Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 48/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący : as.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2005 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] r. Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącej kwotę [...],- zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak JFS


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2000 r. M. M. wystąpiła o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w czasie II wojny światowej w obozach przesiedleńczych w Łodzi oraz Konstantynowie. M. M. wyjaśniła, iż urodziła się w 1932 r., a w obozach tych przebywała wraz z rodzicami, jako kilkuletnie dziecko, a nadto, iż jej rodzina została wysiedlona w dniu [...] listopada 1940 r. z miejscowości Czacz w pow. Kościan, skąd przewiezieni zostali do obozów w Łodzi, Konstantynowie oraz Chełmie, skąd trafili do miejscowości docelowej - wsi Rajszew. Wyjaśniła także, iż w tym samym dniu z Czacza oraz najbliższej okolicy wysiedlono kilkanaście rodzin, lecz Archiwum Państwowe w Łodzi dysponuje jedynie nazwiskami 400 osób, podczas gdy z samego powiatu kościańskiego było wysiedlonych setki rodzin, do końca 1942 r. ok. 4800 osób. Podając, iż starania o uzyskanie dokumentacji pobytu we wskazanych obozach nie przyniosły rezultatu M. M. wyjaśniła, iż wraz z jej rodziną wysiedleniu podlegało rodzeństwo S. z Przysieki Polskiej, posiadają oni pozytywne potwierdzenie pobytu w obozie w Łodzi, a potwierdzające tę okoliczność ich zeznania załączyła do wniosku. W kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich M. M. podała, iż w obozie w Łodzi przebywała wraz z rodziną od [...] listopada 1940 r. do [...] stycznia 1941 r., w obozie w Konstantynowie od [...] stycznia 1941 r. do [...] marca 1941 r. W załączonych zeznaniach świadkowie S. oraz E. S. (ur. 1936 i 1937 r.) wyjaśnili, iż od [...] grudnia 1940 r. do [...] marca 1941 r. przebywali w obozie w Konstantynowie, potwierdzili pobyt rodziny wnioskodawczyni w tych obozach, podali również, że ich rodzice przyjaźnili się, a po wojnie znajomość ta została odnowiona i była utrzymywana.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art. 4 ust.1 pkt 1 lit. c) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 z późn. zm.) odmówił przyznania M. M. wnioskowanych uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów na okoliczność pobytu w obozach przesiedleńczych w Łodzi-Konstantynowie, organ zakwestionował ponadto wiarygodność zeznań wskazanych świadków, którzy w jego ocenie byli w zbyt młodym wieku, aby zapamiętać jej pobyt we wskazanych obozach, przy równoczesnym pobycie tam kilku tysięcy osób.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy M. M. wniosła o zmianę decyzji, powołując się na wieloletnią znajomość jej rodziny z rodziną braci S. oraz podając, iż miejscowości Czacz oraz Przysieka Polska oddalone są od siebie o 2 km, należą do tej samej parafii - kościoła w Czaczu, a częste spotkania obu rodzin wynikały z coniedzielnych pobytów w kościele, jak i wymiany doświadczeń rolników, wśród których ojciec wskazanych przez nią świadków należał do najznamienitszych.

Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 127§3 i 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) wyżej powołanej ustawy o kombatantach (...) utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję, w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazując, że strona nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności faktycznych i prawnych, uzasadniających przyznanie uprawnień, a materiał dowodowy zgromadzony w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego nie dokumentuje podnoszonej okoliczności pobytu w obozach przesiedleńczych, natomiast z ankiety personalnej kierowanej do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w K. wynika, iż w czasie wojny strona była wysiedlona do Niemiec. Kierownik Urzędu wyjaśnił również, iż nie wszystkie osoby wysiedlone przebywały w obozach przesiedleńczych, gdyż po załadowaniu transportu były kierowane bezpośrednio do rejonów wysiedlenia.

W skardze na powyższą decyzję M. M. wniosła o jej uchylenie oraz o przyznanie wnioskowanych uprawnień, powtarzając argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również akcentując bezowocne próby udokumentowania pobytu jej rodziny w obozach przesiedleńczych w czasie wojny. Skarżąca wyjaśniła, iż wskazani przez nią świadkowie nie powoływali się na bliską znajomość z czasów wojny, lecz jedynie stwierdzali fakt, iż ich rodzice przyjaźnili się z jej rodzicami na wiele lat przed wybuchem wojny. Odnosząc się do treści powołanej przez organ Ankiety personalnej oraz wskazanego tam pobytu w czasie wojny na terenie III Rzeszy skarżąca wyjaśniła, iż w ankietach tych był obowiązek wskazania ostatniego miejsca pobytu w czasie wojny, a takim ostatnim miejscem był właśnie pobyt do grudnia 1945 r. w miejscowości Koburg. Wyjaśniła także, iż nie występowała o przyznanie uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu na deportacji do pracy przymusowej, lecz o przyznanie uprawnień kombatanckich.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, dodatkowo wskazując, iż w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego nie udało uzyskać informacji potwierdzających przeprowadzenie przez władze okupacyjne wysiedleń z miejscowości Czacz, jak również że skarżąca nie wskazała adresu obozu w Łodzi, na pobyt w którym powołała się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadną.

Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, natomiast rozstrzygnięcie merytoryczne o przyznaniu uprawnień kombatanckich lub odmowie ich przyznania, należy do kompetencji Kierownika Urzędu. Badając w tych granicach zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu stwierdzić należy naruszenie przez ten organ przepisów prawa procesowego, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarówno w złożonym wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazywała, iż uprawnienia przysługują jej z tytułu pobytu w obozach przesiedleńczych w Łodzi oraz Konstantynowie, co zdaniem skarżącej miało miejsce po wysiedleniu z miejsca zamieszkania w miejscowości Czacz, w okresie od dnia [...] listopada 1940 r. do dnia [...] marca 1941 r. W tych okolicznościach ustalenia wymagało przede wszystkim, czy do wysiedlenia rodziny skarżącej we wskazanym okresie doszło, czy ludność zamieszkała w tej miejscowości była w czasie II wojny światowej wysiedlana, kiedy to miało miejsce oraz jaki był los jej rodziny oraz ludności miejscowej po wysiedleniu. Próby dokonania takich ustaleń skarżąca poczyniła, lecz nie dały one pozytywnych rezultatów. Za niepełne należy również uznać ustalenia Kierownika Urzędu poczynione w tym zakresie w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego. Przede wszystkim organ ten nie dokonał właściwej oceny informacji zawartej w treści pisma Archiwum Państwowego z dnia [...].01.2004 r. znak [...], udzielonej do sprawy prowadzonej przez Kierownika Urzędu Nr [...]. W piśmie tym zawarto informację o wysiedleniu jednej osoby z miejscowości Czacz oraz, że w czasie wojny miejscowość ta nosiła nazwę Langenbr-cke. Tymczasem załączona do akt korespondencja prowadzona przez Kierownika Urzędu z Instytutem Pamięci Narodowej dotyczyła wyłącznie miejscowości Czacz, nie dokonano natomiast ustaleń co do miejscowości Langenbr-cke. W tych okolicznościach ponownych ustaleń wymaga zbadanie, czy w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się materiały dotyczące wojennych losów mieszkańców Langenbr-cke. W aktach sprawy brakuje również śladów czynienia przez Kierownika Urzędu ustaleń w zakresie wojennych losów mieszkańców powiatu kościańskiego, w tym miejscowości Czacz oraz Przysieki Pańskiej, które to ustalenia wobec wskazywania przez skarżącą, iż represji w postaci wysiedlenia podlegało kilka tysięcy osób z tego terenu, pozwoliłyby wyjaśnić, wobec braku dowodów bezpośrednich, czy wskazywane przez nią okoliczności mogły mieć miejsce.

Jako dowód potwierdzający jej pobyt w obozach przesiedleńczych, skarżąca wskazała na zeznania dwóch świadków, braci S. oraz E. S. Zgodnie z art. 75 §1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej - k.p.a.) jako dowód należy dopuścić wszystko, co nie jest sprzeczne z prawem, a zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ramach tego obowiązku organ winien dążyć do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości, przy założeniu, że wątpliwości te nie mogą działać na niekorzyść strony, a także uwzględnić przy rozstrzyganiu słuszny interes strony, jeżeli nie koliduje on z interesem społecznymi oraz słusznym interesem obywateli. W szczególności dowodem w sprawie mogą być zeznania świadków, a dowód ten wobec braku innych dowodów z dokumentu, ma równe im znaczenie. W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu odmówił wiarygodności zeznaniom wskazanych świadków uznając, że osoby te były w zbyt młodym wieku, aby mogły zapamiętać pobyt skarżącej oraz jej rodziny w przedmiotowych obozach. W ocenie Sądu ocena ta jest za daleko idąca i nie ma oparcia w materiale dowodowym sprawy. Słuszność należy bowiem przyznać argumentacji skarżącej, przytoczonej w złożonej przez nią skardze, iż świadkowie ci nie zeznali, iż jej pobyt w obozie pamiętają. Z treści przedłożonych do wniosku oświadczeń tych świadków w rzeczywistości wynika wyłącznie, że okoliczność pobytu skarżącej w obozie była im znana, w zeznaniach tych brak jest natomiast informacji, skąd swoją wiedzę w tym zakresie zaczerpnęli. W tych okolicznościach Kierownik Urzędu winien zweryfikować treść tego dowodu, poprzez przesłuchanie wskazanych świadków na rozprawie, o ile treść złożonych przez nich oświadczeń zdecydował się zakwestionować.

Za błędne należy także uznać twierdzenie Kierownika Urzędu, iż osoby wysiedlane nie zawsze przebywały w obozach przesiedleńczych. Wskazany przez skarżącą oraz powołanych świadków stosunkowo długi, bo czteromiesięczny, okres pomiędzy wysiedleniem a przewozem na teren Generalnej Guberni, nakazuje bowiem podnoszoną okoliczność ustalić, ponad wszelką wątpliwość. Wysoce nieprawdopodobnym wydaje się, aby w tak długim okresie osoby wysiedlone nie zostały odnotowane w rejestrach obozów przesiedleńczych, jak również w obozach takich nie przebywali. Jednocześnie wskazać należy, iż za represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c) ustawy o kombatantach (...) uznawany jest wyłącznie pobyt w obozach, które umieszczone zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106 poz. 1154).

Z materiału dowodowego zebranego po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, iż w czasie wojny skarżąca przebywała na terenie III Rzeszy (Ankieta personalna - karta 35 akt administracyjnych). Okoliczność ta zdaniem Kierownika Urzędu wyklucza jej pobyt w obozie przejściowym, tymczasem jak skarżąca słusznie zauważa, w ankiecie personalnej zobowiązana była podać ostatnie miejsce pobytu podczas okupacji. Miejscem tym była miejscowość na terenie III Rzeszy, co dokumentuje jej pobyt na deportacji, nie wyklucza natomiast konieczności poczynienia ustaleń co do wcześniejszych wojennych losów jej rodziny oraz jej samej. W tym zakresie Kierownik Urzędu winien rozważyć możliwość ustalenia okresu pobytu rodziny skarżącej na wysiedleniu w Generalnej Guberni (obóz w Chełmie, miejscowość Rajszew), jak również poprzez dokumentację meldunkową z tamtych czasów ustalić skąd oraz kiedy rodzice skarżącej przybyli do Rajszewa.

Z naruszeniem art. 9 k.p.a. Kierownik Urzędu ponadto nie udzielił skarżącej informacji o konieczności wskazania adresu obozu w Łodzi, na pobyt w którym powołała się w złożonym wniosku. Skarżąca dopiero w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę została poinformowana o konieczności ustalenia adresu tego obozu, a jednocześnie Kierownik sam nie poczynił w tym zakresie własnych ustaleń. Zgodnie z wskazanym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy te czuwają, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W niniejszej sprawie wymogu tego nie dochowano, czy wskazany przepis naruszono.

Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.a) i c) w zw. z art. 135 i art. 120 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu. Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu z dnia [...] stycznia 2005 r. oraz wobec nie zażądania przez skarżącą przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżąca została poinformowana pismem z dnia [...] stycznia 2005 r. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ Kierownik Urzędu rozpatrzy merytorycznie wniosek skarżącej wraz z jego dokumentacją, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku w zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak

jfs