Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2816/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 1, 3,6 ust 1, 17 ust 1, 18 ust 2
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. B., F. B., A. B., B. B., I. S. i T. P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

J. B., F. B., A. B., B. B., I. S. i T. P. ("skarżący") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lutego 2015 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] kwietnia 1973 r. w punkcie [...] o wywłaszczeniu niżej opisanej nieruchomości.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Minister Infrastruktury i Rozwoju ("Minister") decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. odmówił skarżącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] kwietnia 1973 r., którym orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa m. in. nieruchomości położonej w K., w gm. kat. L., objętą lwh. [...], oznaczonej jako parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...], stanowiącej własność W. P. oraz spadkobierców S. P. i spadkobierców S. B. – A. B., J. B. i S. B. (punkt [...] orzeczenia).

Skarżący, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucili powyższej decyzji błędy w ustaleniach faktycznych, tj. błędne ustalenie, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1973 r. nie zostało skierowane do osób zmarłych; naruszenie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez dowolne przyjęcie, że wywłaszczenie było uzasadnione interesem społecznym lub państwowym, mimo że w orzeczeniu Prezydium nie został wskazany cel wywłaszczenia; że wywłaszczenie dokonane na rzecz jednostki prowadzącej działalność gospodarczą spełniało przesłankę interesu społecznego lub państwowego oraz przez przyjęcie, że oferta o dobrowolnym odstąpieniu nieruchomości została skierowana do ściśle określonych osób, choć Prezydium Rady Narodowej nie podjęło żadnych kroków przed skierowaniem oferty celem ustalenia kręgu spadkobierców.

Minister, po rozpatrzeniu wniosku skarżących, decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ nadzoru podał, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zatem to w aspekcie uregulowań tej ustawy oceniano orzeczenie będące przedmiotem postępowania nieważnościowego, w szczególności pod kątem rażącego naruszenia stosowanych ówcześnie przepisów. Minister potwierdził stanowisko zaprezentowane w jego własnej decyzji z dnia [...] lutego 2015 r., co do prawidłowości oceny, że wywłaszczenie spornej nieruchomości zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy z 1958 r., w konsekwencji nie stwierdzono zaistnienia podstaw nieważnościowych. Zdaniem Ministra cel wywłaszczenia nieruchomości był określony i spełniał przesłankę zarówno interesu społecznego, jak i państwowego; postępowanie ofertowe zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r.; ówcześnie orzekający organ wiedział o śmierci współwłaścicieli nieruchomości i skierował decyzję do spadkobierców byłych właścicieli, a umieszczenie osób zmarłych w treści decyzji miało charakter techniczny, umożliwiający poprawną identyfikację spadkobierców; faktycznymi stronami postępowania i adresatami decyzji wywłaszczeniowej byli następcy prawni byłych właścicieli.

J. B., F. B., A. B., B. B., I. S. i T. P. – reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem - w skardze na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. oraz zobowiązanie Ministra do wydania w terminie 30 dni decyzji zgodnie z wnioskiem skarżących, tj. stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia [...] kwietnia 1973 r., w punkcie [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 30 § 1 K.p.a. przez błędne i sprzeczne z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej w momencie wydania tej decyzji nie stanowi rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy z treści samego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1973 r. wynika wprost, że zostało ono skierowane do osób nieżyjących w chwili jego wydania, co skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności tej decyzji;

2) art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 1 i art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez dowolne przyjęcie przez organ, że wywłaszczenie uzasadnione było "interesem społecznym" lub "państwowym", podczas gdy w samej treści decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] kwietnia 1973 r. nie został wskazany żaden konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości;

3) art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a oraz w zw. z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez dowolne przyjęcie, że wywłaszczenie dokonane wyłącznie w interesie własnym samodzielnej, samorządnej, prowadzącej na własny rachunek działalność gospodarczą jednostki, działającej na rzecz wąskiej grupy jej członków jaką jest spółdzielnia, spełniało przesłankę "interesu społecznego" lub "państwowego";

4) art. 7 w z w. z art. 77 K.p.a oraz w z w. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przyjęcie przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, że wystąpienie z pismem zawierającym ofertę o dobrowolne odstąpienie nieruchomości skierowanym do "spadkobierców S. B." oraz do "spadkobierców S. P." mogło spełniać przesłanki określone w tym przepisie, podczas gdy nie sposób przyjąć, by oferta ta została skierowana do ściśle określonych osób, a nadto Prezydium Rady Narodowej nie podjęło żadnych kroków przed skierowaniem oferty celem ustalenia kręgu spadkobierców.

W motywach skargi podniesiono, że w orzeczeniu o wywłaszczeniu organ wskazał jako właściciela zarówno osoby żyjące (W. P.), jak i zmarłe (S. P. i S. B.), co dowodzi, że decyzja została skierowana do osób zmarłych i z tego powodu powinna zostać usunięta z obrotu prawnego jako obarczona wadą nieważności. Skarżący wskazali na brak w orzeczeniu o wywłaszczeniu informacji o celu wywłaszczenia i brak wykazania, że spełniał on przesłankę interesu społecznego i państwowego. Skarżący podnieśli także, iż ubiegający się o wywłaszczenie nie złożył oferty nabycia części nieruchomości określonej z imienia i nazwiska osobie, a jedynie "spadkobiercom S. P." i "spadkobiercom S. B.", co oznacza, że nie została ona złożona skutecznie i zgodnie z prawem. Dodali również, że na chwilę wysłania pism z ofertą nabycia nieruchomości Prezydium Rady Narodowej nie podjęło żadnych kroków, mających na celu ustalenie kręgu spadkobierców właścicieli nieruchomości.

Z kolei w piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r., stanowiącym uzupełnienie i zmodyfikowanie żądań skargi, skarżący dodatkowo zarzucili naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 107 K.p.a. w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 24 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przyjęcie przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, że wskazanie w treści decyzji osób zmarłych jako uprawnionych do otrzymania odszkodowania nie stanowi rażącego naruszenia prawa;

2) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. przez przyjęcie przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju, że organ dokonujący wywłaszczenia nie był zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego:

- mimo posiadanej przez organ wiedzy, że S. P. nie żyje i że przeprowadzone zostało po nim postępowanie spadkowe oraz podjęcia działań mających na celu ustalenie treści tego postanowienia i osoby spadkobiercy, w sytuacji gdy postanowienie spadkowe istniało już w dniu wydawania decyzji w przedmiocie wywłaszczenia (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. P. z dnia [...] maja 1958 r., sygn. [...]),

- mimo posiadanej przez organ wiedzy, że S. B. nie żyje i że przeprowadzone zostało po niej postępowanie spadkowe oraz podjęcia działań mających na celu ustalenie treści tego postanowienia i osób spadkobierców w sytuacji, gdy postanowienie spadkowe istniało już w dniu wydawania decyzji w przedmiocie wywłaszczenia (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. z dnia [...] lutego 1973 r. sygn. akt [...]);

3) art. 6 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przyjęcie przez Ministra, że brak przeprowadzenia rokowań z oznaczonymi w sposób wyraźny z imienia i nazwiska osobami i skierowanie oferty do bliżej nieoznaczonego kręgu osób ("spadkobiercy S. B., spadkobiercy S. P.") i brak podjęcia przez organ jakichkolwiek działań, mających na celu ustalenie kręgu tychże spadkobierców, jest zgodny z prawem, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ustalenie spadkobierców i prowadzenie z nimi rokowań nie natrafiało na przeszkody trudne do pokonania;

4) art. 10 w zw. z art. 6 w zw. z art. 8 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 w z w. z art. 18 ust. 1 i 2 w z w. z art. 19 ust. 1 i 2 z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przejęcie przez Ministra, że niedochowanie terminu do zapoznania się z wnioskiem wywłaszczeniowym oraz terminu jaki powinien był upłynąć od zawiadomienia o rozprawie do czasu jej wyznaczenia nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa. W niniejszej sprawie zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o rozprawie wydane zostało dnia [...] marca 1973 r., zaś rozprawa odbyła się dnia [...] kwietnia 1973 r. (9 dni), a tym samym nie został dochowany 14-dniowy termin liczony od doręczenia takiego zawiadomienia o zapoznaniu się z wnioskiem. Nie został dochowany również termin na wyznaczanie rozprawy, gdyż wynosił on co najmniej 7 dni od momentu upływu terminu na zapoznania się z wnioskiem o w przedmiocie wywłaszczenia. Dalej, z ostrożności procesowej, zarzucono także naruszenie:

5) art. 10 w zw. z art. 6 w zw. z art. 8 w zw. z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 i 2 w zw. z art, 19 ust. 1 i 2 z dnia 12 marca 1958 r, o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przyjęcie przez Ministra, że brak zawiadomienia spadkobiercy S. B., tj. J. B., o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego mimo, iż organowi znany był adres J. B. (wskazany został w protokole z dnia [...] stycznia 1973 r. przez S. B.) nie pozostaje w sprzeczności z zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu;

6) art. 10 w z w. z art. 6 w zw. z art. 8 K.p.a. w z w. z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 i 2 w zw. z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przyjęcie przez Ministra, że brak skutecznego doręczenia A. B. zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz zawiadomienia o terminie rozprawy ("pod wskazanym adresem adresat nieznany") i prowadzenie rozprawy w dniu [...] kwietnia 1973 r., mimo nieobecności A. B., nie pozostaje w sprzeczności z zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu.

Modyfikując zaś swoje żądanie, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Minister Infrastruktury i Rozwoju – w odpowiedzi na skargę – wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania na prawach strony [...] sp. z o.o. z siedzibą w K. w piśmie procesowym z [...] stycznia 2016 r. wniosła o oddalenie skargi. Odnosząc się m. in. do zarzutów skargi i jej uzupełnienia, uczestnik postępowania zauważył, że: 1) zarzut naruszenia 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 28 i art. 30 § 1 K.p.a. oparty jest na nieprawdziwych podstawach, co jest zasadne w świetle ujawnionej treści akt postępowania wywłaszczeniowego - twierdzeniach faktycznych. Skarżący pomijają bowiem okoliczność, że w treści samej decyzji zarówno S. P., jak i S. B.wskazani zostali jako osoby zmarłe, a ich wskazanie miało wyłącznie charakter porządkujący wobec ujawnienia tych osób w treści ksiąg wieczystych. Skarżący pomijają również okoliczność, że w samej treści decyzji wskazani zostali następcy prawni ww osób oraz że postępowanie wywłaszczeniowe toczyło się wyłącznie w stosunku do osób żyjących - następców prawnych S. P. i S. B. - a do osób ww osób nieżyjących żadna korespondencja, ani tym bardziej decyzja wywłaszczeniowa nie były kierowane. W toku postępowania wywłaszczeniowego ustalono bowiem, że jedynym następcą prawnym S. P. był jego Brat W. P., a następcami S. B. byli jej mąż A. B. oraz synowie J. i S. - wszyscy w 1/3 części. W stosunku do następców prawnych S. P. i S. B. orzeczono również o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Tak więc zarzut skierowania decyzji do osoby nieżyjącej nie ma oparcia w stanie faktycznym; 2) zarzuty naruszenia przepisów ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości są niezasadne. Twierdzenia skarżących o pominięciu procedury negocjacyjnej przy przejęciu przez Skarb Państwa ww parcel katastralnych są niezgodne z rzeczywistym stanem ujawnionym w aktach postępowania. Tryb negocjacyjny został wyczerpany, co potwierdzają znajdujące się w aktach postępowania wywłaszczeniowego dokumenty; 3) twierdzenie skargi, że budowa zakładu produkcyjnego branży metalowej, nie leżała w interesie społecznym, szczególnie że zakład ten miał być miejscem zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jest oderwane w równym stopniu od realiów czasów wydawania decyzji, jak również obecnego orzecznictwa w tym przedmiocie, szczególnie że zadanie, dla którego nastąpiło wywłaszczenie - jak wynika z treści decyzji - było ujęte w planie gospodarczym (por. np. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2001 r., I SA 1247/00, Legalis, wyrok NSA z dnia 9 NSA z dnia 9 listopada 2001 r., I SA 527/00, Legalis). Dla tej inwestycji wydana została ponadto decyzja o lokalizacji szczegółowej; 4) niezależnie od powyższego należy wskazać, że decyzja wywłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne i zgodnie z treścią art. 156 § 2 K.p.a. nie można stwierdzić jej nieważności, a wyłącznie dopuszczalnym byłoby ewentualnie stwierdzenie jej wydania z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 K.p.a.). Na przedmiotowych działkach ustanowione zostało bowiem odpłatnie prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni [...] "[...]" (akt notarialny Rep. [...] - dokument w aktach postępowania o stwierdzenie nieważności). Użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości zostało następnie przeniesione na osoby trzecie i sama ta okoliczność stanowi negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, gdyż w świetle orzecznictwa Sądów Administracyjnych zawarcie umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego działki w formie aktu notarialnego wyklucza - stosownie do art. 156 § 2 K.p.a. - możliwość wyeliminowania przez organ administracji z obrotu prawnego wadliwej decyzji, wobec zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych (tak np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 maja 2006 r., I SA/Wa 374/05, Legalis; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 23 lutego 1998 r., OPS 6/97, ONSA 1998/2/40);

5) wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r. (P 46/13) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że artykuł 156 § 2 K.p.a., w zakresie w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie. W niniejszej sprawie po pierwsze od wydania decyzji upłynęło ponad 40 lat, a na jej podstawie Spółdzielni [...] "[...]" (poprzednik Prawny uczestnika na prawach strony) nabył prawo użytkowania wieczystego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] lipca 2015 r. i poprzedzająca ją decyzja z [...] lutego 2015 r. nie naruszają prawa w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Tym samym nie stwierdzono przywołanych w treści skargi i jej uzupełnieniu naruszeń prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i naruszeń przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się także innych naruszeń, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu. Kontrolowane w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzje Ministra Infrastruktury i Rozwoju zostały wydane w jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, tj. w postępowaniu nieważnościowym. Z kolei przedmiotem przeprowadzonego przez organy postępowania nieważnościowego było orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w K. z [...] kwietnia 1973 r. (zwane dalej: "orzeczeniem z 1973 r."), którym orzeczono w punkcie 5 o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości położonej w K., w gm. kat. L., objętą lwh. [...], oznaczonej jako parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...], stanowiącej własność W. P. oraz spadkobierców S. P. i spadkobierców S. B. – A. B., J. B. i S. B. (punkt [...] orzeczenia).

W tym miejscu należy podkreślić, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ich zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego oraz prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji i nie może być domniemywane. W ocenie Sądu organ nadzoru prawidłowo uznał brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1973 r. i Sąd podziela argumentację przytoczoną na uzasadnienie stwierdzonego braku. Z przedstawionego stanu sprawy, akt sprawy i treści wydanych w postępowaniu nieważnościowym decyzji wynika, że organ dokonał oceny orzeczenia z 1973 r. w aspekcie wszystkich podstaw nieważnościowych unormowanych w art. 156 § 1 K.p.a., w tym w szczególności jednej z tych podstaw, mianowicie podstawy z punktu 2, tj. "rażącego naruszenia prawa" i Sąd uznał tę ocenę za prawidłową. Oznacza to, że w dalszej części rozważań odparcia wymaga argumentacja skargi przemawiającą – zdaniem skarżących – za nieważnością orzeczenia opartą na przesłance z pkt 2 § 1 art. 156 K.p.a., czyli wydaniu go z rażącym naruszeniem prawa. Z brzemienia normy art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233). Dlatego też, w tezie wyroku NSA z 12.12.1988 r. (II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa". Przepisami prawa materialnego, na podstawie których wydano kontrolowany w postępowaniu nieważnościowym akt były regulacje ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości [(t.j. Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94) – zwanej dalej: "ustawą z 1958 r.], w brzmieniu obowiązującym w dniu 24 kwietnia 1973 r., czyli w dniu wydania orzeczenia z 1973 r. Mając za podstawę powyższą regulację prawną i ustalenia dokonane przez Ministra odnośnie orzeczenia z 1973 r. pod względem zgodności z przywołaną ustawą, a nadto treść skargi, uzupełnionej pismem procesowym, Sąd stwierdził brak podstaw do zakwestionowania wydanych w postępowaniu nieważnościowym decyzji. Po pierwsze, nietrafny jest zarzut skargi, jakoby przy wydaniu decyzji z 1973 r. doszło do rażącego art. 25 (obecnie art. 28) i art. 27 (obecnie art. 30) K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dniu, w którym wydano orzeczenie z 1973 r., czyli [...] kwietnia 1973 r. – Dz. U. z 1960 r., Nr 30, poz. 168). Z analizy treści orzeczenia z 1973 r., zwłaszcza w zakresie rozstrzygnięcia w nim zawartego, nie można – wbrew twierdzeniu skarżących – wywieść tezy, że orzeczenie to skierowano do osób zmarłych, w konsekwencji doszło do rażącego naruszenia prawa. W punkcie 5 rozstrzygnięcia, obok nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia, wymieniono: "W. P. 1/3 cz. [...], S. P. w 1/3 cz. – zmarł, S. B. w 1/3 cz. – zmarła, spadkobiercy: A. B. [...], J. B. [...], S. B. [...]". Z przytoczonego fragmentu rozstrzygnięcia orzeczenia z 1973 r. wynika zatem, nie tylko fakt posiadania przez organ wywłaszczeniowy wiedzy o śmierci dotychczasowych współwłaścicieli wywłaszczanej nieruchomości, ale i wiedzy o ich spadkobiercach. Okoliczności te dodatkowo potwierdzają, np. protokół z rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej z [...] kwietnia 1973 r., zawiadomienie z [...] marca 1973 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo – odszkodowawczej, wniosek o wywłaszczenie z [...] lutego 1973 r., czy zawiadomienie z Państwowego Biura Notarialnego z [...] kwietnia 1973 r. Ponadto fakt wymienienia w orzeczeniu z 1973 r. wszystkich spadkobierców zmarłych potwierdzają, np. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, odpowiednio z [...] maja 1958 r., sprostowane postanowieniem z [...] maja 1973 r. i z [...] lutego 1973 r., orzeczenie o odszkodowaniu z [...] sierpnia (lipca) 1973 r. oraz ww zawiadomienie z [...] marca 1973 r. i wniosek z [...] lutego 1973 r. Z dokumentów tych wynika, że spadkobiercą S. P. – był W. P., a spadkobiercami S. B. – byli A. B., J. B. i S. B. Wymienieni spadkobiercy brali również udział w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym. Także żadna korespondencja nie była kierowana do osób nieżyjących. Ogólnie ujmując, postępowanie wywłaszczeniowe toczyło się wyłącznie w stosunku do osób żyjących i z ich udziałem. Wszystko to dowodzi, że orzeczenie z 1973 r. jedynie poglądowo wymieniało zmarłych właścicieli nieruchomości, a podmiotami do których je skierowano byli wymienieni z imienia i nazwiska spadkobiercy byłych właścicieli.

Po drugie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 1 i art. 3 ustawy z 1958 r. Stosownie do art. 1 ustawy z 1958 r., w brzmieniu na dzień [...] kwietnia 1973 r., nieruchomość mogła być wywłaszczona z zachowaniem przepisów wymienionej ustawy. W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r., wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych; art. 3 ust. 3 ustawy z 1958 r., na obszarze miasta, osiedla lub gromady mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczej i dla organizacji kółek rolniczych, o ile to było uzasadnione interesem społecznym lub państwowym. O wywłaszczenie dla tych organizacji mógł ubiegać się właściwy organ administracji prezydium wojewódzkiej lub powiatowej (miejskiej) rady narodowej na wniosek właściwej statutowo wojewódzkiej lub centralnej organizacji spółdzielczej, a na potrzeby organizacji kółek rolniczych - na wniosek wojewódzkiego związku kółek rolniczych. Z akt sprawy wynika, że na wniosek Okręgowego Związku Spółdzielni [...] w K. z [...] września 1972 r., działającego na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy z 1958 r., o wywłaszczenie nieruchomości ubiegało się Prezydium Rady Narodowej m. K. - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - Zarząd Gospodarki Terenami, również działające na podstawie art. 3 ustawy z 1958 r. (wniosek z [...] lutego 1973 r.). Natomiast celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa zakładu produkcyjnego branży metalowej dla Spółdzielni [...] "[...]" w K., co z kolei potwierdzają wyżej wymienione wnioski, a przede wszystkim, wbrew twierdzeniu skarżących, treść samego orzeczenia z 1973 r. (uzasadnienie). I bez wątpienia należy zgodzić się z organem nadzoru, że budowa zakładu produkcyjnego dla spółdzielni inwalidów była uzasadniona interesem społecznym i państwowym. Realizacja tego celu nie sprowadzała się do zaspokojenia interesów wąskiej społeczności spółdzielczej. Wykonywana przez osoby niepełnosprawne praca była kierowana do ogółu społeczeństwa. Angażowanie w pracę osób niepełnosprawnych przekładało się na interes społeczny i państwowy, albowiem przyczyniało się do obniżenia kosztów utrzymania i wsparcia finansowego osób niepełnosprawnych, zaangażowania w życie społeczne, bez narażania na dodatkową partycypację w tych aspektach ogółu społeczeństwa, a dalej i państwa. W tej materii Sąd w całej rozciągłości podziela wywód Ministra zawarty w zaskarżonej decyzji na stronach [...] i [...]. Nadto niezbędność wywłaszczenia na wskazany wyżej cel uprzednio potwierdzona została decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] wydanej przez Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej m. K. w dniu [...] października 1970 r. Decyzja ta ustalała bowiem lokalizację szczegółową budowy zakładu produkcyjnego branży metalowej dla Spółdzielni [...] "[...]" na terenie położonym w K. w rejonie ul. [...] i projektowanej ul. [...].

Po trzecie, w ocenie Sądu w ówcześnie przeprowadzonym postępowaniu wywłaszczeniowym nie doszło do rażącego naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania orzeczenia, czyli [...] kwietnia 1973 r. W myśl tej regulacji, ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. [...]. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pismami z [...].01.1973 r. Prezydium Rady Narodowej m. K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zarząd Gospodarki Terenami wystąpiło do spadkobiercy S. P. i spadkobierców S. B. o dobrowolne odstąpienie opisanych w pismach tych nieruchomości na rzecz Państwa. I wbrew twierdzeniu skarżących oferta ta została skierowana do spadkobierców właścicieli, czyli ściśle określonych osób, jako że krąg spadkobierców został już zakreślony we wniosku o wywłaszczenie z [...] lutego 1973 r. Należy zatem powtórzyć za Ministrem, że postępowanie ofertowe zostało przeprowadzone zgodnie z regulacją wynikającą z ustawy z 1958 r.

Po czwarte, według art. 17 ust. 1 ustawy z 1958 r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania orzeczenia z 1973 r. (czyli nie art. 18 ust. 1 jak wskazali skarżący), zainteresowany miał prawo w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia lub w ciągu 21 dni od dnia wywieszenia obwieszczenia przeglądać w biurze organu do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej wniosek o wszczęcie postępowania wraz z załącznikami oraz zgłaszać wnioski; art. 18 ust. 1 ustawy z 1958 r. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania orzeczenia z 1973 r. (czyli nie art. 19 ust. 1 jak wskazali skarżący), po upływie terminu do przeglądania akt przez zainteresowanych organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej wyznaczał rozprawę; art. 18 ust. 2 ustawy z 1958 r. (uwaga jak wyżej), o miejscu i terminie rozprawy zawiadamiało się co najmniej na 7 dni naprzód wnioskodawcę, właściciela (posiadacza) nieruchomości oraz osoby zainteresowane, o których organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej powziął wiadomość z akt sprawy. Skarżący podnieśli, że w postępowaniu wywłaszczeniowym nie zostały zachowane wymagane przytoczonymi regulacjami terminy, tak termin 14 dni od doręczenia zawiadomienia na przeglądanie wniosku o wszczęcie postępowania, jaki i termin 7 dni dotyczący zawiadomienia o terminie rozprawy. W ocenie Sądu istotnie można mówić o naruszeniu ww przepisów ustawy z 1958 r., niemniej samo wskazanie na niezachowanie powyższych terminów, bez wykazania, że naruszenie to miało charakter rażący, nie mogło odnieść jakiegokolwiek skutku w sprawie. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby niedochowanie tych terminów w trakcie procedury wywłaszczeniowej doprowadziło do uszczuplenia praw stron postępowania wywłaszczeniowego.

Po piąte, w ocenie Sądu, w postępowaniu wywłaszczeniowym nie doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 5, art. 71 i art. 74 K.p.a. (według brzmienia na dzień wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, tj. 24 kwietnia 1973 r., a nie jak skarżący wskazali art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.), o czym świadczą przytoczone wyżej okoliczności i powołany, ówcześnie zgromadzony, materiał dowodowy.

Po szóste, zarzuty dotyczące naruszenia przez organ wywłaszczeniowy zasady czynnego udziału stron postępowania, jako związane z jedną z podstaw wznowieniowych, nie mogły odnieść żadnego skutku w postępowaniu nieważnościowym. W świetle powyższego nie było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1973 r., w szczególności z powołaniem się na przesłankę wydania jego z rażącym naruszeniem prawa. Organ słusznie wywiódł, że tak kwalifikowaną wadą nie jest dotknięte orzeczenie z 1973 r., dowodząc, że nie istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią zastosowanych wówczas przepisów prawa a rozstrzygnięciem objętym orzeczeniem z 1973 r., jak również brak podstaw do przyjęcia, że doszło do zaistnienia innej podstawy nieważnościowej z art. 156 § 1 K.p.a., która przemawiałaby za stwierdzeniem nieważności orzeczenia z 1973 r. Wobec zgodności z prawem wydanych w postępowaniu nieważnościowym decyzji skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę.