Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1273/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 8 ust. 6 pkt 4),art. 13 pkt 4 a,
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 38
journal: Dz.U. 2021 poz 112
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym - t..j.
article: art. 5 pkt 21), art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Asesor WSA Robert Żukowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej stwierdzono objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w ramach spółki M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do nadal; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej K. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z 4 lutego 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także "ZUS") Oddział w [...] zgłosił do Narodowego Funduszu Zdrowia [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] wniosek o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pani K. M. (dalej zwana także: "Skarżąca") z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w formie indywidualnej NIP: [...] oraz jako wspólnik spółki [...] NIP: [...] (jedyny wspólnik) i [...] NIP: [...] (91 % udziałów).

Pismem z 17 maja 2021 r. poinformowano Skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia jej obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, możliwości złożenia wyjaśnień i wglądu do zgromadzonej dokumentacji zgodnie art. 10 oraz art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Odpowiadając na wezwanie do zajęcia stanowiska Skarżąca przy piśmie z 21 maja 2021 r. zajęła stanowisko w sprawie prowadzonych działalności oraz przekazała dokumenty. Wskazała tutaj m.in., iż nie jest jedynym wspólnikiem spółki [...] Sp. z o.o. Do pisma dołączono kopię umowy zbycia udziałów w firmie [...] Sp. z o.o. z kopią podpisu notariusza zatwierdzającą tą czynność.

W trakcie prowadzonego postępowania pozyskano z Urzędu Miasta [...] dokumenty potwierdzające, w jakim okresie Pani K. M. miała

zarejestrowaną działalność pozarolniczą.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2022 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie stwierdził, objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym K. M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w formie indywidualnej [...] NIP: [...] zarejestrowanej pod numerem wpisu [...] w okresie od 8 marca 2007 r. do 3 grudnia 2014 r., w ramach spółki z o.o. [...] poprzednia nazwa [...]) KRS [...], NIP: [...] w okresie od 5 grudnia 2011 r. do 7 października 2014 r. i od 14 maja 2018 r. do 13 maja 2020 r., w ramach spółki z o.o. [...] KRS [...], NIP: [...] w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do nadal.

W uzasadnieniu decyzji przytoczono treść mających zastosowanie przepisów prawa oraz wskazano m.in., iż jak wynika z poczynionych w toku postępowania administracyjnego ustaleń opartych na danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym (powoływanym dalej także jako "KRS") spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] została w dniu 29.07.2002 r. zarejestrowana w Rejestrze Przedsiębiorców pod nr KRS [...]. Zgodnie z danymi zawartymi w ww. Rejestrze Skarżąca w okresie od 05.03.2015 r. do 13.06.2016 r. posiadała 71 udziałów ww. spółki. Natomiast od 14.06.2016 r. ww. posiada 91 udziałów spółki. W powyższym okresie brak wpisów świadczących o zawieszeniu tej spółki. Odnośnie spółki [...] wyjaśniono, iż Skarżąca nie posiada 100 % udziałów w ww. spółce, natomiast jest jedynym ujawnionym w KRS jej wspólnikiem. Podkreślono przy tym, że w praktyce ZUS oraz orzecznictwie sądowym dominujący jest pogląd, zgodnie z którym udział w spółce wspólnika z niewielką liczbą udziałów służy tylko obejściu prawa. Dlatego wspólnika większościowego należy traktować jako niemal jedynego, co oznacza, że będzie on podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu jako prowadzący działalność.

Z powyższym rozstrzygnięciem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nie zgodziła się wskazana w decyzji K. M. i w ustawowym terminie zaskarżyła wydaną decyzję w części tj. w zakresie w jakim stwierdzono objęcie jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w ramach spółki [...].

Skarżąca zarzuciła wydanej decyzji m.in. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 w zw z art. 77 § 1 i art. 80 w zw. ze 107 § 3 kpa poprzez brak podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędne ustalenie, iż prowadziła pozarolniczą działalność w ramach spółki [...]. W zakresie zarzutów prawa materialnego wskazano na naruszenie art. 13 pkt 4 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 423, dalej: "u.s.u.s") poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sytuacji gdy Skarżąca nie jest wspólnikiem jednoosobowej sp. z o.o. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, iż Skarżąca nie posiada 100 % udziałów w spółce [...] i nie powinna mieć do niej zastosowania reguła uznania jej za jedynego (bo decydującego) wspólnika Sp. z o.o.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie podtrzymując ustalenia w zaskarżonej części z uwagi na to, iż były one aktualne w dacie wydania decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje.

Wniesiona skarga zasługiwała na uwzględnienie a podniesione w niej zarzuty polegające na bezpodstawnym uznaniu wspólnika dominującego za jedynego wspólnika Sp. z o.o.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 poz. 329 dalej ,,ppsa") Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kpa lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 ppsa).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga Strony zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, Prezes NFZ, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się, mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, jak również, w konsekwencji, naruszenia także prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach.

Zgodnie bowiem z przywołanym powyżej art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. W myśl art. 5 pkt 21) ww. ustawy, osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

W realiach przedmiotowej sprawy, jak wynika z ustaleń Prezesa NFZ na podstawie Krajowego Rejestru Sądowego, przedstawionych w zaskarżonej decyzji wynika, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] została zarejestrowana w Rejestrze Przedsiębiorców pod nr KRS [...]. Zgodnie z danymi zawartymi w ww. Rejestrze, (Rubryka 7 – Dane wspólników) Pani K. M. w okresie od 05.03.2015 r. do 13.06.2016 r. posiadała 71 udziałów ww. spółki. Natomiast od 14.06.2016 r. ww. posiada 91 udziałów spółki.

Zgodnie z danymi zawartymi w powyższym rejestrze (Dział 1, Rubryka 7- dotyczącym danych wspólników), Skarżąca w okresie od 11 kwietnia 2016 r. figurowała jako wspólnik ww. spółki posiadający 91 % udziałów.

Zwrócić należy uwagę, co ostało pominięte w rozważaniach Prezesa NFZ , że Rubryka 7 ww. informacji nie zawiera przy tym danych pozostałych wspólników, z uwagi na brzmienie art. 38 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity Dz. U. z 2021 roku, poz. 112 ze zm.), w myśl którego w rejestrze przedsiębiorców zamieszcza się, w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, oznaczenie wspólników posiadających samodzielnie lub łącznie z innymi co najmniej 10% kapitału zakładowego oraz ilość posiadanych przez tych wspólników udziałów i łączną ich wysokość. Z wyjaśnień Skarżącej wynika natomiast, że posiada w wymienionej Spółce 91 % udziałów, ale pozostałe 9 % należą do drugiego wspólnika, który bierze czynny udział w prowadzeniu spraw Spółki.

Organ uznał Skarżącą za wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., ponieważ nie przedstawiła dokumentów dotyczących udziału wspólnika mniejszościowego w zarządzaniu spółką, w których posiada 91% udziałów, odwołując się przy tym do orzecznictwa sądowego.

Na gruncie niniejszej sprawy, ocenie Sądu podlega ustalenie czy Skarżąca, w tym stanie faktycznym, wypełnia normę art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., ze względu na przypisanie drugiemu wspólnikowi –przez Organ statusu "iluzorycznego wspólnika". Podkreślenia wymaga, że, jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt III USK 156/21, zwrot "iluzoryczny wspólnik" nie wywodzi się z języka prawnego, jest zaś wyrazem opisu stanu faktycznego danej sprawy. Sąd Najwyższy podkreślił, że w jego dotychczasowym orzecznictwie, nie sprecyzowano dotąd znaczenia pozaustawowych pojęć "niemal (prawie) jedyny wspólnik (udziałowiec)" lub "wspólnik (udziałowiec) iluzoryczny". Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt III USKP 31/21 podkreślono, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo, że wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który posiada część udziałów zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który - wskutek pełnienia funkcji jednoosobowego zarządu - ma nieskrępowaną możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki, podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą na podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy zajął więc stanowisko, że w tym przypadku wykładnia funkcjonalna przełamuje wykładnię językową.

Zauważyć jednak należy, iż Organ nie wykazał, że taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie, a ciężar dowodu w tej kwestii spoczywa na Organie a nie na stronie, tym bardziej, że Skarżąca posiada 91 % wszystkich udziałów spółki [...] a nie tak jak w przypadku rozpoznawanych przez SN spraw, gdzie wspólnik posiadał 99 % udziałów. Skarżąca w postępowaniu administracyjnym wskazywała jednoznacznie, że nie posiada 100% udziałów, kierując się, literalnym brzmieniem przepisów. Obowiązkiem Organu było sprawę wyjaśnić, a nie przerzucać ciężar dowodu na Stronę.

W takiej sytuacji, aby móc skutecznie odejść od wykładni semantycznej art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., i uznać, że wspólnik spółki wieloosobowej w istocie wypełnia kryteria wspólnika spółki jednoosobowej, koniecznym jest dokładne zbadanie przez Prezesa NFZ, czy rzeczywiście jeden ze wspólników posiada wyłączne prawo do zysku oraz nieskrępowaną możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki. Nie jest dopuszczalne oparcie się przez organ tylko i wyłącznie na zapisach rubryki 7 informacji z KRS, ewentualnie na ocenie samej proporcji posiadanych przez wspólników udziałów.

Zaznaczyć bowiem należy, że zgodnie z art. 157 § 1 k.s.h. umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinna określać:

1) firmę i siedzibę spółki;

2) przedmiot działalności spółki;

3) wysokość kapitału zakładowego;

4) czy wspólnik może mieć więcej niż jeden udział;

5) liczbę i wartość nominalną udziałów objętych przez poszczególnych wspólników;

6) czas trwania spółki, jeżeli jest oznaczony.

Z kolei w myśl art. 174 § 1 k.s.h. jeżeli ustawa lub umowa spółki nie stanowi inaczej, wspólnicy mają równe prawa i obowiązki w spółce. Jeżeli umowa spółki przewiduje udziały o szczególnych uprawnieniach, uprawnienia te powinny być w umowie określone (§ 2). Uprzywilejowanie może dotyczyć w szczególności prawa głosu, prawa do dywidendy lub sposobu uczestniczenia w podziale majątku w przypadku likwidacji spółki (§ 3).

Tym samym o statusie danego wspólnika nie decyduje wyłącznie ilość posiadanych przez niego udziałów, tudzież ujęcie go, lub też nie, w rubryce 7 informacji z KRS, lecz skala realnych praw i obowiązków przysługujących mu w spółce. Zatem, w pierwszej kolejności, dokonanie oceny rzeczywistego funkcjonowania wspólnika spółki wieloosobowej, w kontekście możliwości przypisania mu cech wspólnika spółki jednoosobowej, wymaga zbadania przez organ zapisów umowy spółki. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy organ nie przeprowadził w ogóle dowodu z umów Spółek, w których Skarżąca posiada po 91% udziałów, co już samo w sobie oznacza, że stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, nakazujące traktować Skarżącą, jako wspólnika spółki jednoosobowej, jest dalece przedwczesne. Prezes NFZ nie uzyskał także stanowiska drugiego wspólnika Skarżącej w Spółkach, w których posiada udziały, odnośnie przysługujących mu w spółce uprawnień, chociażby w kontekście akcentowanej przez skarżącą czynnego zarządzania Spółkami przez drugich wspólników, wskazując na konkretne czynności do których byli upoważnieni co, zdaniem Sądu, ma istotne znaczenie dla możliwości weryfikacji statusu drugiego wspólnika. Nie sposób bowiem przyjąć, że w takiej sytuacji możliwym jest przypisanie im charakteru wspólników iluzorycznych(fikcyjnych), skoro wskazywany przez Stronę zakres przysługujących im uprawnień podważa stanowisko, co do nieskrępowanej możliwości samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki przez samą Skarżącą.

W ocenie Sądu, organ nie wypełnił tym samym, obowiązków wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co do zgromadzenia lub uwzględnienia wszystkich dowodów niezbędnych do ustalenia zgodnego z prawdą przebiegu faktów w sprawie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezes NFZ, winien więc uzupełnić w sposób wskazany przez Sąd materiał dowodowy, a następnie poddać go ocenie w swym całokształcie, uwzględniając powyższe wskazania Sądu.

Mając zatem na uwadze wskazane wyżej okoliczności skoro z przedstawionych do skargi dokumentów i zeznań nie można wykluczyć, że skarżąca w okresie kwestionowanym w skardze nie była jedynym wspólnikiem sp. z o.o. zdaniem Sądu zaskarżoną decyzję w jej zaskarżonej części należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ponownym postępowaniu organ zweryfikuje przedstawione dokumenty, ewentualnie uzupełni je i dokona ponownych ustaleń i oceny stanu faktycznego w zakresie rzeczywistego okresu pozostawania przez skarżącego jedynym wspólnikiem w ww. sp. z o.o.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Zasądzone koszty postępowania (480 zł) zgodnie z wnioskiem skargi obejmowały jedynie wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art.119 pkt 4 P.p.s.a.