Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 653/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 1 i ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 7 marca 2018 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 7 marca 2018 r., którą organ zmienił swoją decyzję z dnia 24 kwietnia 2017 r. dotyczącą specjalistycznych usług opiekuńczych w części odpłatności.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 7 marca 2018 r. (nr [...]) Wójt Gminy - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej zwanej: "k.p.a."), art. 8, art. 18, art. 96 ust. 2, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm. – dalej jako: "u.p.s."), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r. Nr 189, poz. 1598 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 sierpnia 2017 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1788), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) - zmienił swoją decyzję z dnia 24 kwietnia 2017 r. (nr [...]) w sprawie przyznania odpłatnych częściowo specjalistycznych usług opiekuńczych dla K. M. i ustalenia odpłatności za te usługi w wysokości 20 % kosztu usługi, w części odpłatności, w ten sposób, że w miesiącu maju, czerwcu i lipcu 2017 r. wysokość odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze wynosi 100 % kosztu usługi. Pełen koszt usług za 1 godzinę wynosi 35,70 zł. Jednocześnie organ nakazał wpłacić kwotę 3.841,32 zł. tytułem zrealizowanych specjalistycznych usług opiekuńczych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Wójt Gminy wydał już uprzednio decyzję z dnia 16 października 2017 r. (nr [...]) dotyczącą zmiany odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w miesiącu maju, czerwcu i lipcu 2017 r. na rzecz K. M., jednakże A. M. (zwana dalej także "stroną" lub "skarżącą") - matka K. M. - odwołała się od tej decyzji a organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku postępowania ustalono, że: w miesiącu maju 2017 r. terapeuta wypracował 40 godzin, w miesiącu czerwcu 2017 r. – 42 godziny, a w miesiącu lipcu 2017 r. - 42 godziny z K. M. zgodnie z umową. Wysokość odpłatności dla strony ustalono na podstawie rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Następnie organ wskazał, że w dniu 20 września 2017 r. A. M. wypełniła oświadczenie o stanie majątkowym, w którym oświadczyła, że w miesiącu lutym 2017 r. został zakupiony samochód. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że sytuacja majątkowa rodziny uległa zmianie oraz powstały rozbieżności pomiędzy podaną przez stronę kwotą zakupu samochodu, tj. 70.000 zł a rzeczywistą kwotą zakupu, tj. 80.000 zł. Organ wskazał, że w odwołaniu strona wskazała, iż zakupu dokonała za kilkuletnie oszczędności. Z kolei z oświadczeń majątkowych złożonych dnia 4.11.2015 r. i 28.12.2016 r. wynikało, że nie posiadała żadnych oszczędności. Pełnomocnik strony wyjaśnił, że pieniądze na zakup samochodu, to tzw. zwrot kaucji na zabezpieczenie należytego wykonania umów, które wpłynęły w styczniu 2017 r. na konto męża strony.

Mając powyższe na uwadze, organ – powołując się na art. 12 u.p.s. – wskazał, że skoro rodzina strony dysponowała znacznymi środkami pieniężnymi, które przeznaczyła na zakup wartościowego samochodu, to należy uznać, że była w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe. W niniejszej sprawie należało zatem ustalić pełną odpłatność za specjalistyczne usługi, przy czym koszt w miesiącu maju i czerwcu 2017 r. z kwoty 7,14 zł ustalić do kwoty 35,70 zł za 1 godzinę, natomiast w miesiącu lipcu 2017 r. z kwoty 0 zł do kwoty 35,70 zł za 1 godzinę.

Strona odwołała się od decyzji organu I instancji wskazując, że zakup pojazdu za 80.000 zł przez jej męża nie stanowi dysproporcji, o której mowa w art. 12 u.p.s., a posiadanie auta nie jest oznaką zamożności. Podkreśliła, że mieszka na wsi i jest zmuszona wozić syna do przedszkola i specjalistów oraz na terapie.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 czerwca 2018 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w związku z chorobą syna strona miała przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze, które były odpłatne częściowo ze względu na sytuację materialną rodziny. Jednakże organ I instancji powziął wiadomość, że strona kupiła samochód o znacznej wartości (zdaniem Kolegium Audi Q7 stanowi już tzw. "górną półkę"), dlatego wydał wskazane wyżej decyzje, którymi domagał się zwrotu od skarżącej kwoty wyłożonej przez organ na usługi opiekuńcze dla syna.

W ocenie organu odwoławczego stanowisko organu I instancji należy uznać za prawidłowe. Organy nie kwestionują faktu, że do tej pory strona użytkowała wieloletni samochód oraz że w związku z zamieszkiwaniem w znacznej odległości od P., niewątpliwie niezbędny jest samochód, chociażby do wożenia dziecka na terapię. Jednakże posiadając pewne środki finansowe - tak jak to miało miejsce w rodzinie strony (jak wynika z akt sprawy był to "zwrot kaucji na zabezpieczenie należytego wykonania umowy, która wpłynęła na konto jej męża") - powinna była rozważyć kupno tańszego samochodu, tym bardziej w sytuacji korzystania z pomocy społecznej.

Kolegium podniosło również, że w niniejszej sprawie zasadnie zastosowano art. 12 u.p.s., gdyż należało w stosunku do strony ustalić pełną odpłatność za usługi opiekuńcze. Wskazało, że pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej ma charakter przejściowy i pomocniczy; stanowi wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych. Organ I instancji wspierał więc stronę w czasie, gdy jej sytuacja materialna była utrudniona, zwalniając ją z części odpłatności za usługi opiekuńcze dla jej syna K. W chwili, gdy jej sytuacja materialna poprawiła się (nie jest istotne w jaki sposób i w jakim okresie) i mogła sama ponosić koszty usług opiekuńczych (czego nie uczyniła), podjął przedmiotowe rozstrzygnięcie. Obowiązkiem strony, jako korzystającej z pomocy społecznej, było takie zagospodarowanie środków finansowych które miała do dyspozycji, aby przynajmniej na jakiś czas, zrezygnować z pomocy społecznej (pomoc ta mogła wówczas dotrzeć do osoby bardziej jej potrzebującej).

A. M. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. prawa procesowego, albowiem została wydana bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy, które to uchybienie proceduralne, stanowiące naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. prawa materialnego, tj. art. 8, art. 12, art. 18, art. 96 ust. 2, art. 106 i art. 109 u.p.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, a co za tym idzie uznanie, że zakup samochodu osobowego przez stronę stanowi podstawę do zmiany prawomocnej decyzji administracyjnej ustalającej wysokość odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze.

Skarżąca wniosła także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ odwoławczy nie rozpatrzył całości odwołania, a jedynie skupił się na art. 12 u.p.s. w kontekście wartości przedmiotowego pojazdu. W szczególności pominął zarzuty odnośnie wadliwości w doręczeniu decyzji organu I instancji, braku w sentencji tej decyzji art. 12 u.p.s., na którego treść organ powołuje się w uzasadnieniu, jak również braku w uzasadnieniu decyzji wyjaśnienia przepisów przywołanych w sentencji decyzji, w szczególności art. 8, art. 18 oraz art. 96 ust. 2, art. 106 i art. 109 u.p.s.

Wskazała, że w art. 12 u.p.s. ustawodawca posługuje się zwrotami prawnie niedookreślonymi, tj. "dysproporcja", "znaczne zasoby finansowe", "wartościowe przedmioty". Przy ich wykładni istotne jest kierowanie się regułami wykładni funkcjonalnej, zgodnie z którą nadanie normie znaczenia musi uwzględniać warunki, w jakich ta norma ma funkcjonować. Kluczowym pojęciem jest tutaj "dysproporcja", która w języku potocznym oznacza brak proporcji, symetrii i równowagi między rzeczami, cechami lub zjawiskami występującymi łącznie. W analizowanym artykule zakłócona proporcja odnosi się do stosunku dochodów do majątku.

Zgodnie z doktryną i ustalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym za wystąpienie dysproporcji pomiędzy udokumentowanymi dochodami a posiadanym majątkiem uznaje taką sytuację, w której po pierwsze - udokumentowane, niskie dochody osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej pozostają w sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, a po drugie - stan majątkowy takiej osoby wskazuje, że wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Istotą wykazania występowania dysproporcji jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje niezbędne potrzeby pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Płynące z orzecznictwa przykłady za omawianą dysproporcję pozwalają uznać zakup wartościowych przedmiotów ze środków finansowych uzyskanych z pożyczek, których terminy płatności przypadają na okres poprzedzający wypłatę świadczenia lub zgodny z tym okresem, oraz możliwość czerpania dochodów z czynszu w przypadku posiadania domu, w którym wynajmowane są lokale mieszkalne.

Niewątpliwie odmowa udzielenia pomocy na podstawie art. 12 u.p.s. powinna być poprzedzona wnikliwą analizą i rzetelną oceną sytuacji majątkowej osoby lub rodziny. Wydaje się zasadne branie pod uwagę sytuacji rzeczywistej, warunków, w których żyją takie osoby. Jeśli dysponują one wartościowymi przedmiotami trzeba ocenić stosunek emocjonalny do tych rzeczy, a tym samym możliwość ich spieniężenia. Ponadto dobra sytuacja majątkowa może wynikać z posiadania nieruchomości lub wierzytelności, jednakże w danej chwili wierzytelność może być nieściągalna, a nieruchomości nie można sprzedać z powodu nieuregulowanego stanu prawnego. Dobra sytuacja majątkowa, a nawet dochodowa, nie wyklucza wszelkich trudnych sytuacji życiowych. Dotyczy to głównie osób starszych, chorych, nieporadnych. Zamożność nie może być powodem pozostawienia ich bez pomocy i opieki, zwłaszcza wobec unormowania zasad odpłatnego udzielania pomocy i zwrotu świadczeń.

Wskazała, że ratio legis przepisu art. 12 u.p.s. to wykazanie przez organ administracji dysproporcji pomiędzy majątkiem strony a jej dochodami oraz możliwości czerpania dochodów z tego majątku, poprzez pobieranie pożytków cywilnych, czy też spieniężenia tego majątku. W żadnym bądź razie nie można uznać, że zakup pojazdu mechanicznego za 80.000 zł przez męża skarżącej stanowi dysproporcję, o której mowa w przytoczonym przepisie. Rodzina skarżącej nie dysponuje innym sprawnym autem, a mieszkając na wsi jest zmuszona do korzystania z transportu własnego, w szczególności do dowozu syna K. do przedszkola i lekarzy specjalistów oraz na terapie. Poprzednie auto stron ma ponad 25 lat i jest zupełnie niesprawne z uwagi na trwałe uszkodzenie silnika - stąd wynikła nagła potrzeba w lutym 2018 r. zakupu innego pojazdu, który gwarantowałby niezawodność. Mąż skarżącej podjął decyzję o zakupie auta samodzielnie, mając na uwadze potrzebę posiadania sprawnego pojazdu w rodzinie, która boryka się z trudną sytuacją w postaci autyzmu młodszego syna K. Troska o jego intensywną terapię w okresie intensywnego rozwoju psychoruchowego była priorytetem dla tego zakupu. Chodziło o zagwarantowanie niezawodności auta i braku przeszkód natury materialnej w realizacji terapii syna.

Nie można mówić, że obecnie posiadanie auta jest oznaką zamożności rodziny. Obecnie standardem jest posiadanie dwóch aut w rodzinie. Z przedmiotowego auta rodzina strony nie jest w stanie czerpać żadnych pożytków cywilnych, gdyż jest im potrzebne na co dzień - do zaspakajania podstawowych potrzeb rodziny. Z tego powodu nie można również wymagać od męża skarżącej, aby sprzedał auto. Samochód jest używany i został kupiony od osoby fizycznej, a więc nie jest to auto nowe z salonu samochodowego. Nieuprawnionym jest i niczym nie popartym twierdzenie Kolegium, że Audi Q7 jest samochodem "z górnej półki", gdyż nie ma w sprawie znaczenia, jakie Kolegium ma zapatrywania w zakresie luksusowości aut. Rodzina skarżącej składa się z 5 osób, a więc wielkość auta ma również znaczenie. Nie występuje w sprawie dysproporcja miedzy dochodami rodziny, a stanem majątkowym, gdyż to właśnie z tych dochodów legalnie osiąganych i opodatkowanych rodzina zakupiła auto.

Ponadto nie można mówić w ogóle o dysproporcji. Co innego gdyby strona dostała takie auto np. w darowiźnie, czy spadku, czy też wygrała na loterii, a czym innym jest zamiana dochodów (oszczędności) na składnik majątkowy. W takim przypadku brak jest w ogóle "dysproporcji", a zatem nie zachodzi podstawa faktyczna i prawna do zastosowania w sprawie art. 12 u.p.s.

Co więcej w przepisie tym nie ma mowy o stwierdzeniu w jego oparciu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, czy uznania takiego świadczenia za nienależnie pobrane, jak również nie ma mowy o dokonywaniu w oparciu o te kryteria zmiany prawomocnych już decyzji, co też ma miejsce w niniejszej sprawie. Nie można w oparciu o art. 12 u.p.s. zmieniać już prawomocnych decyzji, nawet w trybie wznowienia postępowania, i żądać zwrotu świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 czerwca 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 7 marca 2018 r. zmieniającą - w części dotyczącej odpłatności za miesiące: maj, czerwiec i lipiec 2017 r. - uprzednio wydaną decyzję z dnia 24 kwietnia 2017 r. dotyczącą przyznania świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla K. M. i ustalenia odpłatności za to świadczenie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "u.p.s.").

Stosownie do art. 106 ust. 1 u.p.s. przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5, natomiast zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Choć nie wynika to wprost z treści podstawy prawnej wskazanej w zaskarżonych decyzjach, z której wynikałoby konkretne odwołanie się do ust. 5 art. 106 u.p.s., to jednak z uzasadnienia zaskarżonych decyzji bezsprzecznie wynika, że w istocie zastosowanie przez organy tego przepisu legło u podstaw dokonania zmiany decyzji Wójta Gminy z dnia 24 kwietnia 2017 r. (nr [...]) dotyczącej specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie (zmiany) odpłatności w maju, czerwcu i lipcu 2017 r. za te świadczenia.

Mając to na uwadze należy wskazać, że Sąd rozpoznający przedmiotową skargę, nie kwestionując dokonanych przez organy ustaleń dotyczących zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, pragnie zwrócić uwagę, iż decyzje wydawane na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. mają charakter konstytutywny. Ustawodawca w redakcji art. 106 ust. 5 u.p.s. konsekwentnie posługuje się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję, co oznacza, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej, jak i jej uchylenie, mają charakter konstytutywny – wywierają jedynie skutki na przyszłość (ex nunc). Brak jest jakichkolwiek podstaw, by uchylać lub zmieniać decyzje przyznające prawa do określonych świadczeń z pomocy społecznej lub nakładające określony obowiązek z mocą wsteczną (ex tunc). W konsekwencji Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela sformułowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż takie skutki można wiązać jedynie z decyzjami deklaratoryjnymi, tj. potwierdzającymi zaistniały już stan rzeczy (zob. np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 772/13, Lex nr 1404923; w Łodzi z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 477/14, Lex nr 1520150 oraz z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 1287/12, Lex nr 1287068; w Opolu z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 260/14, Lex nr 1490659; w Warszawie z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2711/13, Lex nr 1467573; w Krakowie z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 2100/14, Lex nr 1661086 oraz w Łodzi: z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 798/15 i z dnia 10 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 1067/15, a także z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 159/16 - dostępne w CBOSA pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten uzasadniony jest obowiązującą w prawie polskim zasadą lex retro non agit. Po to zatem, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, upoważnienie takie musiałby wyraźnie przewidywać przepis prawa obowiązującego. Nie budzi przy tym wątpliwości, że ustawa o pomocy społecznej takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim w szczególności art. 106 ust. 5 u.p.s. ani też żaden inny z powołanych w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisów ustawy o pomocy społecznej. Artykuł 106 ust. 5 u.p.s. umożliwia zatem zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym, czyli ex nunc (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnie 2014 r., sygn. I OSK 980/13, Lex nr 1480913 i z dnia 29 września 2011 r., sygn. I OSK 655/11, Lex nr 1068524 oraz z dnia: 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1280/12; 29 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 945/12; 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08; 10 lipca 2009 r., sygn. I OSK 1501/08; 4 lutego 2010 r., sygn. I OSK 1208/09 – dostępne w CBOSA pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wydanie zatem przez organ na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzji konstytutywnej oznacza, że kształtuje ona na nowo zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu wydania nowej decyzji orzekającej o utracie prawa lub zmianie dotychczas pobieranego świadczenia. Skoro zatem taka decyzja wywołuje skutki ex nunc, to znajdzie ona zastosowanie jedynie do decyzji ostatecznej wywołującej w dalszym ciągu skutki np. decyzji na podstawie której beneficjent realizuje swoje uprawnienie. A contrario, tryb uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej z art. 106 ust. 5 u.p.s. nie znajdzie zastosowania do decyzji już zrealizowanej, takiej, której skutki zostały już skonsumowane. Tym samym, wydając decyzję w tym trybie, organ nie może wyeliminować decyzji przyznającej świadczenie za okres poprzedzający jej wydanie. Skutek ex nunc oznacza bowiem, że decyzja wydana w oparciu o ten przepis może wywoływać jedynie skutki od momentu uostatecznienia się takiej decyzji, nie może natomiast sięgać swoim zakresem świadczenia pobranego przed jej wydaniem (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2711/13, Lex nr 1467573).

Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Organy bowiem na mocy zaskarżonych decyzji dokonały - w zakresie wysokości odpłatności – zmiany decyzji z dnia 24 kwietnia 2017 r. dotyczącej przyznania skarżącej na syna – K. M. pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na okres od maja do lipca 2017 r., a zatem orzekły o zmianie w odniesieniu do decyzji, której skutki zostały już skonsumowane, bowiem świadczenie, którego dotyczyła, zostało w pełni zrealizowane przed wydaniem zaskarżonych decyzji. Okres bowiem, na który zostały przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze już upłynął, tak więc brak było możliwości w omawianym trybie do zmiany treści zrealizowanej już decyzji z dnia 24 kwietnia 2017 r. Innymi słowy, wydając zaskarżone decyzje w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. nie było możliwe wyeliminowanie decyzji przyznającej ww. świadczenie (a w konsekwencji ustalającej także odpłatność za to świadczenie) za okres poprzedzający ich wydanie, bowiem decyzje wydane w omawianym trybie przez organy obu instancji w 2018 r. nie mogły dokonać skutecznej modyfikacji treści decyzji dotyczącej przyznanego świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych (oraz ustalenia odpłatności za to świadczenie), które w pełni zostało już zrealizowane (wykonane) w 2017 r.

Z powyższego wynika zatem, że organy w niniejszej sprawie nie mogły wzruszyć decyzji z dnia 24 kwietnia 2017 r. w trybie przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s., ponieważ dotyczyła ona przyznanego świadczenia za okres poprzedzający wydanie zaskarżonych decyzji, które zostało już "skonsumowane" (w ramach przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych – jak wskazano w pierwszoinstancyjnej decyzji - w miesiącu maju 2017 r. terapeuta wypracował 40 godzin, w miesiącu czerwcu 2017 r. – 42 godziny, a w miesiącu lipcu 2017 r. - 42 godziny z K. M.).

W konsekwencji błędnie dokonana wykładnia przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s. doprowadziła do nieuprawnionej na gruncie przepisów eliminacji ostatecznej decyzji przyznającej skarżącej określone uprawnienie, tj. ustaloną tą decyzją wobec skarżącej wysokość odpłatności za świadczenie niepieniężne z opieki społecznej.

Mając na uwadze powyższe, organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględni ocenę prawną wynikającą z niniejszego wyroku i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, rozważając przy tym kwestię dopuszczalności weryfikacji ostatecznej decyzji z dnia 24 kwietnia 2017 r. w innym trybie, z uwagi na powzięcie nowych informacji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a nieznanych organowi w dniu wydania ww. decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (punkt 1. sentencji wyroku).

Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego w wysokości 480 zł.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postepowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.