Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1098/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2015-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 12 ust. 4a, ust. 4b, ust. 4f
journal: Dz.U. 2003 nr 80 poz 721
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych
article: art. 3, art. 10 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi B. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] utrzymujące w mocy, na skutek zażalenia B. W., postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość, powołujące w podstawie prawnej art. 138 § 1 ust. 1 (winno być pkt 1) w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a."

Wymienionym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 K.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr 158/2 o pow. 0,1085 ha obrębu ewid. Nr [...], objętą księgą wieczystą nr [...], przejętą z mocy prawa na rzecz Gminy Miasta [...] na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w postaci budowy publicznej drogi 1KDL i 2KDL łączącej ul. S. z ul. P. w R.

W uzasadnieniu organ podniósł, że przed Sądem Rejonowym [...] toczy się, na skutek pozwu Gminy Miasto [...], postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt [...]). Zakończenie tego postępowania jest niezbędne w celu ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania z tytułu przejęcia przez Gminę Miasto [...] prawa własności działki odpowiadającej obecnie działce nr 158/2.

W zażaleniu na powyższe postanowienie B. W. wniosła o jego uchylenie. Powołując się na regulacje zawarte w art. 11f ust. 1 pkt 6 oraz art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. Nr 80, poz. 721) podniosła, że z chwilą ostateczności decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2011r., własność nieruchomości – działki nr 158/2 przeszła z mocy prawa na Gminę Miasta [...], a odszkodowanie za tę nieruchomość przysługuje dotychczasowym właścicielom, a zatem tym, którym przysługiwała własność w chwili ostateczności wymienionej decyzji. Z uwagi na powyższe i to, że to składająca zażalenie była właścicielem działki nr 158/2 w dniu, w którym decyzja z dnia [...] maja 2011 r. stała się ostateczna, zawieszenie niniejszego postępowania nie jest zasadne. Rozstrzygnięcie w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ustala stan własności na dzień wydania wyroku, nie zaś wstecz, dlatego też wyrok w sprawie, z uwagi na którą zawieszono niniejsze postępowanie, nie będzie miał na niego jakiegokolwiek wpływu.

Wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy kwestionowane zażaleniem rozstrzygnięcie. W ocenie organu, w sprawie zachodzi zależność, o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., a zatem występuje zagadnienie prawne uzasadniające zawieszenie postępowania. Orzeczenie sądu powszechnego doprowadzi bowiem treść księgi wieczystej Nr [...] do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, wskazując właściciela działki nr 158/2, a tym samym stronę postępowania odszkodowawczego. Organ podkreślił, że wprawdzie odszkodowanie przysługuje podmiotom ustalonym w postępowaniu o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, nie oznacza to jednak bezwarunkowego wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania wówczas, gdy pojawiają się wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości, które są w trakcie wyjaśniania. Wojewoda [...] zwrócił uwagę, że w dziale II przedmiotowej księgi wieczystej wpisane jest ostrzeżenie o toczącym się postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Tego rodzaju wpis wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych i powoduje, że ujawnione w księdze prawo, którego ostrzeżenie dotyczy nie korzysta już z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Do momentu zatem doprowadzenia do zgodności w powyższym zakresie i ewentualnego wykreślenia przedmiotowej wzmianki organ ustalający odszkodowanie nie ma możliwości prawidłowego ustalenia stron w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższe postanowienie B. W. wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym go rozstrzygnięciem organu I instancji z powodu naruszenia art. 12 ust. 3 i ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez niezastosowanie oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przez zaniechanie uchylenia postanowienia organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy. W motywach środka zaskarżenia ponowiła argumenty przedstawione w zażaleniu na postanowienie organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego obejmuje m. in. wydane w postępowaniu administracyjnym postanowienia, na które służy zażalenie, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.". Sprawowana jest ona pod względem zgodności badanego rozstrzygnięcia z prawem – art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uchybienia, skutkujące potrzebą usunięcia z obrotu prawnego kontrolowanego aktu to: naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy oraz zaistnienie przyczyn nieważności, określonych w K.p.a. bądź też innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, pkt 2 P.p.s.a.). Stwierdzenie natomiast, że skarga jest bezzasadna oznacza konieczność jej oddalenia (art. 151 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie kontroli poddano postanowienie Wojewody [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] o zawieszeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość – działkę nr 158/2, która przejęta została na rzecz Gminy Miasta [...] na podstawie decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej. Analiza powyższych rozstrzygnięć doprowadziła do wniosku o ich zgodności z prawem, co przesądziło o oddaleniu skargi.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja zawieszenia postępowania ma charakter wyjątkowy, stanowiąc odstępstwo od zasady ciągłości postępowania administracyjnego. Taki szczególny charakter przejawia się tym mocniej w przypadku procedowania na gruncie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tzw. specustawa drogowa). Zakłada ona bowiem uproszczenie procedur mających na celu przygotowanie i realizację inwestycji, w tym sprawne postępowanie w sprawie ustalenia należnego odszkodowania za przejęte pod drogi przez Skarb Państwa czy też jednostkę samorządu terytorialnego grunty. Oznacza to konieczność zachowania przez organy należytej ostrożności przy zamiarze przerwania toku prowadzonego postępowania.

W niniejszej sprawie podstawę prawną zawieszenia postępowania stanowił art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. przewidujący tego rodzaju przerwę w razie wystąpienia tzw. kwestii prejudycjalnej. Można o niej mówić, gdy w toku postępowania administracyjnego wyłoni się określone zagadnienie wstępne, a jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu, przy czym rozstrzygnięcie to musi być uprzednie tj. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w postępowaniu głównym. Poza tym, niezbędne jest istnienie zależności pomiędzy wyjaśnieniem zagadnienia wstępnego a rozpoznaniem prowadzonej przez organ sprawy. Należy też wskazać, że spełnienie wymienionych wyżej warunków przyjęcia, że wystąpiło zagadnienie wstępne nie pozostawia organowi wyboru co do sposobu postępowania. Podana przyczyna zawieszenia postępowania ma bowiem obligatoryjny charakter.

W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy przerwanie toku postępowania było jak najbardziej zasadne. Dotyczy ono mianowicie ustalenia odszkodowania w związku z przejęciem przez Gminę Miasto [...] m. in. działki nr 158/2 na potrzeby realizacji inwestycji drogowej w postaci drogi publicznej łączącej ul. S. i P. w R. Przejęcie to nastąpiło w trybie unormowań powołanej wyżej specustawy drogowej. W art. 12 ust. 4a, ust.4b i ust. 4f przewiduje ona, że za nieruchomości, które z mocy prawa (z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna) stają się własnością Skarbu Państwa bądź właściwej jednostki samorządu terytorialnego - dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe należy się odszkodowanie. Jak zatem słusznie stwierdziła skarżąca, decydującą dla określenia kręgu podmiotów – stron postępowania o odszkodowanie jest data, w której stała się ostateczna decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Motywując skorzystanie w sprawie z instytucji zawieszenia postępowania organy zwróciły uwagę na fakt zainicjowania przed Sądem Rejonowym [...] postępowania (sygn. akt [...]) dotyczącego uzgodnienia treści działu II księgi wieczystej nr [...] (dotyczącego osoby właściciela) z rzeczywistym stanem prawnym.

Zapewnieniu maksymalnego bezpieczeństwa obrotu prawnego służy wyrażona w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.), określanej w dalszej części jako "u.k.w." zasada, że księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przez stan prawny należy przy tym rozumieć ogół praw rzeczowych do tej nieruchomości oraz podlegające ujawnieniu w księdze wieczystej niektóre prawa osobiste i roszczenia. Obejmuje on przy tym zarówno stronę przedmiotową, jak i podmiotową prawa podlegającego wpisaniu do księgi wieczystej, a zatem w tym ostatnim przypadku oznaczenie osoby lub osób, którym przysługuje prawo podlegające wpisaniu. Z ujawnieniem w księdze wieczystej stanu prawnego związane jest istnienie dwóch domniemań. Przepis art. 3 wymienionej ustawy stanowi mianowicie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (ust. 1), zaś prawo wykreślone nie istnieje (ust. 2). Do obalenia domniemań z art. 3 u.k.w. prowadzi wytoczenie powództwa w oparciu o art. 10 ust. 1 uk.w. o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W razie wystąpienia z tego rodzaju powództwem, w ramach zabezpieczenia roszczenia powoda, możliwe jest nakazanie wpisania w księdze wieczystej ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu (art. 10 ust. 2 u.k.w.). Ostrzeżenie takie (wbrew twierdzeniu Wojewody [...]) wprawdzie nie obala domniemania wynikającego z art. 3 u.k.w., jednak wyłącza ono rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, zwracając uczestnikom obrotu prawnego uwagę na potencjalną niezgodność pomiędzy ujawnionym w księdze a faktycznym stanem prawnym. Sygnalizuje zatem, że stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej uległ lub może ulec zmianie, w związku z czym nie można żywić pełnego zaufania do informacji zamieszczonych w takiej księdze.

Wobec wpisania w księdze wieczystej nr [...] ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu dotyczącym uzgodnienia treści tej księgi z rzeczywistym stanem prawnym, pojawiła się ewidentna wątpliwość co do wiarygodności zawartych w niej danych o stanie prawnym nieruchomości. Tymczasem tego rodzaju dane jak to, komu przysługuje prawo własności działki nr 158/2 to kwestia o zasadniczym dla niniejszej sprawy znaczeniu, określająca podmiot uprawniony do otrzymania odszkodowania ze specustawy drogowej. Ze względu więc na to, że nie można ustalić istnienia wszystkich wynikających z przepisów prawa przesłanek do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, prawidłowo tak Prezydent Miasta [...], jak i Wojewoda [...] przyjęli, że wystąpiła w sprawie zależność, o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Dopiero bowiem poczynienie istotnych w sprawie ustaleń podmiotowych, a zatem w zakresie właściciela działki nr 158/2 pozwoli na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy o odszkodowanie. Ustalenie to może się przy tym odbyć na podstawie zgromadzonych w aktach przedmiotowej księgi wieczystej (w związku z prowadzonym postępowaniem uzgodnieniowym) dokumentów, które pozwolą na jednoznaczne i konkretnie umiejscowione w czasie określenie właściciela nieruchomości, której sprawa dotyczy. Wprawdzie bowiem (co słusznie podkreśla skarżąca) kryterium niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym odnosi się do obecnego stanu prawnego (tj. z daty orzekania w tym przedmiocie), nie mniej jednak pozwala na określenie ram czasowych, w których określonym podmiotom przysługiwało prawo własności, a także, czy w ogóle prawo takie im przysługiwało. Okoliczności te, mimo, że – z uwagi na wspomniane kryterium – nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w treści wpisu w księdze wieczystej rzutują na prawidłowość merytorycznego rozstrzygnięcia i mogą być – co wyżej zaznaczono – ustalane na podstawie dokumentów służących badaniu ewentualnej niezgodności.

Biorąc zatem pod uwagę, że Prezydent Miasta [...] nie dysponował wszystkimi danymi koniecznymi do rozstrzygnięcia prowadzonej przez niego sprawy odszkodowawczej, zasadnym było zawieszenie takiego postępowania do czasu zakończenia postępowania cywilnego w trybie art. 10 ust. 1 u.k.w. Do momentu bowiem rozstrzygnięcia tego ostatniego postępowania nie jest możliwe wskazanie stron postępowania odszkodowawczego przy uwzględnieniu, że stan prawny nieruchomości winno się, ze względów bezpieczeństwa obrotu prawnego, ustalać na podstawie danych wieczystoksięgowych.

Z podanych względów, a więc wobec zaistnienia uzasadnionych wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości – działki nr 158/2 tj. osoby właściciela uprawnionego do odszkodowania, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalono skargę B. W. na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania.

_@POCZ@__@KO