Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 586/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 136, art 137, art 139, art 229a
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art 145 § 1 pkt 1 lit a w zw z art 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: W świetle przepisów art 190 ust 3 i ust 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją , wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art 190 ust 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.

TEZY

W świetle przepisów art 190 ust 3 i ust 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją , wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art 190 ust 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 690/07 w sprawie ze skargi J. W. i M. K. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody Świętokrzyskiego oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...] sierpnia 2007 r.; 3. zasądza od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 457 /czterysta pięćdziesiąt siedem/ złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego oraz na rzecz J. W. i M. K. solidarnie kwotę 200 /dwieście/ złotych tytułem kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 690/07 oddalający skargę J. W. i M. K. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu niezabudowanej nieruchomości o łącznej pow. [...] m² położonej we wsi S., stanowiącej część wywłaszczonej działki [...], oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...].

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] sierpnia 1992 r. Z. W. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w B. z wnioskiem o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka [...] o pow. [...] m² położonej w S. przy ul. [...], stanowiącej byłą własność Z. i J. małżonków W. w ½ cz. oraz B. i J. małżonków W. w ½ cz. Przedmiotowa nieruchomość został wywłaszczona decyzją Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...] na cele związane z realizacją narodowych planów gospodarczych, pod budowę państwowego przedszkola w S.

W okresie od 1993 r. do 2001 r. sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wielokrotnie przechodziła cały tok instancji postępowania administracyjnego i w konsekwencji wniosek o zwrot nieruchomości wrócił do organu I instancji celem ponownego rozpoznania.

W toku prowadzonych postępowań ustalono, że zgodnie z mapą sytuacyjno – własnościową przyjętą do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w B. w dniu [...] lutego 2000 r. pod nr ewid. [...] wywłaszczonej działce nr [...] o pow. [...] ha odpowiada aktualnie działka nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha.

Ustalono również, że następcami prawnymi po zmarłych byłych właścicielach wywłaszczonej nieruchomości są: B. Ł. i Z. W. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] maja 1992 r. sygn. akt [...]) oraz J. W., M. K. i J. J. W. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] grudnia 1979 r. sygn. akt I [...], postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lipca 2000 r. sygn. akt [...]).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] Starosta B. orzekł o zwrocie B. Ł., Z. W. udziały w wysokości po 3/12 części, J. W., M. K. i J. W. udziały po 2/12 (jako następcom prawnym po zmarłych byłych właścicielach wywłaszczonej nieruchomości) w nieruchomości niezabudowanej o łącznej pow. [...] ha, położonej we wsi S., gmina S., stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...] o pow. [...] ha oznaczonej aktualnie jako działki nr [...] i [...] oraz odmówił zwrotu działek nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m².

Po rozpatrzeniu odwołania Gminy S., powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] marca 2002 r. nr [...]. Organ odwoławczy uzasadniając zwrot części wywłaszczonej nieruchomości wskazał, że mimo upływu kilkudziesięciu lat nie został na niej zrealizowany budynek przedszkola. Odnosząc się do odmowy zwrotu pozostałej części nieruchomości stwierdził, że zrealizowano na niej cel wywłaszczenia w postaci wewnętrznej drogi dojazdowej.

Wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 842/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] marca 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty B. z dnia [...] maja 2001 r. w części dotyczącej odmowy zwrotu działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m² stanowiących cześć wywłaszczonej działki nr [...], a w pozostałej części dotyczącej zwrotu działek [...] i [...] skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż organy powinny precyzyjnie określić cel wywłaszczenia, a następnie w oparciu o kryteria wymienione w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustalić czy nieruchomość stała się zbędna na cel na jaki została wywłaszczona. Brak tej analizy uniemożliwia ocenę, czy z uwagi na budowę drogi dojazdowej nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia zwłaszcza, że istniejące przedszkole posiada bezpośredni dostęp do drogi. Jednocześnie Sąd uznał za fakt bezsporny, że inwestycja nie została zrealizowana mimo upływu ponad 30 lat od daty wywłaszczenia, co oznacza, iż stała się zbędna na cel wywłaszczenia i podlega zwrotowi w stanie w jakim się znajduje w dniu zwrotu.

Prowadząc ponowne postępowanie administracyjne, w trakcie oględzin w dniu [...] września 2006 r. stwierdzono, że we wschodniej części działki nr [...] znajduje się cześć budynku przedszkola (starego). W części północnej jest brama wjazdowa, zaś pozostała cześć jest porośnięta trawą i stanowi plac wokół przedszkola. Działka nr [...] w części południowo-wschodniej stanowi utwardzony plac o nawierzchni asfaltowej natomiast w części zachodnio-północnej plac jest wyłożony kostką brukową i stanowi parking. Fakt rozbudowy starego przedszkola z uwagi na brak stosownej dokumentacji został ustalony w oparciu o zeznania świadka - wykonawcę rozbudowy, który potwierdził, że rozbudowa nastąpiła w 1976 lub 1977 r.

Strona postępowania administracyjnego J. J. W. zmarł w dniu [...] stycznia 2007 r., a spadek po nim nabył brat J. W. i siostra M. K. po ½ cz. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 2007 r. sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Starosta B. na podstawie art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami odmówił B. Ł., Z. W., J. W., M. K. zwrotu niezabudowanej nieruchomości o łącznej powierzchni [...] m², położonej we wsi S., gmina S. stanowiącej cześć wywłaszczonej działki nr [...] oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...], uznając, że na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany został inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia.

Rozpatrując odwołanie J. W., Wojewoda Świętokrzyski decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń jak również zastosował do nich adekwatne przepisy art. 136, art. 137 oraz art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Organ II instancji w oparciu o kilkakrotne oględziny przedmiotowej nieruchomości ustalił, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Jednakże w ocenie organu odwoławczego wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości w ten sposób, że znajduje się na niej cześć budynku przedszkola, brama wjazdowa, plac zabaw, parking oraz droga dojazdowa mieści się w granicach materialnoprawnych przesłanek dopuszczających wywłaszczenie, wynikających z art. 229a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z powołanym przepisem roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Rozbudowa budynku przedszkola, plac zabaw, droga dojazdowa czy też parking służą poprawie zagospodarowania przedszkola oraz częściowo Urzędu Gminy w S. (parking), zatem zarówno w dacie wywłaszczenia jak i w trybie obecnie obowiązujących przepisów stanowią cel publiczny oraz mogły i nadal mogą stanowić podstawę wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Oddalając skargę J. W. i M. K. wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 690/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] października 2007 r. nie narusza prawa.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że zmiana stanu prawnego spowodowała odstąpienie składu orzekającego w niniejszej sprawie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 842/02. Wprowadzony ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 141, poz. 1492) przepis art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) stanowiący podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia, ograniczył możliwości odzyskiwania nieruchomości wywłaszczonych przed 1 stycznia 1998 r., które nie zostały wykorzystane na cel, na jaki zostały wywłaszczone. Przepis ten wszedł w życie z dniem 22 września 2004 r. i z mocy art. 15 ustawy nowelizującej ma zastosowanie również do spraw wszczętych i niezakończonych. Organy administracji miały obowiązek orzekania wedle istniejącego stanu prawnego, a zatem z uwzględnieniem regulacji wynikającej z obowiązującego już art. 229a u.g.n. Zgodnie z art. 229a u.g.n. roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej działkę [...] położnej w S. nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczona nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. W ocenie Sądu, część budynku przedszkola, brama wjazdowa, plac zabaw oraz parking i droga dojazdowa (służące do obsługi przedszkola a także budynku Urzędu Gminy w S.) znajdujące się na działkach [...] i [...] mieszczą się w pojęciu "celu użyteczności publicznej", który w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w S. mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Tym samym Sąd uznał za trafne stanowisko Wojewody Świętokrzyskiego w kwestii odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...].

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. K. domagając się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi w myśl art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego – art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 26, poz. 2603 ze zm. – zwanej dalej u.g.n.) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji tego naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 i art. 136 ust. 1 oraz art. 139 u.g.n.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nie można zgodzić się ze sądem pierwszej instancji, iż sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] i [...] mieści się w pojęciu celu użyteczności publicznej. Nie można zakwalifikować do celu użyteczności publicznej: terenu porośniętego trawą, placu o nawierzchni asfaltowej, placu wokół przedszkola, drogi dojazdowej do sąsiedniego budynku. Droga ta miała być infrastrukturą związaną z przedszkolem, a w oderwaniu od niego nie mieści się w pojęciu celu użyteczności publicznej, zwłaszcza że istniejące przedszkole posiada bezpośredni dostęp do drogi. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono kiedy i w jakich okolicznościach na wywłaszczonej nieruchomości urządzony został parking. Zatem uzasadnione może być domniemanie, że parking mógł zostać zorganizowany już po wejściu w życie art. 229a u.g.n.

Autor skargi kasacyjnej nie zgadza się ze stanowiskiem, że stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości uzasadnia zastosowanie art. 229a u.g.n., a więc przepis ten został w przedmiotowej sprawie zastosowany niewłaściwie. W tym stanie rzeczy, kiedy nie zachodzi przesłanka negatywna z art. 229a u.g.n. zastosowanie w przedmiotowej sprawie winny znaleźć przepisy art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 i art. 136 ust. 1 oraz art. 139 u.g.n. Poza sporem pozostaje bowiem fakt, że przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia i stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez M. K. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 690/07, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy.

Zarzut skargi kasacyjnej oparty na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. odnoszący się do obrazy prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 229a oraz art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm. – zwanej dalej u.g.n.) należy uznać za zasadny.

W pierwszej kolejności wskazać, należy że instytucja zwrotu nieruchomości wywłaszczonej stanowi realizację konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, iż grunt może być przejęty tylko na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Zagwarantowanie prawa do zwrotu nieruchomości w przypadku niezrealizowania celu wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej, mają właśnie stanowić gwarancję, że nieruchomość wywłaszczona nie zostanie wykorzystana na inny cel.

Materialnoprawą podstawę odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m² (stanowiącej część wywłaszczonej działki nr [...]) położonej we wsi S., stanowił art. 229a u.g.n. Zgodnie z tym przepisem nieruchomość nie podlegała zwrotowi wówczas, gdy została wywłaszczona decyzją wydaną przed dniem 1 stycznia 1998 r., jeżeli na nieruchomości został zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. W kontekście przedmiotowej sprawy organy administracji jak i sąd prawidłowo wskazały, że poza sporem pozostaje fakt, że nieruchomość oznaczona jako działka [...] wywłaszczona pod budowę przedszkola w S., nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Organy administracji uznały, że pomimo niewykorzystania tej nieruchomości na cel wywłaszczenia określony w decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] grudnia 1975 r., to jednak część budynku starego przedszkola, brama wjazdowa, plac zabaw oraz parking i droga dojazdowa (służące obsłudze przedszkola a także budynku gminy) znajdujące się na działkach [...] i [...] mieszczą się w pojęciu "celu użyteczności publicznej", który w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Argumenty te przemówiły za zastosowaniem w tej sprawie art. 229a u.g.n.

Punktem wyjścia do uznania zasadności skargi kasacyjnej jest zwrócenie uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05, w którym stwierdzono, że art. 229a u.g.n. jest niezgodny z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust.2 oraz z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał podkreślił wyjątkowy i szczególny charakter instytucji wywłaszczenia, które powinno być stosowane tylko w sytuacjach koniecznych, uzasadnionych celami publicznymi, a celów tych nie można zrealizować za pomocą innych środków prawnych. Tymczasem omawiany przepis tworzył sytuację, w której traci na znaczeniu wyjątkowy charakter wywłaszczenia - w szczególności przesłanka niemożności realizacji danego celu publicznego za pomocą innych środków prawnych.

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego bez względu na to, czy zostało wydane w postępowaniu wszczętym pytaniem prawnym, wnioskiem czy skargą konstytucyjną ma moc powszechnie obowiązującą również w tym sensie, że oddziałuje ono na wszelkie toczące się w chwili jego ogłoszenia postępowania sądowe i administracyjne. Zasadą jest że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia w stosownym dzienniku i z tym właśnie dniem – o ile jest ono orzeczeniem negatywnym – niekonstytucyjny przepis traci moc obowiązującą, a zatem nie może być stosowany przez sądy i organy administracyjne w sprawach wszczętych przed dniem ogłoszenia orzeczenia, a nie rozstrzygniętych do tego dnia (problem ten szeroko omówiony został: M. Florczak – Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 193-198; R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wyd. Prawnicze LexisNexis 2008, s.41-64). W dniu 9 kwietnia 2008 r. sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 6/05 została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Nr 59, poz. 369, a zatem art. 229a u.g.n. od tego dnia utracił swoją moc obowiązującą. Skarga kasacyjna wraz z aktami sądowymi sprawy wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 30 kwietnia 2008 r., a więc po ogłoszeniu ww. wyroku Trybunału.

Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 1007/07 (niepubl.) zaznaczający, że uwzględniając regulację zawartą w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP – dany akt normatywny (przepis prawny) uznany za niekonstytucyjny musi być kwalifikowany jako mający moc obowiązującą do dnia ogłoszenia wyroku Trybunału, to jednak nie powinien być zastosowany przez sąd w konkretnej sprawie ze względu na fakt wiążącego wszystkich adresatów (art. 190 ust. 1) uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że pozostaje on w sprzeczności z Konstytucją RP, gdyż sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku, to jest od daty wydania danego aktu normatywnego, bądź wejścia w życie przepisu prawnego, których domniemanie konstytucyjności zostało przez Trybunał obalone. W takim kontekście przyjąć należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązywania prawa materialnego wywiera skutki na przyszłość, lecz w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wsteczny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału.

Na powyższym tle podnieść należy, że po pierwsze w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP zawarta jest zasada wyłączenia z obrotu prawnego niekonstytucyjnego przepisu ustawy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego tą niekonstytucyjność, po drugie zaś, skoro według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału jest podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przy zastosowaniu przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny (art. 145a k.p.a.) i do uchylenia przez wojewódzki sąd administracyjny takiej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz do wznowienia postępowania w sprawie prawomocnie rozstrzygniętej wyrokiem sądu administracyjnego w oparciu o taki przepis ustawy (art. 272 § 1 p.p.s.a.) to także w toczącym się postępowaniu przepis taki nie może mieć już (od daty urzędowej publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego) zastosowania.

Z powyższych względów należy uznać, że w świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.

W przedmiotowej sprawie dotyczy to art. 229a u.g.n., który stanowił zasadniczą podstawę materialnoprawną zarówno kwestionowanej decyzji administracyjnej jak i zaskarżonego wyroku.

Zgodnie z regulacją określoną w art. 188 p.p.s.a., jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku NSA orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. W rozpoznawanej sprawie, w aspekcie wskazanym wyżej, zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 188 p.p.s.a. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy administracji i przedstawiony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2008 r. nie budzi wątpliwości.

Mając to na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2008 r. i rozpoznał skargę M. K. i J. W., uchylając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 188 p.p.s.a. zaskarżoną decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...].

Na skutek uchylenia decyzji organów administracji obu instancji sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym z uwzględnieniem skutków prawnych powstałych po wyroku Trybunały Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 oraz przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni prawa.

O kosztach postępowania kasacyjnego oraz postępowania przed Sądem I instancji Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 209 w związku z art. 200, art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Koszty te objęły: wpis od skargi, opłatę kancelaryjną za sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, opłatę skarbową od pełnomocnictwa, wpis od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika.