Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 455/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 203, art. 206 a
journal: Dz.U. 2016 poz 1534
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
article: art. 53, art. 31
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 455/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 30 stycznia 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, , Sędziowie, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.), , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 stycznia 2018 r., sprawy ze skargi B. M., na decyzję Wojewody D., z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony, , , oddala skargę w całości., ,


UZASADNIENIE

Wojskowy Komendant Uzupełnień we W. wystąpił do Wójta Gminy M. z wnioskiem z dnia 22 marca 2017 r. o przeznaczenie B. M. (dalej powoływanego również jako" "strona" lub "skarżący") do wykonania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na wykonywaniu pracy na stanowisku kierowcy kategorii C w grupie ewakuacyjnej, w tym transportu sprzętu oraz ewakuacji zapasów.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w trakcie którego B. M. poinformował, że jest Świadkiem Jehowy i jego sumienie, wyszkolone w Biblii nie pozwala na szkolenie ze sztuki wojskowej, Wójt Gminy M. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. w sprawie przeznaczenia strony do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 203 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1534 ze zm.) – dalej zwanej" "ustawą".

Od tej decyzji odwołanie złożył B. M. wskazując, że jego osobista decyzja, w sprawie odmowy świadczenia jako kierowcy samochodu ciężarowego wiąże się z sumieniem, które nie pozwala na wszelkie działania popierające wojnę, jej prowadzenie czy kontynuację. W tym zakresie przytoczył fragmenty Biblii, które w jego ocenie, stanowią argument na podstawie którego sumienie sprzeciwia się nałożonemu obowiązkowi. Ponadto odwołujący zwrócił uwagę na brzmienie art 53 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 9 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie 4.11.1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) - dalej: Konwencja, art. 18 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisania w Nowym Jorku 19.12.1966 r. (DZ. U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167) – dalej: Pakt. Według strony również w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (w skrócie ETPC) został potwierdzony związek między sumieniem człowieka i jego przekonaniami, a niemożnością spełnienia obowiązków wojskowych i wynikający z tego faktu nakaz uszanowania przez władze państwowe w tym zakresie wolności sumienia (wyrok ETPC z dnia 7.07.2011 r., Bajatjan przeciw Armenii, skarga 23459/03). Do odwołania strona dołączyła zaświadczenie potwierdzające, że jest Świadkiem Jehowy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się argumentacji odwołania organ II instancji powołał się na orzecznictwo sądowo-administracyjne. Wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Białymstoku, wyrażonym w wyroku z dnia 18 maja 1995 r., sygn. akt SA/Bk 527/95, wykonanie przez obywatela polskiego świadczeń osobistych, nałożonych na niego zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, nie narusza jego dóbr osobistych, w tym prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania, gwarantowanych przepisami prawa. Natomiast z treści uzasadnienia wyroku WSA w Łodzi z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 517/08 organ odwoławczy przytoczył fragment zgodnie z którym: "Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia przez organy administracji art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii, Sąd uznał, iż jest on niezasadny. Zdaniem Sądu, powołany w skardze art. 12 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.), ma zastosowanie do osoby pełniącej funkcję duchownego lub osoby zakonnej i nie może, tak jak chce tego skarżący, być stosowny do wszystkich członków Związku Wyznaniowego Świadków Jehowy". Wojewoda wskazał również, że w przywołanym wyroku Sąd odniósł się do art. 85 Konstytucji RP, mówiąc że: "Zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny. Zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa (art. 85 ust. 2). Zgodnie z ustawą o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, powyższy obowiązek obrony może być wykonywany w różny sposób, w tym poprzez świadczenia na rzecz obrony".

Przedstawiając podstawy prawne utrzymanej w mocy decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę na treść art. 1, art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 8 ustawy. Stwierdził również, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 206a ust. 1 ustawy, które stwarzałyby możliwość zwolnienia strony odwołującej się od obowiązku wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony i tym samym uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W katalogu enumeratywnym określonym w art. 206a ust. 1 ustawy brak jest osób zwolnionych z obowiązku świadczeń osobistych ze względów religijnych. Tym bardziej, że przeznaczenie strony odwołującej do wykonania świadczeń osobistych nie ma związku z powołaniem jej do odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego, lecz ma charakter cywilnej usługi kierowcy, która w ocenie organu odwoławczego nie jest "szkoleniem sztuki wojennej". Ponadto organ odwoławczy wskazał na spełnienie przez stronę wymogów przewidzianych w art. 200 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym "Na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły szesnaście, a nie przekroczyły sześćdziesięciu lat życia, może być nałożony obowiązek świadczeń osobistych, polegających na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków".

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu B. M. podniósł zarzuty naruszenia:

1. art. 53 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji RP - poprzez jego nieprawidłową wykładnię przez Wojewodę D. oraz Wójta Gminy M. w trakcie wydawania decyzji w sprawie;

2. art. 9 Konwencji oraz art. 18 Paktu, poprzez naruszenie jego prawa do wolności sumienia oraz prawa do wolności wyznania;

3. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez pominięcie okoliczności poruszonych przez skarżącego w pismem z dnia 17 kwietnia 2017 r. oraz pismem z dnia 20 maja 2017 r., a mianowicie, że:

(a) wykonywanie świadczeń osobistych planowanych na rzecz obrony do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny stoi w sprzeczności z wyznawaną przez niego zasadą, która nie pozwala praktykować niczego, co ma związek ze "szkoleniem sztuki wojennej";

(b) biorąc udział w świadczeniach osobistych na rzecz obrony planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny skarżący pogwałciłby swoje sumienie oraz złamał powyższą - wyznawaną przez niego zasadę - której trzyma się od wielu lat;

(c) w świetle jego sumienia oraz głębokich, szczerych wierzeń religijnych, jego ewentualny udział w świadczeniach osobistych planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny oznaczałby, popieranie spraw militarnych, co nie podobałoby się Bogu, które to okoliczności mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż dowodzą, że nałożenie na niego obowiązku wykonywania świadczeń osobistych na rzecz Jednostki Wojskowej [...] – [...], polegających na wykonywaniu pracy na stanowisku kierowcy kategorii C w grupie ewakuacyjnej, w tym transportu sprzętu oraz ewakuacji zapasów w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, stanowi naruszenie jego prawa do wolności sumienia, zagwarantowanego art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, art. 9 Konwencji oraz art. 10 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, przy czym - w świetle materiału dowodowego sprawy - brak jest podstaw, aby jego pismu z dnia 17 kwietnia 2017 r. oraz z dnia 20 maja 2017 r., odmówić wiarygodności;

4. art. 80 w związku z art. 7 k.p.a. - poprzez niezgodne z materiałem dowodowym sprawy oraz doświadczeniem życiowym ustalenie, że wykonywanie świadczeń osobistych, tj. pełnienie funkcji kierowcy - skoro nie jest tożsame ze służbą wojskową - to nie może prowadzić do kolizji z wyznawanymi przez niego (lub przez jakiegokolwiek innego człowieka w ogólności) przekonaniami religijnymi lub z sumieniem, podczas gdy - w świetle materiału dowodowego sprawy - ta kolizja jest oczywista, a ponadto doświadczenie życiowe pokazuje, że wykonywanie nie tylko samej służby wojskowej, ale także wykonywanie danego rodzaju świadczenia osobistego może - w konkretnych okolicznościach - stać w kolizji z sumieniem konkretnego człowieka lub z wyznawanymi przez niego przekonaniami;

5. art. 206a ustawy w związku z art. 87 ust. 1 oraz art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że katalog osób niepodlegających obowiązkowi świadczeń osobistych jest katalogiem zamkniętym, podczas gdy z art. 53 ust. 1 Konstytucji RP - stanowiącego przepis aktu wyższego rzędu w stosunku do art. 206a ustawy oraz stosowanego bezpośrednio na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wynika, że obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają także takie osoby, w przypadku których wykonywanie tegoż obowiązku stałoby w kolizji z ich sumieniem lub wyznawanymi przekonaniami, w związku z czym takie osoby również powinny zostać zwolnione z obowiązku wykonywania świadczeń osobistych;

6. art. 138 § 1 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., poprzez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, których organ I instancji niezasadnie nie wziął pod uwagę przy rozstrzygnięciu sprawy oraz okoliczności, które należało wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a mianowicie czy zachodzi "silny i niemożliwy do przezwyciężenia konflikt" pomiędzy wykonywaniem przez skarżącego świadczeń osobistych na rzecz Jednostki Wojskowej, polegających na pełnieniu świadczeń osobistych na rzecz obrony, tj. pełnieniu funkcji kierowcy samochodu ciężarowego w grupie ewakuacyjnej, wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, a jego "sumieniem lub głębokimi i szczerymi wierzeniami religijnymi" oraz czy jego wierzenia posiadają "wystarczającą moc przekonywania, powagę, spójność i znaczenie", przez co korzystają z ochrony gwarantowanej art. 53 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 9 Konwencji.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody D. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy M. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że prawo do podyktowanej sumieniem odmowy pełnienia służby wojskowej jest obecnie powszechnie uznawane za podstawowe prawo człowieka, które nie podlega ograniczeniom. Obejmuje ono prawo do odmowy służby wojskowej niezależnie, czy jest to służba związana z noszeniem broni, oraz prawo do odmowy pełnienia służby, która w jakikolwiek sposób bezpośrednio wspiera działalność militarną lub jest kontrolowana, kierowana czy nadzorowana przez wojsko. Skarżący wskazał, że odmawia pełnienia służby wojskowej, niezależnie od tego, czy jest to służba związana z noszeniem broni, czy też bezpośrednio lub pośrednio wspiera działalność militarną lub jest kontrolowana, kierowana lub nadzorowana przez wojsko oraz że jest gotowy do pełnienia "alternatywnej służby cywilnej". Następnie opisał przebieg postępowania w sprawie.

W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący podniósł, że Konwencja i Pakt stanowią część krajowego porządku prawnego, są bezpośrednio stosowane i mają pierwszeństwo przed ustawą krajową, jeżeli nie da się jej pogodzić z tymi umowami. Według skarżącego, orzekające w sprawie organy nie dostrzegły zależności pomiędzy wykonywaniem świadczeń osobistych w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego przydzielonego do grupy ewakuacyjnej, na potrzeby transportu sprzętu oraz ewakuacją zapasów, wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, a wolnością sumienia wynikającą z art. 53 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreślił, że ustawodawca tę zależność dostrzega definiując zakres wolności religii w art. 53 ust. 2 Konstytucji RP oraz nie definiując zakresu wolności sumienia. W szczególności nie można twierdzić, że wolność sumienia pokrywa się z wolnością uzewnętrzniania religii, która stanowi jedynie jeden z aspektów wolności religii. Wykładnia systemowa art. 53 ust. 1 w powiązaniu z art. 53 ust. 5 Konstytucji RP prowadzi do wniosku, że wolność sumienia nie może zostać ograniczona w drodze ustawy dla ochrony wartości, o których mowa w art. 53 ust. 5 Konstytucji RP.

W przekonaniu autora skargi, w konflikcie z konstytucyjną zasadą wolności sumienia może stać jego obowiązek obrony, o którym mowa w art. 53 Konstytucji RP. Konstytucja RP nie definiuje, jaki jest zakres obowiązku obrony. W ocenie skarżącego, z art. 85 ust. 2 Konstytucji RP można jedynie wyprowadzić wniosek, że w zakres obowiązku obrony wchodzi obowiązek służby wojskowej. Wobec tego odbywanie służby wojskowej stanowi przejaw wykonywania obowiązku obrony. Zdaniem skarżącego, obywatel może powoływać się na wolność sumienia, jako podstawę prawną do odmowy wykonania innych obowiązków z zakresu obrony. Domniemanie racjonalności ustawodawcy nakazuje zakładać, że przy stanowieniu art. 85 Konstytucji RP, nie było jego wolą pozbawienie obywatela RP ochrony wolności sumienia w przypadku innych niż służba wojskowa obowiązków obrony.

W ocenie skarżącego, Wojewoda w sposób arbitralny uznał, że w jego przypadku nie zachodzi sprzeczność pomiędzy wykonywaniem świadczeń osobistych a wolnością sumienia i wolnością religii wynikających z art. 53 Konstytucji. W jego ocenie, Wojewoda pominął to, że wykonywanie świadczeń osobistych bezpośrednio wspiera działania militarne. Zależność ta wynika z postanowień art. 14 ust. 3 pkt 7, art. 14 ust. 4 pkt 3, art. 203 ust. 1, art. 203 ust. 10, art. 216 ust. 1 oraz art. 223a ust. 1 ustawy. Skarżący wskazał także na treść strony internetowej [...], z której wynika, że został on sformowany w celu zabezpieczenia finansowego i logistycznego jednostek wojskowych w garnizonach: W., J., B. i K. W kompetencji tego oddziału pozostają: zabezpieczenie materiałowo-techniczne, zabezpieczenie medyczne, zadania mobilizacyjne jednostek nowo formowanych, opieka nad infrastrukturą wojskową, zabezpieczenie jednostek łączności stacjonarnej w garnizonach. W ocenie skarżącego, naleganie w takiej sytuacji, aby wykonywał tego typu świadczenia, ignorując przy tym wskazania własnego sumienia i poglądy religijne narusza art. 9 Konwencji oraz art. 19 Paktu.

Zdaniem skarżącego pełnienie jakiejkolwiek służby powiązanej z wojskiem stanowiłoby niedopuszczalne pogwałcenie jego sumienia i przekonań religijnych. Odmowa zwolnienia z obowiązku wykonywania takich świadczeń ingeruje w prawo skarżącego do uzewnętrzniania jego wyznania i jest sprzeczna z art. 9 Konwencji. Skarżący przytoczył obszernie wyrok ETPC z dnia 7 lipca 2011 r., skarga nr 23459/03. Podniósł, że orzeczenia ETPC mają w Polsce moc wiążącą i władze państwowe muszą uznawać podyktowaną sumieniem odmowę wykonywania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Skarżący wskazał, że Komitet Praw Człowieka ONZ podkreślił, że osoba odmawiająca pełnienia służby wojskowej ze względu na sumienie musi mieć prawo do wyboru cywilnej służby zastępczej, która w żaden sposób nie będzie powiązana lub kontrolowana przez wojsko. Ponadto powołał się na sprawę W. S., jednego ze Świadków Jehowy, prowadzoną w U., gdzie sądy uznały ł prawo do podyktowanej sumieniem odmowy pełnienia służby wojskowej. Ponadto wskazał, że rezolucje ONZ podkreślają prawo do całkowitego zwolnienia z obowiązku wykonywania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wniósł i wywodził jak w skardze. Dodatkowo wskazał, że wartości na które powołuje się skarżący, tj. wolność sumienia i religii mają silne umocowanie w Konstytucji i traktatach międzynarodowych. Wskazał, że ETPC w sprawie, na którą powołał się skarżący w skardze, obowiązku obrony kraju nie utożsamia tylko z obowiązkiem noszenia broni, ale również ze świadczeniami na rzecz obrony. Ponadto skarżący przedłożył do akt pismo przygotowawcze, w którym powtórzył dotychczasową argumentację, wskazując, że jego decyzja ściśle wiąże się z sumieniem, które nie pozwala na wszelkie działania popierające wojnę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodziły wymienione w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej w skrócie: p.p.s.a., przyczyny uwzględnienia skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody D. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie przeznaczenia B. M. do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Spór w sprawie dotyczy istnienia zależności/konfliktu pomiędzy wykonywaniem świadczeń osobistych w charakterze kierowcy samochodu ciężarowego (skarżący posiada prawo jazdy kat. C) a wyznawanymi przez skarżącego przekonaniami religijnymi i jego sumieniem, których gwarancję ochrony przewiduje przepis art. 53 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 9 Konwencji i art. 18 Paktu.

Zgodnie z tym art. 53 ust. 1 Konstytucji RP każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Stosownie do art. 9 Konwencji, każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje wolność zmiany wyznania lub przekonań oraz wolność uzewnętrzniania indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swego wyznania lub przekonań przez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i czynności rytualne. (ust. 1). Wolność uzewnętrzniania wyznania lub przekonań może podlegać jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane przez ustawę i konieczne w społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku publicznego, zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób (ust. 2). Natomiast art. 18 Paktu przewiduje, że każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania. Prawo to obejmuje wolność posiadania lub przyjmowania wyznania lub przekonań według własnego wyboru oraz do uzewnętrzniania indywidualnie czy wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swej religii lub przekonań przez uprawianie kultu, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie (ust. 1). Nikt nie może podlegać przymusowi, który stanowiłby zamach na jego wolność posiadania lub przyjmowania wyznania albo przekonań według własnego wyboru (ust. 2). Wolność uzewnętrzniania wyznania lub przekonań może podlegać jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane przez ustawę i są konieczne dla ochrony bezpieczeństwa publicznego, porządku, zdrowia lub moralności publicznej albo podstawowych praw i wolności innych osób (ust. 3).

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej ustawą. Świadczenia w tym zakresie zostały uregulowane w Dziale VII ustawy - "Świadczenia osobiste w czasie pokoju". Mają one charakter osobisty i są przewidziane do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, lecz na podstawie decyzji wydanej w czasie pokoju. Jak wynika z treści art. 203 ust. 1 ustawy, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje w czasie pokoju decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1.

Przyjdzie dalej zauważyć, że według art. 4 ust. 2 i 2a ustawy obywatelski obowiązek obrony ojczyzny, o którym mowa w art. 85 Konstytucji obejmuje, poza wykonywaniem świadczeń na rzecz obrony, które określa ustawa, przede wszystkim pełnienie służby wojskowej, służbę w obronie cywilnej, wykonywanie obowiązków wynikających z nadanych przydziałów kryzysowych i przydziałów mobilizacyjnych, świadczenie pracy w ramach pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych, odbywanie edukacji dla bezpieczeństwa, uczestniczenie w samoobronie ludności, odbywanie ćwiczeń w jednostkach przewidzianych dla militaryzacji i pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych, odbywanie przysposobienia obronnego, odbywanie służby zastępczej. Zakres wymienionych obowiązków zależy od formy, w jakiej obywatelski obowiązek obrony się spełnia. Jest odpowiednio szeroki (szerszy) w odniesieniu do osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej w porównaniu z pozostałymi formami realizacji obowiązku obrony. Zakres tych obowiązków idzie w parze z ograniczeniami w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw.

Zakres podmiotowy obywatelskiego obowiązku obrony rozciąga się na wszystkich obywateli RP. Jest obowiązkiem powszechnym. Obejmuje on wszystkich obywateli zdolnych do wykonywania tego obowiązku ze względu na wiek i stan zdrowia. Służba wojskowa jest więc kwalifikowaną formą obywatelskiego obowiązku obrony ojczyzny. Jednocześnie należy podkreślić, że wykonywanie świadczeń na rzecz obrony nie jest żadną z form odbywania służby wojskowej, co wprost wynika z art. 4 ust. 2 ustawy. Wykonywanie świadczeń na rzecz obrony nie stanowił służby wojskowej. Przyjdzie również zauważyć, że art. 206a ust. 1 ustawy stanowi, że obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2:

1) osoby wybrane do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej lub organów samorządu terytorialnego na czas pełnienia mandatu;

2) żołnierze pełniący czynną służbę wojskową oraz osoby, którym doręczono kartę powołania do tej służby, jeżeli termin stawienia się do służby koliduje z terminem wykonania świadczenia;

3) osoby odbywające zasadniczą służbę w obronie cywilnej lub służbę zastępczą;

4) osoby, wobec których orzeczono stałą lub długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoby uznane za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również osoby zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

5) sędziowie, asesorzy sądowi, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Ochrony Kolei oraz pracownicy specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych w jednostkach organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji;

6) kobiety w ciąży i w okresie sześciu miesięcy po odbyciu porodu oraz osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat ośmiu;

7) osoby sprawujące opiekę nad wspólnie z nimi zamieszkałymi dziećmi od lat ośmiu do szesnastu, osobami, wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym lub uznanymi za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo zaliczonymi do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na podstawie ustaw, o których mowa w pkt 4, a także osobami obłożnie chorymi, jeżeli opieki tej nie można powierzyć innym osobom;

8) osoby zatrudnione na stanowiskach kierowników podmiotów leczniczych niebędących przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej oraz na stanowiskach w opiece społecznej i placówkach opiekuńczo-wychowawczych.

W świetle przedstawionego stanu prawnego, w ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo ustaliły, że w stosunku do skarżącego, spełnione zostały warunki określone we wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień we W. z dnia [...] marca 2017 r., gdyż skarżący posiada prawo jazdy kategorii C (czego nie kwestionuje). Ponadto spełnione zostały przesłanki z art. 200 ust. 1 ustawy, gdyż wyżej wymieniony posiada obywatelstwo polskie i wskazany w przepisach wiek pomiędzy szesnastym a sześćdziesiątym rokiem życia. Nie zachodzi przy tym, żadna z przyczyn powodujących wyłączenie skarżącego z obowiązku świadczeń na podstawie art. 206a ustawy. Katalog osób podlegających wyłączeniu z obowiązku świadczeń osobistych na podstawie tego przepisu jest bowiem katalogiem zamkniętym. Niedopuszczalne jest rozszerzenie kręgu tych osób (tak WSA w Gliwicach w nieprawomocnym wyroku z dnia 4.12.2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 468/17).

Wbrew zarzutom skargi, przy czym nie jest kwestionowane, że skarżący jest Świadkiem Jehowy, obowiązkowi świadczeń osobistych podlegają także takie osoby, w przypadku których wykonywanie tegoż obowiązku stałoby w kolizji z ich sumieniem lub wyznawanymi przekonaniami. Za takim stanowiskiem przemawia analiza wzajemnych relacji pomiędzy gwarantowaną konstytucyjnie wolnością religii i sumienia a przepisami regulującymi zasady wykonywania osobistych świadczeń na rzecz obrony.

Według skarżącego, wolność sumienia nie może zostać ograniczona w drodze ustawy dla ochrony wartości, o których mowa w art. 53 ust. 5 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób. Dla skarżącego, pełnienie jakiejkolwiek służby powiązanej w jakikolwiek sposób z wojskiem stanowiłoby niedopuszczalne pogwałcenie jego sumienia i przekonań religijnych. Skarżący wskazując na konieczność powstrzymania się od działań niezgodnych z własnym sumieniem, powołał się standardy międzynarodowe, zwłaszcza ukształtowane na tle art. 9 Konwencji.

Odnosząc się do standardu ukształtowanego na tle art. 9 Konwencji , w ocenie Sądu, w akcie tym nie sformułowano wprost prawa podmiotowego do odmowy działania sprzecznego z własnymi przekonaniami. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, potwierdzeniem wyrażonej w tym miejscu oceny jest wyrok wydany w sprawie Bajatjan przeciwko Armenii. W tym orzeczeniu ETPC odnosi się ściśle do zagadnienia odmowy służby wojskowej. Wyrok ten nie zawiera zatem twierdzeń ogólnych, które mogłyby być interpretowane jako "otwarcie" art. 9 Konwencji na wszelkie wypadki sprzeciwu zachowania wymaganego przez prawo, lecz sprzecznego z przekonaniami jednostki (tak W. Brzozowski, Prawo lekarza do sprzeciwu sumienia (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego), PiP, nr 7, rok 2017, s. 25 i nast.). W wyroku ETPC nie znalazło się ani jedno twierdzenie, które pozwoliłoby przyjąć, że na podstawie art. 9 Konwencji ochronie podlega sprzeciw sumienia w zakresie niedotyczącym odmowy służby wojskowej. ETPC stwierdził, że "w przypadku, gdy odmowa służby wojskowej jest motywowana silnym i niemożliwym do przezwyciężenia konfliktem między obowiązkiem służenia w wojsku a sumieniem danej osoby lub jej głębokimi i szczerymi wierzeniami religijnymi bądź innymi, odmowa ta stanowi przekonanie lub wierzenie o wystarczającej mocy przekonywania, powadze, spójności i istotności, by mogła wejść w zakres gwarancji". W świetle uzasadnienia wyroku ETPC, kluczowe dla rozpatrzenia niniejszej sprawy wydają się dwie kwestie. Po pierwsze, do ewentualnego naruszenia wolności sumienia i religii nie dochodzi w każdej sytuacji konfliktu przekonań z obowiązkiem nałożonym przez prawo, bo prowadziłoby to do rozmycia zakresu przedmiotowego art. 9 Konwencji. Aby można było rozważać naruszenie tego przepisu, konieczny jest bezpośredni i silny związek danego zachowania z treścią przekonań jednostki. Innymi słowy, wolność sumienia i religii zakłada autonomię jednostki w sprawach światopoglądowych, ale nie obejmuje nieograniczonej swobody postępowania w związku z nakazami sumienia w każdej sferze życia. Po drugie, ocena danego przypadku sprzeciwu sumienia nie jest dokonywana w próżni – należy przy niej brać pod uwagę inne wchodzące w grę wartości prawne, m.in. zasadę równości i zakaz dyskryminacji. Zatem, jeżeli nawet przyjmuje się, że sprzeciw taki mieści się w zakresie art. 9 Konwencji, to wciąż może on zostać przełamany, gdy jest to "niezbędne w społeczeństwie demokratycznym". W polskiej Konstytucji nie ma przepisu ogólnego, który odnosiłby się wprost do sprzeciwu sumienia. Prawo do postępowania w zgodzie z własnymi przekonaniami wynika z ogólnej zasady wolności człowieka (art. 31 ust. 1 Konstytucji), ta jednak doznaje ograniczeń wynikających z przepisów prawa (art. 31 ust. 2 zdanie. 2 Konstytucji). Z punktu widzenia przepisu art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia te nie powinny wykraczać poza niezbędnie konieczne z punktu widzenia potrzeb obrony (bezpieczeństwa państwa). Zagadnienie konfliktu sumienia z obowiązkiem nałożonym przez prawo zostało natomiast uregulowane expressis verbis w odniesieniu do służby wojskowej. Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na odbywanie takiej służby, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie (art. 85 ust. 3 Konstytucji). Nie można zatem powiedzieć, że twórcy Konstytucji nie dostrzegali problemu sprzeciwu sumienia. Zdecydowali się uregulować go jedynie w wąskim zakresie przedmiotowym oraz we fragmencie Konstytucji poświęconym obowiązkom jednostki, słusznie postrzegając możliwość odmowy służby wojskowej jako wyjątek od obowiązku obrony ojczyzny. Niniejsza sprawa nie dotyczy jednak służby wojskowej, ale obowiązku wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Nie można pomiędzy tymi formami realizacji obywatelskiego obowiązku obrony stawiać znaku równości. Świadczenie osobiste na stanowisku kierowcy kategorii C nie jest "szkoleniem sztuki wojennej". Biorąc pod uwagę sposób odbywania czynnej służby wojskowej oraz obowiązki i uprawnienia żołnierzy nie można twierdzić, że pełnienie służby wojskowej jest tożsame z wykonywaniem świadczeń osobistych. Trudno zwłaszcza twierdzić, że przez okres świadczenia osobistego wynoszący 7 dni, skarżący będzie zobowiązany do wykazania się umiejętnościami innymi niż wynikające wyłącznie z faktu posiadania przez niego prawo jazdy kategorii C. Zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy, czas trwania zasadniczej służby wojskowej wynosi dziewięć miesięcy. Tryb i zakres szkolenia wojskowego żołnierzy określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 września 2010 r. w sprawie sposobu odbywania zasadniczej służby wojskowej. Skarżący nie będzie przechodził szkolenia regulowanego tymi przepisami.

W ocenie Sądu, zarówno standard międzynarodowy, jak i wskazany kontekst konstytucyjny sprawia, że wywodzenie prawa do odmowy postępowania niezgodnie z własnymi przekonaniami z art. 53 ust. 1 Konstytucji, jeżeli nie znajduje podstaw prawnych, jest co najmniej nieoczywiste. Nie zaprzeczając poglądowi na temat tego, że związki obywatelskiego obowiązku obrony ojczyzny ze sferą ludzkiego sumienia są na tyle nieodparte, że wiązka uprawnień składających się na wolność sumienia i religii obejmuje także ogólne prawo do odmowy przestrzegania tego prawa, gdy nakazuje ono zachowanie niezgodne z sumieniem jednostki, niemiej jednak, takie założenie mieściłoby się w granicach racjonalnej argumentacji, o ile towarzyszyłby mu warunek, że odniesienie takiego prawa podmiotowego do danej sfery stosunków społecznych wymaga szczegółowej regulacji ustawowej, tak aby przeciwdziałać jego nadużywaniu. Istotą prawa do sprzeciwu sumienia nie jest bowiem pozostawienie jednostce całkowitej swobody co do wyboru norm prawnych, których zechce przestrzegać, lecz jedynie umożliwienie jej odmowy podporządkowania się tym, które odbiera ona jako rażąco niezgodne z wyznawanymi przekonaniami, godzące w jej integralność moralną. (W. Brzozowski, op. cit., s. 30-31). W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę treść nałożonego na skarżącego obowiązku osobistego świadczenia takiej ingerencji nie można dostrzec. Zgodnie bowiem z art. 200 ust. 1 ustawy obowiązek świadczeń osobistych może być nałożony na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły szesnaście, a nie przekroczyły sześćdziesięciu lat życia. Polega on na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Obowiązek świadczeń osobistych może obejmować również obowiązek użycia posiadanych narzędzi prostych (ust. 2). Skarżący spełnia niewątpliwie te wymogi. Tak więc przeznaczenie skarżącego do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony nastąpiło zgodnie z przepisami prawa. O naruszeniu wolności konstytucyjnie chronionej (w tym wypadku wolności sumienia) można mówić wtedy, gdy usunięcie normatywnej przeszkody blokującej urzeczywistnienie tej wolności powinno nastąpić właśnie ze względu na cechy i wartości z tą wolnością związane. W sytuacji poddanej analizie w rozpatrywanej sprawie zapewnienie respektowania zasady równego traktowania wszystkich podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji ze względu na wyróżnione w art. 206a ustawy, wystarcza aby osiągnąć zamierzony cel. W tym znaczeniu powoływanie się na klauzule sumienia nie zwalnia skarżącego od obywatelskiego obowiązku świadczeń osobistych na rzecz obrony kraju. Biorąc bowiem pod uwagę charakter i treść nałożonego na skarżącego obowiązku i porównując go z obowiązkami wynikającymi z powołania do pełnienia zasadniczej służby wojskowej, nie można twierdzić, że będzie on zmuszony do praktykowania czynności mających związek ze "szkoleniem sztuki wojskowej".

Reasumując, wbrew zarzutom skargi w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przepisów Konstytucji RP, w tym art. 53 ust. 1 Konstytucji, gdyż nałożenie obowiązku świadczeń osobistych na skarżącego, tj. wykonywaniu pracy na stanowisku kierowcy kategorii C w grupie ewakuacyjnej, polegających na transporcie sprzętu oraz ewakuację zapasów, nie ogranicza wolności sumienia i wyznania, z uwagi na charakter tych czynności. Podkreślić należy, że art. 85 ust. 1 Konstytucji statuuje obowiązek obrony Ojczyzny. Zakres tegoż obowiązku określa właśnie ustawa o powszechnym obowiązku Rzeczypospolitej Polskiej i obowiązek ten jest wykonywany w różnej formie, w tym poprzez świadczenia osobiste, które zostały nałożone mocą decyzji wydanej w niniejszej sprawie.

Zaskarżona decyzja nie narusza także art. 9 Konwencji i art. 18 Paktu. Wskazane przez skarżącego artykuły umów międzynarodowych dotyczą wolności sumienia i wyznania, podobnie jak art. 53 Konstytucji RP. W sprawie nikt nie neguje tego, że wolność sumienia gwarantowana tymi przepisami to wartość nadrzędna. Trzeba jednak zauważyć, że wskazane regulacje przewidują ograniczenia powyższych praw w sytuacjach w nich przewidzianych, które mogą nastąpić w drodze ustawy. Taką ustawą w polskim porządku prawnym jest właśnie ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP.

Przytoczone poglądy Komitetu Praw Człowieka ONZ i Rezolucje ONZ, tak jak wyrok ETPC z dnia 7 lipca 2011 r., dotyczyły odmowy pełnienia służby wojskowej, a więc nie mogą być odnoszone do niniejszej sprawy. Jedyną rzeczą, która je łączy z niniejszą sprawa jest to, że dotyczą one Świadka Jehowy. Zbieżność podmiotowa nie daje jednak podstaw do czynienia tak daleko idących wniosków z punktu widzenia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, czego oczekuje skarżący. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja ma podstawy w przepisach prawa materialnego, zaś jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom proceduralnym. Wbrew bowiem zarzutom skargi, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 80 w związku z art. 7 k.p.a., poprzez niezgodne z materiałem dowodowym sprawy oraz doświadczeniem życiowym ustalenie, że wykonywanie świadczeń osobistych nie może prowadzić do kolizji z wyznawanymi przez skarżącego (lub przez jakiegokolwiek innego człowieka w ogólności) przekonaniami religijnymi lub z sumieniem. W przekonaniu Sądu, potwierdzeniem twierdzeń skarżącego nie jest zwłaszcza treść informacji umieszczonej na stronie internetowej [...]. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które potwierdzałby twierdzenie, że wykonywanie tego rodzaju świadczeń osobistych, na rzecz wskazanego podmiotu może stać w kolizji z jego sumieniem lub z wyznawanymi przez niego przekonaniami. Wbrew zarzutom skargi, przeciwne twierdzenie nie znajduje poparcia w materiale dowodowym oraz doświadczeniu życiowym. W tym miejscu nie można również nie dostrzec, że realizacji obowiązku obrony ojczyzny służy nie tylko świadczenie obowiązków osobistych, ale także płacenie podatków przez każdego pracującego w Polsce, z których finansowany jest przecież budżet MON (ponad 2% budżetu państwa przeznacz się na obronę). W ten sposób każdy obywatel Polski "popiera sprawy militarne". Ocena tego, czy podoba się to Bogu, wymyka się już jednak spod oceny Sądu, tak samo jak ocena, czy zmusza się skarżącego do postępowania wbrew własnemu sumieniu i przekonaniu. Wbrew pozostałym zarzutom skargi, w przypadku kontrolowanej decyzji nie doszło do pominięcia w jej uzasadnieniu okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a także oceny ich skutków, co stwarzałoby przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie uzasadnienia decyzji da się ustalić motywy organu, które doprowadziły do niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Organ wywiązał się z obowiązku wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Wytłumaczył stronie powody zastosowania przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Pomimo mankamentów w zakresie motywów zawartych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji , organ odwoławczy prawidłowo utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W tym kontekście przyjdzie zauważyć, że organ I instancji, w odrębnym piśmie z dnia 17 kwietnia 2017 r., odniósł się do stanowiska skarżącego zawartego w piśmie z tego samego dnia.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.