do podjęcia takiego rozstrzygnięcia stanowi bowiem prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłanką umorzenia wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., z którego wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji.

Dalej NSA wskazał na stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, iż w sprawie organy poczyniły cząstkowe ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej spółki, gdyż nie przeprowadziły żadnego rozpoznania co do istnienia i wymagalności wierzytelności od kontrahentów zagranicznych spółki, ich wielkości oraz możliwości egzekwowania, w szczególności kosztów takich działań. Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. 2013.1289) jej przepisy stosuje się do przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Taką umową jest Konwencja o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych sporządzona w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 141, poz. 913), w której art. 2 ust. 1 lit. b pkt ii wprost jest mowa o "obowiązkowych świadczeniach socjalnych płatnych na rzecz systemu rządowego lub na rzecz instytucji ubezpieczeń socjalnych utworzonych z mocy prawa publicznego". Wobec tak precyzyjnej deklaracji Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że te świadczenia Konwencja traktuje tak jak podatki, zaś art. 2 pkt 7 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych lokuje ją bezpośrednio w systemie ustawodawstwa krajowego. Stronami tej Konwencji są Polska oraz Republika Federalna Niemiec i Królestwo Holandii. Rację przyznał skarżącej, która zarzuciła naruszenie obu wskazanych przepisów. Powyższego stanowiska Sądu I instancji, NSA nie podzielił wskazując, że pogląd ten nie uwzględnia faktu, iż rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L2004.166.1 dalej - rozporządzenie nr 883/2004) zastąpiło rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Ponadto z dniem 1 maja 2010 r. weszło w życie rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L2009.284.1 dalej - rozporządzenie nr 987/2009), które zastąpiło rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408 /71. Od tej daty można stwierdzić, że w dziedzinie europejskiego prawa zabezpieczenia społecznego doszło do wyodrębnienia wspólnotowej procedury odzyskiwania składek i należności. Rozporządzenia te wyznaczyły nowe standardy postępowania. Zawierają one przepisy typowo proceduralne, które w istotnym zakresie wpływają zarówno na prawa i obowiązki instytucji właściwych, jak i sądów. Dalej NSA podniósł, że artykuł 84 rozporządzenia nr 883/2004 oraz konkretyzujące go art. 71 - 85 rozporządzenia nr 987/2009 odnoszą się do zagadnień związanych ze ściąganiem składek oraz nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z artykułem 84 ust. 1 zbieranie składek należnych instytucji jednego Państwa Członkowskiego oraz odzyskiwanie świadczeń udzielonych przez instytucję jednego Państwa Członkowskiego, ale nie należne, mogą być wykonywane w innym Państwie Członkowskim, zgodnie z procedurą administracyjną oraz z zachowaniem gwarancji i przywilejów dotyczących ściągania składek należnych odpowiedniej instytucji tego ostatniego Państwa Członkowskiego oraz odzyskiwania świadczeń przez nią udzielonych, ale nie należnych. Przepis art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 definiuje m.in. pojęcie "należność", a także "strona występująca". W myśl tego przepisu "należność" oznacza wszelkie należności z tytułu składek lub z tytułu wypłaconych lub nienależnie udzielonych świadczeń, w tym odsetki, grzywny, sankcje administracyjne oraz wszystkie inne opłaty i koszty związane z należnością zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego występującego o zwrot należności, zaś "strona występująca" oznacza w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego instytucję, która występuje z wnioskiem o udzielenie informacji, powiadomienie lub odzyskanie należności określonej powyżej. Zgodnie z art. 1 lit. p rozporządzenia 883/2004 określenie "instytucja" oznacza, w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa. Definicja ta ma zastosowanie także do rozporządzenia nr 987/2009 albowiem tak stanowi przepis art. 1 ust. 1 lit. c tegoż rozporządzenia. Kolejne przepisy Tytułu IV, Sekcja 3 Odzyskiwanie należności rozporządzenia nr 987/2009 poczynając od art. 76 do art. 86 określają zasady odzyskiwania należności, obejmują one m.in. wniosek o udzielenie informacji, powiadomienie, wniosek o odzyskanie należności, to tytuł wykonawczy, warunki i terminy płatności, kwestionowanie należności lub tytułu wykonawczego oraz kwestionowanie środków egzekucyjnych czy też granice pomoc.

Powyższe procedury stosowane między instytucjami w celu wzajemnej pomocy w odzyskiwaniu należności z tytułu zabezpieczeń społecznych mają zapewnić skuteczniejsze odzyskiwanie należności i sprawne funkcjonowanie zasad koordynacji. Skuteczne odzyskiwanie należności jest również sposobem przeciwdziałania nadużyciom i oszustwom oraz ich zwalczania, a także sposobem zapewnienia stabilności systemów zabezpieczeń społecznych. Punkt 19 preambuły rozporządzenia nr 987/2009 wskazuje, że ponieważ cel niniejszego rozporządzenia, a mianowicie przyjęcie środków koordynujących, aby zapewnić skuteczną realizację swobodnego przepływu osób, nie może być osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast z uwagi na rozmiary i skutki możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Wspólnoty. Ustanowienie przepisów w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego na poziomie Wspólnotowym powoduje, że one mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami każdego z państwem członkowskich Unii Europejskiej.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy NSA stwierdził, że dochodzenie należności wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział winno być prowadzone w oparciu o przepisy zawarte w rozporządzeniu nr 883/2004 oraz w rozporządzeniu nr 987/2009. W ocenie NSA Sąd I instancji błędnie stwierdził, iż organ narusza przepis art. 2 pkt 7 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych a także art. 2 ust. 1 lit. b punkt ii Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych w sporządzonej w Strasburgu w dniu 25 stycznia 1988 r. Wyodrębnienie wspólnotowej procedury odzyskiwania składek i należności na ubezpieczenia społeczne spowodowało, że Konwencja wyżej wskazana nie ma zastosowania w przypadku krajów należących do Unii Europejskiej. Dodatkowo należy zauważyć, że sygnatariuszami Konwencji o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych była m.in. Holandia i Republika Federalna Niemiec, jednakże Niemcy nie ratyfikowały jej co powoduje, iż nie została ona wdrożona do ich krajowego systemu prawnego, fakt ten nie został przez Sąd I instancji uwzględniony.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji błędnie przywołał regulację zawartą w Dyrektywie Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych zobowiązań (Dz.U.UE.L 2010.84.1). Zgodnie z art. 2 ust. 3 lit. a tej Dyrektywy nie ma ona zastosowania do obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne należnych państwu członkowskiemu lub jego jednostce podziału terytorialnego, lub instytucjom zabezpieczenia społecznego ustanowionym na mocy prawa publicznego.

NSA wskazał zauważył również, że w uzasadnieniu wyroku uwaga Sądu I instancji w zasadzie skupiła się na kwestii egzekucji wierzytelności od zagranicznych kontrahentów spółki. Jednocześnie zawiera ono enigmatycznie stwierdzenie, że wbrew twierdzeniu skarżącej, nie ma wątpliwości, iż na terenie RP majątku nie ma. Zdaniem Sądu II instancji lakoniczna ocena zaistnienia przesłanek umorzenia postępowanie egzekucyjnego wynikających z art. 59 § 2 u.p.e.a., z których wynika zaistnienie bezskuteczności egzekucji, uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowej kontroli instancyjnej. Brak szczegółowego odniesienia się do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy stanowi naruszenie art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Rozpatrując ponownie sprawę Sąd miał na względzie, że sprawa administracyjna której wynik kontrolował Sąd I instancji, była już przedmiotem wyrokowania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2798/15 zawarł ocenę prawną i wskazówki co do dalszego postępowania.

W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2073/13, publ. na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA).

Trzeba zauważyć, że w wyroku z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2798/15 przesądzono, że w analizowanej sprawie ( prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego) postępowanie egzekucyjne należności z tytułu składek ubezpieczeniowych nie może być prowadzone w oparciu o przepisy ustawy z dnia 11 pażdziernika 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (DZ. U. z 2013 r. poz. 12 89) oraz Konwencji o wzajemnej pomocy w sprawach podatkowych (DZ.U. 1998 Nr 141 poz. 913). NSA wskazał, że z dniem 1 maja 2010 r. w zakresie europejskiego prawa zabezpieczenie społecznego doszło do wyodrębnienia wspólnotowej procedury odzyskiwania należności oraz składek. Wskazana data wiąże się z wejściem w życie rozporządzenia Rady i Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. NSA wskazał, że dochodzenie należności wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział winno być prowadzone w oparciu o przepisy zawarte w rozporządzeniu nr 883/2004 oraz w rozporządzeniu nr 987/2009.

Organ egzekucyjny nie miał zatem podstaw do prowadzenia postępowania na podstawie w.w. wymienionych przepisów ustawy z dnia 11 pażdziernika 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (DZ. U. z 2013 r. poz. 12 89) oraz Konwencji o wzajemnej pomocy w sprawach podatkowych (DZ.U. 1998 Nr 141 poz. 913).

Stosownie do treści art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

Jako organ egzekucyjny, po myśli art. 1a pkt 7 u.p.e.a., dyrektor oddziału ZUS jest uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków.

W preambule do rozporządzenia nr 987/2009 stwierdzono, że Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 unowocześnia zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich, określając środki i procedury wprowadzania tych zasad w życie i upraszczając te zasady dla wszystkich zaangażowanych podmiotów. Należy ustanowić przepisy wykonawcze (pkt 1). Ściślejsza i skuteczniejsza współpraca między instytucjami zabezpieczenia społecznego jest głównym warunkiem, aby osoby objęte rozporządzeniem (WE) nr 883/2004 mogły korzystać ze swoich praw w sposób możliwie szybki i optymalny (pkt 2). Państwa członkowskie, ich właściwe władze oraz instytucje zabezpieczenia społecznego powinny mieć możliwość uzgadniania między sobą uproszczonych procedur i ustaleń administracyjnych, które uznają za bardziej skuteczne i lepiej dostosowane do uwarunkowań ich własnych systemów zabezpieczenia społecznego. Takie rozwiązania nie powinny jednak wpływać na prawa osób objętych rozporządzeniem (WE) nr 883/2004 (pkt 8).

Odnośnie zasad odzyskiwania należności PE wypowiedział się w Rozdziale III rozp. nr 987/2009 zatytułowanym - Odzyskiwanie nienależnie wypłaconych świadczeń, odzyskiwanie tymczasowych płatności i składek, wyrównywanie należności oraz pomoc w odzyskiwaniu należności. W art. 71 zawarto regulację zgodnie, z którą do celów stosowania art. 84 rozporządzenia podstawowego ( tj. rozporządzenia nr 883/2004) i w ramach, które zostały tam określone, należności są w miarę możliwości odzyskiwane w drodze wyrównywania należności między instytucjami zainteresowanych państw członkowskich lub też wobec zainteresowanej osoby fizycznej lub prawnej zgodnie z art. 72-74 rozporządzenia wykonawczego. Jeżeli odzyskanie całej należności lub jej części w ramach procedury wyrównawczej nie jest możliwe, pozostałość należnej kwoty odzyskiwana jest zgodnie z art. 75-85 rozporządzenia wykonawczego. W tym miejscu należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 pkt p rozp. nr 883/2004 określenie "instytucja" oznacza, w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa.

Dalej należy wskazać na przepis art. 75 rozp. nr 987/2009, w którym zawarto definicje pojęć stosowanych przez prawodawcę w procedurze odzyskiwania przedmiotowych należności. I tak pojęcie - "strona występująca" oznacza w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego instytucję, która występuje z wnioskiem o udzielenie informacji, powiadomienie lub odzyskanie należności określonej powyżej,

– "strona wezwana" oznacza w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego instytucję, do której można wystąpić z wnioskiem o udzielenie informacji, powiadomienie lub odzyskanie należności.

W myśl ust. 2 art. 75 wnioski i wszelkie związane z nimi wymiany informacji między państwami członkowskimi kierowane są na ogół za pośrednictwem wyznaczonych instytucji.

Zgodnie z art. 76 ust. 1 rozp. nr 987/2009 na wniosek strony występującej strona wezwana dostarcza wszelkie informacje, które mogą być użyteczne dla strony występującej w ramach odzyskiwania należności. W celu uzyskania takich informacji strona wezwana korzysta z uprawnień przyznanych jej na podstawie przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych mających zastosowanie do odzyskiwania podobnych należności powstałych w jej własnym państwie członkowskim. W tym miejscu należy przytoczyć przepis art. 84 ust. 1 rozporządzenia podstawowego (rozp. nr 883/2004), w myśl którego ściąganie składek i odzyskiwanie składek zbieranie składek należnych instytucji jednego Państwa Członkowskiego oraz odzyskiwanie świadczeń udzielonych przez instytucję jednego Państwa Członkowskiego, ale nie należne, mogą być wykonywane w innym Państwie Członkowskim, zgodnie z procedurą administracyjną oraz z zachowaniem gwarancji i przywilejów dotyczących ściągania składek należnych odpowiedniej instytucji tego ostatniego Państwa Członkowskiego oraz odzyskiwania świadczeń przez nią udzielonych, ale nie należnych.

Na tle przywołanych przepisów wskazać przyjdzie, że poprzez regulacje zawarte w art. 71 – 85 rozp. nr 987/2009 (które weszło w życie z dniem 1 maja 2010 r.) które to przepisy odnoszą się do zagadnień związanych ze ściąganiem składek oraz nienależnie pobranych świadczeń, doszło do wyodrębnienia wspólnotowej procedury odzyskiwania składek i należności. Jak wyżej zaznaczono celem stworzenia owej szczególnej regulacji było uproszczenie i przyspieszenie procedury m.in. odzyskiwania należności. Z przepisów rozporządzenia podstawowego oraz rozporządzenia wykonawczego należy wywieżć wniosek, że ZUZ jako instytucja - w rozumieniu rozp. nr 884/2004 oraz roz. 987/2009 praz jednocześnie organ egzekucyjny – stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a., jest upoważniona do tego, aby dochodzić spełnienia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych w trybie egzekucji z wierzytelności należnej dłużnikowi od kontrahenta zagranicznego, posiadającego siedzibę w Państwie będącym członkiem Unii Europejskiej. Uwzględniając treść definicji zawartej w art. 1 pkt "p" rozp. 987/2009, w myśl którego określenie "instytucja" oznacza, w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego, organ lub władzę odpowiedzialną za stosowanie całości lub części ustawodawstwa, Naczelnik Urzędu Skarbowego nie będzie właściwy do egzekwowania należności z tytułu składek ubezpieczeniowych – w trybie rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009.

Z powyższych rozważań wynika, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 maja 2010 r., tj z wejściem w życie rozp. wykonawczego nr 987/2009 Naczelnik Urzędu Skarbowego nie jest właściwy do prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek ubezpieczeniowych z wierzytelności przysługujących wobec trzeciodłużnika mającego siedzibę na terenie państwa będącego członkiem Unii Europejskiej. Przenosząc powyższe uwagi na tło rozpatrywanej sprawy rację należy przyznać organowi egzekucyjnemu, który nie uznał się właściwy do prowadzenia egzekucji z wierzytelności wobec kontrahentów skarżącej spółki, których siedziby znajdują się na terenie Republiki Federalnej Niemiec.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy ocenić je jako niezasadne. Analiza sprawy wykazała, że postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. W toku postępowania organ przeprowadził czynności, które nie doprowadziły do ustalenia stanu majątkowego dłużnika. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie jest właścicielem nieruchomości oraz środków transportu, nie posiada rachunku bankowego, a jedyne prawa majątkowe jakie w toku w postępowania egzekucyjnego skarżąca wykazała to wierzytelności wobec kontrahentów zagranicznych (por. protokół wyjawienia majątku z dnia [...] lipca 2014 r.). Spółka od 2013 r. znajduje się w stanie likwidacji, nie prowadzi działalności gospodarczej. Stan majątkowy spółki w zestawieniu ze znaczną kwotą dochodzonych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych uzasadniały podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.