Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1099/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 917
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: par. 6,8
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję [...] [...] Inspektora [...] w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] [...] Inspektora [...] we [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...], 2. zasądza od [...] [...] Inspektora [...] w B. na rzecz R. J. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018r., nr [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we [...] (PIS), na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1261 ze zm. – dalej "u.p.i.s."), art. 235ą i 235˛ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (dalej "k.p.") i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (dalej "rozporządzenie"), po rozpoznaniu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej u R. J. (skarżącego) orzekł o niestwierdzeniu choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: rak płuca – wymienionej w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że decyzję wydano na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawionego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we [...] oraz orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydanego na podstawie dokumentacji przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, a także karty oceny narażenia zawodowego dotyczącej skarżącego. Organ wskazał, że w okresie od [...] lutego 1970r. do [...] grudnia 2014r. skarżący świadczył pracę w przedsiębiorstwie [...] na stanowiskach aparatowy nawozów saletrzanych, aparatowy produkcji nawozów sztucznych, samodzielny referent ds. sterowania produkcją, starszy sterowniczy, dyspozytor zmiany zakładu, dyspozytor zmiany przedsiębiorstwa, dyspozytor przedsiębiorstwa, a do jego czynności w zależności od zajmowanego stanowiska należała obsługa instalacji saletry amonowej, nadzór nad procesem technologicznym saletry, kwasu azotowego oraz pakowni saletry z centralnej sterowni, bieżąca i rzeczowa analiza procesu, nadzór nad pracownikami sterowni oraz kontrola i kierowanie przebiegiem procesu technologicznego w warunkach normalnych oraz zaburzeń technologicznych, a także organizowanie doraźnych akcji ratunkowych na zmianie.

Organ przytoczył stanowisko Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, na podstawie którego Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we [...] wydał orzeczenie nr [...], zgodnie z którym nie jest możliwe wykazanie z bezspornym, a nawet z wysokim prawdopodobieństwem, związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem na kwas azotowy, tlenki azotu, amoniak, saletrę, chlor, chlorowodór, a rozwojem raka, gdyż substancje te nie są wymienione w wykazie substancji o działaniu rakotwórczym dla człowieka. Pozostałe substancje, z którymi miał kontakt skarżący, ujęte w wykazie substancji rakotwórczych wywołują inne niż rak płuca nowotwory - Instytut zauważył, że skarżący był palaczem tytoniu, co z dużym prawdopodobieństwem pozwala przyjąć, że stanowiło to przyczynę nowotworu.

Organ wyjaśnił, że na skutek wniosku o przeprowadzenie ponownego badania jednostka orzecznicza II stopnia - Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu wydał orzeczenie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, w którym wskazano, że nie znaleziono podstaw aby stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że substancje występujące w środowisku pracy mogły przyczynić się do powstania u strony choroby zawodowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił brak wszechstronnego rozpoznania sprawy i rzetelnego kompletnego zgromadzenia materiału dowodowego w toku postępowania w sprawie ustalenia choroby zawodowej. W szczególności pracodawca nie prowadził badań stężeń substancji rakotwórczych występujących w środowisku pracy skarżącego, nie udostępnił dokumentacji składu odpadów ciekłych, stałych i gazowych, które były produkowane przez wytwórcę chlorku winylu i rozpuszczalników, składu emisji gazów ze spalarni odpadów chloroorganicznych, nie ujawnił awarii odstępstw od parametrów technologicznych, zmian technologicznych, konstrukcyjnych na instalacjach produkujących substancje rakotwórcze, narażenia na azbest do chwili wyeliminowania ze środowiska pracy (izolacje, wypełnianie chłodni wentyloforowych, zmiana elektrolizy), pracodawca nie zabronił palenia papierosów w środowisku pracy, zezwolił na palenie papierosów w palarniach. Zarzucił także WOMP i innym jednostkom brak przeprowadzenia wystarczającego badania oraz wyczerpujących podstaw stwierdzenia braku rozpoznania choroby zawodowej, dołączając do odwołania publikacje naukowe wskazujące na okoliczność wywoływania przez chlorek winylu raka płuc. Podkreślił, że stwierdzony u niego gruczolorak płuc powstaje zarówno u osób palących papierosy, jak i takich które nigdy nie paliły. Okres narażenia zawodowego u skarżącego wynosił 43 lata.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. (WIS), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w procesie orzeczniczym brały udział trzy jednostki orzecznicze: Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we [...], Poradnia Chorób Zawodowych oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, a ponadto na wniosek Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we [...] stanowisko zajął Instytut Medycyny Pracy w Łodzi. Przytoczył treść orzeczenia lekarskiego nr [...] oraz orzeczenia lekarskiego nr [...]. Wskazał, że z uwagi na zarzuty odwołania zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu o wydanie dodatkowej opinii w sprawie z uwzględnieniem materiałów wskazanych przez skarżącego, w wyniku czego Instytut potwierdził swoje stanowisko, podkreślając, że wydane w sprawie opinie powzięte zostały na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a materiały skarżącego są jedynie pracą poglądową i nie mogą stanowić podstawy rozpoznania choroby zawodowej. Przytoczywszy treść art. 235ą i 235˛ k.p. organ odwoławczy stwierdził, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie jednoznacznie wykluczyły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy substancjami występującymi w środowisku pracy skarżącego a rozpoznaną chorobą, oraz że orzeczenia te mają charakter opinii biegłego i organ prowadzący postępowanie jest nimi związany.

W odniesieniu do zarzutów strony dotyczących braku udostępnienia przez pracodawcę badań stężeń substancji rakotwórczych występujących w środowisku pracy, WIS wskazał, że organ I instancji zgromadził materiał dowodowy m.in. w postaci sprawozdań z badań i pomiarów środowiska pracy w zakresie chlorku winylu oraz kart pomiarów czynników chemicznych, a ponadto do sprawozdań wykazujących przekroczenia załączono wyjaśnienia opisujące powstałe awarie. Na podstawie wyjaśnień skarżącego ustalono, że przy normalnym ruchu instalacji nie ma możliwości narażenia osób znajdujących się w pomieszczeniu dyspozytora w budynku dyrekcji technicznej na ekspozycję czynników chemicznych, w tym rakotwórczych; nie wystąpiły nadto awarie, na skutek których wystąpiłaby konieczność ewakuowania budynku dyrekcji technicznej, gdzie pracę świadczył skarżący. W odniesieniu do zarzutu braku udostępnienia przez pracodawcę składu poprodukcyjnych odpadów stałych, ciekłych i gazowych powstałych w wytwórni chlorku winylu i rozpuszczalników oraz informacji o narażeniu na azbest, organ stwierdził, że – jak wynika z ustaleń organu I instancji – skarżący nie był narażony na kontakt z tymi odpadami

R. J., reprezentowany przez radcę prawnego, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, ewentualnie uchylenie decyzji II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię nazewnictwa w zakresie choroby, tj. używanie nazwy choroby "gruczolak" zamiast "gruczolakorak", na co choruje skarżący, co ma istotny wpływ na stwierdzenie choroby zawodowej,

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu, rozpatrzeniu i dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w szczególności naruszenie § 5 pkt 4 rozporządzenia z dnia 4 września 2013r. w sprawie chorób zawodowych.

W uzasadnieniu skargi podkreślono narażenie na działanie substancji rakotwórczych w okresie zatrudnienia w [...] (uprzednio Zakłady Azotowe we [...]) od lutego 1970r. Skarżący w I kwartale 2016r. złożył zgłoszenie do PIS o podejrzeniu choroby zawodowej, który podjął ustalenia narażenia na substancje rakotwórcze zgodnie z wykazem chorób zawodowych, poinformował skarżącego, że był on narażony na substancje rakotwórcze i skierował sprawę do WIS. Zdaniem skarżącego skoro był hospitalizowany i dysponował wszelkimi dokumentami choroby, zgodnie z §5 pkt 4 rozporządzenia jednostką orzeczniczą I stopnia był w tym przypadku zakład hospitalizujący w B., który wydał odpowiednie dokumenty stanowiące potem podstawę dalszych operacji opisanych w uzasadnieniu decyzji I instancji. Skarżący podniósł, że trudno jest udowodnić chorobę zawodową świadkami, że organ nie ustalił okresów pracy na różnych stanowiskach, okresu latencji gruczolakoraka ani stężeń substancji rakotwórczych w środowisku pracy w latach 2005-2016. Zarzucił, że organy posługują się pojęciem gruczolaka, który nie jest nowotworem złośliwym ani rakiem, skarżący zaś choruje na gruczolakoraka. Zakwestionował twierdzenie organu, że przyczyną choroby jest palenie papierosów, wskazując na brak ustaleń organów w zakresie stężeń substancji oraz okresu narażenia, i powołując ponadto wyrok Sądu Najwyższego o sygn. akt II 267/02. Skarżący zauważył, że Instytut Medycyny Pracy w Łodzi nie jest jednostką orzekającą w myśl rozporządzenia i nie jest wiodącym ośrodkiem w sprawie nowotworów przemysłowych. Podniósł też, że okres latencji gruczolakoraka trwa minimum 15 lat, a więc zaczął on się tworzyć w 1997 r. i należy wziąć pod uwagę warunki narażenia zawodowego. Skarżący zauważył, że w wykazie chorób zawodowych nie przedstawiono wyjątków dla substancji rakotwórczych w związku z tym każdy związek oznaczony kat. 1, 1A jest rakotwórczy dla dróg oddechowych – chlorek winylu, jak wskazał, według wielu naukowców silnie oddziałuje m.in. na raka płuc.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do zarzutów organ odwoławczy wskazał, że nie kwestionuje wystąpienia u skarżącego gruczolakoraka płuc, a posłużenie się w decyzji pojęciem "gruczolak" było wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej nieistotnej dla sprawy, albowiem kwestią sporna był wpływ narażenia zawodowego skarżącego na powstanie gruczolakoraka płuc. W zakresie okresu latencji raka, organ wskazał, że ustalenia w tym zakresie nie wniosłyby nowych informacji do sprawy – zdaniem jednostek orzeczniczych gruczolakorak skarżącego jest pochodzenia pozazawodowego, tym bardziej, że był on palaczem papierosów. W odniesieniu do zarzutu braku przeprowadzenia przez jednostki orzecznicze odpowiednich badań, organ wskazał, że jednostki te wydają orzeczenie na podstawie przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, zaś brak przeprowadzenia obszerniejszych badań świadczyć może o tym, że dostępne materiały wystarczały do rozpoznania gruczolakoraka u skarżącego. Jak wskazał organ, w oparciu o pozostały materiał dowodowy, tj. ocenę narażenia zawodowego, jednostki orzecznicze nie znalazły jednak podstaw do stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy warunkami pracy skarżącego a chorobą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem wykazała, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem skargi R. J. jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: rak płuca, wymienionej w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ oparł się w głównej mierze na orzeczeniu lekarskim Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we [...] nr [...] z [...].10.2017r. oraz z dnia [...].02.2018r. nr [...] Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu i ocenie narażenia zawodowego. W orzeczeniu lekarskim Instytutu stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie znaleziono podstaw bezspornie lub z dużym prawdopodobieństwem związku z występującymi substancjami w środowisku pracy do rozpoznania choroby zawodowej. Saletra, chlor, amoniak, tlenki azotu, kwas azotowy, chlorowodór nie wykazują działania rakotwórczego. Natomiast chlorek winylu, dwuchloroetan, tetrachloroetylen są w wykazie substancji mogących wywoływać nowotwory, lecz żaden z nich nie wywołuje nowotworu płuca. Rozpoznany u skarżącego gruczolak płuca jest pochodzenia pozazawodowego, tym bardziej że był palaczem papierosów, które są uznane jako czynnik rakotwórczy powodujący raka płuc.

Skarżący, kwestionując stanowisko organu i orzeczeń lekarskich wskazywał na szereg uchybień, sprowadzających się do niewyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy, niedostatecznego zgromadzenia materiału dowodowego celem ustalenia rzeczywistego narażenia zawodowego na działanie czynników rakotwórczych podczas ponad 40-letniej pracy w zakładzie azotowym i bezkrytycznej ocenie nieuzasadnionego dostatecznie orzeczenia Instytutu, a także nieustosunkowania się przez organ do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów i zarzutów, w szczególności wywoływania nowotworu płuc przez chlorek winylu, co miało wpływ wynik sprawy.

Analiza akt administracyjnych postępowania prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi są uzasadnione.

Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 917 ze zm.), za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Stosownie do art. 2352 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest bowiem sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Choroby zawodowe zostały ujęte w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013r. poz. 1367 z późn.zm.).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo też o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli organ przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia). Tak też stało się w przedmiotowej sprawie.

Ocena, czy występuje związek przyczynowy między warunkami pracy, a zachorowaniem na chorobę zaliczoną do chorób zawodowych musi opierać się na orzeczeniu lekarskim, gdyż wymaga wiadomości specjalnych. Orzeczenia lekarskie podlegają ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które nakazują w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu tego materiału ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. W rozpoznawanej sprawie organy, na podstawie obszernego materiału dowodowego, szczegółowo badały okoliczności sprawy, nie znajdując podstaw do uznania wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego za niewiarygodne.

Konstrukcja przepisu § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie.

Ocena warunków pracy pozwala zaś na stwierdzenie, że powstałe schorzenie spowodowane zostało działaniem szkodliwych czynników w środowisku pracy. Jeżeli więc określony sposób wykonywania pracy lub konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, aby domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (tak NSA w wyrokach: z 19 kwietnia 2018r. sygn. II OSK 2531/17, z 19 czerwca 2015r., II OSK 2506/14; z 17 września 2014r., sygn. II OSK 94/14; z 7 czerwca 2006r., sygn. akt II OSK 388/06, dostępne na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Warunkiem więc do wydania decyzji przez organy Inspekcji Sanitarnej o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną lekarską jednostkę orzeczniczą choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do rozporządzenia, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą, a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy.

Niesporne w sprawie pozostaje, że rak płuca jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych (poz. 17.1) określonym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz. 1367 z późn.zm.), wśród nowotworów złośliwych powstałych w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Zasadniczo dla tej grupy chorób prawodawca nie określił wprost okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wskazując, że należy to oceniać "indywidualnie w zależności od okresu latencji nowotworu".

Kwestią sporną pozostaje natomiast to czy schorzenie zdiagnozowane u skarżącego, jest w tym przypadku - nowotworem złośliwym powstałym w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, zatem czy w wyniku indywidualnej oceny warunków pracy skarżącego można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy skarżącego.

Z analizy akt sprawy wynika, iż skarżący [...] marca 2016r. osobiście dokonał Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy – raka płuca. Zgłoszenie to nastąpiło po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym. W aktach znajduje się świadectwo pracy skarżącego wystawione [...] grudnia 2014r. przez [...], z którego wynika, że skarżący był zatrudniony w tym zakładzie w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od [...].1970r. do [...].2014r., a stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron w związku z przejściem na emeryturę. W okresie zatrudnienia skarżący wykonywał pracę jako: aparatowy nawozów saletrzanych, aparatowy produkcji nawozów sztucznych, samodzielny referent ds. sterowania produkcją, starszy sterowniczy, dyspozytor zmiany zakładu, dyspozytor zmiany przedsiębiorstwa, dyspozytor przedsiębiorstwa. Dla potwierdzenia wykonywania pracy w warunkach szczególnych dokument ten (pkt 8) odsyła do świadectwa pracy z dnia [...].10.2010r., z którego wynika wykonywanie pracy w warunkach szczególnych w okresie od [...] 1970r. do [...] 1998r. z opisem oraz odesłaniem do wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 7 z dnia 7.07.1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach prac resortu przemysłu chemicznego i lekkiego.

Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej I stopnia. Jednocześnie przepisy rozporządzenia wprowadzają obowiązek dokonania zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej na specjalnym formularzu (§ 4 ust. 3). Wymóg ten wynika z potrzeby określenia granic sprawy, tj. ustalenia, czy w zgłoszeniu wskazano schorzenie znajdujące się w wykazie chorób zawodowych.

Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2004r. Nr 125, poz. 1317 z późn.zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 (§ 5 ust. 1). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, jednostką orzeczniczą I stopnia, jest poradnia chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy. Nie wynika z akt sprawy aby zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej nastąpiło w dacie kiedy skarżący pozostawał jeszcze pracownikiem, zatem nie miała miejsca sytuacja, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia.

Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1).

W myśl § 6 ust. 2 rozporządzenia narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do:

1) czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego (...);

4) czynników o działaniu rakotwórczym - substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizacje nowotworu i okres latencji;

Ocenę narażenia zawodowego przeprowadza (ust. 3):

1) w związku z podejrzeniem choroby zawodowej - lekarz, który sprawuje profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie;

2) w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej - lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2 i 3;

3) w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - właściwy państwowy inspektor sanitarny.

Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do podmiotów określonych w § 6 ust. 5

Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

W świetle wyżej wskazanych przepisów, wydając decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej mają na względzie, czy spełnionych zostało kilka pozytywnych elementów jednocześnie, tj. rozpoznana choroba musi znaleźć się w wykazie chorób zawodowych i musi być stwierdzona orzeczeniem lekarskim rozpoznającym chorobę zawodową, a wyniki oceny warunków pracy pozwalać na stwierdzenie bezpośrednie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że spowodowana została narażeniem zawodowym. Brak jednego z tych elementów uzasadnia wydanie decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Przepisy zawarte w § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, stanowią, że:

- decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (ust. 1).

- jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (ust. 2).

Nader istotna w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia choroby zawodowej jest zatem prawidłowość przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego konkretnego pracownika lub byłego pracownika. W kontekście ww. przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz wymogów wynikających z art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przede wszystkim organy Inspekcji Sanitarnej winny podjąć wszelkie niezbędne czynności celem ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności, którą mogą mieć znaczenia dla oceny narażenia zawodowego skarżącego w trakcie jego ponad 40 letniego zatrudnienia w zakładach chemicznych. Nie jest w tym zakresie wystarczające ogólnikowe zwrócenie się do zakładu pracy o informacje, gdy brak stosownej analizy i wyjaśnienia konkretnie czy i jakie procedury, procesy produkcyjne, okoliczności warunki pracy i związane z nimi narażenie na określone konkretnie substancje i czynniki rakotwórcze występowały w toku pracy rozpoczętej w 1970r. Organy administracji w niniejszej sprawie nie uczyniły zadość tym obowiązkom, co może mieć znaczenie dla dalszej oceny także przez jednostki orzecznicze. Zasadnie w odwołaniu oraz skardze podnoszono szereg wątpliwości związanych z faktycznym narażeniem zawodowym skarżącego, które nie zostały w toku postępowania administracyjnego wyjaśnione.

Podkreślenia wymaga, iż w myśl § 6 ust. 2 pkt 1 i 4 rozporządzenia przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego, w zależności od rodzaju narażenia uwzględnia się inne okoliczności i elementy dla czynników chemicznych i fizycznych (rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego), a inne dla czynników o działaniu rakotwórczym (substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizacje nowotworu i okres latencji).

W ocenie sądu w niniejszej sprawie nie dokonano stosownej dla możliwości zweryfikowania rzeczywistego narażenia zawodowego skarżącego oceny czynników, substancji chemicznych, mieszanin, procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, nie odniesiono tych ustaleń w jakikolwiek sposób do stwierdzonego nowotworu płuca i okresu jego latencji. W szczególności nie wynika z analizy akt sprawy aby organ zweryfikował w tym aspekcie wszystkie substancje chemiczne, mieszaniny, procesy technologiczne występujące w środowisku pracy skarżącego od 1970 r., ich stężenie, lub chociażby okres narażenia na ich działanie).

Zwrócić należy uwagę, iż w karcie oceny narażenia zawodowego jedynie zbiorczo określono okres zatrudnienia ([...].1970r. – [...].2014r.), i ogólnikowo charakterystykę narażenia jako "czynniki chemiczne". Nie odnosi się to zatem bezpośrednio do katalogu czynników o działaniu rakotwórczym (tj. substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w stosownych przepisach), których sporządzający ocenę narażenia zawodowego w tabeli nie zidentyfikował, nie ustalił okresu narażenia skarżącego na każdy z nich. Ocena narażenia zawodowego skarżącego nie uwzględnia w dostateczny i jednoznaczny sposób także i tej okoliczności, która pośrednio wynika z akt sprawy, że w okresie od [...].1970r. do [...].1975r. oraz od [...].1975r. do [...].1998r. wykonywał on w pełnym wymiarze czasu pracę (aparatowy nawozów saletrzanych, aparatowy produkcji nawozów sztucznych, starszy sterowniczy, dyspozytor zmiany) uznawaną za wykonywaną w warunkach szczególnych wg wykazu A, działu IV poz. 8 (tj. w chemii produkcja nawozów sztucznych oraz innych wyrobów chemicznych otrzymywanych na tej samej bazie co nawozy sztuczne) i działu XIV poz. 24 (prace różne: kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie) załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.), w zw. z wykazami stanowiącymi załącznik do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 7 z dnia 7 lipca 1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego. Organ winien zatem jednoznacznie ustalić czy i jakie konkretnie czynniki, substancje szkodliwe, bądź procesy technologiczne w których dochodzi do uwalniania substancji, preparatów lub czynników o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym występowały już wówczas w środowisku pracy skarżącego.

Zwrócić należy uwagę, iż niedostateczne są stwierdzenia organów poprzestające na wskazaniu, że bark jest badań i pomiarów w zakresie czynników chemicznych na zajmowanych stanowiskach przez skarżącego, budzi uzasadnione wątpliwości i nie zostało wyjaśnione konsekwentne twierdzenie skarżącego dotyczące bliskości i wieloletniej emisji czynników o działaniu rakotwórczym na jego środowisko pracy także jako dyspozytora z uwagi na usytuowanie pomieszczeń biurowych (dyspozytorni) w pobliżu elementów instalacji związanej z procesem w którym dochodzi do uwalniania substancji o działaniu rakotwórczym bądź mutagennym. Może mieć to znaczenie uwzględniając okoliczność stwierdzonego występowania w środowisku pracy tego typu substancji chociażby związanych z produkcją chlorku winylu, tetrachloroetylenu, 1,2-dwuchloroetanu, które są umieszczone w wykazie substancji o działaniu rakotwórczym (obecnie zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy)

Może to rodzić uzasadnione pytanie o rzetelność przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego w przypadku R. J., tym bardziej, że zgłaszanych w toku postępowania przez skarżącego wątpliwości w zakresie prawidłowości sporządzonej w sprawie oceny narażenia zawodowego, organy nie wyjaśniły w taki sposób, aby możliwe było na tej podstawie dokonanie stosownego ustalenia narażenia zawodowego skarżącego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej którą zgłosił – nowotworu wywołanego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi.

W szczególności zweryfikowania i uzupełnienia postępowania wyjaśniającego z udziałem byłego pracodawcy wymagają wszelkie podnoszone już odwołaniu i rozwinięte w skardze okoliczności związane z możliwym oddziaływaniem czynników i substancji rakotwórczych w środowisku pracy skarżącego w pomieszczeniach dyspozytorni, w których jak twierdzi skarżący do 1983 r. był narażony na znaczne stężenia takich substancji jak chlorek winylu związanych z produkcją PCV. Jak wywodzi od 1990r. biuro dyspozytora przeniesiono do budynku otoczonego z dwóch stron instalacją produkującą chlorek winylu, rozpuszczalniki, spalarnia odpadów chloro-organicznych stałych, ciekłych i gazowych. Najbliższymi aparatami były odległe o ok. 30 m od okien 4 zbiorniki wypełnione chlorkiem winylu o łącznej pojemności 1000 ton. Wskazać przyjdzie, iż sama tylko okoliczność braku w ówczesnym czasie badań stężeń substancji szkodliwych w tych pomieszczeniach nie uniemożliwia dążenia do ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności innymi środkami dowodowymi. Nie można z pewnością pominąć koniecznej weryfikacji przykładowo podnoszonej w skardze okoliczności przeprowadzenia badań stężeń substancji szkodliwych na tym terenie (w budynku i m.in. dyspozytorni) już po zgłoszeniu przez skarżącego podejrzenia choroby zawodowej – w 2016r., czego efektem, zdaniem skarżącego było szybkie opróżnienie budynku z pracowników biurowych jeszcze w 2016r., natomiast dyspozytornię ewakuowano po dobudowaniu nowych pomieszczeń w odległości około 2 km. od poprzedniej siedziby.

Podkreślenia wymaga, że formularz oceny narażenia zawodowego jest jednym z podstawowych dokumentów, w oparciu o który uprawniony lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Brak narażenia zawodowego w zasadzie eliminuje a priori możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, nawet jeżeli jednostka chorobowa zdiagnozowana u pracownika odpowiada jednej z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia. Dlatego niezwykle istotnym jest rzetelne przeprowadzenie postępowania w zakresie określenia wszystkich czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, do czego zobowiązany był w tym przypadku właściwy państwowy inspektor sanitarny na podstawie powołanego już wyżej § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym (tak jak w tym przypadku) – wszystkie substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy oraz pierwotną lokalizacje nowotworu i okres latencji (§ 6 ust. 1 pkt 4). Dopiero na podstawie prawidłowo sporządzonej oceny narażenia zawodowego, wyników badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika oraz dokumentacji przebiegu zatrudnienia, uprawniony lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia.

W niniejszej sprawie, zasadne okazały się zarzuty skargi, iż ocena narażenia zawodowego została przeprowadzona z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z § 8 ust. 2 in fine rozporządzenia poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego przez uprawniony do tego organ sanitarny, uwzględniającej treść § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Stwierdzone uchybienia proceduralne organów mające istotny wpływ na wynik sprawy, skutkują uchyleniem zaskarżonej decyzji obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Niezależnie od nieprawidłowo i nierzetelnie sporządzonej oceny narażenia zawodowego skarżącego, w powyższej sprawie organy Inspekcji Sanitarnej wydały decyzje przedwcześnie także z tego powodu, że oparły się na orzeczeniach lekarskich, których nie poddały stosownej ocenie w zakresie ich kompleksowości, jasności, i wartości dowodowej niezbędnej dla orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia.

Uzasadnione wątpliwości skarżącego budzi bowiem także oparcie zaskarżonej decyzji na orzeczeniach lekarskich jednostek orzeczniczych I i II stopnia, które w jego ocenie pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, który ponadto nie został przez organ należycie rozpatrzony. Nie zostało w nich wyjaśnione z jakich przyczyn i przesłanek uznano, że stwierdzony u skarżącego rak płuca (gruczolakorak) nie ma pochodzenia zawodowego, w tym związanego z rakotwórczym oddziaływaniem chlorku winylu uznanego za rakotwórczy dla ludzi (grupa 1 lub 1A). Skarżący podkreślił, że w wykazie chorób zawodowych poz. 17.1 nie przedstawiono wyjątków dla substancji rakotwórczych, w związku z tym każdy związek oznaczony kat. 1, 1A jest rakotwórczy dla dróg oddechowych. Skarżący podniósł, że według światowych publikacji i badan nad rakiem, przypisuje się chlorkowi winylu umiejscowienie nowotworu: wątroba, płuca, mózg, układ krwiotwórczy, układ limfatyczny, wielu naukowców stwierdza silne oddziaływanie chlorku winylu np. na raka płuc.

Jak trafnie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, orzeczenia jednostek właściwych do rozpoznania choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego, są dowodem w sprawie i podlegają ocenie jak każdy inny dowód. Z racji tego, że orzeczenie jest dowodem specyficznym, bowiem do jego sporządzenia wymagane są wiadomości specjalne, nie ulega wątpliwości, że organ dokonując oceny takiego dowodu nie może wkraczać w jego merytoryczną zawartość w tym sensie, że nie może kwestionować stanowiska wyrażonego przez biegłego z punktu widzenia jego poprawności. W tym znaczeniu organ jest stanowiskiem wyrażonym w opinii związany. Nie oznacza to jednak, że organ zmuszony jest do bezkrytycznego przyjęcia tez opinii w sytuacji, gdy pozostają one w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym, bądź gdy opinia nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości.

W kontrolowanej sprawie skarżący konsekwentnie starał się wykazać, że przez wiele lat wykonywał pracę w warunkach sprzyjających rozwojowi choroby nowotworowej płuc w narażeniu na substancje uznane w obowiązujących przepisach prawa za rakotwórcze, w szczególności chlorek winylu. Podkreślał także, że sam fakt palenia tytuniu, który nie jest jedyną znaną przyczyną zachorowania na raka płuc nie wyklucza uznania jego choroby za chorobę zawodową, w sytuacji gdy w środowisku pracy występowało narażenia na oddziaływanie substancji uznanych za rakotwórcze dla ludzi.

Stanowisko to zasadniczo należy podzielić, aczkolwiek Sąd podobnie jak organy nie posiada wiedzy specjalnej naukowej i lekarskiej, umożliwiającej zgodnie z obowiązującymi przepisami orzeczenie, czy w tym przypadku zachodzą lub nie przesłanki do stwierdzenia że choroba zdiagnozowana u skarżącego - rak płuc, uwzględniając zarówno narażenie zawodowe w środowisku pracy, jak również fakt palenia tytoniu – może być i z jakich konkretnie przyczyn, uznany za chorobę o etiologii zawodowej bądź pozazawodowej.

W niniejszej sprawie szczególnego podkreślenia wymaga, iż uzasadnienie orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu (jednostki orzeczniczej II stopnia), wydanego na skutek odwołania skarżącego i dokumentacji ogranicza się do czterech zdań. W pierwszym jednostka orzecznicza przychyla się do stanowiska wyrażonego w orzeczeniu I stopnia oraz opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, iż nie znaleziono podstaw "bezspornie lub z dużym prawdopodobieństwem związku z występującymi substancjami w środowisku pracy do rozpoznania choroby zawodowej". Dalej stwierdza, że: "saletra, chlor, amoniak, tlenki azotu, kwas azotowy, chlorowodór, nie wykazują działania rakotwórczego. Natomiast chlorek winylu, dwuchloroetan, tetrachloroetylen są w wykazie substancji mogących wywoływać nowotwory, lecz żaden z nich nie wywołuje nowotworu płuca. Rozpoznany gruczolak płuca u R. J. jest pochodzenia pozazawodowego, tym bardziej, że był palaczem papierosów, które są uznane jako czynnik rakotwórczy powodujący raka płuc."

Nie budzi wątpliwości, iż tak uzasadnione orzeczenie lekarskie, mające charakter opinii biegłego, nie może stanowić wystarczającej podstawy dla wydania decyzji administracyjnej rozstrzygającej o ustaleniu lub braku podstaw ustalenia choroby zawodowej. Po otrzymaniu takiej treści orzeczenia, uwzględniając treść przepisów rozporządzenia oraz definicję choroby zawodowej organ sanitarny winien zwrócić się do instytucji orzeczniczej o wyjaśnienie wątpliwości i uszczegółowienie zajętego stanowiska w sposób umożliwiający dokonanie oceny jego rzetelności, jednoznaczności, prawidłowości – zatem wartości dowodowej da ustalenia zasadniczej okoliczności w sprawie. W tak nader lakonicznym uzasadnieniu orzeczenia, co zasadnie podnosi skarżący sporna i wątpliwa jest chociażby rozpoznana choroba "gruczolak płuca" zamiast "gruczolakorak". Przyjmując nawet, iż jest to jedynie oczywista omyłka pisarska, bowiem nie kwestionowano, że u skarżącego zdiagnozowano nowotwór złośliwy – rak płuca, brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia co do etiologii tego typu nowotworu, okresu jego latencji, wynikającej z wiedzy medycznej i dostępnych publikacji źródeł pochodzenia, w tym także wpływu palenia papierosów. Co najważniejsze brak nie wyjaśniono w jakikolwiek sposób podstaw do kategorycznego stwierdzenia, że żadna ze wskazanych substancji rakotwórczych występujących w środowisku pracy – nie wywołuje nowotworu płuca. Takie orzeczenie, zdaniem sądu, nie może zostać zaakceptowane jako prawidłowe orzeczenie lekarskie, o którym mowa w przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Z pewnością nie nosi ono cech opinii biegłego poddającej się ocenie pracownika, którego dotyczy (byłego pracownika) organów oraz sądu administracyjnego.

Kwestia rozbieżności pomiędzy treścią orzeczenia o nierozpoznaniu choroby zawodowej, a zarzutami odwołania i przedłożonymi wraz z odwołaniem publikacjami naukowymi, z których w ocenie skarżącego można wyprowadzić odmienne wnioski w przedmiocie wpływu narażenia zawodowego na chlorek winylu na powstanie raka płuc, również nie została wyjaśniona. Organ, w związku z podnoszonymi przez skarżącego zarzutami w stosunku do opinii zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu pismem z [...] maja 2018r. jednak nie wskazał w jakim zakresie opinia jest niejasna, niedostatecznie wyjaśniona a jedynie powołał się na treść odwołania, i skrótowo wskazał wniosek z oceny narażenia zawodowego. Organ zwrócił się wyłącznie o "ustosunkowanie się do zapisów" w załączonej dokumentacji oraz wskazanie czy chlorek winylu występujący w środowisku pracy mógł przyczynić się do powstania u R. J. raka płuc.

Zważyć przyjdzie, iż Instytut nie udzielił wyjaśnień nawet w tak określonym zakresie, nie odniósł się do kwestii spornych, wskazując jedynie (pismo z [...].06.2018r.), iż opinię w tej sprawie wydał IMP w Łodzi, który jest wiodącym ośrodkiem w sprawie nowotworów przemysłowych, a załączony artykuł jest pracą poglądową i nie może być traktowany jako podstawa do rozpoznania choroby zawodowej.

To stanowisko z pewnością nie może być uznane za zadawalające i wiążące w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia choroby zawodowej. Skoro bowiem z materiału dowodowego wynika, że skarżący wykonywał pracę w narażeniu zawodowym na określone czynniki rakotwórcze dla ludzi i zdiagnozowano u niego raka płuca, nie ulega wątpliwości że wszystkie okoliczności związane z warunkami, natężeniem, czasem i latencją nowotworu, które mogły przyczynić się do rozwoju choroby winny być wzięte pod uwagę i szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu orzeczeń lekarskich. Z pewnością istota orzeczeń lekarskich jednostek I i II stopnia nie może się też ograniczać do jedynie powielania opinii innego Instytutu, która może być opinią pomocniczą lecz nie zastępuje konieczności orzeczenia i jego uzasadnienia przez właściwe w sprawie jednostki. Nadto w niniejszej sprawie Instytut w Sosnowcu wobec treści odwołania powinien dokonać ponownej weryfikacji zgromadzonego materiału dowodowego, karty oceny narażenia zawodowego i szczególnie wnikliwie uzasadnić swe stanowisko w zakresie braku podstaw do stwierdzenia, że żadna z rakotwórczych substancji, występujących w środowisku pracy skarżącego nie mogła wywołać przedmiotowego raka płuca, odnosząc się fachowo merytorycznie do przedstawionych przy odwołaniu publikacji oraz wskazując w oparciu o jakie aktualne publikacje, wyniki badań epidemiologicznych Instytut wywodzi, że konkretnie w przypadku skarżącego nie doszło do rozwoju choroby zawodowej. Rzeczą Instytutu powinno być bowiem ustalenie, czy w odniesieniu do konkretnej osoby, w oparciu o wyniki badań i okoliczności sprawy istnieją podstawy do rozpoznania choroby zawodowej.

Podkreślenia wymaga, że orzeczenie ma doniosłe znaczenie w sprawach o ustalenie choroby zawodowej, od jego treści bowiem uzależniona jest treść rozstrzygnięcia, które niesie skutki dla strony postępowania. Stąd prowadzone postępowanie powinno prowadzić do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, zwłaszcza w sytuacji, gdy jak w niniejszej sprawie, strona odwołuje się do publikacji naukowych i naprowadza dowody, z których wynika w jakich warunkach świadczyła pracę.

Należy wskazać, iż zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno zawierać ocenę zgromadzonych dowodów i organ powinien w jasny i wiarygodny sposób wyjaśnić z jakich względów niektóre z dowodów uznał za wartościowe i mające znaczenie w sprawie, a którym i z jakich względów wiarygodności odmówił. Niewątpliwie dowód z opinii Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, oraz orzeczenia Instytutu w Sosnowcu jako sporządzone przez podmioty posiadające wiadomości specjalne mają szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia, jednak musi on być oceniany w zestawieniu z całokształtem materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w sytuacji, gdy materiał ten został uzupełniony o istotne informacje, istniały podstawy do zwrócenia się do Instytutu o uzupełnienie opinii, w szczególności w odniesieniu do tych nowych dowodów.

W ocenie sądu tezie postawionej w orzeczeniach lekarskich wydanych w tej sprawie nie można przypisać cech zindywidualizowanej oceny, opartej na badaniu konkretnej osoby w kontekście stwierdzonego u niej schorzenia i wykonywanej pracy zawodowej. Rzeczą lekarza i jednostki orzeczniczej jest bowiem odniesienie posiadanych wiadomości specjalnych do konkretnego zindywidualizowanego przypadku i ustalonych w sprawie okoliczności. Przyjęcie przeciwnego stanowiska prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdym przypadku rozwoju raka płuca u osoby, która paliła papierosy (niezależnie od ilości i czasookresu, co nawet nie zostało w sprawie ustalone), niezależnie od tego czy byłą narażona na działanie środków, czynników rakotwórczych i mutagennych w środowisku pracy stwierdzenie choroby zawodowej jest niemożliwe, co stawiałoby pod znakiem zapytania celowość wykonywania jakichkolwiek badań w tym kierunku jak i analizy oceny narażenia zawodowego takiej osoby.

Orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do złożonej przez stronę dokumentacji lekarskiej. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza gdy wynikają z nich odmienne oceny.

Wobec wykazanych wyżej naruszeń prawa procesowego, a co za tym idzie konieczności wyjaśnienia przez organ sanitarny istotnych w sprawie okoliczności wpływających na ocenę narażenia zawodowego R. J., uwzględniającą wszystkie czynniki o działaniu rakotwórczym w środowisku, w którym wykonywał pracę, zawarte w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego uznać należy za przedwczesne. Prawidłowość zastosowania tych przepisów można będzie ocenić dopiero po wyeliminowaniu opisanych wyżej uchybień i dokonaniu przez organ prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego oraz po rzetelnie przeprowadzonej ocenie narażenia zawodowego, wyjaśniającej wszystkie pojawiające się wątpliwości.

Rozpoznając sprawę ponownie organ sanitarny wyda stosowne rozstrzygnięcie, eliminując dotychczasowe naruszenia prawa procesowego i mając na względzie ocenę prawną i wskazania wyżej przedstawione.

Z tych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 265).