Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1104/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie NSA Krystyna Kutzner NSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 13 lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośredniej na rok 2004 uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

III SA/Kr 1104/05

Uzasadnienie

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją Nr [...] z dnia 13 lipca 2005r. wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego /tekst jednolity: Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071 z późn.zm./ oraz art. 5a ust.4 ustawy o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 grudnia 1993r., po rozpatrzeniu odwołania T.G. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. Nr [...] z dnia 1 czerwca 2005r. o przyznaniu płatności bezpośrednich na rok 2004 do gruntów rolnych w pomniejszonej wysokości.

Wydanie powyższych decyzji poprzedzone zostało następującymi ustaleniami faktycznymi i prawnymi:

Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte z inicjatywy T.G., który w dniu 30 czerwca 2004 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G.

Decyzją z dnia [...] 2005r. nr [...] przyznano jednolitą płatność obszarową w pomniejszonej wysokości w kwocie łącznej [...] zł a uzupełniającą płatność obszarową w wysokości 0 zł.

Po skutecznie wniesionym odwołaniu z dnia 5 kwietnia 2005 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] 2005 r. nr [...] uchylił decyzję organu l instancji z dnia [...] 2005r. nr [...] i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził prawidłowość przeprowadzonych przez organ l instancji czynności w zakresie nałożenia na wnioskodawcę sankcji, równocześnie uznał naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art.10 kpa czyli przed wydaniem decyzji organ l instancji zobowiązany jest zawiadomić i umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto organ wskazał, że uzasadnienie decyzji nie spełniało wymogów uzasadnienia określonych wart. 107 kpa.

W dniu 13 czerwca 2005r. w biurze organu l instancji stawił się T.G. celem zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Po zapoznaniu się z aktami sprawy T.G. oświadczył, że wnosi uwagi i zastrzeżenia co do sposobu rozstrzygnięcia i w terminie 7 dni wniesie w sprawie nowe dowody. W dniu 16 czerwca 2005 r. T.G. złożył pismo w przedmiotowej sprawie podnosząc następujące zastrzeżenia: skoro sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania to powinna być w całości rozpoznana. Zdaniem T.G. nieuprawnionym jest pominięcie w ponownym rozpoznaniu sprawy dokonania ustaleń wszystkich istotnych okoliczności sprawy na podstawie stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu decyzji organu II instancji " iż stwierdza prawidłowość czynności organu l instancji w zakresie nałożenia na wnioskodawcę sankcji". Nadto T.G. podniósł, że zarówno organ l jak i II instancji wywiódł posiadanie przedmiotowych działek z faktu zawarcia w dniu 19 czerwca 2002r. umowy dzierżawy z M.G., podczas gdy M.G. nigdy nie objął w posiadanie tych działek, co było już podnoszone w odwołaniu od decyzji. M.G. nie posiadał spornych działek i nie był uprawniony do dopłat. Stąd tez chcąc prawidłowo rozpoznać przedmiotowa sprawę należy zbadać ponownie sprawę przyznania dopłat M.G.

Decyzją z dnia 1 czerwca 2005 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. przyznał płatności na rok 2004 w wysokości [...] zł w tym jednolitą płatność obszarową - 2004 w wysokości [...] zł i uzupełniającą płatność obszarową w wysokości 0 zł..

W trakcie przeprowadzonych przez organ pierwszoinstancyjny czynności ustalono, że w dniu 19 czerwca 2002 roku T.G. podpisał umowę poddzierżawy z M.G. Umowa ta została zawarta na okres od 19 czerwca 2002 roku do 18 czerwca 2007 roku.

Przedmiotem poddzierżawy były grunty orne położone w gminie B. na działkach nr [...], [...], [...] o powierzchni 28,07 ha. Kontrola krzyżowa wymienionych działek wykazała, iż na wyżej wymienione działki wniosek złożyły dwie osoby: T.G. i M.G. Wezwany celem wyjaśnienia wykrytych podczas kontroli krzyżowej nieścisłości T.G. stawił się w dniu 17 sierpnia 2004 roku na wezwanie w Biurze Powiatowym w G. i wycofał z wniosku sporne działki.

Zgodnie z umową poddzierżawy uprawnionym do złożenia wniosku na te działki był ich poddzierżawca M.G. Konsekwencją wycofania z wniosku działek przez T.G. było zastosowanie sankcji przewidzianych w przepisach prawa wspólnotowego. W art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) NR 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004 r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji. System nakłada następujące sankcje związane z przekroczeniem powierzchni wnioskowanej, dla jednolitej płatności obszarowej. Z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 48 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001, jeśli w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdza się, że ustalona różnica między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem w znaczeniu art. 2 lit. r) rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 jest większa niż 3%, ale nie większa niż 30% wyznaczonego obszaru, kwota, jaka ma zostać przyznana na podstawie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej jest zmniejszona za dany rok o dwukrotność kwoty ustalonych funduszy dla tej różnicy.

Jeśli różnica jest większa niż 30% wyznaczonego obszaru, żadna pomoc nie jest przyznawana za dany rok.

Jeśli różnica jest większa niż 50%, rolnik jest ponownie wyłączony z przyznania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem. Ta kwota jest potrącana o płatności pomocowe, do których rolnik jest uprawniony w ramach wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono tę różnicę. Jeżeli natomiast różnice między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem wynikają z nieprawidłowości popełnionych świadomie, za dany rok kalendarzowy nie przyznaje się pomocy, do jakiej rolnik byłby uprawniony.

Ponadto, jeżeli różnica jest większa niż 20% wyznaczonego obszaru, rolnik jest ponownie wyłączony z przyznania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem. Kwotę tę potrąca się o płatności pomocowe, do których rolnik jest uprawniony w ramach wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono tę różnicę.

Dla uzupełniającej płatności obszarowej art. 32 Rozporządzenia Komisji WE nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli dla niektórych schematów pomocowych Wspólnoty ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady EWG nr 3508 w przypadku wykrycia w kontroli administracyjnej rozbieżności pomiędzy zadeklarowaną a rzeczywistą powierzchnia działki, przewiduje następujące sankcje;

Jeżeli w odniesieniu do danej grupy upraw obszar zadeklarowany przekracza obszar ustalony zgodnie z art. 31 ust 2, pomoc obliczana jest na podstawie obszaru ustalonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy jeżeli różnica jest większa niż 3 % lub dwa hektary, lecz nie więcej niż 20 % ustalonego obszaru.

Jeśli różnica jest większa niż 20 % obszaru ustalonego, pomoc obszarowa nie jest ustalana dla danej grupy upraw.

Jeśli w odniesieniu do całości ustalonego obszaru objętego wnioskiem o pomoc w ramach systemów pracy, określonych w art. 1 ust 1 lit a rozporządzenia EWG nr 3508/92, zadeklarowany obszar przekracza obszar ustalony zgodnie z art. 31 ust 2 o więcej niż 30 %, rolnikowi odmawia się udzielenia pomocy do jakiej były uprawniony na podstawie art. 31 ust 2 w danym roku kalendarzowym w ramach tych systemów pomocy, jeżeli różnica jest większa niż 50% rolnik jest ponownie wykluczony od otrzymania pomocy do kwoty równej tej, która była przedmiotowym odmowy zgodnie z akapitem pierwszym. Kwota ta podlega odliczeniu od wszelkich wypłat pomocy w ramach jakichkolwiek systemów pomocy, określonych w art. 1 ust 1 rozporządzenia EWG nr 3508/92 do których rolnik jest uprawniony w kontekście składanych przez niego wniosków w okresie trzech lat następujących po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym dokonane zostały ustalenia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył T.G. podnosząc zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych oraz wnosząc o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu odwołania podał, że nie wyjaśniono w sposób wystarczający wszystkich okoliczności faktycznych, a w szczególności faktu posiadania działek nr [...] i [...] w B. oraz nr [...] w S., nadto uzasadnienie decyzji jest zdaniem odwołującego się niepełne, a organ nie wziął pod uwagę faktu, iż przedmiotowe działki były przez niego uprawiane działek. Dokonano również błędnej interpretacji umowy poddzierżawy oraz niewłaściwie zastosowano przepisy prawa wspólnotowego w zakresie art. 32 rozporządzenia komisji WE nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzani i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem rady EWG nr 3508/92 a konkretnie nałożonych sankcji.

Odwołujący się wskazał, że z aktami sprawy został zapoznany w dniu 13 czerwca 2005r., w dniu 16 czerwca 2005r. złożył pismo w którym podnosi zarzuty co do zebranego materiału, a decyzja organu l instancji nosi datę 1 czerwca 2005r., a zatem zdaniem odwołującego się zapadła przed zapoznaniem się z aktami sprawy.

Decyzją z dnia 13 lipca 2005r. Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu l instancji.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszenia przepisów dotyczących uzasadnienia decyzji, gdyż w sposób wyczerpujący zawierała podstawę prawną wraz ze stosowną wykładnią oraz dowody na których oparł swe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż dowodem na to, ze przedmiotowe działki nie były w posiadaniu T.G. jest umowa poddzierżawy z dnia 19 czerwca 2002 r. W odpowiedzi na argumenty dotyczące nie wydania przedmiotu posiadania poddzierżawcy organ uznał, że sam fakt podpisania umowy z M.G. przesadza o dokonanym przeniesieniu posiadania na poddzierżawiającego, a nie o mającym nastąpić w przyszłości. Odnośnie daty wydania decyzji organu l instancji podano, że decyzja ta została opatrzona datą 1 czerwca omyłkowo i fakt ten nie świadczy o jej wysłaniu i rozpatrzeniu sprawy w podanym terminie. W związku z tym, że wyjaśnienia okoliczności sprawy dokonane w piśmie z dnia 16 czerwca 2005 r. nie zmieniały okoliczności sprawy organ pierwszej instancji wydał decyzje o niezmiennej treści, ale po dacie zapoznania się przez T.G. z zebranymi w sprawie materiałami.

Skargę na powyższą decyzję złożył T.G. W uzasadnieniu skargi jeszcze raz powołał się na fakt posiadania spornych działek oraz błędną datę w decyzji pierwszoinstancyjnej. Skarżący podał. że stojąc na stanowisku, że ma prawo do dopłat na działki objęte umową, a których nie wydał poddzierżawcy, ograniczył swój wniosek o te działki /które stanowiły ułamkową część całego wniosku/, aby nie komplikować rozpoznania całego swojego wniosku. Nadto podniósł, że poddzierżawca mógł domagać się wydania działek, ale tego nie uczynił, bo nie miał zamiaru spełnić zobowiązania wynikającego z umowy, co stało się jasne szybko po zawarciu umowy. Stąd też nie poczyniliśmy żadnych zmian w stanie posiadania. Skarżący podniósł, że obszar zadeklarowany we wniosku pokrywał się z obszarem ustalonym, gdyby organ prawidłowo ustalił stan posiadania "spornych" działek. Dodał, że w zakresie w jakim ograniczył wniosek dopłaty mu się należą, ale nie może to być powodem stosowania wobec niego sankcji.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270/ sądy administracyjne sprawuj ą kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Powyższa kontrola, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.1269/ sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd sprawując tę kontrolę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga w przedmiotowej sprawie jest zasadna

Zaskarżona decyzja organu II instancji oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu l instancji w sprawie przyznania płatności bezpośredniej za rok 2004 wydane zostały z naruszeniem prawa i dlatego zostały uchylone. W niniejszej sprawie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Naruszenie przepisów prawa procesowego to naruszenie przepisów art.7, 77 kodeksu postępowania administracyjnego, wynikiem czego jest nie pełne ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Stąd też spór w mniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, kto był posiadaczem działek ewidencyjnych nr [...] i [...] położonych w gminie B. obręb B. i działki ewidencyjnej nr [...] położonej w gminie B. obręb S. Czy posiadaczem tych działek był skarżący T.G., czy M.G., albowiem obaj starali się o dopłatę bezpośrednią do przedmiotowych działek. Bez jednoznacznego i pełnego opartego w sposób wyczerpujący o zebrany materiał dowodowy ustalenia stanu faktycznego w sprawie, nie można ocenić czy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego przy wydaniu zaskarżonych decyzji.

Organy administracyjne przyjęły, że zawarcie w dniu 19 czerwca 2002r. przez T.G. z M.G. umowy poddzierżawy na czas oznaczony tj 10 lat, przedmiotem której były sporne działki spowodowało, że posiadaczem tych działek stał się M.G. Nadto organ II instancji wskazał na treść przepisu art. 348 kc. zgodnie z którym "Przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczna władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy". Zdaniem organu podpisanie umowy oraz przekazanie dokumentu umowy M.G. w świetle przepisu art. 348 kc. przesądza, ze posiadanie przedmiotowych działek przeszło na M.G.

Zdaniem Sądu, nie sposób zgodzić się z powyższym poglądem, iż sam fakt zawarcia umowy poddzierżawy i posiadanie dokumentu tej umowy przez M.G. jest jednoznaczny z przyjęciem, że jest posiadaczem działek będących przedmiotem umowy.

Przede wszystkim odwołując się do ustawowej definicji posiadania zawartej w treści przepisu art.336 kc. wskazać należy, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada, jak właściciel tzw. Posiadacz samoistny, jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą tzw. posiadacz zależny. Zatem posiadanie przedstawia się jako stan faktycznego określonego władztwa nad rzeczą. Według powszechnego poglądu doktryny i judykatury posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą / dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą, jej /"używania"/ oraz psychicznego elementu rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie.

Odnosząc się do powołanego art.348 kc należy wskazać, że przepis ten zawiera w dwóch zdaniach dwie odrębne normy prawne. Pierwsza statuuje zasadę, że przeniesienie posiadania następuje w drodze wydania rzeczy. Zdanie drugie przewiduje wyjątek od tej zasady, zrównując w skutkach prawnych z wydaniem rzeczy także wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzenie rzeczą lub środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą. Niezależnie od tego z którą z powyższych zasad mamy do czynienia, do przeniesienia posiadania dojdzie gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: zostanie zawarta umowa pomiędzy dotychczasowym posiadaczem a nabywcą, rzecz zostanie wydana nabywcy, rzecz zostanie objęta przez nabywcę. Konieczne jest aby objęciu rzeczy we władanie towarzyszył u nabywcy zamiar posiadania rzeczy lanimus rem sibi habendi/. Dopuszcza się również, aby nabycie posiadania nastąpiło poprzez porozumienie między zbywcą a nabywcą, które nie przyjmuje charakteru czynności prawnej, połączone z wydaniem rzeczy nabywcy i objęciem przez niego rzeczy w posiadanie. Zaprezentowany przez organ pogląd, że zawarcie umowy poddzierżawy i posiadanie dokumentu tej umowy jest równoznaczne z przeniesieniem posiadania nieruchomości będących przedmiotem umowy jest nietrafny i nie mający zastosowania w przedmiotowej sprawie. To zrównanie w skutkach z wydaniem rzeczy wydania dokumentów dotyczy np. takich sytuacji jak wydanie dowodu składowego, dokumentu przewozu danej rzeczy.

Sama umowa dzierżawy /poddzierżawy/ jest umową konsensualną, a nie realną tzn do jej zawarcia dochodzi przez samo porozumienie stron. Natomiast obowiązkiem wydzierżawiającego jest wydać dzierżawcy przedmiot dzierżawy tj. umożliwić mu objęcie go w czasowe posiadanie. Jeżeli termin wydania przedmiotu dzierżawy nie został wyraźnie określony, umożliwienie dzierżawcy objęcia posiadania rzeczy powinno nastąpić niezwłocznie po wezwaniu wydzierżawiającego przez dzierżawcę do jej wydania. W razie zwłoki wydzierżawiającego znajdą zastosowanie przepisy kc o skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych.

Reasumując należy stwierdzić, że sam fakt zawarcia umowy dzierżawy /poddzierżawy/ nieruchomości nie oznacza, że na dzierżawcę /poddzierżawcę/ automatycznie przeszło posiadanie nieruchomości. Możliwe są zatem takie sytuacje, iż faktycznym posiadaczem nieruchomości, użytkownikiem działki rolnej nie będzie osoba legitymująca się umową dzierżawy / poddzierżawy/. Tym samym. aby ustalić, kto jest posiadaczem działek rolnych / w czyim fizycznym władztwie pozostawały/ należy przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe mając na uwadze - zgodnie z art. 75 kpa - że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Dowodem może być również przesłuchanie strony /art.86 kpa/.

Dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych w niniejszej sprawie przeszkody nie może stanowić wydanie M.G. ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich za rok 2004r. do przedmiotowych spornych nieruchomości. Zgodnie z art.145 § 1 pkt 5 kpa istnieje bowiem możliwość wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdzając naruszenie przepisu art.7 i 77 kpa., na zasadzie art.135 oraz art.145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji.