Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1688/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... maja 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata B. F., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ... zł (...złotych ... groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (... złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł (... złotych ... groszy).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia ... grudnia 2011 r. M. P. (zwany dalej: skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział ... w W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. W jego uzasadnieniu nawiązał do poprzednio złożonego wniosku w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i dodatkowo oświadczył, iż nie jest właścicielem jakichkolwiek gruntów czy nieruchomości. Posiadany samochód marki C. przedstawia jedynie wartość użytkową i służy skarżącemu jako środek lokomocji, z uwagi na ograniczone zdolności samodzielnego poruszania się. Wyjaśnił również, iż zawiesił działalność gospodarczą bowiem jej likwidacja pociąga za sobą znaczne koszty m.in. utylizacji elementów i wyrobów elektrycznych.

Rozpatrując powyższy wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... marca 2012 r. nr 236 wydaną m.in. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.); dalej również: u.s.u.s. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W pierwszej części uzasadnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego ustalił, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe w wynajętym mieszkaniu położonym przy ul. [...] w W. Aktualnie toczy się wobec skarżącego postępowanie sądowe w sprawie przyznania mu świadczenia rentowego. Jego koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego tj. czynsz, ogrzewanie, woda, wywóz nieczystości oraz wydatki związane z leczeniem wynoszą ok. ... zł miesięcznie. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których uzyskuje dochód ok. ... zł miesięcznie. W okresie od ... r. do ...pobrał zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej z Ośrodka Pomocy Społecznej [...] w łącznej wysokości ... zł. W miesiącach ... r. i ... pobrał zasiłek celowy na zakup środków higienicznych w wysokości 100 zł, a obecnie pobiera zasiłek stały z w/w Ośrodka w wysokości ... zł miesięcznie. Cierpi na [...]. Na skutek pobicia w 2005 r. doznał poważnych obrażeń ciała, które spotęgowało uczestnictwo skarżącego w wypadku drogowym w 2008 r.

Po przytoczeniu treści art. 28 u.s.u.s., w myśl którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych.

W tym kontekście ZUS zwrócił uwagę na pobieranie przez skarżącego stałego zasiłku z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości ... zł przyznanego do ....06.2013 r., uzyskiwanie dochodu z prac dorywczych oraz nie stwierdzenie przez komornika sądowego ani Naczelnika Urzędu Skarbowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie ZUS dolegliwości skarżącego nie pozbawiają go w sposób całkowity możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek, co potwierdza, zdaniem organu m.in. orzeczenie z dnia 29.06.2010 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż wskazane przez skarżącego okoliczności nie są, w świetle cytowanych przepisów, samoistną i wystarczającą podstawą do wydania pozytywnej decyzji.

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... maja 2012 r. nr ... wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2012 r.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz w pełni podzielił argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uznającą brak prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o powyżej cytowane przepisy art. 28 i 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ odwoławczy ponownie wskazał na prawo skarżącego do pobierania zasiłku z Ośrodka Pomocy Społecznej oraz uzyskiwanie dochodu z prac dorywczych w wysokości ok. ... zł miesięcznie. Ustalił również, iż skarżący nie jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr ... położonego przy ul. [...] w W. o powierzchni ... m2 bowiem w dniu ....07.2010 r. własność w/w lokalu została przeniesiona na ojca skarżącego, w zamian skarżący wstąpił w stosunek najmu do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami [...], lokalu mieszkalnego nr ... położonego przy ul. [...] w W. o powierzchni ... m2.

W ocenie ZUS, sytuacja zdrowotna skażonego nie pozbawia go całkowitej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Ponadto skarżący nie wykazał jakoby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Wyjaśniając publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ odwoławczy wyjaśnił, iż umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu. Umorzenie jest zatem nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych.

W piśmie z dnia ... lipca 2012 r., stanowiącym skargę na powyższą decyzję z dnia ... maja 2012 r., skarżący zarzucił organowi błędną ocenę stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że jest właścicielem mieszania oraz, że jest osobą zdolną do pracy. W ocenie skarżącego jego sytuacja materialna i zdrowotna przemawia za wystąpieniem przesłanek uzasadniających zastosowanie w sprawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności (...), zaś odmowa umorzenia wnioskowanych należności świadczy o naruszeniu "ważnego interesu, na który powołuje się ustawodawca.

Konkludując skarżący stwierdził, iż wydana przez organ decyzja jest dla niego "szkodliwa", a jej niekorzystne skutki mają również wpływ na działalność ZUS.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Oświadczył również, iż wydanie decyzji poprzedzone było wnikliwym przeanalizowaniem sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego na podstawie wskazanego art. 28 u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Sp9ołecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, a także mając na uwadze okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ, powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wykazał, iż w odniesieniu do skarżącego żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie została spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Dokonując z kolei analizy sprawy pod względem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ stwierdził, iż spłata należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków dla skarżącego. W ocenie Zakładu, wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zainteresowanej. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi jednak do wniosku, że jest to twierdzenie całkowicie pozbawione podstaw. Z akt sprawy wynika bowiem niezbicie, że skarżący uzyskuje dochód poniżej minimum socjalnego i to dochód pochodzący wyłącznie ze środków pomocowych państwa, tj. z zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej, nie posiada żadnych nieruchomości (zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym) oraz cennego majątku ruchomego (posiadany samochód osobowy przedstawia znikomą wartość, co przyznał sam organ) i korzysta ze zinstytucjonalizowanej pomocy społecznej, pobierając zasiłki celowe w OPS z przeznaczeniem na zakup żywności. Oznacza to, że skarżący, wbrew twierdzeniom organu, nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić elementarnych, minimalnych i niezbędnych potrzeb bytowych swoich i swojej rodziny, skoro musi sięgać do środków pomocowych państwa, aby uzyskać fundusze na tak podstawową kwestię jaką jest wyżywienie. W sytuacji gdy miesięczny dochód nie wystarcza na zaspokojenie miesięcznych kosztów wyżywienia i obowiązkowych opłat, na co wprost wskazuje okoliczność korzystania z pomocy OPS, trudno przyjąć, że pozwala on jednocześnie na opłacenie należności z tytułu zaległych składek. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r. o sygn. akt II GSK 1036/09, zgodnie z którym sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Dodatkowo wskazać należy, że skarżący jest stałym beneficjentem środków pomocowych od 2009 r., a zatem ta ciężka sytuacja materialna trwa już od dłuższego czasu i nie poprawia się. Stąd arbitralne twierdzenia organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że sytuacja w jakiej znalazł się skarżący nie ma, z uwagi na stan jego zdrowia, charakteru trwałego, pozbawione są jakichkolwiek logicznych i racjonalnych przesłanek, zwłaszcza że skarżący jest osobą schorowaną, po pobiciu, do którego doszło w 2005 r. oraz wypadku komunikacyjnym z 2008 r., pozostającą w ciągłym leczeniu, ze stwierdzonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, mogącą podjąć zatrudnienie jedynie w ograniczonym zakresie, tj. w warunkach pracy chronionej. Zaznaczyć przy tym należy, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036).

Obowiązek oceny aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego przy badaniu przesłanek z art. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powoduje nadto, że nie są istotne ani przyczyny powstania zaległości (zawinione lub subiektywnie niezawinione), ani też dochody jakie skarżący uzyskiwał w poprzednich latach.

Z kolei w sytuacji, gdy organ widział konieczność dalszego udokumentowania podnoszonych przez skarżącego okoliczności, winien wezwać go do doręczenia określonych dokumentów z pouczeniem o negatywnych konsekwencjach niezastosowania się do wezwania. Jak podnosi się w literaturze "z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., wynika jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa, jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy" (Komentarz do art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX, 2007, wyd. II). Oczywiście, zasada ta nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, ONSA 1984, z. 2, poz. 98). Jednakże organ prowadzący postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych powinien wezwać stronę do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, mimo że na niej spoczywa ciężar dowodowy, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (por.: wyroki NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, LEX nr 33414 oraz z dnia 23 września 1998 r., sygn. akt III SA 2792/97, LEX nr 44742). Jest to zatem sytuacja szczególnego rodzaju i należy stronę o tych ewentualnych konsekwencjach poinformować.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zaznaczyć należy, że organ rentowy w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji wystosował do skarżącego pismo z dnia ... kwietnia 2012 r., w którym wskazano jedynie ogólnikowo, że istnieje możliwość uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie wezwano jednak skarżącego o przedłożenie konkretnych dokumentów, czy podanie szczegółowych informacji w zakresie budzącego wątpliwości organu oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z ... maja 2011 r. Skoro zatem organ nie dysponował danymi pozwalającymi na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych, to winien wezwać go o podanie i udokumentowanie owych danych, ewentualnie pozyskać je z urzędu. Strona nie może bowiem domyślać się jakie informacje niezbędne są organowi do podjęcia rozstrzygnięcia. Dopiero w sytuacji milczenia strony lub odmowy udzielenia żądanych informacji, organ ma prawo wywodzić w tym zakresie negatywne skutki dla wnioskodawcy, o których zresztą należało go wcześniej pouczyć.

Stwierdzić na koniec należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314). O tym, że organ potraktował niniejszą sprawę bezrefleksyjnie, w sposób automatyczny, a nie zindywidualizowany, świadczy okoliczność, że w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji znalazło się stwierdzenie, iż spłata zadłużenia nie pozbawiłaby wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, pomimo ustaleń organu wskazujących, iż skarżący uzyskuje dochód poniżej minimum socjalnego.

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, a zdaniem orzekającego Sądu na gruncie niniejszej sprawy taka okoliczność miała miejsce, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia winien przekonać wnioskującą stronę, iż ta nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności, ale jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada, czego w zaskarżonej decyzji zabrakło. To ostatnie stwierdzenie jest o tyle istotne, że jak wskazano wyżej skarżący jest schorowany (po wypadku), nie pracuje, korzysta ze stałej pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych cennych ruchomości.

W sprawach dotyczących umorzenia konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (tak: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 130/12, LEX nr 1145285).

Trudno w wyżej opisanej sytuacji skarżącego doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych, czy takiego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności. Zresztą organ w zaskarżonej decyzji, uznając wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, że zobowiązany ma możliwość spłaty zadłużenia i na tej podstawie odmawiając umorzenia zaległości składkowych, także nie był w stanie wskazać z jakiego konkretnie majątku ruchomego, czy nieruchomego, albo z jakich dochodów skarżący miałby zaspokoić dług i jakie ma realne możliwości jego spłaty w tak drastycznym stanie finansów i zdrowia.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, należało, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.

O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.