Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 779/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 par. 1 pkt 9, art. 34 par. 4, art. 33 pkt 6 i 8, art. 67 par. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), SO del. Monika Kazubińska-Kręcisz, Protokolant specjalista Marta Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu w sprawie złożonych zarzutów na postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...], II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz A. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia A. M. (zobowiązany, skarżący), na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 ze zm. – k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2012.1015 ze zm. – u.p.e.a.), uchylił w całości postanowienie Dyrektora Izby Celnej (organ egzekucyjny) z dnia 3 kwietnia 2014 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów zobowiązanego w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminowi i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt postępowania egzekucyjnego wynika, że Dyrektor Izby Celnej prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...], W-[...], W-[...]. Tytułami tymi objęto niezapłacony podatek akcyzowy za poszczególne miesiące 2003 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Zawiadomieniem z dnia 8 grudnia 2004 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego we Wschodnim Banku Cukrownictwa. Odpis tego zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu 13 grudnia 2004 r. Następnie w celu wyegzekwowania należności wymienionych w pozycji 1 i 2 tytułu wykonawczego nr [...]organ egzekucyjny w dniu 24 lutego 2014 r. dokonał zajęcia samochodu osobowego Skoda [..] nr rej.[...]. Zajęcie to zostało udokumentowane stosownym protokołem. W dniu 5 marca 2014 r. do Dyrektora Izby Celnej wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia 3 marca 2014 r., uzupełnione pismem z dnia 19 marca 2014 r., a w nich, odnosząc się do zajęcia samochodu osobowego marki Skoda[...], zobowiązany zawarł zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Następnie Dyrektor Izby Celnej wydał postanowienie z dnia 3 kwietnia 2014 r., mocą którego oddalił zarzuty zobowiązanego z uwagi na złożenie ich z uchybieniem terminowi.

Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego. Jego zdaniem, bezpodstawne jest twierdzenie, iż uchybił terminowi do wniesienia zarzutów. Organ egzekucyjny, w ocenie zobowiązanego, nie uwzględnił bowiem treści art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. Pominął, że zarzuty dotyczą zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, którego to zarzutu nie mógł złożyć bezpośrednio po dacie doręczenia tytułu wykonawczego. Zajęcie samochodu zostało przecież dokonane znacznie później.

W rezultacie rozpoznania zażalenia zobowiązanego organ wyjaśnił, że postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r., oddalające zarzuty zobowiązanego, podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego, aczkolwiek z innych powodów niż przedstawione w zażaleniu. Organ motywował, że zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Stosownie zaś do art. 34 § 4 ww. ustawy, organ egzekucyjny (...) wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem organu, trafna jest więc ocena organu egzekucyjnego, w myśl której w przypadku tytułów wykonawczych nr:[...], [...], [...] zarzuty zostały wniesione po terminie, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że zobowiązany nie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Należy zatem przyjąć, jak to podsumowywał organ, że uchybienie terminowi do złożenia zarzutów i brak wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia powoduje bezskuteczność czynności ich zgłoszenia przez zobowiązanego.

Organ nie podzielił jednak stanowiska organu egzekucyjnego, aby stwierdzenie uchybienia terminowi do złożenia zarzutów mogło być wynikiem merytorycznego ich rozpoznania. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., który w związku z art. 18 u.p.e.a. znajduje w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

W dalszej kolejności organ stwierdzał, że wydanie postanowienia przez organ pierwszej instancji (egzekucyjny) z naruszeniem przepisów postępowania, nie może być sanowane w postępowaniu drugiej instancji (zażaleniowym), bowiem dochodziłoby wówczas do naruszenia zawartej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie organu, w której zarzucił naruszenie art. 67 § 4 pkt 3 i art. 33 pkt 6 i 8, art. 34 § 4, art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że zobowiązanemu nie przysługuje prawo do zaskarżenia środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu ruchomości, w postaci zgłoszenia zarzutów. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi podkreślał, że z art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. wynika jednoznacznie, że zobowiązany jest uprawniony do złożenia zarzutów na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia ruchomości. Jednocześnie, zdaniem zobowiązanego, nie można zasadnie przyjąć, że takie zarzuty mogą zostać skutecznie złożone wyłącznie w terminie liczonym od doręczenia tytułu wykonawczego. Zauważał, że zajęcie ruchomości może zostać dokonane znacznie później niż doręczenie odpisu tytułu wykonawczego. Gdyby przyjąć tok argumentacji organu, zobowiązany w istocie nie mógłby skorzystać z ochrony, jaką dają mu zarzuty złożone na podstawie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., jeśli czynność zajęcia ruchomości byłaby dokonywana nie w początkowym stadium egzekucji, ale znacznie później. Taki wniosek nie wynika zaś z treści art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. W ocenie zobowiązanego, jest on uprawniony do skorzystania z zarzutów na zasadzie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. na każdym etapie egzekucji, a czas na ich złożenie zależy wyłącznie od momentu, w którym dokonano zajęcia ruchomości i powiadomiono o nim zobowiązanego. W konsekwencji, w przekonaniu skarżącego, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. - może zostać złożony w terminie liczonym od dnia zawiadomienia go o dokonaniu spornego zajęcia ruchomości.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty, przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż objęte nią postanowienie, jak też postanowienie organu egzekucyjnego, nie odpowiadają prawu.

Przede wszystkim trzeba zgodzić się ze skarżącym, że stosownie do treści art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. w przypadku dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia ruchomości, zobowiązany ma prawo złożyć zarzuty. Zgodnie z ww. unormowaniem w protokole zajęcia ruchomości m.in. powinno zostać zawarte pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu prawie zaskarżenia w postaci zgłoszenia zarzutów. Wymaga przy tym odnotowania, że ustawodawca nie unormował w sposób odrębny, dla celów stosowania art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., podstaw zgłoszenia takich zarzutów ani też trybu w jakim należy je rozpatrzeć.

W ocenie sądu, termin na złożenie zarzutów, o których stanowi art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., skierowanych przeciwko zajęciu ruchomości, należy liczyć od daty zawiadomienia zobowiązanego o dokonaniu tej czynności. Jeśli w protokole zajęcia ruchomości zostało zawarte prawidłowe pouczenie dla zobowiązanego o przysługującym mu prawie do złożenia omawianych zarzutów, termin na ich złożenie należy liczyć od daty doręczenia zobowiązanemu odpisu tego protokołu. W następstwie dla skuteczności złożenia zarzutów na zasadzie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. nie ma znaczenia data doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego w sytuacji, w której zajęcie ruchomości zostaje dokonane przez organ egzekucyjny dużo później niż zobowiązany otrzymał tytuł wykonawczy, w dalszym toku egzekucji, a nie w jej fazie początkowej. Rzeczywiście należy zgodzić się ze skarżącym, że gdyby podzielić tok argumentacji organu, wówczas zobowiązany miałby prawo do złożenia zarzutów, o których stanowi art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., tylko wówczas, kiedy zajęcie ruchomości byłoby dokonywane jednocześnie ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a w dalszym toku egzekucji już nie. Zdaniem sądu, nie ma podstaw prawnych do takiego ograniczenia czasowego w stosowaniu art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., bowiem nie wynika ono z treści tego przepisu. Ponadto, gdyby przyjąć takie zapatrywanie, jakie prezentuje organ, to unormowanie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. byłoby zbędne. Wystarczyłyby bowiem regulacje prawne dotyczące zarzutów przewidziane w art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 i art. 34 u.p.e.a.

Podsumowując, dla prawa do złożenia zarzutów na zajęcie ruchomości, o których stanowi art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., dokonywanego w toku już zaawansowanej egzekucji, bez znaczenia pozostaje data doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W okolicznościach analizowanego postępowania egzekucyjnego stało się właśnie tak, że zobowiązanemu doręczono odpisy tytułów wykonawczych kilka lat wcześniej nim doszło do zajęcia ruchomości (samochodu osobowego), z którym to środkiem egzekucyjnym zobowiązany się nie zgadza. W ocenie sądu, trudno przyjąć, aby termin na zgłoszenie zarzutów w sprawie takiego zajęcia ruchomości zawsze należało liczyć od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, także wtedy, kiedy sporne zajęcie jest dokonywane klika lat po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego. Nie można tracić z pola widzenia, że przecież zobowiązany może otrzymać odpis tytułu wykonawczego, kiedy nawet jeszcze nie ma ruchomości, jaka w przyszłości, w dalszym toku egzekucji, zostanie zajęta przez organ egzekucyjny w celu realizacji tytułu czy tytułów wykonawczych. Ponadto, skoro w protokole zajęcia ruchomości powinno (w rozumieniu obowiązku spoczywającym na organie egzekucyjnym) zostać zawarte pouczenie dla zobowiązanego o przysługującym mu prawie do zaskarżenia zajęcia ruchomości poprzez złożenie zarzutów, to tym samym od momentu doręczenia zobowiązanemu odpisu tego protokołu można zasadnie liczyć termin na złożenie omawianych zarzutów z art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a.

W dalszej kolejności należy zatrzymać się na kwestii czy do zarzutów, o których stanowi art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. mają zastosowanie przepisy o zarzutach zawarte w art. 33 i art. 34 u.p.e.a., czy też w każdym z tych przypadków mamy do czynienia z zupełnie innymi zarzutami.

Zdaniem sądu, właściwe jest to pierwsze zapatrywanie, w myśl którego zarzuty, unormowane w art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. należy oceniać i rozpatrywać przy uwzględnieniu uregulowań zawartych w art. 33 i 34 u.p.e.a. Jednak trzeba też wyraźnie zaznaczyć, że nie wszystkie podstawy zarzutów, wymienione w art. 33 § 1 pkt 1 do 10 u.p.e.a., będą mogły skutecznie zostać powołane w zarzutach wnoszonych na zasadzie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., ale jedyne te, które będą adekwatne do etapu egzekucji, na którym dokonane zostało sporne zajęcie ruchomości. Natomiast jakie konkretnie okoliczności zobowiązany jest uprawniony kwestionować na zasadzie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., w okolicznościach analizowanej sprawy egzekucyjnej, ocena należy w pierwszej kolejności do organu egzekucyjnego, jeśli dojdzie do merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia zarzutów zobowiązanego. W okolicznościach każdego konkretnego postępowania egzekucyjnego organ je prowadzący musi bowiem zawsze rozważyć jaki może być zakres zarzutów z art. 67 § 4 pkt 3 w powiązaniu z art. 33 § 1 u.p.e.a., stosownie do etapu postępowania egzekucyjnego i prowadzonej w jego ramach egzekucji. Aktualnie, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, sąd nie jest uprawniony do zastępowania w pierwszej kolejności organu egzekucyjnego w zakresie oceny z jakimi okolicznościami faktycznymi i prawnymi zobowiązany może polemizować w ramach zarzutów, złożonych na zasadzie art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. w tym konkretnym postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie sądu, przy analizie charakteru zarzutów z art. 33 u.p.e.a. w porównaniu z istotą tych z art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a., wymaga podkreślenia znaczenie dyrektywy konsekwencji terminologicznej, w obrębie wykładni językowej (zakazu wykładni homonimicznej). Z treści tej dyrektywy wynika reguła, aby na gruncie tego samego aktu prawnego tym samym zwrotom nie nadawać rożnych znaczeń. W omawianej kwestii trzeba też odwołać się do wskazówek Trybunału Konstytucyjnego, w myśl których, jeśli ustawodawca chce tym samym wyrażeniom nadać różne znaczenie, powinien to wyraźnie zaznaczyć w tekście prawnym (por. szerzej L. Morawski, Zasady wykładni prawa, TNOiK Toruń 2010, s. 119 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo). Powyższa dyrektywa, w ramach wykładni językowej, w okolicznościach analizowanej sprawy, prowadzi do wniosku, że ustawodawca w treści u.p.e.a. nie nazywa w ten sam sposób, a więc zarzutami, różnych środków zaskarżenia. Wobec tego zarzuty z art. 33 i art. 34 oraz te z art. 67 § 4 pkt 3 rozważanej ustawy egzekucyjnej należy postrzegać jako jeden środek zaskarżenia, o tym samym charakterze, rozpoznawany na takich samych zasadach, oparty o te same podstawy, chociaż, jak to zastało powiedziane wyżej, zakres podstaw zarzutów ulega zmianie w zależności do etapu postępowania egzekucyjnego, a w jego toku od stopnia zaawansowania egzekucji.

Powyższe wnioski, wyprowadzone według reguł dotyczących wykładni językowej, wspiera rezultat wykładani systemowej wewnętrznej. Trzeba bowiem mieć w polu widzenia, że dla zarzutów z art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a. ustawodawca nie przewidział odrębnych zasad odnośnie trybu ich rozpatrywania i sposobu rozstrzygnięcia. Oznacza to, że, w ocenie ustawodawcy, skoro kwestie te zostały już uregulowane wcześniej w u.p.e.a. - art. 33, art. 34 u.p.e.a. - w konsekwencji nie było potrzeby ponownej regulacji tej samej materii dla zarzutów z art. 67 § 4 pkt 3 u.p.e.a.

W tych okolicznościach nie można zgodzić się z organem, aby termin do złożenia zarzutów na zajęcie ruchomości należało liczyć od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W ocenie sądu, jest to stanowisko niezgodne z prawem, jak to zostało przedstawione wyżej.

W dalszym postępowaniu organ egzekucyjny będzie zobowiązany w pierwszej kolejności do prawidłowego (wszechstronnego i wnikliwego) rozważenia oraz ustalenia terminowości i formalnej poprawności zarzutów zobowiązanego, a jeśli wynik tego wstępnego badania zarzutów okaże się pozytywny dla zobowiązanego, to następnie, stosownie do okoliczności, również obowiązkiem organu egzekucyjnego będzie prawidłowe rozstrzygnięcie zarzutów. Obecnie jednak sąd nie przesądza przyszłego wyniku sprawy wywołanej zarzutami zobowiązanego, stwierdzając wyłącznie, że termin do ich wniesienia nie może być zasadnie liczony od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Dodatkowo organ egzekucyjny powinien (w rozumieniu obowiązku) przeanalizować czy żądania zgłoszone przez zobowiązanego pod tytułem zarzutów wszystkie powinny być rozpatrzone właśnie w trybie przewidzianym dla zarzutów, czy też prawidłowo należy je zakwalifikować i rozpoznać w innym trybie, jako np. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Rzecz wymaga od organu egzekucyjnego stosownej analizy i wniosków, a na tej podstawie prawnego stanowiska, co, jak dotąd, zostało całkowicie zaniechane.

Z tych powodów zaskarżone postanowienia podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przy zastosowaniu art. 135 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012 .270 ze zm.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy.