Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1272/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2018r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] stycznia 2018r. o odmowie potwierdzenia, że S. B. spełnia warunki o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r. poz. 695 z późn. zm.- dalej: "ustawa o działaczach opozycji").

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017r. S. B. (dalej: wnioskodawca, skarżący) zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN) wydał decyzje z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że S. B., spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

S. B. pismem z dnia [...] lutego 2018r. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji. We wskazanym wniosku skarżący wskazał, że "po raz kolejny oświadczam, że podpisałem tylko tzw. lojalkę" . Skarżący ponownie opisał swoją działalność opozycyjną i represje, które spotykały go ze strony ówczesnych władz. Opisał m. in. zorganizowanie strajku dla poparcia [...] "[...]", kwestię wezwania na ćwiczenia do [...] w O. oraz próbę nakłonienia go przez funkcjonariuszy SB do "tworzenia nowych związków tzw. "W.", w zamian za co obiecywano mu awans do Dyrekcji [...] w K.

Prezes IPN po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2018r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 (nr wskazany na wstępie). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji oraz wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono dokumenty w formie zapisów ewidencyjnych m. in. na karcie [...] z kartoteki kart zwróconych z b. [...] w [...] o sygn. [...], karcie [...] z kartoteki odtworzeniowej b. [...] oraz karcie [...] z mikrofilmu brakowania materiałów archiwalnych [...] w K. o sygn. [...], z których wynika ze S. B., s. J., ur. [...]r. w [...] w dniu [...]r. został pozyskany przez [...] ds. [...] [...] pion [...] do nr [...] jako [...] ps. "[...]". Z dokumentów wynika również, że w dniu [...] lipca 1984r. współpracę zakończono z powodu "niechęci" , materiały złożono w archiwum Wydziału [...] w K. do nr [...], zostały one komisyjnie zniszczone. Rejestracje S. B. jako tajnego współpracownika potwierdzają zapisy w Dzienniku rejestrowym b. Wydziału [...] w K. o sygn.. [...] t. 2. Z zapisów znajdujących się w Dzienniku wynika, że S. B. w dniu [...] marca 1981r. został zarejestrowany przez Wydział [...] w K. w sprawie operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]" do nr [...]. Następnie w dniu [...] stycznia 1982r. dokonano zmiany kategorii sprawy prowadzonej pod nr [...], wpisując kategorię [...] "[...]" pozostającego na kontakcie Wydziału [...] w K. Akta złożono w Archiwum w dniu 3 września 1984r. do numeru [...]. Natomiast z zapisów w Dzienniku archiwalnym [...] w K. dział I sygn.. [...] wynika ze akta dotyczące S. B. [...] "[...]", składające się z teczki personalnej oraz teczki pracy, przekazano do archiwum w dniu 3 września 1984r. do nr [...]. Organ wskazał również, że z uwagi na zniszczenie w grudniu 1989r. akt nie jest możliwe przedstawienie okoliczności i przebiegu współpracy tajnego współpracownika "[...]". Organ podniósł jednak, że w wyniku dokonanej kwerendy odnalezione zostały "Raporty z wykorzystania środków z funduszu operacyjnego" przez funkcjonariuszy Wydziału [...] w K. z 1982r. (sygn.. [...] t. 2-3), w których zachowało się kilka rozliczeń kosztów operacyjnych w formie wydatków konsumpcyjnych poniesionych przez oficera prowadzącego w związku ze spotkaniami z tajnym współpracownikiem ps. "[...]" (z dnia [...] lutego 1982r., [...] marca 1982r., [...] marca 1982r. i [...] kwietnia 1982r.). Odnaleziono ponadto meldunki operacyjne Wydziału [...] w K. z 1982r. (sygn.. [...] t.1 ) wśród których znajdują się meldunki gdzie wymieniany jest tajny współpracownik ps. "[...]". Pierwszy z nich sporządzony w dniu [...] marca 1982 r. zawierający informację Wydziału [...] w K. dotyczącą tworzenia nowych związków zawodowych wśród [...], powstałą - jak zaznaczono- przy wykorzystaniu czterech tajnych współpracowników, w tym tajnego współpracownika ps. "[...]". Z treści dokumentu wynika, że [...] dążyła do wyłonienia grup inicjujących tworzenie reżimowych związków zawodowych na kolei wykorzystując posiadaną agenturę, przy czym na podjęcie działań w tym zakresie miał się zgodzić między innymi tajny współpracownik ps. "[...]". Drugi meldunek operacyjny z dnia [...] kwietnia 1982 r. sporządzony ze spotkania z tajnym współpracownikiem ps. "[...]", na którym starano się ustalić nastroje pracowników Stacji [...] [...]-[...] w kontekście ich skłonności do uczestnictwa w tworzeniu nowych związków zawodowych.

Organ zauważył przy tym, że wpis do dziennika rejestracyjnego był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. Wpis Wnioskodawcy do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla niego teczki pracy i teczki personalnej (których oryginały zostały zniszczone) oraz odnalezione rozliczenia kosztów operacyjnych i meldunki operacyjne wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a Wnioskodawca podejmował działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Wyjaśnił przy tym że w świetle brzmienia art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1575) dokumentami są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji. Wychodząc zatem z tej definicji dokumentu należy uznać, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o IPN. A zatem fakt rejestracji danej osoby w ewidencji, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym zdaniem organu brak jest podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów.

Odnosząc się do treści pisma Wnioskodawcy z dnia [...] lutego 2018 r. organ wyjaśnił, że organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności Wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy Wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących Wnioskodawcy dokumentach. Prezes IPN nie może zatem uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowego w postaci wyjaśnień i informacji przekazywanych przez Stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów czy oświadczeń świadków. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena prawdziwości faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

Istotą prowadzonego postępowania było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące Pana S. B., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej danej osoby, czy też okoliczności i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze wobec Wnioskodawcy. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyroki sądowe, wyjaśnienia Strony czy inne nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem S. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący opisał swoją działalność opozycyjną i represje, które spotkały go ze strony ówczesnych władz. Wskazał m. in. iż był internowany w nocy z 12/13 grudnia 1981r., był organizatorem strajków które miały na celu poprawę warunków pracy pracowników [...], był [...] [...] "[...]" , kwestię wezwania na ćwiczenia do [...] w O. oraz próbę nakłonienia go przez funkcjonariuszy [...] do "tworzenia nowych związków tzw. "[...]", w zamian za co obiecywano mu awans do Dyrekcji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Organ merytoryczny uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów wskazujących na zwerbowanie skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy).

Ustawa o działaczach opozycji w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy przyznać tego statusu.

Niewątpliwie rację ma zatem Prezes IPN twierdząc, że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego nie ocenia działalności skarżącego. Słusznie też organ twierdzi, że jego rolą jest wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

Stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono dokumenty wskazujące na zwerbowanie do współpracy skarżącego ze [...]. Co prawda część dokumentów nie zachowała się w tym w szczególności teczka personalna i teczka współpracy (dokumenty te po archiwizacji zostały zniszczone) na co wskazują wyniki przeprowadzonej kwerendy. W zasobach archiwalnych odnaleziono jednak dokumenty w formie zapisów ewidencyjnych - co szczegółowo zostało omówione w zaskarżonej decyzji i na co Sąd wskazał w części sprawozdawczej uzasadnienia, z których wynika ze S. B., s. J., ur. [...]r. w [...] w dniu [...]r. został pozyskany przez [...] ds. [...] [...] pion V jako [...] ps. "[...]". Z dokumentów wynika również, że w dniu [...] lipca 1984r. współpracę zakończono z powodu "niechęci" . Rejestracje S. B. jako tajnego współpracownika potwierdzają zapisy w Dzienniku [...] b. Wydziału [...] w K. (syg. [...] t. 2.), z których wynika, że S. B. w dniu [...] marca 1981r. został zarejestrowany przez Wydział [...] w K. w sprawie operacyjnego sprawdzenia krypt. "[...]" . Następnie w dniu [...] stycznia 1982r. dokonano zmiany kategorii sprawy prowadzonej pod nr [...], wpisując kategorię [...] "[...]" pozostającego na kontakcie Wydziału II [...] w K. W wyniku dokonanej przez organ kwerendy odnaleziono również "Raporty z wykorzystania środków z funduszu operacyjnego" przez funkcjonariuszy Wydziału [...] w K. z 1982r. (sygn.. [...] t. 2-3), w wśród których zachowało się kilka rozliczeń kosztów operacyjnych w formie wydatków konsumpcyjnych poniesionych przez oficera prowadzącego w związku ze spotkaniami z tajnym współpracownikiem ps. "[...]" (z dnia [...] lutego 1982r., [...] marca 1982r., [...] marca 1982r. i [...] kwietnia 1982r.). Odnaleziono ponadto meldunki operacyjne Wydziału [...] w K. z 1982r. (sygn.. [...] t.1 ) wśród których znajdują się meldunki gdzie wymieniony jest tajny współpracownik ps. "[...]" (1/ z dnia [...] marca 1982 r. zawierający informację Wydziału [...] w K. dotyczącą tworzenia nowych związków zawodowych wśród [...], meldunek powstał - jak zaznaczono- przy wykorzystaniu czterech tajnych współpracowników, w tym tajnego współpracownika ps. "[...]", który miał się zgodzić na pomoc przy organizowaniu tych związków. 2/ z dnia [...] kwietnia 1982 r. sporządzony ze spotkania z tajnym współpracownikiem ps. "[...]", na którym starano się ustalić nastroje pracowników Stacji [...] [...]-[...] w kontekście ich skłonności do uczestnictwa w tworzeniu nowych związków zawodowych).

W ocenie organu wpis do dziennika rejestracyjnego, z czym Sąd się zgadza, był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. Wpis Wnioskodawcy do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla niego teczki pracy i teczki personalnej (których oryginały zostały zniszczone) oraz odnalezione rozliczenia kosztów operacyjnych i meldunki operacyjne wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a Wnioskodawca podejmował działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. To oznacza, że dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Tym samym zapisy te wypełniają dyspozycję art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Sąd podziela tę ocenę przyjmując ją za własną.

Ma przy tym rację organ wywodząc, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej.

Ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016, ze zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944r. do dnia 31 lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 , na co słusznie wskazuje organ, zostało sprecyzowane na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in:

"1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji;

2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych.

W związku z tym znajdujące się w zasobach IPN odnalezione karty w formie zapisów ewidencyjnych (karta [...] z kartoteki kart zwróconych z b. Biura [...] w W., sygn. [...] , karta [...] z kartoteki odtworzeniowej [...], karta [...] z mikrofilmu brakowania materiałów archiwalnych [...] w K. – sygn.. [...] oraz "Raport z wykorzystania środków z funduszu operacyjnego" przez funkcjonariuszy Wydziału [...] w K. z 1982r. (sygn.. [...] t. 2-3) oraz meldunki operacyjne Wydziału [...] w K. za 1982r, (sygn. [...] t.1) w śród których znajdują się dwa meldunki (z dnia [...] marca 1982r. i [...] kwietnia 1982r.), gdzie wymieniony jest tajny współpracownik ps. "[...]", jak słusznie przyjął organ, są dokumentami w rozumieniu wyżej cyt. art. 7 ustawy o IPN .

A zatem fakt rejestracji danej osoby w ewidencji, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy a także składane meldunki operacyjne oznaczają, że dokumenty te zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Sąd zauważa przy tym, mając na względzie podnoszoną przez skarżącego w skardze argumentację, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i ewentualny charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd a nie w przedmiotowym postępowaniu.

W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji nie stwierdził naruszenia, w przedmiotowej sprawie, zarówno przepisów postępowania jak i przepisu prawa materialnego. W konkluzji powyższych wywodów uznać należy, że obie decyzje zostały wydane zgodnie z prawem.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.