Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1526/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 352 poz 9 art. 3 ust. 2, art. 3 ust. 7
law: Rozporządzenie Komisji UE nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej  do pomocy de minimis w sektorze rolnym.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 251/22 w sprawie ze skargi S. w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 17 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi na rzecz S. w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 251/22 po rozpoznaniu skargi S. w W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi (dalej: Dyrektor Łódzkiego OR ARiMR w Łodzi) z dnia 17 listopada 2020 roku nr 458/2020 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie powstały szkody w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rogowie (dalej: Kierownik BP ARiMR) z dnia 26 czerwca 2020 r. nr BP079.8110.614.2020.EP/DM; w pkt 2. zasądził od Dyrektora Łódzkiego OR ARiMR w Łodzi na rzecz strony skarżącej - S. w W. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł Dyrektor OR ARiMR w Łodzi. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz wniósł o zasądzenie od S. w W. na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, że nie wnosi o rozpoznane sprawy na rozprawie. Skarżący podtrzymał wniosek dowodowy zgłoszony w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w skardze kasacyjnej i wniósł, o dopuszczenie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. jako dowodu w sprawie pisma Komisji z dnia 09/11/2020 Ref. [...], którego kopię złożył, na dowód stanowiska Komisji co do interpretacji stosowanych w niniejszej sprawie przepisów Rozporządzenia 1408/2013.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 13v ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 z późn. zm., dalej: rozporządzenie z 27 stycznia 2015 r.) oraz art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.UE.L.2013.352.9, dalej: rozporządzenie nr 1408/2103) oraz art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2, dalej: Traktat) w zw. z art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18.12.2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE L 2013 Nr 352 str. 1, dalej: rozporządzenie 1407/2013), oraz w zw. z art. 17 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U.2004 r. 90.864/30 z dnia 2004.04.30) w zw. z art. 12 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1, ust. 2 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE L 248 z 24.09.2015. str. 9, dalej: rozporządzenie 2015/1589) oraz w zw. "z ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 743)" przez jego błędną wykładnię sprzeczną z prawidłowo zastosowanymi dyrektywami wykładni literalnej i celowościowej, a nadto sprzecznej z wykładnią systemową, oraz z wykładnią tzw. autentyczną Komisji jako podmiotu będącego autorem aktu prawnego, a nadto niezastosowanie wykładni Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej tychże powołanych w niniejszym punkcie przepisów Unii Europejskiej i dokonanie sprzecznej ze stanowiskiem Trybunału wykładni tych przepisów mimo, że wykładnia ta zawarta w orzeczeniach Trybunału jako acquis communautaire jest elementem porządku prawnego Unii Europejskiej i wiążąca dla Państw członkowskich, a konsekwencji błędne przyjęcie przez Sąd, że orany dokonały błędnej wykładni przepisów art. 3 ust. 2 i 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 mających zastosowanie w sprawie. Nie uwzględniły możliwości przyznania stronie pomocy de minimis do wysokości maksymalnego pułapu, o którym mowa we wskazanych przepisach, lecz niewłaściwe przyjęły, że ubieganie się o przyznanie pomocy w kwocie wyższej niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy maksymalną kwotą pomocy de minimis (20.000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą automatycznie skutkuje całkowitą odmową przyznania pomocy de minimis.", mimo, że prawidłowo dokonana wykładania powołanych przepisów wskazuje, że organ właściwie zastosował normę wynikającą z powołanych przepisów i właściwie ją odczytał, i przyjął, że ubieganie się przez stronę wnioskującą o przyznanie pomocy publicznej ze środków krajowych (na podstawie przepisów krajowych państwa członkowskiego rodzajowo zaliczanej do pomocy de minimis) w kwocie wyższej niż kwota stanowiąca różnicę pomiędzy maksymalną kwotą dopuszczalnej pomocy publicznej państwa członkowskiego mającej charakter pomocy publicznej de minimis (20.000 EUR) a kwotą dotychczas wypłaconą skutkuje całkowitą odmową przyznania wnioskowanej pomocy publicznej w całości, albowiem w przypadku takiego wniosku nie mogą do niego być zastosowane przepisy Rozporządzenia 1408/2013, a wobec tego pomoc nie może być w ogóle przyznana bo nie jest pomocą de minimis, co zgodne jest ze stanowiskiem Komisji i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej;

2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 151 art. 106 § 2, art. 106 § 3 i art. 160, art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z poźn. zm., dalej "p.p.s.a.") oraz art. 267 w zw. z art. 263 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. poz. 90.864/2, dalej: TFUE) i w zw. z art. 17 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w zw. z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 TFUE w zw. z w zw. z art. 12 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1, ust. 2 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 rozporządzenie 2015/1589 oraz w zw. z art. 1 pkt 10a, art. 25 oraz art. 31 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 743) w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz nieuwzględnienie wniosku o wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej a wydanie orzeczenia sprzecznie z wykładnią tego Trybunału i stanowiskiem Komisji, co było konsekwencją naruszenia przez Sąd art. 267 TFUE pozostającego w zw. z pozostałymi przepisami powołanymi w niniejszym punkcie poprzez jego błędną wykładnię i błędne przyjęcie, iż sąd krajowy z uwagi na użycie terminu "może" i odwołania się w przepisie do "wątpliwości interpretacyjnych sądu krajowego" może w sposób w pełni dowolny i arbitralny zaniechać kierowania pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nawet jeżeli dokonuje wykładni przepisów Unii Europejskiej rangi rozporządzeń, które mają bezpośrednią moc obowiązywania w porządku prawnym państwa członkowskiego bez potrzeby ich transpozycji do prawa krajowego, wydanych przez Komisję na podstawie uprawnień wynikających z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. l, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 TFUE sprzecznie z wykładnią autentyczną tychże przepisów dokonaną przez Komisję w ramach posiadanych uprawnień oraz przedstawioną w przedłożonych przez stronę w postępowaniu przed krajowym sądem administracyjnym dokumentach, a także sprzecznie z dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykładnią przepisów analogicznych i w sposób tożsamy brzmiących dotyczących pomocy de minis regulowanych innymi przepisami, ale z których wynika ta sama norma prawna, w sytuacji gdy po pierwsze Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest jedynym Sądem uprawnionym do dokonywania wiążącej wykładni przepisów Unii Europejskiej, w szczególności przepisów wydawanych przez Komisję, oraz jest uprawniony do badania legalności działania Komisji i oceny, czy przepisy prawa Unii Europejskiej wydane przez Komisję nie są sprzeczne z przepisami i zasadami Unii Europejskiej, oraz, iż orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jako acquis communautaire stanowi jako wspólnotowy dorobek prawny, o mocy równej aktom prawa stanowionego przez organy ustawodawcze i wykonawcze Unii Europejskiej, a Trybunał w ramach uprawnień kontrolnych działania Komisji, która bada i kontroluje legalność udzielonej pomocy i nie związana stanowiskiem sądów krajowych jest uprawniona do oceny, że udzielona pomoc publiczna jest sprzeczna z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 TFUE i żądania zwrotu tej pomocy, także przez jej beneficjenta z odsetkami, mają na uwadze powyższe w każdym przypadku gdy sąd krajowy zamierza odstąpić od wykładni przepisów prawa Unii Europejskiej, w szczególności dotyczących pomocy publicznej prezentowanej przez Komisję lub Trybunał, winien wystąpić z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, prezentując tam własne stanowisko, wynika to nie tylko z prawidłowej wykładni powołanego wyżej przepisu art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i zasad acquis communautaire, ale także tylko takie działanie sądu krajowego, który występuje z pytaniem prejudycjalnym w przypadku gdy nie zgadza się z wykładnia autentyczną przepisów dokonaną przez Komisję w przypadku przepisów dotyczących dopuszczalnej pomocy publicznej, pozwala na uzyskanie po stronie beneficjenta takiej pomocy publicznej gwarancji, że udzielona mu pomoc nie będzie uznana za niedopuszczalną pomoc publiczną sprzeczną z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 Traktatu o ustanowieniu Unii Europejskiej i nie będzie jej musiał w przyszłości zwracać z odsetkami;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 107 ust 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust 3 i ust 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/2) i art. 263 oraz art. 267 TFUE poprzez jego błędne niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji dokonanie błędnej wykładni przepisów, co wskazano w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, oraz pominięcie wykładni dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1 pkt 10a, art. 25 oraz art. 31 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 743) w zw. z art. 17 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/30 z dnia 2004.04.30) oraz w zw. z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. TFUE w zw. z w zw. z art. 12 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1, ust. 2 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589, poprzez ich błędne niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że sąd krajowy jest uprawniony w ramach własnych kompetencji orzeczniczych i interpretacyjnych, do orzekania w sprawie przyznania pomocy publicznej sprzecznie ze stanowiskiem Komisji w tym przedmiocie, w tym co do wykładni przepisów o dopuszczalnej pomocy de minimis, w sytuacji gdy Komisji może żądać zwrotu z odsetkami przez Beneficjenta pomocy publicznej, którą uzna za niezgodną z prawem i niedopuszczalną w rozumieniu Traktatu, a za taką może być uznana pomoc przyznana przez organy krajowe, także w wykonaniu wskazówek sądu krajowego, jako pomoc de minis niezgodnie z przepisami wydanymi przez Komisje w ramach jej uprawnień i niezgodnie z jej wytycznymi;

5) naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 106 § 3 i § 2, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 151, art. 135, art. 141 § 4, art. 190 i art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U.2004.90.864/30 z dnia 2004.04.30) oraz w zw. z art. 107 ust. 1 i art. 108 ust. 1, ust. 2 ust. 3 i ust. 4 TFUE w zw. z w zw. z art. 12 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1, ust. 2, ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) nr 2015/1589 oraz w zw. z art. 1 pkt l0a, art. 25 oraz art. 31 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 743) w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji organu pierwszej instancji, poprzez oddalenie wniosku dowodowego strony, mimo, iż był to dowód z dokumentu i nie był złożony dla wydłużenia postępowania, nie spowodowałby zwłoki w rozpoznaniu sprawy, a dowodził on istotnego faktu, mającego znaczenie dla sprawy, iż Komisja dokonała wykładni przepisów dotyczących pomocy de minimis zgodnej z wykładnią prezentowaną przez organ przy wydaniu zaskarżonej skarga decyzji i decyzji ją poprzedzająca, a biorąc pod uwagę przekazane Komisji Traktami uprawnienia w zakresie kwestii dotyczących pomocy publicznej, w tym dopuszczalnej pomocy de minis i to nie tylko w zakresie wydawania przepisów prawa Unii Europejskiej i ich wykładni, ale także monitorowania tej pomocy oraz przepisów i zasad przyznawania tej pomocy, a nadto uprawnienia do żądania zwrotu tej pomocy przez beneficjenta, niezależnie od rozstrzygnięć sądów krajowych w tym przedmiocie, jeżeli zdaniem Komisji są one sprzeczne z zasadami przyznania pomocy publicznej de minis ustalonymi przez Komisję w wydanych przez nią aktach, a uwzględnienie tego wniosku dowodowego skutkować musiałoby albo poddaniem tej wykładni ocenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej albo oddaleniem skargi, na celowość dopuszczenia tego dowodu wskazywał również Naczelny Sąd Administracyjny w wytycznych zawartych w wyroku przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania;

6) naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 151, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 i § 2, art. 80, art. 60 § 1 art. 105 § 2 i art. 107 § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 poz. 735) oraz w zw. § 13v ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 7 Rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. art. 10a ust. 1, i ust. 6 pkt 6 oraz art. 4 ust. 6 i ustawy o ARiMR w brzmieniu obowiązującym do dnia 28.03.2022r. z w stopniu, który ma istotny wpływ na wynik sprawy poprzez to, że Sąd pominął istotne dla sprawy okoliczności wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i akt postępowania oraz powołanego przez organ w decyzji, dotyczące stanowiska skarżącej (wnioskodawcy), który powiadomiony przez organ, iż wysokość wnioskowanej pomocy przekracza dostępny dla wnioskodawcy pułap tej pomocy jako pomocy de minimis, podtrzymał swój wniosek w pełnym zakresie, nie ograniczył wnioskowanej pomocy, ani nie zrzekł się pomocy przyznanej już, wysokość wnioskowanej pomocy była znana wnioskodawcy na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy, na ten dzień bowiem była już znana i opublikowana stawka pomocy na 1 ha w poszczególnych grupach a we wniosku wnioskodawca wskazał powierzchnię hektarów, do których ubiega się o pomoc, a w rozporządzeniu wprost wskazano, że wysokość pomocy to iloczyn wnioskowanych hektarów oraz opublikowanej stawki pomocy, Sąd pominął dane wynikające z wniosku, iż wnioskodawca wnioskował o przyznanie pomocy w danym wniosku w kwocie zbliżonej do maksymalnego pułapu 20.000 euro, co wskazuje w sposób niewątpliwy o tym, że był świadom skutków przekroczenia tego pułapu, ale błędnie nie wskazał we wniosku już otrzymanej pomocy de minis o wartości powyżej 5000 euro, a organ pierwszej instancji wezwał wnioskodawcę do wyjaśnień lub korekt informując wnioskodawcę, że z rejestrów wynika iż otrzymał już pomoc de minis o wartości ponad 5000,00 euro, którą winien uwzględnić przy pułapie pomocy de minis, oraz pouczył wnioskodawcę, że przekroczenie dopuszczalnego pułapu pomocy de minis skutkować będzie odmową przyznania pomocy. Sąd błędnie pominął także, że wprost z formularza wniosku wynika, że wnioskodawca ma możliwość w każdym czasie zmiany wniosku, korekty wniosku, wycofania wniosku, a żaden przepis prawa nie zabrania takich modyfikacji lub zrzeczenia się pomocy, miało to istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem gdyby przepisów tych nie naruszył i uwzględnił powołane okoliczności to skarga byłaby oddalona nie zaś uwzględniona,

7) naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 141 § 4 p.p.s.a., które miało

istotny wpływ na wynik sprawy poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku niezgodnie z dyrektywami wynikającymi z tego przepisu, i pominięcie rozważań co do

orzecznictwa TSUE oraz stanowiska organu jako strony postępowania w kontekście przepisów, które miały zastosowanie w sprawie,, co miało to istotne znacznie w sprawie, a nade wszystko pominięcie w rozważaniach właściwych przepisów rozporządzenia krajowego z uwzględnieniem przepisów ustawy o ARiMR, oraz stanu

faktycznego sprawy w zakresie podejmowanych przez stronę i organy czynności procesowych w toku postępowania administracyjnego, mimo że powyższe wynikało zarówno z dokumentów w aktach postępowania jak i z uzasadnienia zaskarżonej skargą decyzji , nadto nie wskazanie na jakiej podstawie Sąd pominął istotne okoliczności wynikające z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz na jakiej podstawie dokonał ustaleń dowolnych sprzecznych z tymi dokumentami oraz ustaleniami organu w szczególności wynikającymi z zaskarżonej skargą decyzji, ma to istotny wpływ na wynik sprawy albowiem gdyby Sąd podjął próbę analizy stanowiska organu, poddał pod wykładnię stosowne w sprawie przepisy prawa krajowego, w tym dotyczące procedury i możliwości modyfikacji wniosku, oraz dokonał właściwych ustaleń faktycznych w oparciu o materiał zgromadzony w sprawie i uwzględnił ten materiał przy orzekaniu oddaliłby skargą, choćby z uwagi na związanie wykładnią i stanowiskiem TSUE w zakresie przepisów prawa Unii Europejskiej stosowanych w sprawie oraz z uwagi na stanowisko wnioskodawcy, który pouczony o tym, że nie uwzględnił całej pomocy de minis a łączna wartość pomocy jest wyższa o ponad 5000 euro, czym tym samym przekracza dopuszczalny pułap pomocy i zgodnie z przepisami nie otrzyma wnioskowanej pomocy w ogóle, nie podjął żądnych działań, poza uwzględnionym przez organ wnioskiem o wydłużenie terminu na złożenie wyjaśnień i modyfikacji, także w wydłużonym terminie;

W związku z powyższym wniósł o skierowanie na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana z 2012 r. - Dz. Urz. U.E. z dnia 26 października 2012 r. Nr C 326 s. 1 i nast.) do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalnego dotyczącego interpretacji art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.UE.L.2013.352.9), wskazując obowiązek uwzględnienia wniosku o skierowanie pytania prejudycjalnego wynikający z art. 267 akapit trzeci TFUE, zgodnie z którym: W przypadku gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału, a mianowicie wnoszę o skierowanie następujących pytań prejudycjalnych:

1. czy przepisy art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. UE.L2013.352.9) należy interpretować w ten sposób, że niezależnie od wniosku i stanowiska strony wnioskującej o pomoc, także gdy ta strona (wnioskodawca) powiadomiona przez podmiot publiczny odpowiedzialny za jej wypłatę o przekroczeniu objętej wnioskiem o przyznanie pomocy publicznej de minimis pułapu dopuszczalnej pomocy de minimis, nie ogranicza wniosku ani nie zrzeka się części tej pomocy a podtrzymuje wniosek w pełnym zakresie, pomoc publiczna przyznawana na podstawie tego wniosku powinna zostać proporcjonalnie zmniejszona przez podmiot publiczny odpowiedzialny za jej wypłatę, w celu przestrzegania pułapu de minimis, i jest to nadal pomoc de minis, do której stosuje się przepisy Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, czy też podmiot publiczny odpowiedzialny za wypłatę pomocy, nie jest uprawniony w takiej sytuacji do modyfikacji z urzędu i wbrew woli strony wniosku o przyznanie pomocy i zakresu przyznanej pomocy objętej wnioskiem, a winien odmówić przyznania objętej danym wnioskiem wnioskowanej pomocy, gdyż przekracza ona dopuszczalny pułap de minimis;

2. czy w sytuacji gdy postępowanie przed organem publicznym przyznającym pomoc de minimis jest postępowaniem dwuinstancyjnym a strona wnioskująca o pomoc prawidłowo powiadomiona przed wydaniem decyzji w przedmiocie przyznania pomocy publicznej przez podmiot publiczny odpowiedzialny za jej wypłatę o przekroczeniu objętej wnioskiem o przyznanie pomocy publicznej de minimis pułapu dopuszczalnej pomocy de minimis, nie ogranicza wniosku ani nie zrzeka się części tej pomocy a podtrzymuje wniosek w pełnym zakresie, a w związku z powyższym wydana zostaje decyzja o odmowie przyznania objętej danym wnioskiem wnioskowanej pomocy de minimis, gdyż przekracza ona dopuszczalny pułap de minimis, następnie podmiot wnioskujący o przyznanie pomocy de minimis może w odwołaniu od decyzji o odmowie przyznania pomocy de minimis skutecznie zrzec się pomocy de minimis w zakresie w jakim wnioskowana pomoc przekracza dopuszczalny pułap de minimis bez modyfikacji i ograniczania wniosku o przyznanie pomocy de minimis w tym zakresie, a organ publiczny przyznający pomoc de minimis jest zobowiązany do uwzględnienia tego zrzeczenia zawartego w odwołaniu i uchylenia zaskarżonej odwołaniem decyzji celem wydania decyzji w przedmiocie przyznania pomocy de minimis uwzględniającej to zrzeczenie;

W odpowiedzi na skargę kasacyjną S. w W. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako bezzasadnej, oddalenie wniosku o skierowanie pytań prejudycjalnych sformułowanych w pkt 5 skargi kasacyjnej, oddalenie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z pisma Komisji z dnia 9.11.2020 r., przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Pismem z dnia 9 listopada 2022 r. organ oświadczył, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uzupełnił uzasadnienie co do skierowania w niniejszej sprawie pytania prejudycjalnego do TSUE.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku sądu pierwszej instancji.

Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.).

W tym miejscu należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne lub też ich uzasadnienie. Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 4 sierpnia 2010 r., sygn. akt I FSK 1353/09; 30 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1961/08; 29 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 2048/08, wszystkie orzeczenia dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Artykuł 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy.

Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Odnosząc się w szczególności do konstrukcji skargi kasacyjnej wskazać należy, że większość postawionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów nie została uzasadniona, w tym między innymi art. 190 i 153 p.p.s.a. Znaczną cześć uzasadnienia skargi kasacyjnej stanowi obszerny fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku, co z perspektywy konstrukcji skargi kasacyjnej jest niezrozumiałe.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku w kontrolowanej sprawie strona wystąpiła o przyznanie pomocy de minimis w wysokości 19.157,21 EUR (85.240 zł) na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 w przypadku gdy szkody wyniosły nie więcej niż 30% średniej rocznej produkcji rolnej w gospodarstwie rolnym z trzech ostatnich lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji. Bezspornym w sprawie pozostaje także, że 14 marca 2019 roku wnioskodawczyni udzielono pomocy de minimis w wysokości 5.057,53 EUR, co wynika z informacji o udzielonej pomocy de minimis w rolnictwie zawartej w Systemie Rejestracji Pomocy Publicznej (k-46 akt administracyjnych).

Istota sporu miedzy stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w wypadku ubiegania się przez producenta rolnego o pomoc finansową, która przekracza limit z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, tj. 20.000 EUR, przy uwzględnieniu wcześniej otrzymanych przez niego kwot pomocy, możliwe jest uzyskanie pomocy w części nieprzekraczającej tego limitu, czy też, tak jak uznały organy, należy odmówić w całości przyznania pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje wykładnię i wynikający z niej rezultat, przedstawioną przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Przypomnieć należy, że WSA w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stwierdził, że zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma interpretacja przepisu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/2013. Chodzi o odpowiedź na pytanie czy w wypadku ubiegania się przez rolnika o pomoc finansową, która przekracza limit z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/2013 (tj. 20.000 euro), przy uwzględnieniu wcześniej otrzymanych przez rolnika kwot pomocy, możliwe jest uzyskanie pomocy w części nieprzekraczającej tego limitu, czy też, tak jak uznały organy, brak jest możliwości uzyskania pomocy, nawet w odniesieniu do części pomocy nieprzekraczającej tego pułapu. Sąd I instancji zasadnie przyjął, że wykładnia językowa, systemowa oraz celowościowa przepisów rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 prowadzi do wniosku, że górny pułap pomocy de minimis przyznanej jednemu podmiotowi nie może przekraczać 20.000 euro, a tym samym nie jest możliwe udzielenie pomocy de minimis w wysokości przekraczającej wskazaną kwotę. Prawodawca unijny używa bowiem sformułowań "całkowita kwota pomocy" (art. 3 ust. 2) oraz "pułap określony w ust. 2" (art. 3 ust. 7), podając jednocześnie, że nie mogą one przekroczyć określonej kwoty. Z kolei przy interpretacji zamieszczonego w art. 3 ust. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 sformułowania "nowa pomoc nie może być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia" należy posłużyć się treścią pkt 8 preambuły do tego rozporządzenia, gdzie jednoznacznie potwierdzono, że "dla każdego przypadku nowej pomocy de minimis należy uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych" oraz treścią pkt 13 tej preambuły, w której wyrażono potrzebę maksymalnego ograniczenia ryzyka przyznania pomocy ponad przyjęte limity. Wielkość przyznanej pomocy nie może doprowadzić do przekroczenia przysługującego trzyletniego limitu kwotowego 20.000 euro. Tym samym dopuszczalne będzie przyznanie stronie pomocy finansowej, która będzie mieściła się w tym limicie, przy czym organ winien uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną stronie w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych, gdyż zasadniczym celem rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 jest zakaz przyznawania przez państwo pomocy ponad określoną w nim kwotę. Zarówno z art. 3 ust. 2, jak również z art. 3 ust. 7 rozporządzenia nr 1408/2013 wynika, że górny pułap przyznanej pomocy nie może przekraczać określonej wysokości. Jest to jedyna przeszkoda w uzyskaniu pomocy de minimis.

Zasadnie WSA rozpoznając przedmiotową sprawę wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że za przedstawioną wykładnią omawianych przepisów przemawia także wykładnia historyczna regulacji pomocy de minimis w rolnictwie. W poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz.Urz.UE.L Nr 337, str. 35 z późn. zm.), wyraźnie wskazano, że "jeżeli łączna kwota pomocy przewidziana w ramach środka pomocy przekracza pułap, o którym mowa w akapicie pierwszym, nie może ona być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia, nawet w odniesieniu do części pomocy nieprzekraczającej tego pułapu" (art. 3 ust. 2). Obecnie obowiązujące rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 warunku takiego nie wprowadza. Stanowi to zasadniczą różnicę pomiędzy regulacjami poprzednio i obecnie obowiązującego rozporządzenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że gdyby zamiarem prawodawcy unijnego było zakazanie udzielania pomocy de minimis w przypadku, gdy cała kwota możliwej pomocy przekracza wartości określone w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013, to kwestię tę wyraźnie by uregulował, jak uczynił to w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1535/2007. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że zasadniczym warunkiem udzielenia pomocy de minimis jednemu podmiotowi jest nieprzekroczenie maksymalnego pułapu tej pomocy określonego w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Nie można natomiast twierdzić, że rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013 wprowadza zakaz udzielania pomocy de minimis do części konkretnego środka pomocy. Wymaga ono jedynie, aby pomoc ta nie przekraczała określonej wartości. W tym względzie sąd podziela w całości stanowisko wyrażone w wyrokach Naczelnego Sąd Administracyjnego: z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 456/18, z 7 lipca 2020 r. sygn. akt II FSK 930/20 oraz z 2 września 2020 r. sygn. akt II FSK 1423/18 oraz w wyrokach WSA w Szczecinie z 8 października 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 468/20 i z 7 października 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 467/20, z 17 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 806/21 i I GSK 810/21, z 25 listopada 2021r. sygn. akt I GSK 840/21 (dostępne w CBOSA), w których przyjęto taki właśnie sposób rozumienia kwestionowanych w niniejszej sprawie przepisów w sprawach podatkowych. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym tę sprawę, intencją ustawodawcy unijnego było to, aby każdy wnioskodawca miał prawo do otrzymania pomocy de minimis w wysokości do określonego w przepisach pułapu. Natomiast odmienne rozumienie tych przepisów doprowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji. Przy interpretacji zamieszczonego w treści tego przepisu sformułowania "nowa pomoc nie może być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia" należy posłużyć się treścią pkt 8 preambuły do rozporządzenia nr 1408/2013, gdzie jednoznacznie potwierdzono, że "dla każdego przypadku nowej pomocy de minimis należy uwzględnić całkowitą kwotę pomocy de minimis przyznaną w ciągu danego roku podatkowego oraz dwóch poprzedzających lat podatkowych". Tym samym, gdy faktyczna kwota nowej pomocy nie doprowadzi do przekroczenia tak rozumianej całkowitej kwoty pomocy, czyli nie zostanie przekroczony jej maksymalny pułap, to nie ma przeszkód dla jej przyznania w tej wysokości.

Przechodząc do wyroku TSUE C-608/19 wskazać przede wszystkim należy, że Naczelny Sad Administracyjny nie wywodzi z powołanego orzeczenia takiego stanowiska, jakie upatruje w nim organ, iż przekroczenie przez rolnika w kolejnym wniosku pułapu 20.000 euro pozbawia wnioskującego całej zawnioskowanej pomocy. Przywołać w tym miejscu należy treść postawionych przez Trybunał tez głównych, w których zawarta została istota tego rozstrzygnięcia. TSUE wskazał w nich, że artykuły 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie jego siedziby zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap 200 000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013, może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się - w całości lub w części - już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu. TSUE zauważył, że artykuły 3 i 6 rozporządzenia nr 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis należy interpretować w ten sposób, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do zezwolenia wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosków o przyznanie pomocy przed jej przyznaniem, tak aby nie przekroczyć pułapu 200 000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013. Do sądu odsyłającego należy ocena skutków prawnych braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian, przy czym należy podkreślić, że zmiany te mogą zostać dokonane jedynie przed dniem przyznania pomocy de minimis. Podkreślić zatem wypada, że Trybunał dokonując wykładni przepisów stanowiących podstawę przyznawania pomocy de minimis wskazał, że przedsiębiorstwo, któremu państwo członkowskie zamierza przyznać pomoc de minimis, która ze względu na istnienie wcześniejszej pomocy podniosłaby całkowitą kwotę pomocy przyznaną temu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego pułap 200 000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013, może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się - w całości lub w części - już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu. Zatem wynika z powyższego, że przedsiębiorca w przypadku przekroczenia we wniosku o pomoc pułapu granicznego pomocy de minimis może wybrać, do momentu przyznania tej pomocy, zmniejszenie wnioskowanego finansowania lub zrzeczenie się - w całości lub w części - już otrzymanych wcześniejszych dotacji, aby nie przekroczyć tego pułapu. Tak więc, do momentu przyznania pomocy przedsiębiorca może skorygować swój wniosek, poprzez jego zmniejszenie do kwoty pułapu, w przypadku rolnika do kwoty 20.000 euro, lub też może taki podmiot dokonać zrzeczenia się – w całości lub w części - już wcześniej otrzymanej pomocy, aby nie doszło do przekroczenia wskazanej granicznej kwoty pomocy de minimis. Dalej stwierdzić należy, w myśl drugiej tezy omawianego orzeczenia Trybunału, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do zezwolenia wnioskującym przedsiębiorstwom na zmianę ich wniosków o przyznanie pomocy przed jej przyznaniem, tak aby nie przekroczyć pułapu 200 000 EUR w okresie trzech lat podatkowych przewidzianym w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1407/2013. Jednak do sądu odsyłającego należy ocena skutków prawnych braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian. Podkreślić zatem należy, że w przypadku braku w danym państwie członkowskim możliwości zmiany wniosku, jego skorygowania do kwoty pułapu pomocy de minimis (20.000 euro), to sąd krajowy winien ocenić prawne skutki braku przysługującego przedsiębiorstwom uprawnienia do dokonania takich zmian. Tak więc ostatecznie to sąd państwa członkowskiego winien dokonać stosownej oceny braku prawnych możliwości do dokonania korekty wniosku tak, aby suma udzielonej już pomocy i pomocy zawnioskowanej nie przekroczyła pułapu pomocy de minimis.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, istotne w takiej sytuacji stają się przepisy rozporządzenia Komisji nr 1407/2013, które regulują obowiązki państw członkowskich oraz uprawnienia przedsiębiorców w zakresie przyznawania pomocy de minimis. Jak wskazał Trybunał w omawianym wyroku z motywu 21 rozporządzenia wynika, że Komisja jest zobowiązana do dopilnowania, by przestrzegano reguł pomocy państwa; zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej państwa członkowskie powinny ułatwiać wypełnianie tego zadania poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu, przyznając pomoc de minimis, państwo członkowskie powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter de minimis, oraz wyraźnie odesłać do niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie powinny zostać zobowiązane do monitorowania udzielonej pomocy, aby zapewnić nieprzekraczanie odpowiednich pułapów oraz przestrzeganie reguł dotyczących kumulacji. Aby wywiązać się z tego obowiązku, zainteresowane państwo członkowskie powinno przed przyznaniem takiej pomocy uzyskać od przedsiębiorstwa oświadczenie o wszelkiej innej pomocy de minimis objętej niniejszym rozporządzeniem lub innymi rozporządzeniami w sprawie de minimis, otrzymanej w danym roku podatkowym oraz w dwóch poprzednich latach podatkowych. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość ustanowienia centralnego rejestru obejmującego pełne informacje dotyczące przyznanej pomocy de minimis i weryfikowania, czy udzielenie nowej pomocy nie powoduje przekroczenia odpowiedniego pułapu. W myśl art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1407/2013, artykułu zatytułowanego "Monitorowanie", w przypadku gdy państwo członkowskie zamierza przyznać przedsiębiorstwu pomoc de minimis zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, pisemnie powiadamia to przedsiębiorstwo o przewidywanej kwocie pomocy (wyrażonej jako ekwiwalent dotacji brutto) oraz o jej charakterze de minimis. Przed przyznaniem pomocy państwo członkowskie uzyskuje także od zainteresowanego przedsiębiorstwa oświadczenie, w formie pisemnej lub elektronicznej, na temat wszelkiej innej pomocy de minimis, w odniesieniu do której stosuje się niniejsze rozporządzenie lub inne rozporządzenia o pomocy de minimis, otrzymanej w czasie dwóch poprzednich lat podatkowych oraz bieżącego roku podatkowego. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 3 państwo członkowskie przyznaje nową pomoc de minimis zgodnie z niniejszym rozporządzeniem dopiero po upewnieniu się, że nie podniesie ona całkowitej kwoty pomocy de minimis przyznanej danemu przedsiębiorstwu do poziomu przekraczającego odpowiedni pułap określony w art. 3 ust. 2 oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym rozporządzeniu są przestrzegane. Zauważyć też trzeba, że TSUE w tezie 36 powołanego wyroku, wskazał jednoznacznie, iż jasno wynika z tych przepisów, że monitoring dokonywany przez państwa członkowskie w celu zapewnienia przestrzegania zasad dotyczących kumulacji musi mieć miejsce przed przyznaniem pomocy. Dalej w tezach 39 i 40 wskazał, że ponieważ zgodnie z art. 3 ust. 4 tego rozporządzenia przyznanie pomocy jest regulowane przez odpowiednie przepisy krajowe, państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania przy określaniu procedury przyznawania takiej pomocy. W tym względzie należy stwierdzić, iż motyw 21 wspomnianego rozporządzenia przewiduje, że zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TFUE państwa członkowskie powinny ułatwiać przestrzeganie reguł pomocy państwa "poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu". Regulacje prawne stanowiące podstawę rozważań TSUE zawarte zostały w rozporządzeniu Komisji nr 1407/2013, dotyczącym pomocy de minimis dla przedsiębiorców, natomiast tożsame, co do zasady przepisy, znajdujące zastosowanie w przedmiotowej sprawie, gdyż ujęte zostały w analogicznym rozporządzeniu Komisji nr 1408/2013. Uzupełnić powyższe jeszcze wypada o motyw 20, który jest odpowiednikiem motywu 21 rozporządzenia 1407/2013. Właśnie w tym motywie 20 prawodawca unijny wskazał, że Komisja jest zobowiązana do dopilnowania, by przestrzegano reguł pomocy państwa; zgodnie z zasadą współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej państwa członkowskie powinny ułatwiać wypełnianie tego zadania poprzez ustanowienie niezbędnych mechanizmów gwarantujących, że całkowita kwota pomocy przyznanej zgodnie z zasadą de minimis jednemu przedsiębiorstwu nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu, przyznając pomoc de minimis, państwo członkowskie powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter de minimis, oraz wyraźnie odesłać do niniejszego rozporządzenia. Państwa członkowskie powinny zostać zobowiązane do monitorowania udzielonej pomocy, aby zapewnić nieprzekraczanie odpowiednich pułapów oraz przestrzeganie reguł dotyczących kumulacji. Aby wywiązać się z tego obowiązku, zainteresowane państwo członkowskie powinno przed przyznaniem takiej pomocy uzyskać od przedsiębiorstwa oświadczenie o wszelkiej innej pomocy de minimis objętej niniejszym rozporządzeniem lub innymi rozporządzeniami w sprawie de minimis, otrzymanej w danym roku podatkowym oraz w dwóch poprzednich latach podatkowych. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość ustanowienia centralnego rejestru obejmującego pełne informacje dotyczące przyznanej pomocy de minimis i weryfikowania, czy udzielenie nowej pomocy nie powoduje przekroczenia odpowiedniego pułapu.

Wynika zatem z powyższego, że państwa członkowskie zobowiązane zostały do dbałej kontroli udzielania pomocy de minimis tak, aby nie doszło do przekroczenia przewidzianych w tych przepisach pułapów tej pomocy. Państwa członkowskie powinny bowiem ustanowić niezbędne mechanizmy gwarantujące, że kwota pomocy de minimis jednemu podmiotowi nie przekroczy łącznego dopuszczalnego pułapu. W tym celu państwo powinno informować zainteresowane przedsiębiorstwa o kwocie przyznanej już mu pomocy de minimis, o tym, że ma ona charakter pomocy de minimis oraz wyraźnie odesłać do omawianego rozporządzenia. Państwo członkowskie powinno zostać zobowiązane do monitorowania tej pomocy, aby przedsiębiorcy nie przekroczyli tych pułapów oraz przestrzegali reguł dotyczących kumulacji pomocy de minimis. Aby wywiązać się z tych obowiązków państwo członkowskie powinno uzyskać od przedsiębiorcy informacje o wszelkiej uzyskanej już przez niego pomocy de minimis. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powołanych zapisów, w szczególności z obowiązku państwa członkowskiego do monitorowania tej pomocy, aby przedsiębiorcy nie przekroczyli pułapów pomocy de minimis oraz przestrzegali reguł dotyczących kumulacji pomocy de minimis wynika, że to państwo członkowskie ma obowiązek stałej obserwacji i kontroli uzyskiwanej przez dane konkretne przedsiębiorstwo pomocy de minimis oraz udzielania takiemu podmiotowi informacji o obowiązującym pułapie pomocy, jak i regule braku nowej pomocy w przypadku przekroczenia obowiązującego pułapu pomocy de minimis. Wtedy to bowiem zrealizowany zostanie obowiązek państwa członkowskiego monitorowania tej pomocy, aby przedsiębiorca nie przekroczył pułapów z przepisów rozporządzenia.

Zatem wobec obowiązków państwa członkowskiego i uprawnień rolnika wynikających z regulacji rozporządzenia Komisji nr 1408/2013 (WE), wynikających z art. 3 i 6 tego aktu, interpretowanych przy uwzględnieniu motywów preambuły do tego rozporządzenia, a mianowicie: motywu 8, 13 i 20, w szczególności obowiązku państwa członkowskiego dotyczącego monitorowania pomocy, czyli obowiązku stałej obserwacji i kontroli uzyskiwanej przez producenta rolnego pomocy de minimis, aby nie doszło do przekroczenia pułapu tej pomocy w wysokości 20.000 euro, za uprawnione należy uznać twierdzenie – ze względu na brak prawnej możliwości zmiany takiego wniosku poprzez obniżenie wnioskowanej pomocy – o obowiązku organu do skorygowania wniosku o pomoc do kwoty wskazanego wyżej pułapu pomocy de minimis. Tym samym zasadnie w okolicznościach faktycznych sprawy Sąd I instancji wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przez sąd I instancji postanowień art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie dowodowe prowadzone na podstawie ww. regulacji prowadzone jest w celu ustalenia stanu faktycznego, a nie prawnego. Wnioskowany dowód z dokumentu w żadnej mierze nie odnosił się do kwestii związanych ze stanem faktycznym sprawy. Z tego też powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego w postępowaniu drugoinstancyjnym.

Także niezasadny okazał się szeroko argumentowany zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten ma bowiem charakter formalny i określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w tym przepisie prawa i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Sąd I instancji podejmując zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera też stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. W okolicznościach sprawy wnoszący skargę kasacyjną nie wykazał, aby doszło do naruszenia prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ewentualne nieustosunkowanie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów i argumentów podniesionych przez stronę w skardze nie musi skutkować naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., o ile sąd odniesie się do istoty sporu. Przepis ten nie nakłada bowiem na wojewódzki sąd administracyjny obowiązku szczegółowego odniesienia się do wszystkich argumentów powołanych w skardze i pismach procesowych, pod warunkiem, że argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (zob. wyroki NSA z: 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1695/06 oraz, 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2078/10; CBOSA), co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Końcowo, odnosząc się do wniosku strony o rozważenie możliwości wystąpienia przez Naczelny Sąd Administracyjny do TSUE z pytaniem prejudycjalnym, wypada przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem TSUE, ocena potrzeby wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym wykładni lub ważności aktu prawa unijnego należy do sądu krajowego, w tym sądu ostatniej instancji. Samo podniesienie kwestii dotyczącej prawa unijnego przez stronę postępowania nie przesądza o potrzebie skierowania takiego pytania. Sąd ostatniej instancji może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do TSUE z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. W przypadku, gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do TSUE. Niemniej jednak z art. 267 TFUE wynika obowiązek przedstawienia pytania prawnego (prejudycjalnego) w przypadku, gdy według sądu krajowego do rozstrzygnięcia sprawy konieczna jest wykładnia aktów przyjętych przez instytucje Unii. Określone zagadnienie, aby mogło być przedmiotem pytania prejudycjalnego, powinno dotyczyć kwestii interpretacji prawa unijnego znajdującego zastosowanie w sprawie zawisłej przed sądem krajowym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie poddanej kontroli instancyjnej nie zachodziła taka sytuacja. Należy bowiem zwrócić uwagę, że TSUE wyraził już pogląd w kwestii wykładni art. 3 ust 1, ust. 2 i ust. 7 rozporządzenia nr 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w orzeczeniu TSUE C-608/19. Nie sposób natomiast tracić z pola widzenia tego, że poszczególne normy prawne zawarte w art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 rozporządzenia nr 1407/2013 są niemal identyczne z normami zawartymi w art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 7 rozporządzenia nr 1408/2013, z tą jednak różnicą, że w tym pierwszym akcie prawnym mowa jest o kwocie granicznej 200000 EURO, a w tym drugim – 20000 EURO. W związku z powyższym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie poddanej kontroli instancyjnej nie zachodziła uzasadniona wątpliwość co do wykładni wskazanego przepisu prawa unijnego, stąd też Sąd nie uznał za konieczne wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do TSUE.

W świetle przedstawionej argumentacji postawione przez organ zarzuty kasacyjne należało uznać za nieusprawiedliwione. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).