Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 119/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2016 r. sprawy ze skargi D. R., T. S. i A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz D. R., T. S. i A. K. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołań A. K., T. S. i D. R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...]utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy;

Pismem z dnia 30 listopada 2011 r. A. K. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o uznanie, że nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym majątek "[...]" położona obecnie w powiecie [...] dawniej [...], gmina [...] (dawniej [...] wieś [...]) nie jest objęta zakresem regulacji art. 2 ust. 1 lit.e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 po 13).

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. 1e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1994 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 4, § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) stwierdził, że określona w w/w wniosku nieruchomość ziemska "[...]" podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit.e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy wskazując, że wielkość nieruchomości odpowiada normom obszarowym wskazanym w w/w przepisie.

Od decyzji Wojewody [...] odwołania wnieśli A. K., T. S. i D. R.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniósł, że nie został wyjaśniony charakter wszystkich gruntów wchodzących w skład przejętej nieruchomości (czy nadawały się one do wykorzystania w produkcji rolnej oraz nie ustalono stron postępowania).

Wojewoda [...]decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] stwierdził, iż nieruchomość ziemska majątek "[...]" położona obecnie w powiecie [...] (dawnym [...]) gmina [...] (dawniej [...] wieś [...]) podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem organu pierwszej instancji zostały spełnione wszystkie normy obszarowe zawarte w tym przepisie, a nieruchomość nadawała się do wykorzystania w produkcji rolnej.

Odwołanie od w/w decyzji wnieśli A. K,, T. S. i D. R. Skarżący podnieśli naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędne ustalenie powierzchni zarówno użytków rolnych jak i łącznej ogólnej powierzchni nieruchomości majątku ziemskiego "[...]" oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego , tj. art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 Kpa. Zdaniem skarżących ogólna powierzchnia spornego majątku wynosiła [...] ha z czego tylko [...] ha były to użytki rolne, co ma wynikać ze sporządzonego przez geodetę J. O. rozliczenia powierzchni majątku "[...]".

Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę organ podniósł, że podstawą przejęcia majątku "[...]" był art. 2 ust.1 lit.e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej , zgodnie z którym pod działanie dekretu podpadły nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie zawierał definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska". Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt: W 3/89 (OTK z 1990 r., z 1, poz. 26) pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiało bowiem nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej) , ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji rolnej zwierzęcej i sadowniczej.

W związku z powyższym, aby ocenić czy określona nieruchomość podpadła pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało ustalić obszar ogólny i ewentualnie jaki był obszar jej użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. ( grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe).

W toku postępowania administracyjnego pozyskano dokumenty archiwalne opiniujące majątek [...], tj. protokół w sprawie przejścia na cele reformy rolnej na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej sporządzony w dniu 12 marca 1945 r., rejestr pomiarowo-szacunkowy majątku [...] oraz szkic gruntów parcelowanego majątku [...] wykonany poprzez sekretarza technicznego P.U.Z. w [...], S. K. na podstawie uzupełnionych pomiarem z 1946 r. szkiców parcelacyjnych sporządzonych przez technika Z. Z. w 1945 r., (szkic ten zatwierdzony został decyzją P.U.Z. w [...] z dnia [...] listopada 1946 r.). Dokumenty te różnią się od siebie w zakresie w jakim opisują wielkość powierzchni ogólnej przejętej nieruchomości oraz rodzajów użytków rolnych.

Zgodnie z treścią w/w protokołu w sprawie przejścia na cele reformy rolnej na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej obszar ogólny majątku określony został na 99 ha z czego grunty orne stanowiły 54 ha; łąki jednokośne 8 ha; pastwiska 20 ha; wody 1ha; lasy 4 ha; podwórza i budynki 1,5 ha, drogi i rowy 0,5 ha zaś nieużytki i inne 10 ha. Protokół ten ma jednak tylko charakter dokumentu technicznego (zawierał opis i inwentaryzację nieruchomości), sporządzonego podczas fizycznego przejęcia nieruchomości przez upoważnionych do tego pełnomocników Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz wojewódzkich lub powiatowych urzędów ziemskich, co wynika z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zawarte w tym dokumencie informacje mają jedynie charakter szacunkowy, co tylko potwierdza § 6 wspomnianego rozporządzenia, który w przypadku gdy strona ubiegała się o uznanie, że dana nieruchomość była wyłączona spod działania przepisów o reformie rolnej obligował ją do przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów do zwrócenia się do województwa urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Tym samym protokół ten nie może mieć waloru przesądzającego w zakresie w jakim opisuje powierzchnię ogólną oraz rodzaje użytków rolnych.

Wartościowszymi dokumentami są: szkic gruntów parcelowanego majątku [...] wykonany przez sekretarza technicznego P.Z.U. w [...] S. K., na podstawie uzupełnionych pomiarem z 1946 r. szkiców parcelacyjnych sporządzonych przez technika Z. Z. w 1945 r. oraz rejestr pomiarowo – szacunkowy, które stanowiły załącznik do protokołu w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów wchodzących w skład majątku [...].

Zgodnie z § 37 w/w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. protokół taki wraz z załącznikami sporządzony był przez komisję klasyfikacyjno-szacunkową w skład której wchodzili przewodniczący o wykształceniu rolniczym oraz mierniczy i dwóch delegatów (§ 35 tego rozporządzenia). Protokół stanowił podstawę do wydania decyzji w przedmiocie klasyfikacji i szacunku w niniejszej sprawie taką decyzję z dnia [...] listopada 1946 r. Nr [...] wydał Powiatowy Urząd Ziemski w [...]), której celem było zatwierdzenie podziału ziemi podlegającej parcelacji i w efekcie wydania nabywcom dokumentów nadania ziemi. Z uwagi na znaczenie prawne tych dokumentów oraz uczestnictwo przy ich sporządzaniu osób kompetentnych w zakresie geodezji oraz rolnictwa, czego efektem było szczegółowe określenie powierzchni ogólnej majątku i rodzajów majątków w zestawieniu z protokołem w sprawie przejścia na cele reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej sporządzonym w dniu 12 marca 1945 r. – należy uznać je za bardziej wiarygodne. W opisywanych dokumentach powierzchnia ogólna majątku określona została na [...] ha z czego [...] ha to były grunty orne, [...] ha łąki; [...] pastwiska; [...] na ogrody; [...] ha podwórza i zabudowania: [...] ha nieużytki; [...] ha lasy; [...] na drogi oraz [...] ha rowy i te wartości organ II instancji przyjął przy ocenie zasadności przejęcia spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Niemniej jednak należy zaznaczyć, że w przypadku obu dowodów powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha. Jako, że na rzecz Skarbu Państwa przechodziły jedynie nieruchomości ziemskie, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej, należało zbadać czy wszystkie grunty wchodzące w skład majątku [...] mogły być wykorzystane na potrzeby reformy rolnej.

Nie może budzić wątpliwości, że do wykorzystania w produkcji rolnej nadawały się grunty określone jako: orne, łąki, pastwiska i ogrody. Łączny obszar jaki zajmowały to [...] ha (zgodnie z omawianym wyżej protokołem w sprawie klasyfikacji i szacunku gruntów wchodzących w skład majątku [...]). Podobnie ma się rzecz w stosunku do podwórza i zabudowań wśród których zgodnie z wykazem budynków majątku [...] będącego załącznikiem do protokołu w sprawie przejścia na cele reformy rolnej na mocy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – wymienione są głównie zabudowania gospodarcze, jak: szopa, szopa na narzędzia, stodoła, chlew, piwnic i czworaki. Z kolei drogi i rowy zajmujące [...] ha, z racji swojego charakteru zawsze są niezbędne w celu prawidłowego zagospodarowania nieruchomości rolnej w skład majątku [...] wchodziły grunty określone jako lasy, które stanowiły [...] ha i które zgodnie ze szkicem załączonym do protokołu w sprawie kwalifikacji i szacunku gruntów wchodzących w skład majątku [...] oraz rejestru pomiarowo-szacunkowym tego majątku znajdowały się na dawnych działkach nr [...] i nr [...]. Wynika z nich, że obszar zadrzewiony zlokalizowany był na dwóch oddalonych od siebie działkach, z czego część o pow. [...] ha stanowił zagajnik. Położony był on (cały obszar zadrzewiony) w otoczeniu znaczenie większych terenów rolnych i nie miał jednolitego spójnego charakteru czego uzasadnioną konsekwencją musiało być to, że dzielił los całego majątku zwłaszcza jeżeli dodatkowo pod uwagę weźmie się oświadczenie wnioskodawcy z dnia 5 września 2013 r., w którym stwierdził, że tereny te eksploatowane były na potrzeby opalania zabudowań majątku (drzewo olchowe) oraz jako budulec (drzewo sosnowe), który sprzedawany był okolicznym mieszkańcom, stanowiąc jedno ze źródeł utrzymania właściciela majątku. Odnośnie [...] ha nieużytków to oddalone one były od granic majątku i ich wyłączenie spod przejęcia na cele reformy byłoby nieracjonalne z ekonomicznego punku widzenia. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że zupełnie nie nadawały się do wykorzystania w działalności rolnej.

Z ustaleń poczynionych przez organy administracji obu instancji wynika, że cały majątek [...] nadawał się do przejęcia na cele reformy rolnej albowiem wielkość użytków rolnych przekraczała 50 ha co było niezbędną przesłanką do zastosowania art.2 ust.1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ II instancji nie podzielił zarzutów podniesionych przez skarżących. Rozliczenie powierzchni "[...]" wykonane przez geodetę uprawnionego J. O. sporządzone w oparciu o dane z aktualnie obowiązującej ewidencji gruntów (stan na 13 września 2010 r.) na które powołują się skarżący - wskazujące na ogólną powierzchnię majątku [...] ha oraz powierzchnie użytków rolnych [...] ha odnosi się do powierzchni wskazanej w obowiązującym operacie ewidencji gruntów budynków który uwzględnia wszelkie zmiany jakie zaszły na przedmiotowej nieruchomości od daty założenia tej ewidencji co jasno wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów. Wskazane w nim informacje w zakresie użytków rolnych nie odnoszą się do stanu na dzień przejęcia spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

W związku z pozyskanym w trakcie postępowania administracyjnego rejestrem pomiarowo-szacunkowym majątku [...] oraz szkicem gruntów parcelowanego majątku [...] wykonanym przez sekretarza technicznego P.U.Z w [...], S. K., na podstawie uzupełnionych pomiarem z 1946 r. szkiców parcelacyjnych sporządzonych przez technika Z. Z. 1945 r. nie ma potrzeby zdaniem organu sporządzania dodatkowego dokumentu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia jakie grunty wchodziły w skład przejętego majątku. Znaczenie wspomnianych dokumentów zostało wyjaśnione przez organ II instancji wyżej w uzasadnieniu do niniejszej decyzji.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. K., T. S. i D. R. zarzucając jej rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.; art. 7, 77 § 1 k.p.a. w zw. z 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i 8 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem rzeczywistej powierzchni majątku ziemskiego [...], jak również terenów stanowiących wyłącznie użytki rolne, a w szczególności poprzez bezzasadne pominiecie opinii biegłego J. O. sporządzonej na zlecenie i koszt wnioskodawcy w oparciu o dokumentację archiwalną, jak również znajdująca się w aktach sprawy, a nadto o dane z ksiąg hipotecznych oraz ewidencji gruntów i budynków, wizję w terenie, która wskazuje, że zarówno na dzień 1 września 1939 r. oraz na dzień protokolarnego przejęcia majątku jego powierzchnia ogólna wynosiła [...] ha, natomiast powierzchnia użytków rolnych stanowiła [...] ha, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwej decyzji;

art. 75 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez nie uwzględnienie dowodu opinii złożonej przez stronę, która dokonywała analizy dokumentów znajdujących się w aktach oraz danych z ewidencji gruntów oraz wizji w terenie, która to opinia winna być dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie wiążąca, w sytuacji gdy organ sam nie prowadził postępowania dowodowego pod kątem uzyskania dowodu z opinii innego biegłego, zatem brak jest dowodów przemawiających na niekorzyść strony;

rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

art. 1 dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że las o powierzchni 24,6 ha funkcjonalnie niezwiązany z majątkiem ziemskim [...] podlegał pod przepisy dekretu o reformie rolnej;

art. 1 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r, o reformie rolnej oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez ich błędne zastosowanie, a w konsekwencji: orzeczenie, że zespół dworsko parkowy, który zaspokajał potrzeby mieszkaniowe poprzedników prawnych wnioskodawcy podlegał przejęciu na podstawie przepisów o reformie rolnej;

strona pomimo, iż wypełniła wymogi stawiane wnioskowi w § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej przedstawienia opinii biegłego J. O. nie zdołała wykazać okoliczności istotnych dla ustalenia, że majątek [...] nie podlegał pod przepisy o reformie rolnej wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej Wojewody [...] z [...].11. 2013 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 , z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 200 2. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 , z późn, zm.) – dalej w skrócie: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie jest jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. zarzutami skargi.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wskazane wyżej kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. stwierdzającą, że nieruchomość ziemska majątek "[...]" położona obecnie w powiecie [...] (dawniej [...]) gmina [...] (dawniej [...] wieś [...]i) podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (uwzględniając także dekret z dnia 17 stycznia 1945 r.) dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne jeszcze warunki określone w dekrecie przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r.

Trybunał Konstytucyjny najpierw w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (Dz. U. Nr 66, poz. 396), a następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Jakkolwiek uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia w życie Konstytucji Rzeczypospolitej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie orzecznictwa sądów administracyjnych co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit e) dekretu. W konsekwencji została wypracowana linia orzecznicza, wedle której badano nie tylko ewentualne przekroczenie norm obszarowych określonych w dekrecie, lecz także czy dana nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym. Taki kierunek orzeczniczy został potwierdzony zarówno w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 2/06 , jak również w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10). W konsekwencji orzecznictwo nadało kierunek wykładania normy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu w sposób obecnie pozwalający na określenie kryteriów przyjęcia nieruchomości w trybie dekretu o reformie rolnej.

Przede wszystkim nieruchomość taka musiała mieć rolniczy charakter, tj. była lub mogła być wykorzystywana do prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej, do prowadzenia szkół lub innych ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, ewentualnie też na potrzeby ogródków działkowych lub potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji (art. 1 ust. 2 a-e dekretu), a także co prawda ściśle nie odpowiadała powyższym wymogom, ale pozostawała w związku funkcjonalnym (wzajemnej łączności) z nieruchomością ziemską pełniąc funkcję usługową w stosunku do gruntów rolnych. Pojęcie związku funkcjonalnego zostało szeroko wyjaśnione w orzecznictwie. Otóż związek funkcjonalny to wzajemna zależność współzależność zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny związek z daną funkcją ,odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwiedzkiego, Warszawa 1998, t.1 s. 783). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko- parkowego.

Mając na uwadze powyższe organy dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego powinny rozważyć i ocenić czy znajdujący się na nieruchomości ziemskiej zespół dworsko- parkowy, stanowił taką nieruchomość, która mogła być wykorzystana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a wchodzącym w skład majątku gospodarstwem rolnym. Takiej oceny organy obu instancji nie dokonały i dlatego ten zarzut skargi Sąd uznał za uzasadniony.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego. W. Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo (dworsko) - parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo (dworsko) – parkowego. Zwracano też uwagę na to, że polskie dwory (pałace) z reguły nie były związane z produkcja rolną, lecz były integralną częścią otaczających go parków.

Powyższe prowadzi do wniosku, że dla istnienia takiego związku nie wystarcza wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00).

Dlatego też dokonanie tej oceny przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy ma istotny wpływ na jej wynik.

Pozostałe zarzuty skargi zdaniem Sądu nie zasługują na uwzględnienie. Organ wbrew zarzutowi skargi oceniając materiał dowodowy sprawy nie pominął rozliczenia powierzchni majątku "[...]" sporządzonego przez geodetę J. O. (zleconego przez skarżącego). Dokument ten został oceniony przez organ tak jak i znajdujące się w aktach sprawy dokumenty archiwalne (protokół z dnia [...] marca 1945 r. rejestr pomiarowo-szacunkowy majątku "[...]", szkic gruntów parcelowanego majątku wykonany przez sekretarza technicznego P.U.Z. w [...] S. K. na podstawie uzupełnionych pomiarem szkiców parcelacyjnych sporządzonych przez technika Z. Z. w 1945 r. – zatwierdzonego decyzją P.U.Z. w [...] z [...].11.1946 r.).

Jak słusznie zauważa organ rozliczenie powierzchni majątku [...] sporządzone zostało w oparciu o dane z aktualnie obowiązującej ewidencji gruntów, co wynika wprost z tego dokumentu, a wskazana w tym dokumencie powierzchnia poszczególnych użytków odzwierciedla stan na dzień sporządzenia tego dokumentu tj: 13 września 2010 r. a nie na datę przejęcia spornej nieruchomości jak twierdzi skarżący. Należy także zgodzić się z organami, że powyższy dokument przedstawia w sposób wiarygodny ogólną powierzchnię przedmiotowego majątku – [...] ha ([...]ha bez dróg gminnych i rzek), która jest zbliżona do tych wskazanych w protokole z dnia [...] marca 1945 r. (99 ha). Jednak ogólna powierzchnia nie miała decydującego wpływu na to czy sporna nieruchomość mogła przejść na cele reformy rolnej (w przedmiotowej sprawie), kiedy w jej skład wchodziło powyżej 50 ha użytków rolnych w województwie mazowieckim w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. tj: gruntów ornych, łąk, pastwisk, ogrodów warzywnych i owocowych).

Sąd podziela także stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie nie może mieć zastosowania dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r., Nr 15, poz. 82). Zgodnie z art. 1 dotyczy on tylko lasów i gruntów leśnych o obszarze powyżej 25 ha, a w materiale dokumentacyjnym sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego, że lasy w tym majątku przekraczały powyższy limit. Dlatego też, ten zarzut skargi Sąd uznał za niezasadny. Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w powyższym zakresie i prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko. Jednak brak stanowiska organu w zakresie powiązań funkcjonalnych zespołu dworsko-parkowego wchodzącego w skład majątku ziemskiego "[...]" z gospodarstwem rolnym powoduje konieczność ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy przez organy obu instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.