Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1778/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2006 roku sprawy ze skargi M. S. i B. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2006 r. [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz B. S. i M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...] Wojewoda [...] uznał, że nieruchomość ziemska obejmująca działki o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...]. [...] ks.gr.gm.kat. [...] o ogólnej powierzchni 80,5792 ha, w tym 66, 4229 ha użytków rolnych, stanowiących współwłasność S. i A. braci S., podpada pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o reformie rolnej.

Decyzją z dnia [...] marca 2002 roku, [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że wnioskodawca swoje prawa do tej nieruchomości wywodzi z faktu, że nieruchomość ta stanowiła zabezpieczenie udzielonej w 1939 roku przez ojca wnioskodawcy - K. K. (po zmianie nazwiska 3 listopada 1948 roku – S.), pożyczki A. i S. braciom S. Prawo do przejęcia zastawionej nieruchomości w N. przysługiwało ojcu wnioskodawcy w przypadku niespłacenia pożyczki. Żaden z dokumentów nie potwierdza jednak, że pożyczka nie została spłacona ani, że doszło do prawnego i faktycznego przejęcia nieruchomości przez K. K. (S.) przed 1 września 1939 roku. Żadnego dowodu na tę okoliczność, że nieruchomość została przeniesiona na ojca, M. S. nie przedłożył.

Należy zauważyć, że na cele reformy rolnej były przejmowane majątki ziemskie bez żadnych długów i obciążeń. Jeżeli zatem wierzyciel przed 1 września 1939 roku nie zaspokoił swego roszczenia z majątku dłużnika, to nie mógł on dochodzić swoich praw do tego majątku po wejściu w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zgodnie z przepisami art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną zaś, stosownie do przepisów art. 28 Kpa, jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny. Z powyższego unormowania wynika, że ustawodawca definiując pojęcie strony postępowania administracyjnego wskazał wyraźnie na powiązanie określonego podmiotu z interesem prawnym. Chodzi

tu zatem nie o interes faktyczny, ale o interes prawny, to jest taki, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Poza tym wspomniany interes prawny musi być interesem indywidualnym strony postępowania, a zatem dotyczyć jej bezpośrednio. Wobec powyższego o tym czy określonemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa lub obowiązki.

Osoba składająca wniosek winna zatem udowodnić, iż posiada legitymację procesową do występowania z żądaniem zwrotu kwestionowanej nieruchomości. Niezbędne jest mianowicie wiarygodne udokumentowanie tytułu własności omawianej nieruchomości na dzień jej przejęcia i ustalenie następstwa prawnego po byłym właścicielu w postępowaniu sądowym. Jest to kwestia zasadnicza, którą należy wyjaśnić przed wydaniem jakiegokolwiek rozstrzygnięcia.

W świetle przedstawionego stanu prawnego i faktycznego sprawy stwierdzić należy, że M. S. nie ma przymiotu strony wynikającego z interesu prawnego by domagać się odzyskania nieruchomości ziemskiej we wsi N., ponieważ nie wykazał on swojego następstwa prawnego po poprzednich właścicielach, tj. po S. i A. braciach S.

Ponieważ wniosek pochodzi od osoby, która nie ma przymiotu strony, zdaniem Ministra, brak było podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie.

Od powyższej wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył M. S. podnosząc zarzut, iż pominięte zostały jego wszelkie środki dowodowe. Zdaniem odwołującego się jego żądanie dotyczy szczątkowej nieruchomości Zd. Hip. [...] tzw. enklawy pałacowej. Nieruchomość ta o areale 1,10 ha, jego zdaniem, została formalnie wyodrębniona w 1939 roku z pozostałej masy Dóbr N., uzyskując przy tym równocześnie całkowicie nowy status hipoteczno - katastralny. Od chwili jej wyłączenia jedynym i wyłącznym jej właścicielem był jego ojciec. Zdaniem odwołującego się nigdy nie zgłaszał on roszczeń do pozostałej części majątku o powierzchni około 80 ha. W decyzji z dnia [...] kwietnia 1945 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Reform Rolnych zaznaczył, że wyodrębniona nieruchomość nie podpada pod wymogi parcelacyjne art. 2 ust.1, lit. "e" Dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Paragrafy od 7 do 9 umowy pożyczki Nr [...] - D precyzują zasady wzajemnych rozliczeń wierzyciela z pożyczkobiorcami i to na stronie dłużniczej ciąży

rygor dowodowy w zakresie regulacji dokonywanych przez nią płatności.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2002 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2002 roku podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 3 marca 2004 roku, sygn. akt IV SA 3024/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2002 roku, [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2002 roku.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie zostały dostatecznie wyjaśnione okoliczności dotyczące posiadania przez skarżącego przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr[...].

Decyzją z dnia [...] lutego 2005 roku, [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku M. S. o stwierdzenie, że enklawa dworska "N. nad S. ozn. Hip. "[...]" [...] o powierzchni 1,10 ha, nie podlega pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że M. S., jako spadkobierca po ojcu K. S. (K.) wnosił o uznanie jego roszczeń do nieruchomości N. nad S.

0 pow. 1,10 ha zabudowanej pałacem. Skarżący twierdzi, iż nieruchomość

ta wydzielona została przed dniem 1 września 1939 roku z nieruchomości ziemskiej

"[...]" stanowiącej własność braci A. i S. S.

na rzecz jego ojca. Stanowić bowiem ona miała zabezpieczenie udzielonej braciom

S. pożyczki przez matkę K. S.

Jak zostało ustalone nieruchomość ziemska "[...]" o powierzchni ogólnej 80,5792 ha w tym 66,4229 ha użytków rolnych, stanowiąca własność A.

1 S. braci S., przejęta została w całości na własność

Państwa na mocy przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Artykuł 2 ust. 2 cytowanego dekretu stanowił,

że nieważne były wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich

wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. "e" dokonane po 1 września 1939 roku. Jak wynika

z akt sprawy zabezpieczenie udzielonej pożyczki na nieruchomości "[...]" wymagane było po tej dacie.

Stosownie do przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Nieruchomości spełniające warunki określone w cytowanym wyżej art. 2 ust. 1 lit. "e" przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 roku, tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na podstawie tego dekretu określone w nim kategorie dóbr ex legę przechodziły na własność Państwa. Dekret nie tylko nie przewidywał wydania decyzji administracyjnych o przejęciu nieruchomości ziemskich, ale nie zawierał też regulacji przesądzających o trybie rozstrzygania sporów dotyczących nacjonalizacji tych dóbr. W wąskim zakresie jedynie w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, został określony tryb postępowania rozstrzygania sporów obejmujących nieruchomości o jakich mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. W myśl § 5 i § 6 cytowanego wyżej rozporządzenia, jedynie spory dotyczące nieruchomości stanowiących użytki rolne poddane zostały postępowaniu administracyjnemu. Cytowany § 5 rozporządzenia odniósł tryb postępowania administracyjnego tylko do nieruchomości wymienionych wart. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, a więc do użytków rolnych. W powołaniu na te przepisy strona mogła i może nadal ubiegać się w postępowaniu administracyjnym o uznanie, że określona nieruchomość ziemska z uwagi na areał gruntów nie przekraczający wielkości określonych wart. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu jest wyłączona spod działania dekretu. Skarżący natomiast kwestionuje zasadność przejęcia na cele reformy rolnej wraz z całą nieruchomością ziemską pałacu w N., usytuowanego na działce gruntu o powierzchni 1,10 ha.

Stosownie do przepisów art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944 roku Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W artykule szóstym mowa jest

o zabudowaniach ogólnie, a więc także o zabudowaniach mieszkalnych do których zalicza się również dwory, zamki i pałace. Żaden natomiast przepis nie wskazuje, aby obiekty takie jak zamki, zespoły dworsko - parkowe czy też pałacowo - parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e", jeżeli wchodziły w skład majątku ziemskiego o powierzchni ogólnej powyżej 100 ha lub powyżej 50 ha użytków rolnych.

W świetle przedstawionego stanu prawnego należy zdaniem Ministra stwierdzić należy, że organy administracji państwowej nie są kompetentne do orzekania czy pałac w N. wchodzący w skład majątku ziemskiego o powierzchni użytków rolnych przekraczających normę obszarową podlegał czy też nie podlegał pod działanie przepisów dekretu. Przepisy omawianego rozporządzenia nie dawały podstawy do takiego orzekania. M. S. w swoim wniosku żąda stwierdzenia, że pałac położony na nieruchomości o powierzchni 1,10 ha nie podpadał pod działanie dekretu. Taki wniosek jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporem cywilnym. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Przepis § 5 rozporządzenia wykonawczego w sprawie wykonania dekretu

0 przeprowadzeniu reformy rolnej odsyła na drogę postępowania administracyjnego

jedynie takie spory, których przedmiotem była wielkość przejętego na rzecz Skarbu

Państwa majątku. Brak jest natomiast podstaw do stosowania tego przepisu

do rozstrzygania czy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest

nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Dochodzenie roszczeń

z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru

nieruchomości ziemskich, a w powołaniu na uregulowania dekretu zostały faktycznie

przejęte przez państwo, możliwe jest na właściwej dla nich drodze procesu cywilnego

przed sądem powszechnym.

Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 marca 1998 r. IIICKN 393/97, a obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach: z dnia 10 listopada 2004 r. sygn. akt IV S.A./Wa 250/04, z dnia 10 grudnia 2004 r. sygn. akt IV S.A./Wa 17/04, z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt IV S.A./Wa 353/04, wydanych w analogicznych sprawach.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli M. S. i B. S. podnosząc zarzut, iż decyzje te są nieobiektywne

1 mijają się z wywiedzionymi w toku postępowania stanami prawnymi. Podniesiony

również został zarzut świadomego uniemożliwiania w zapoznawaniu się z dokumentacją dowodową.

Zdaniem odwołujących się wszystkie nieruchomości wymienione we wniosku były własnością ojca M. S. co potwierdzają cztery wypisy wierzytelne Sądu Okręgowego w W. oraz zaświadczenie Nr [...] wydane przez Wydział Hipoteczny - Ziemski Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] sierpnia 1939 roku. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1945 roku, Nr [...] wyłączył trwale całość mienia spod wymogów parcelacyjnych. Sugestia, iż mienie nabyte zostało po 1 września 1940 roku, a przez to wnioskodawca nie ma legitymacji prawnej do występowania w sprawie nie znajduje uzasadnienia. Legitymację tę potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 marca 2004 roku, sygn. akt IV SA 3024/02.

Jeszcze w 1947 roku ojciec wnioskodawcy wzywany był do uiszczania opłat gruntowych od nieruchomości. W aktach sprawy znajduje się również dokument Wydziału Rolnego KC PZPR ze stycznia 1953 roku, z którego wynika, że mienie stanowiło własność ojca wnioskodawcy, które znalazło się pod tzw. czasowym zarządem państwowym.

Decyzją z dnia [...] maja 2005 roku, [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją własną decyzję z dnia [...] lutego 2005 roku podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Wyrokiem z dnia 28 października 2005 roku, IV SA/Wa 1299/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 roku, [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2005 roku.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że Minister nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku Sądu z dnia 3 marca 2004 roku, sygn. akt IV SA 3024/02. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy wniosek skarżącego dotyczył stwierdzenia nieważności decyzji nie można odsyłać skarżącego na drogę postępowania cywilnego. Właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem organ administracji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 roku, [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku w części dotyczącej nieruchomości o powierzchni 1,10 ha zabudowanej pałacem.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że M. S. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie, że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku mocą którego uznano, że nieruchomość ziemska obj. whl. [...], [...], [...], [...], [...] i [...] ks. gr. gm. kat. N. o ogólnej powierzchni 80,5792 ha w tym 66,4229 ha użytków rolnych, stanowiąca współwłasność S. i A. braci S. po połowie, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, w sposób nieuprawniony objęło enklawę pałacową o pow. 1,10 ha. W związku z tym domagał się podjęcia przez organ naczelny czynności mających na celu przywrócenie obowiązującego stanu prawnego. Zdaniem wnioskodawcy nieruchomość o pow. 1,10 ha położona w N. nad S., ustanowiona została jako odrębność majątkowa decyzją Starosty B. z dnia [...] stycznia 1939 roku, a od 5 sierpnia 1939 roku stanowiła wyłączną własność jego ojca K. K. (S.). Powstały stan prawny wykluczał więc możliwość traktowania jej jako "części" majątku ziemskiego N. Wnioskodawca wnosił również o naprawienie wyrządzonej szkody w trybie przewidzianym w art. 417 § 1 kodeksu cywilnego.

Wnioskodawca swoje prawa do tej nieruchomości o pow. 1,10 ha położonej w N., zabudowanej pałacem wywodził z faktu, że nieruchomość ta stanowiła zabezpieczenie udzielonej w 1939 roku przez ojca wnioskodawcy K. K. (po zmianie nazwiska 3 listopada 1948 roku S.), pożyczki A. i S. braciom S. Wnioskodawca twierdzi, iż jego ojciec nabył przedmiotową nieruchomość na własność na podstawie cesji majątkowej w wyniku niedotrzymania przez braci S. warunków umowy pożyczki zawartej w dniu 29 lipca 1939 roku.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, pozwala stwierdzić, iż Wojewoda [...] orzekając o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej N., nie naruszył w żaden sposób stanu prawnego tej nieruchomości, co potwierdza wpis w księdze wieczystej na dzień 1 września 1939 roku. W tej dacie bowiem prawo własności nieruchomości przysługiwało po połowie braciom S. i A. S. Dopiero wnioskiem z dnia 14 stycznia 1963 roku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. wystąpiło do Sądu Powiatowego w B. o przeniesienie nieruchomości zapisanej w księdze gruntowej gm, kat. N.

lwh.[...], na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust.1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, załączając stosowne zaświadczenie z dnia 14 stycznia 1963 roku.

Zatem ojciec wnioskodawcy nie mógł być w dniu 1 września 1939 roku właścicielem nieruchomości o pow. 1,10 ha, skoro jeszcze w 1963 roku wpisani byli S. i A. S. Tylko w przypadku braku spłaty pożyczki w terminie istniała możliwość przeniesienia prawa własności. Jednak ze względu na to, że obowiązywał roczny termin karencji na spłatę pierwszej raty pożyczki ojciec wnioskodawca nie mógł być właścicielem nieruchomości w N. w dniu 1 września 1939 roku. Należy zauważyć ponadto, że wnioskodawca M. S. wielokrotnie kwestionując prawidłowość toczącego się postępowania administracyjnego i brak w zasobach archiwum Ministerstwa niektórych dokumentów, nie mających istotnego znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia, nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność niewykonania przez pożyczkobiorców lub ich poręczycieli zobowiązań wynikających z umowy. Zatem istnieje prawdopodobieństwo wykonania umowy przez poręczycieli o czym może świadczyć brak w załączonych przez wnioskodawcę dokumentach Aktu Gwarancyjnego zabezpieczającego, a opisanego w § 13 umowy, wystawionego na poręczycieli, którymi byli: M. P. i A. B. Brak tego Aktu sugeruje, iż prawdopodobnie poręczyciele pożyczkę spłacili. Istotna w sprawie jest i ta okoliczność, iż zarówno pożyczkodawca jak i jego następcy prawni nigdy nie wystąpili z roszczeniem zwrotu pożyczki ani wobec zmarłego dopiero w 1973 roku A. S. ani jego spadkobierców. Nie zasługuje także na uwzględnienie powoływana przez wnioskodawcę decyzja Wydziału Sprawiedliwości Generalnej Guberni z dnia [...] października 1940 roku, potwierdzająca nabycie praw na mocy unormowań prawnych Zastawów Kaucyjnych Ministerstwa byłego Państwa Polskiego

0 numeraturze [...], [...], [...]. Nie miała ona znaczenia dla decyzji

parcelacyjnej dlatego, że po zakończeniu drugiej wojny światowej Państwo Polskie

nie uznawało wyroków i aktów administracyjnych wydanych przez organy Generalnej

Guberni, za wyjątkiem aktów urodzenia.

Należy zauważyć przy tym, że na cele reformy rolnej były przejmowane majątki ziemskie bez żadnych długów i obciążeń. Jeżeli zatem wierzyciel przed

1 września 1939 roku nie zaspokoił swego roszczenia z majątku dłużnika, to nie mógł

on dochodzić swoich praw do tego majątku po wejściu w życie dekretu

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zgodnie z przepisami art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną zaś, stosownie do przepisów art. 28 Kpa, jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny. Z powyższego unormowania wynika, że ustawodawca definiując pojęcie strony postępowania administracyjnego wskazał wyraźnie na powiązanie określonego podmiotu z interesem prawnym. Chodzi tu zatem nie o interes faktyczny, ale o interes prawny, to jest taki, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Poza tym wspomniany interes prawny musi być interesem indywidualnym strony postępowania, a zatem dotyczyć jej bezpośrednio. Wobec powyższego o tym czy określonemu podmiotowi służy prawo strony w konkretnym postępowaniu administracyjnym decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa lub obowiązki.

Osoba składająca wniosek winna zatem udowodnić, iż posiada legitymację procesową do występowania z żądaniem zwrotu kwestionowanej nieruchomości. Niezbędne jest mianowicie wiarygodne udokumentowanie tytułu własności omawianej nieruchomości na dzień jej przejęcia. Skoro więc wnioskodawca nie przedłożył dowodów jednoznacznie potwierdzających, że jego ojciec na dzień

1 września 1939 roku był właścicielem nieruchomości o pow. 1,10 ha zabudowanej

pałacem, położonej w N., to nie ma on przymiotu strony wynikającego

z interesu prawnego, by domagać się odzyskania tej nieruchomości ziemskiej.

W sytuacji, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji pochodzi od osoby, która nie ma przymiotu strony brak jest podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego. .

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli M. S. i B. S. podnosząc zarzut, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2004 roku, sygn. akt IV SA 3024/02 rozstrzygnął, iż M. S. posiada przymiot strony postępowania.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2006 roku, Nr [...] podtrzymując swoje poprzednie stanowisko.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

złożyli M. S. i B. S. W skardze podniesiony został zarzut, iż skarżącym przysługuje prawo do występowania w postępowaniu w charakterze strony.

Enklawa Dworska N. Nad S. stanowiła własności K. K. (S.) co zostało potwierdzone załączoną do sprawy dokumentacją sądową. Nabycie nieruchomości nastąpiło w trybie Cesji Majątkowej z dnia [...] sierpnia 1939 roku o czym zaświadcza Urzędowe Zgłoszenie Cesyjne Prokuratorii Generalnej RP, nr [...] – [...]. Wymienili też szereg dokumentów mających potwierdzać powyższy fakt.

Skarżący podnieśli, że są następcami prawnymi po ostatnim hipotecznie oznaczonym właścicielu mienia. Nadto stwierdzili, że Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1945 roku, Nr [...] wyłączył trwale całość mienia spod rygorów parcelacyjnych.

Zdaniem skarżących czasowy zarząd Skarbu Państwa w stosunku do mienia będącego przedmiotem postępowania wygasł trwale i ostatecznie w dniu 31 grudnia 1952 roku o czym zaświadcza pismo poufne Wydziału Rolnego KC PZPR z dnia 17 stycznia 1953 roku. Jednakże po upływie tego terminu ojcu skarżącego uniemożliwiono objęcie należącego do niego mienia. Następnie bezprawnie zamieniono Państwowy Zarząd Czasowy w prawo własności.

Skarżący wnieśli o uznanie za bezskuteczne w trybie art.156 § 1 kpa decyzji administracyjnych skierowanych wobec mienia osób postronnych w zakresie tej ich części, która dotyczyła własności K. K. (S.) objętego prawomocnym Orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1945 roku, Nr [...], to jest orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...] oraz zaświadczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] stycznia 1963 roku, Nr [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 28 kpa oraz art. 157 § 3 kpa.

Zgodnie z treścią art. 28 kpa stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu

prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei art. 157 § 3 kpa stanowi podstawę odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego. Jednym z powodów odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego jest złożenie wniosku przez osobę nie będącą stroną postępowania. Zaskarżoną decyzją oraz decyzją ją poprzedzającą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania nieważnościowego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...] uznając, iż osobie składającej wniosek o jej unieważnienie w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie przysługuje status strony postępowania. Zdaniem Sądu pogląd ten jest błędny. Zgromadzony materiał dowodowy wbrew twierdzeniom Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, iż M. S. jest osobą uprawnioną do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 roku Nr 3, poz. 13 ze zm.) o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Majątek ziemski w miejscowości N. stanowiący współwłasność braci S. i A. S. posiadał powierzchnię 80,5792 ha, w tym 66, 4229 ha użytków rolnych, a tym samym istniały przesłanki do przejęcia go na cele reformy rolnej. Nie ulega jednak również wątpliwości, że z majątku tego wyodrębniona została nieruchomość pod nazwą Enklawa Dworska N. nad S. o powierzchni 1,10 ha. Dowodem tego jest decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1945 roku, Nr [...] stwierdzająca, iż spod parcelacji na cele reformy rolnej wyłączona została parcela ziemska z zabudową mieszkalną o areale 1,10 ha. Również w piśmie Urzędu Wojewódzkiego w R. Dział Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 lutego 1947 roku skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych znajduje się stwierdzenie, iż enklawa z zasobu majątkowego dóbr N. została odłączona

z majątku N. decyzją Starosty B. w ramach postępowania oddłużeniowego Nr [...] z dnia [...] stycznia 1939 roku -jako odrębność D. [...] nr hip. "[...]"[...]. W aktach sprawy znajdują się również inne dokumenty świadczące o tym, że Enklawa Dworska N. nad S. została wyłączona z majątku ziemskiego stanowiącego współwłasność braci S. i A. S. jak np. pismo Wydziału Rolnego Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej z dnia 17 stycznia 1953 roku do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa dotyczące z wygaśnięcia zarządu czasowego Skarbu Państwa nad wymienioną enklawą. Dokumenty te wskazują również, że wyodrębnienie Enklawy Dworskiej N. nad S. nastąpiło przed dniem 1 września 1939 roku.

Nie ulega wątpliwości, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku stwierdzająca, iż nieruchomość ziemska położona w miejscowości N., stanowiąca współwłasność braci S. A. S., spełnia przesłanki określone w art. 2 ust.1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o reformie rolnej do przejęcia jej na cele reformy rolnej, dotyczy również Enklawy Dworskiej N. Właściciel Enklawy Dworskiej N., na datę wydania tej decyzji, miałby więc interes prawny w stwierdzeniu nieważności tej decyzji. Interes taki mają również spadkobiercy tego właściciela. W obrocie prawnym funkcjonują w istocie dwie decyzje częściowo ze sobą sprzeczne. Pierwsza decyzja wydana przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1945 roku, Nr [...] stwierdzająca, iż spod parcelacji na cele reformy rolnej wyłączona została parcela ziemska z zabudową mieszkalną o areale 1,10 ha i druga decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...] stwierdzająca, że cały majątek N. został przejęty na cele reformy rolnej bez żadnych wyłączeń. Ewentualne stwierdzenie nieważności w całości lub w części decyzji Wojewody [...] spowoduje, iż w obrocie prawny zacznie ponownie funkcjonować decyzja stwierdzającej, iż Enklawa ta nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. To z kolei może mieć wpływ na rozstrzygniecie wytoczonego przez M. S. powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że ojciec M. S. nie był właścicielem enklawy dworskiej N. nad S. na dzień wydania decyzji Wojewody

[...] z dnia [...] stycznia 1950 roku. Przeczą temu znajdujące się w aktach sprawy dokumenty. Dokumentem przesądzającym o tym, że ojciec M. S. K. K. stał się właścicielem przedmiotowej enklawy dworskiej jest wypis sądowy wierzytelny Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny Ziemski, z którego jednoznacznie wynika, iż enklawa dworska N. wyodrębniona z masy głównej na podstawie działu alienacyjnego Starosty B. z dnia 18 stycznia 1939 roku, ostatni stan areałowy 1,10 ha na podstawie cesji majątkowej Nr [...] ze stanem z dnia 5 sierpnia 1939 roku przewłaszczona została na rzecz i dobro nabywcy cesjonarnego K. K. jako własność samoistna uregulowana. Dowodem tym jest również zawiadomienie Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny Ziemski, sygn. akt [...] z dnia [...] sierpnia 1939 roku w sprawie zmiany stosunku prawnego, korekta stanu majątkowego, z którego wynika, że nastąpiło przewłaszczenie parceli gruntowej z zabudową mieszkalną "Enklawa dworska N. nad S." na rzecz K. K. Przejście własności Enklawy Dworskiej zostało potwierdzone oficjalnie przez Sąd Rzeczypospolitej Polskiej. Rozstrzygniecie to nigdy nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego.

Okoliczność, iż w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości N. nie odnotowano faktu przejścia prawa własności do Enklawy Dworskiej N. nad S.na rzecz K. K. mogła wynikać z faktu, iż Sąd Okręgowy w W. Wydział Hipoteczny Ziemski nie powiadomił o tym Sądu prowadzącego księgę wieczystą dla tej nieruchomości z uwagi na wybuch II wojny światowej. Należy bowiem mieć na uwadze, iż zawiadomienie Sądu Okręgowego w W. o zmianie stosunków majątkowych nosi datę 28 sierpnia

1939 roku zaś wojna rozpoczęła się trzy dni później. Wpis prawa własności

w księdze wieczystej nie ma jednak charakteru konstytutywnego i przejście prawa

własności nieruchomości nie jest uzależnione od dokonania takiego wpisu.

Decyzja Wydziału Sprawiedliwości Generalnej Guberni z dnia [...] października

1940 roku, potwierdzająca nabycie praw na mocy unormowań prawnych Zastawów

Kaucyjnych Ministerstwa byłego Państwa Polskiego o numeraturze [...], [...],

[...] rzeczywiście nie może być dowodem przejścia prawa własności Enklawy

Dworskiej N. nad S. na rzecz K. K., gdyż akty

administracyjne wydane przez organy Generalnej Guberni nie zostały uznane przez

Państwo Polskie. Nie ma to jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja

ta jedynie potwierdzała rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w W. Wydział Ziemski Hipoteczny i nie miała żadnego wpływu na jego byt prawny. Eliminacja tej decyzji nie powoduje eliminacji rozstrzygnięcia Sądu.

Dla oceny czy M. S. przysługuje status strony postępowania, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, nie mają również znaczenia poczynione przez Ministra Rolnictwa rozważania na temat wymagalności pożyczki, której zabezpieczeniem była Enklawa Dworska N. nad S. Ponownie podkreślić należy, iż kwestia przejścia prawa własności tej Enklawy została rozstrzygnięta przez Sąd Okręgowy w W. Wydział Hipoteczny Ziemski i rozstrzygnięcie to jest dla Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wiążące. Nie może być ono podważane w toku postępowania administracyjnego poprzez czynienie przez Ministra własnych ustaleń w tym zakresie.

W aktach sprawy znajduje się kopia odpisu zupełnego aktu urodzenia K. K. z dnia [...] kwietnia 1985 roku z adnotacją o zmianie nazwiska z "K" na "S. oraz kopia postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] maja 1994 roku, sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym K. S. przez żonę B. S. oraz syna M. S.

Zdaniem Sądu skarżący wykazali swoje następstwo prawne po K. K. Przy ponowny rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien rozpoznać merytorycznie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...].

Przed wydaniem decyzji Minister winien zażądać przedstawienia przez M. S. oryginałów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem następujących dokumentów:

a) odpisu zupełnego aktu urodzenia K. K. z dnia

[...] kwietnia 1985 roku z adnotacją o zmianie nazwiska z "K."

na "S.",

b) postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia

[...] maja 1994 roku, sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie

spadku po zmarłym K. S.,

c) wypisu sądowego wierzytelnego Sądu Okręgowego w W.

Wydział Ziemski Hipoteczny,

d) zawiadomienia Sądu Okręgowego w W. Wydział Ziemski Hipoteczny z dnia [...] sierpnia 1939 roku, sygn. akt [...] w sprawie zmiany stosunku prawnego - korekta stanów majątkowych,

Z czynności okazania tych dokumentów winien zostać sporządzony protokół. Wykonanie tej czynności jest niezbędne albowiem w aktach sprawy znajdują się jedynie kserokopie tych dokumentów nie poświadczone za zgodność z oryginałem. W wypadku trudności uzyskania przez stronę wymienionych dokumentów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien z urzędu zwrócić się od właściwych instytucji o nadesłanie tychże dokumentów.

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku, Nr [...] stwierdzić należy, iż nie jest to możliwe. Sąd nie jest wprawdzie związany granicami skargi, ale związany jest granicami zaskarżonego aktu. Przedmiotem rozpoznania Sądu były decyzje Ministra Rolnictwa o charakterze formalnym rozstrzygające o możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1950 roku i tylko pod tym kątem Sąd mógł ocenić ich prawidłowość.

Nie jest również możliwa kontrola przez Sąd zaświadczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] stycznia 1963 roku, Nr [...]. Skarga do sądu administracyjnego na zaświadczenie wydane przez organ administracji jest niedopuszczalna.

W wyroku z dnia 9 maja 2002 roku, sygn. akt II SA 944/00 (niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Zaświadczenie to środek dowodowy należący do czynności faktycznych lub czynności materialno-technicznych administracji, niemający cech aktu administracyjnego."

Podważenie treści zaświadczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] stycznia 1963 roku, Nr [...] w odniesieniu do Enklawy Dworskiej N. może nastąpić wyłącznie w decyzji stwierdzającej, iż Enklawa ta nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.c Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2000 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.