Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 55/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 4 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 2117
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 23 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska, , Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 roku sprawy ze skargi A. D., G. D., S. D. i K. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 24 listopada 2014 r. A.D., G.D., S.D. i K.., reprezentowani przez radcę prawnego M.K., wystąpili do Prezydenta Miasta Ł. o zwrot nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr 168 o pow. 2192 m2, nr 171 o pow. 2468 m2 oraz nr 214 o pow. 2165 m2.

Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, do prowadzenia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr 71/143.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 71/143.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaną na podstawie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 121 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. orzekł o odmowie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działka nr 71/143. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na cele komunikacji kolejowej. Tak określony cel obejmuje nie tylko teren bezpośrednio użytkowany pod torowisko oraz urządzenia techniczne, służące obsłudze linii kolejowej oraz transportu odbywającego się na stacji, ale również obejmuje tereny niezbędne na potrzeby infrastruktury do funkcjonowania transportu kolejowego w obrębie stacji. Jak wskazał Starosta, działka nr 71/143 położna jest równolegle do torów kolejowych, została zajęta przez infrastrukturę kolejową linii nr 25 Ł.K. – D. i stacji rozrządowej Ł. – O. w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, w tym przyległy pas gruntu, służący prawidłowej eksploatacji linii kolejowej nr 25 oraz rezerwę obszaru kolejowego dla rozbudowy stacji rozrządowej Ł. - O. Zgodnie z zapisami ewidencji gruntów i budynków działka zapisana była w grupie rejestrowej: tereny kolejowe i drogi. Faktycznie przez dawną działkę nr 214 odbywał się dojazd do obiektów zlokalizowanych na stacji Ł. O., przede wszystkim do obsługi przewozów towarowych. Organ I instancji uznał, iż część działki nr 71/143, odpowiadająca w części dawnej działce nr 214, jako leżąca w bezpośrednim sąsiedztwie torów kolejowych została wykorzystana na cel wywłaszczenia, tj. na cele komunikacji kolejowej, co stanowi negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości. Ponadto, Starosta wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w użytkowaniu wieczystym Gminy Miasta Ł., co również uniemożliwia dokonanie ewentualnego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wieczyste użytkowanie, przysługujące Gminie Ł., istniałoby na gruncie stanowiącym własność osoby fizycznej, do czego doprowadziłoby uwzględnienie wniosku o zwrot.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli A.D., G.D., S.D., K.F., reprezentowani przez radcę prawnego M.K. W ocenie odwołujących się zaskarżona decyzja jest błędna i sprzeczna ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, nie zostało bowiem wykazane, aby cel, na jaki działka nr 71A43 miała zostać przeznaczona, został zrealizowany, tj. by działka została wykorzystana na cel wywłaszczenia - cel komunikacji kolejowej. Wynika to przede wszystkim z treści protokołu oględzin nieruchomości z dnia 29 lutego 2016 r., według którego na działce znajduje się jedynie droga z powierzchnią asfaltową z kostki betonowej oraz oświetlenie. Nie jest prawidłowe stanowisko organu, zgodnie z którym o wykorzystaniu działki na cele komunikacji kolejowej świadczyć ma fakt, iż działka ta znajduje się w sąsiedztwie torów kolejowych. Stanowisko takie w żaden sposób nie znajduje uzasadnienia w świetle przepisów art. 136 i następne ustawy o gospodarce nieruchomościami, które dla oceny realizacji celu, określonego w decyzji wywłaszczeniowej, nakazują sprawdzenie, czy cel ten został zrealizowany na nieruchomości wywłaszczonej, będącej przedmiotem wniosku o zwrot, a nie na nieruchomości sąsiedniej. Skarżący zarzucili naruszenie przez Starostę przepisów art. 7, art. 8 i art. 75 § 1 K.p.a., poprzez dokonanie istotnych ustaleń w sprawie w sposób sprzeczny ze zgromadzonym materiałem dowodowym, wskutek nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, mających istotne znaczenie dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków prowadziłoby do wniosku, że działka nr 71/143 nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Decyzją z dnia [...] r. [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 2 września 1950 r. nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe m. in. nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej jako działka nr 214 o po w. 2165 m2 i działka nr 168 o pow. 2192 m2, stanowiących własność S.D. oraz działki nr 171 o pow. 2468 m2, stanowiącej własność M.D. Postępowanie dotyczy części działki oznaczonej obecnie jako działka nr 71/143, która stanowi część wywłaszczonej ww. decyzją działki nr 214. Pozostałe działki, objęte wnioskiem o zwrot, są przedmiotem odrębnych postępowań. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-W. w Ł. z dnia [...] r. sygn. akt [...] spadek po S.D. nabyli: M.D., Z.D. i K..F. Spadek po M.D., stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. W. z dnia [...] r. sygn. akt [...], nabyli: K.F. oraz Z.D. Spadkobiercami Z.D. zgodnie z ww. postanowieniem są: S.D., G.D. i A.D. Z wnioskiem o zwrot wystąpili wszyscy spadkobiercy byłego właściciela. Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 02 września 1950 r., mocą którego nastąpiło wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego terenu, zostało wydane na podstawie art. 1 i art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 z późń. zm.). Do nieruchomości wywłaszczonej na podstawie ww. dekretu znajdują zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące zwrotu nieruchomości. Wojewoda podkreślił, że kluczową kwestią, wymagającą ustalenia w niniejszym postępowaniu była zatem ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości w kontekście przesłanki zwrotu, jaką jest zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. Przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" na cele komunikacji kolejowej. W uzasadnieniu orzeczenia wskazane zostało, "udowodnione zostało, że nieruchomości zajęte zostały na cele komunikacji kolejowej w okresie wojny 1939-1945, pozostają we władaniu Dyrekcji do chwili obecnej i zagospodarowane są z funduszów publicznych". Z wykazu gruntów zajętych w latach 1939-45 pod rozbudowę stacji Ł.-O. położonych w mieście Ł. dzielnica Ł.-W., sporządzony w oparciu o mapy i rejestry z roku 1949 oraz stan użytkowania na rok 1969, powierzchnia działki nr 214 wynosząca 1514 m2 znajdowała się w użytkowaniu P.K.P., zaś powierzchnia 651 m2 znajdowała się we władaniu innych użytkowników. Obecnie wywłaszczona działka nr 214 stanowi część działki nr 71/143 o pow. 0,8438 ha, stanowiącej zgodnie z zapisami księgi wieczystej [...] własność Gminy Miasta Ł. Wojewoda zaznaczył, że w chwili orzekania przez organ I instancji, jak również przez Wojewodę [...], ww. grunt nie jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, niezrozumiałe jest zatem twierdzenie Starosty o niemożliwości zwrotu przedmiotowej działki z uwagi na obciążenie jej prawem użytkowania wieczystego na rzecz Gminy Ł. Wojewoda podkreślił, że cel wywłaszczenia określony ogólnie jako "cele komunikacji kolejowej" obejmuje nie tylko teren niezbędny pod torowisko i urządzenia techniczne służące bezpośrednio do ruchu kolejowego, ale też tereny niezbędne na potrzeby rozmieszczenia infrastruktury koniecznej do funkcjonowania komunikacji kolejowej, w tym pas przyległy, przeznaczony do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. Wywłaszczone decyzją z dnia 2 września 1950 r. nieruchomości weszły w skład linii nr 25 Ł.-K. – D. oraz stacji rozrządowej Ł.O. Wymienione obiekty wybudowane zostały w latach 1941-1944, a następnie były sukcesywnie rozbudowywane w granicach podsiadanych przez PKP gruntów do roku 1978 r. Porównanie zdjęcia lotniczego z 1989 r. ze zdjęciem lotniczym z 1973 r. potwierdza, iż nastąpiła rozbudowa stacji rozrządowej Ł.-O. W pismach Spółki Akcyjnej A z dnia 11 maja 2017 r., 22 listopada 2017 r., 4 i 8 grudnia 2017 r. podkreślono, iż przedmiotowa działka stanowiła część infrastruktury kolejowej linii nr 25 Ł.K.-D., w tym przyległy pas gruntu, służący prawidłowej eksploatacji infrastruktury kolejowej, znajdującej się w obrębie stacji kolejowej Ł. -O. W piśmie z dnia 22 listopada 2017 r. dodatkowo wskazano, iż faktycznie przez działkę odbywał się dojazd do obiektów zlokalizowanych na stacji Ł.-O., przede wszystkim do obsługi przewozów towarowych. Ponadto, na działce nr 71/143 znajduje się środek trwały B SA - dwie linie kablowe SN 230/400 kV o numerze inwentarzowym D/442/00368/210 (nr SAT 2100003176). Linie te są widoczne na mapie sytuacyjno-wysokościowej 1:500 z inwentaryzacją urządzeń podziemnych stacji Ł.O. 56 (25-a-1), na której zaznaczono, iż urządzenia podziemne wniesiono na podstawie pomiaru w terenie w 1981 r. oraz na mapie sytuacyjno-wysokościowej 1:500 z inwentaryzacją urządzeń podziemnych stacji Ł.-O. 56 (25-a-2), na której zaznaczono, iż urządzenia podziemne wniesiono na podstawie pomiaru w terenie z aktualizacją na 1991 r. Na ww. mapach działka nr 71/143 określona została jako "teren w budowie". Ułożenie na przedmiotowym gruncie energetycznych linii kablowych związanych z funkcjonowaniem stacji O.-W., w ocenie organu odwoławczego, bezsprzecznie stanowi o wykorzystaniu nieruchomości na cele komunikacji kolejowej. Jak bowiem wcześniej wyjaśniono, cel ten obejmuje również rozmieszczenie infrastruktury koniecznej do funkcjonowania komunikacji kolejowej. Ponadto, w przekazanych przez Prezydenta Miasta Ł. aktach sprawy, znajduje się raport z ewidencji gruntów dla działki nr 71/134, zgodnie z którym stanowiła ona szlak kolejowy O.-W. Również w prowadzonej dla ww. terenu księdze wieczystej [...] wskazano na tereny kolejowe - linia kolejowa nr 25, jako sposób korzystania działki nr 71/134. W wypisie z rejestru gruntów z dnia 2 czerwca 2006 r. przy działce nr 71/143 widnieją zapisy: adres - szlak kolejowy O.-W., użytek gruntu Tk. W załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków z dnia 29 marca 2001 r. (tekst jedn. Dz. u. z 2016 r. poz. 1034 z późn. zm.) wyjaśniono, iż do terenów kolejowych (Tk) zalicza się grunty zajęte pod budowle i inne urządzenia przeznaczone do wykonywania i obsługi ruchu kolejowego: torowiska kolejowe, stacje, rampy, magazyny, bocznice kolejowe itp. Wojewoda stwierdził końcowo, że postępowanie dowodowe wykazało, iż przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zachodzi zatem przesłanka do jej zwrotu na rzecz spadkobierców byłych właścicieli. O jej zbędności nie może świadczyć obecny sposób zagospodarowania nieruchomości jako droga wewnętrzna. Zaprzestanie wykorzystania nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie oznacza bowiem zbędności nieruchomości. Jego zdaniem nie można mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.D., G.D., S.D. i K.F. reprezentowani przez r.pr. M.K.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji tj.:

a) art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 § 1 i 80 K.p.a poprzez dokonanie istotnych ustaleń w sprawie w sposób sprzeczny ze zgromadzonym materiałem dowodowym i błędne uznanie, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż działka nr 71/143 została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że działka ta nigdy nie została wykorzystana na cele komunikacji kolejowej;

b) art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 75 § 1 K.p.a poprzez dokonanie istotnych ustaleń w sprawie mających bezpośredni wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji w sposób błędny wskutek nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadków mających istotne znaczenie dla potrzeb rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków prowadziłoby do wniosku, że działka nr 71/143 nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia;

art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 75 § 1 K.p.a poprzez dokonanie istotnych ustaleń w sprawie w sposób mających bezpośredni wpływ na wydanie

a) zaskarżonej decyzji w sposób błędny wskutek oparcia się wyłącznie na bliżej nieokreślonych wyjaśnieniach, oświadczeniach osób zainteresowanych w sprawie (pracowników A S.A.), co doprowadziło do błędnego uznania, że działka nr 71/143 została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków prowadziłoby do wniosku, że działka nr 71/143 nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia;

b) art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 79 K.p.a poprzez przeprowadzenie dowodu w nieprzewidzianej przepisami formie i przyjęcie za podstawę wydania decyzji wyjaśnień, oświadczeń osób zainteresowanych w sprawie (pracowników A S.A.) podczas gdy wydanie decyzji winno zostać oparte na dowodach, o przeprowadzeniu których skarżący winni zostać zawiadomieni, co ostatecznie umożliwiłoby skarżącym udział w przeprowadzaniu tych czynności, a co w konsekwencji miało bezpośredni wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji.

c) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak zapewnienia skarżącym czynnego udziału w postępowaniu oraz brak zapewnienia możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

2. przepisów prawa materialnego mające wpływ na treść decyzji tj.:

a) art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej stanowiącej obecnie część działki nr 71/143;

b) art. 4 pkt. 1) ustawy o transporcie kolejowym poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w działka 71/143 wchodziła w skład infrastruktury kolejowej podczas gdy nieruchomość ta znajdowała się jedynie w sąsiedztwie gruntów składających się na infrastrukturę kolejową.

Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że cel wywłaszczenia działki nr 71/143 nie został zrealizowany. Z treści protokołu oględzin nieruchomości z dnia 29 lutego 2016 r. wynika bowiem, że na działce znajduje się jedynie droga z powierzchnią asfaltową, chodniki z kostki betonowej oraz oświetlenie. Nie wynika zaś by na nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot znajdowała się jakakolwiek infrastruktura kolejowa, w szczególności wskazana w załączniku nr 1 do ustawy o transporcie kolejowym. Zgodnie z powołanymi przepisami, w skład infrastruktury kolejowej wchodzą wymienione w nim elementy, pod warunkiem że tworzą część linii kolejowej, bocznicy kolejowej lub innej drogi kolejowej, lub są przeznaczone do zarządzania nimi, obsługi przewozu osób lub rzeczy, lub ich utrzymania. Zgodnie z treścią Załącznika nr 1, elementem infrastruktury kolejowej mogą być również grunty, oznaczone jako działki ewidencyjne, na których znajdują się elementy wymienione w tymże załączniku. Tymczasem żadne z tych elementów nie zostały usytuowane na działce nr 71/143. Strona podkreśliła, że cel wywłaszczenia należy interpretować bardzo ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z tym za bezzasadne należy uznać prowadzenie przez Starostę [...] postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy na nieruchomości będącej przedmiotem zwrotu znajdują się urządzenia infrastruktury przesyłowej. Zdaniem skarżących nie jest również prawidłowe stanowisko Wojewody [...], zgodnie z którym o wykorzystaniu działki na cele komunikacji kolejowej świadczyć ma fakt, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce nr 71/134, a zatem na działce, której nie dotyczy niniejsze postępowanie. Stanowisko takie w żaden sposób nie znajduje uzasadnienia w świetle przepisów art. 136 i n. ustawy o gospodarce nieruchomościami, które dla oceny realizacji celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej nakazują sprawdzenie, czy cel ten został zrealizowany na nieruchomości wywłaszczonej, będącej przedmiotem wniosku o zwrot, a nie na nieruchomości sąsiedniej. Strona zarzuciła, że organ decyzję swoją oparł między innymi na zgromadzonych w aktach sprawy fotografiach - zdjęciach lotniczych uzyskanych z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w likwidacji. Jednakże takie uzasadnienie dla ostatecznej decyzji nie może zasługiwać na uwzględnienie, bowiem zdjęcia te nie są zdjęciami pozwalającymi określić lokalizację działki 71/143 w sposób niebudzący wątpliwości, a co za tym idzie jej zagospodarowanie. Na marginesie zaznaczono, że na żadnym za zdjęć obrazujących obszar działki 71/143 z różnych okresów czasu nie znajdują się elementy stanowiące infrastrukturę kolejową, ani też żadne elementy, które ewentualnie mogłyby za takowe zostać uznane. W opinii strony skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które w istocie mają decydujące znaczenie w kontekście wydania decyzji w sprawie. Organ bowiem wydał decyzję w oparciu o zebrany materiał, w poczet którego nie załączono dowodu z zeznań świadków, których treść ma kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo, brak uczestnictwa skarżących podczas przeprowadzania dowodów, niezawiadomienia ich o terminie dokonywanych czynności, skutkowało wydaniem decyzji opartej jedynie na wyjaśnieniach i oświadczenia osób zainteresowanych w sprawie, a nie stron.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a..

Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt I OZ 1305/19, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 183/19 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, przywracając jednocześnie termin do jej wniesienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach. Z unormowań tych wynika, że sąd administracyjny pozbawiony jest prawa do dokonywania ustaleń faktycznych stanowiących podstawy rozstrzygnięcia administracyjnego, a przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu stosowania norm prawa w określonej sytuacji faktycznej. Przy uwzględnieniu przepisu art. 134 p.p.s.a. zakreślającego granice orzekania (brak związania granicami skargi), sąd administracyjny winien poddać więc ocenie czy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, czy został zebrany i oceniony prawidłowo, a także czy do ustalonego w taki sposób stanu faktycznego organy dokonały poprawnej subsumcji przepisów prawa materialnego. W przypadku ustalenia, że naruszenia w tym zakresie nie wystąpiły, sąd jest uprawniony do oddalenia skargi (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie stała się decyzja Wojewody [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] o odmowie zwrotu części nieruchomości położonej w Ł. oznaczonej jako działka nr 71/143.

Decyzją Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. z dnia 2 września 1950 r. orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe m.in. nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej jako działka 214, 168 i 171. Niniejsze postępowanie dotyczy części działki oznaczonej jako dz. 71/143, która stanowi część wywłaszczonej działki nr 214.

Organy niespornie ustaliły, że do nieruchomości wywłaszczonej na podstawie Dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. znajdują zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości. Kluczową kwestią było zatem stwierdzenie zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości w kontekście przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Zgodnie bowiem z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Przechodząc do wykładni przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona. (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 1433/10, wyrok NSA z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06).

Rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi zatem zostać poprzedzone ustaleniem, na jaki cel nieruchomość została wywłaszczona oraz dokonaniem identyfikacji wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terenie, a także ustaleniem sposobu jej zagospodarowania oraz dokonaniem oceny, czy wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Dokonanie prawidłowej subsumpcji normy prawnej z art. 137 u.g.n. wymaga precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia danej nieruchomości oraz zbadania terminu realizacji celu wywłaszczenia, przy czym cel wywłaszczenia musi być interpretowany ściśle. Cel ten ustalany jest w oparciu o treść aktu prawnego, na podstawie którego dokonano wywłaszczenia.

Celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości miała być dość ogólnie ujęta "komunikacja kolejowa". Zdaniem organów cel ten może obejmować tereny niezbędne na potrzeby rozmieszczenia infrastruktury koniecznej do funkcjonowania komunikacji kolejowej, w tym pas przyległy, który zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie kolejowym był przeznaczony do zapewnienia bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. Pełnienie takiej funkcji przez dany teren winno być jednak jednoznacznie stwierdzone na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

W kontrolowanej sprawie organy prawidłowo stwierdziły, co potwierdza analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany.

Sięgając do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazać należy, że w pismach A S.A. z dnia 11 maja 2017 r., 22 listopada 2017 r., 4 i 8 grudnia 2017 r. wskazano, iż przedmiotowa działka stanowiła część infrastruktury kolejowej linii nr 25 Ł. K.-D., w tym przyległy pas gruntu, służący prawidłowej eksploatacji infrastruktury kolejowej, znajdującej się w obrębie stacji kolejowej Ł.-O.

Powyższe stanowisko potwierdza mapa sytuacyjno-wysokościowa, stanowiąca zasób Kolejowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Warszawie wg. stanu na 1991 r. (załącznik do pisma z dnia 14.03.18 r., mapa 56 (25-a-2), bowiem w odległości 5 metrów od dz. 71/143 usytuowany jest tor nr 181, który jest częścią linii 25 Ł. K.-D. tj. stacji kolejowej Ł.-O.

W piśmie z dnia 29 maja 2018 r. J.D.- Zarządca Rejonu Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w W. A S.A. oświadczył z kolei, że faktycznie na dz. nr 214 zlokalizowany został układ torowy, urządzenia zabezpieczenia ruchu kolejowego, a także przez tę działkę odbywał się dojazd do obiektów zlokalizowanych na stacji Ł. O., przede wszystkim do obsługi przewozów towarowych.

Co więcej, z mapy sytuacyjno-wysokościowej stanowiącej zasób Kolejowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. wg. stanu na 1991 r. (załącznik do pisma z dnia 14.03.18 r., mapa 56 (25-a-2) oraz z pisma A S.A. z dnia 1 marca 2018 r., w tym jego załączników, wynika, że na działce nr 71/143 znajduje się środek trwały B S.A. – dwie linie kablowe SN 230/400 kV, przy czym ich ułożenie na przedmiotowym gruncie związane jest z funkcjonowaniem stacji O.-W. Sąd podziela w tym miejscu stanowisko Wojewody [...], że już ta okoliczność bezsprzecznie stanowi o wykorzystaniu nieruchomości na cele komunikacji kolejowej, które obejmowały m.in. rozmieszczenie infrastruktury koniecznej do funkcjonowania komunikacji kolejowej. Sposób wykorzystania działki nr 71/134 jako terenów kolejowych koreluje również z zapisami raportu z ewidencji gruntów, zapisami księgi wieczystej [...], czy wypisem z rejestru gruntów z dnia 2 czerwca 2006 r.

Warto też zaznaczyć, że do oceny zbędności nie można stosować zdarzeń przyszłych po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Podstawą tej oceny jest wyłącznie okoliczność faktycznego zrealizowania celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu i nie jest dopuszczalna wykładnia, która wyprowadza zbędność nieruchomości ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po zrealizowaniu celu wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1274/17, LEX nr 2657686). Późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., sygn.. akt I OSK 1584/13, LEX nr 1773549). Stąd argumentacja strony skarżącej, według której przedmiotowa nieruchomość stanowi drogę wewnętrzną obsługującą działkę C Sp. z o.o., nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy wobec ustalenia, że cel wywłaszczenia został uprzednio zrealizowany.

Sąd stwierdził, że organy, stosownie do treści art. 7, 77 i 80 K.p.a., zebrały potwierdzający realizację celu wywłaszczenia materiał dowodowy w sposób wyczerpujący, a następnie dokonały jego rzetelnego rozpatrzenia. Dokonane ustalenia stanu faktycznego, stanowiące podstawę podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, znalazły również stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. wyraz w uzasadnieniu decyzji. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organy zgromadziły niezbędną dokumentację pozwalającą na ustalenie zrealizowania celu wywłaszczenia.

Zdaniem Sądu przedmiotowe postępowanie, zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji, zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione. Wyniki sądowej kontroli prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organy administracji i stanowisko organów nie dają podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem - w ocenie Sądu - organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy oraz dokonały właściwej wykładni przepisów prawa, co uzasadniało wydanie orzeczenia o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie jest zasadna, a zatem Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

E.S.