Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1759/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 168e par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1570/12 w sprawie ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 27 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od P. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1570/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 27 lipca 2012 r.

w przedmiocie nałożenia kary porządkowej, uchylił zarówno zaskarżone,

jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego

w W., na podstawie art. 168e § 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954

ze zm.) - dalej jako "u.p.e.a.", nałożył na P. P., prezesa zarządu

"A." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. - dalej jako "Spółka", jako bezpośrednio odpowiedzialnego za niewykonanie obowiązków związanych z egzekucją wierzytelności obowiązków wynikających z art. 89 u.p.e.a. polegających na realizacji zajęć wierzytelności należących do M. O., karę pieniężną w kwocie 3.800 zł.

Organ pierwszej instancji wskazał, że kierował do Spółki zawiadomienia

o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu wykonywania usług M. O. Dłużnik zajętej wierzytelności udzielił odpowiedzi na jedno z zajęć, informując, że przekaże należną kwotę. Następnie jednak poinformował, że w związku z nienależycie wykonanymi przez firmę M. O. pracami płatności zostają wstrzymane i nie ma możliwości realizowania zajęć wierzytelności. Naczelnik ustalił jednak, że Spółka dokonała częściowej zapłaty z tytułu faktur na konto M. O., w łącznej kwocie 110.000 zł. Do zapłaty pozostała kwota 66.723,94 zł. Powołując treść art. 168e § 1 u.p.e.a. organ pierwszej instancji stwierdził, że w opisanych okolicznościach zasadne jest nałożenie kary pieniężnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie P. P. zarzucił mu naruszenie art. 168e § 1 u.p.e.a. podnosząc, że wskutek dokonania wpłat wierzytelności wygasły, zatem nie może być w tym zakresie mowy o uchylaniu się Spółki od wykonania ciążących na niej obowiązków. Zdaniem P. P., nałożona na niego kara jest faktycznie sankcją za skorzystanie z przysługujących Spółce środków zaskarżenia i odwołanie się od postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności.

Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie nie podzielił argumentacji żalącego się, uznając za prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 lipca 2012 r. organ odwoławczy podniósł, że Spółka nie dopełniła obowiązków spoczywających na niej jako na dłużniku zajętej wierzytelności. Dyrektor wskazał, że wpłaty kwot na rzecz zobowiązanego miały miejsce po zajęciu wierzytelności, bez wiedzy i zgody organu egzekucyjnego. Uzasadniało to nałożenie kary na podstawie art. 168e § 1 u.p.e.a. Organ odwoławczy zaznaczył, że żalący nie powołał żadnych argumentów, przemawiających za złagodzeniem wymiaru kary pieniężnej. Zdaniem Dyrektora, organ pierwszej instancji nakładając karę nie przekroczył granic uznania administracyjnego, nie dopuścił się też ekscesu administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu, jakoby postanowienie było sankcją za skorzystanie przez Spółkę ze środków zaskarżenia, organ odwoławczy uznał go za niezasadny. Wskazał, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej wierzytelności oraz postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej zostały wydane tego samego dnia.

W skardze na powyższe postanowienie organu odwoławczego P. P. wniósł o jego uchylenie i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia, a nadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 168e § 1 u.p.e.a. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował istnienie obowiązku po jego stronie, wskazując,

że roszczenia M. O. są bezzasadne i pozostają sporne. Brak jest zatem podstaw do nałożenia kary pieniężnej.

Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1570/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zarówno zaskarżone, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że przedmiotem sporu

w sprawie jest prawidłowość zastosowania art. 168e § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego, można nałożyć karę pieniężną do wysokości 3.800 zł. Sąd zastrzegł, że przepis ten nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku orzeczenia

o karze pieniężnej; ustawodawca, używając sformułowania "można nałożyć karę pieniężną", ukształtował tę instytucję na zasadzie uznania administracyjnego.

WSA w Krakowie wskazał, że sądowa ocena rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do analizy, czy wydanie aktu administracyjnego zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i czy organy administracji publicznej ustaliły w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości stan faktyczny sprawy. Muszą się w nim mieścić wszelkie okoliczności istotne, to jest takie, które pozwolą na trafne zastosowanie przepisów prawa materialnego. Sąd podał, że w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z art. 18 u.p.e.a - odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej jako "k.p.a.". Dotyczy to w szczególności zasad ogólnych, a także unormowań regulujących postępowanie wyjaśniające. Sąd pierwszej instancji wskazał, że jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej - organy administracji publicznej są obowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes stron. Zasada ta znajduje rozwinięcie w dalszych przepisach k.p.a., m.in. w art. 77 § 1, stosownie do którego organ administracji publicznej powinien w sposób wyczerpujący zebrać

i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, w art. 80, zgodnie z którym udowodnienie danej okoliczności ma nastąpić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a także w art. 107 § 3, który organom administracji nakazuje w uzasadnieniu decyzji wskazać fakty uznane za udowodnione, dowody będące podstawą ustaleń faktycznych oraz omówić, dlaczego innym dowodom odmówiono mocy dowodowej i wiarygodności; nadto uzasadnienie powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa.

Odwołując się do orzecznictwa sądowego WSA w Krakowie podniósł, że przy rozstrzygnięciu kwestii nałożenia bądź nienałożenia kary na podstawie art. 168e § 1 u.p.e.a. oraz przy skonkretyzowaniu jej wysokości organ egzekucyjny korzysta

z tzw. "luzu decyzyjnego" w granicach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak dowolności w działaniu tego organu. Organ egzekucyjny ma możliwość wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, a motywy, którymi się kierował, winien wyjaśnić w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę pieniężną. Kara taka winna być karą sprawiedliwą, adekwatną do rodzaju i stopnia naruszenia prawa, proporcjonalną do możliwości płatniczych karanego i jednocześnie odpowiednio dolegliwą. Wszystkie te kwestie winny być rozważone w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, analiza treści wydanych w niniejszej sprawie postanowień prowadzi do wniosku, że organy obu instancji nie rozważyły okoliczności, które mogły uzasadniać bądź nie nałożenie kary. W ocenie Sądu, uzasadnienia postanowień nie pozwalają również ustalić, z jakich przyczyn kara została nałożona w maksymalnej wysokości, przewidzianej w ustawie. Kwestii nałożenia kary nie poddano ocenie ani pod kątem interesu społecznego, ani też interesu oraz sytuacji skarżącego. Naczelnik urzędu skarbowego w ogóle nie zawarł w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia rozważań na temat uznania administracyjnego i nie podał żadnych motywów, którymi kierował się ustalając wysokość kary. Dyrektor izby skarbowej dostrzegł co prawda, że postanowienie wydawane jest w oparciu o uznanie administracyjne, jednak poprzestał na stwierdzeniu takiego stanu rzeczy, a zatem nie usunął uchybień, które cechowały postanowienie organu pierwszej instancji.

W związku z powyższym WSA w Krakowie stwierdził, że oba wydane

w sprawie postanowienia zapadły z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a., co obligowało Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd polecił organom egzekucyjnym rozważenie wszystkich okoliczności, mających wpływ na samo zastosowanie kary pieniężnej oraz na jej wysokość.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiódł Dyrektor Izby Skarbowej

w Krakowie, reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego L. B., wnosząc o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 § 2 pkt 3, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 168e § 1 i 3 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a.

w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że organy nie rozważyły okoliczności, które mogły uzasadniać bądź nie nałożenie kary, z jakich przyczyn kara została nałożona w maksymalnej wysokości, a także, że organ drugiej instancji nie usunął uchybień, którymi dotknięte było postanowienie organu pierwszej instancji

w sytuacji, gdy w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania zgromadzono wyczerpujący materiał dowodowy, który był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia o nałożeniu kary pieniężnej w danej wysokości,

co znalazło odzwierciedlenie w należycie uzasadnionym postanowieniu wydanym przez Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie. Gdyby Sąd nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z powołanymi wyżej przepisami musiałby skargę oddalić na zasadzie art. 151 P.p.s.a.;

2. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

w zw. z art. 151 P.p.s.a., ponieważ Sąd, w ramach obowiązku rozpoznania wszystkich aspektów sprawy, nie wskazał konkretnych uchybień prowadzonego postępowania ograniczając się do powołania przepisów i sformułowania zarzutu nierozważenia okoliczności, które mogły uzasadniać bądź nie nałożenie kary. Naruszenie wskazanych przepisów P.p.s.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uznanie postępowania przed organami egzekucyjnymi za prawidłowe prowadziłoby do oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.;

3. art. 141 § 4, art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. poprzez sformułowanie wskazań co do dalszego postępowania w sposób ogólnikowy i niejasny, wyrażających się w zaleceniu, że "organy egzekucyjne winny rozważyć wszystkie okoliczności, mające wpływ na samo zastosowanie kary pieniężnej oraz na jej wysokość". Takie lakoniczne wskazania co do dalszego postępowania naruszają wskazane przepisy i miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w przypadku nienaruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd oddaliłby skargę stosując art. 151 P.p.s.a., a wytyczne co do ponownego postępowania byłyby w ogóle zbędne;

4. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a., poprzez niewykazanie przez Sąd i nieodzwierciedlenie tego w uzasadnieniu orzeczenia, że gdyby nie stwierdzone naruszenie przepisów postępowania to rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne, co jest warunkiem uwzględnienia skargi. W przypadku gdyby Sąd nie naruszył przepisów P.p.s.a. i miałby na względzie wskazany wyżej obowiązek, stwierdziłby prawidłowość przeprowadzonego postępowania,

a w konsekwencji musiałby skargę oddalić stosując art. 151 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd pierwszej instancji nie podzielił wątpliwości skarżącego co do faktu istnienia obowiązków po stronie dłużnika zajętej wierzytelności, których wykonania dłużnik zaniechał. W uzasadnieniu skargi skarżący kwestionował istnienie obowiązku po jego stronie, przekonując jednocześnie, że wobec spornego charakteru zajętej wierzytelności wymierzenie kary pieniężnej pozbawione było podstaw faktycznych i prawnych. Kwestia ta dowodzi,

że Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował co do zasady słuszności nałożenia kary pieniężnej, niemniej jednak stwierdził, że organy obu instancji nie rozważyły okoliczności, które mogły uzasadniać nałożenie kary, jej wysokość oraz wpływu kary na interes społeczny i interes skarżącego.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, akta sprawy dowodzą, że Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie, rozpatrując zażalenie P. P. i utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, przeprowadził wnikliwą analizę wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych, pozwalającą na dokonanie oceny,

czy zastosowanie wobec dłużnika zajętej wierzytelności przepisów u.p.e.a.

o odpowiedzialności porządkowej było uzasadnione. Badanie, czy organ egzekucyjny trafnie zastosował przepisy art. 168e u.p.e.a., zostało poprzedzone szczegółową analizą przepisów art. 89 u.p.e.a., stanowiących podstawę prawną obowiązków nakładanych na dłużnika zajętej wierzytelności, a także drobiazgową rekonstrukcją stanu faktycznego. Uzasadniając wydane postanowienie organ stwierdził m.in., że Spółka nie dopełniła obowiązków ciążących na niej jako dłużniku zajętej wierzytelności. W oparciu o zgromadzony w toku postępowania egzekucyjnego materiał dowodowy wykazano, że po zajęciu wierzytelności Spółka dokonała wielokrotnych przelewów znacznych kwot pieniężnych na rzecz zobowiązanego, bez wiedzy i zgody organu egzekucyjnego, co w pełni uzasadniało nałożenie kary na podstawie art. 168e § 1 u.p.e.a.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, uwadze Sądu pierwszej instancji umknęły wyjaśnienia odnośnie kwestii wysokości kary porządkowej, zawarte w uzasadnieniu uchylonego postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie stwierdził bowiem, że: "naruszenie przepisów prawa, polegające na niezastosowaniu się przez dłużnika zajętej wierzytelności do wezwania zawartego w zawiadomieniu o zajęciu (...) nie miało charakteru incydentalnego (wypadkowego). Zważywszy dodatkowo na skalę tych naruszeń, w wyniku których dłużnik zajętej wierzytelności przekazał zobowiązanemu kwoty, które w przypadku prawidłowej realizacji zajęć egzekucyjnych doprowadziłyby do zaspokojenia jeżeli nie całości, to znacznej części egzekwowanych należności - wymiar nałożonej w zaskarżonym postanowieniu kary pieniężnej w maksymalnej jej wysokości znajduje pełne uzasadnienie. Trudno bowiem wskazać przykład bardziej rażącego naruszenia norm prawnych zagrożonych tą właśnie sankcją".

W przywołanym wyżej kontekście za niezasadne i całkowicie niezrozumiałe uznano zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., które mają zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 u.p.e.a. Zarzucono, że Sąd przywołując te przepisy, ograniczył się jedynie do przytoczenia wynikających z nich zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz zarzutu, że organy nie rozważyły okoliczności, które mogą uzasadniać bądź nie nałożenie kary, nie wskazując, konkretnie na czym miałoby polegać uchybienie tym zasadom przez organ. Tym samym Sąd naruszył również art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 141

§ 4 P.p.s.a., gdyż dokonując kontroli zaskarżonego aktu i dochodząc do przekonania o wadliwości postępowania administracyjnego zobligowany jest do wyczerpującego wskazania i omówienia w uzasadnieniu orzeczenia stwierdzonych uchybień. Zaznaczono, że przedstawienie w uzasadnieniu wyroku przesłanek, jakimi kierował się sąd, nie może ograniczyć się do wskazań ogólnikowych, które utrudniają poznanie motywów orzeczenia, przeprowadzonego toku rozumowania, a także uniemożliwiają merytoryczną polemikę.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie, materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wyczerpujący i był wystarczający do wydania postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej. W rozpoznawanej sprawie wskazano na rażące, zawinione, wielokrotne naruszanie obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności, omówiono zasady uznania administracyjnego, wyważono zarówno interes strony jak i interes społeczny i starano się dostosować wysokość nałożonej kary nie tylko do skali naruszonych obowiązków, ale i możliwości płatniczych dłużnika zajętej wierzytelności, jak również wielkości nieprzekazanych kwot

w stosunku do całości egzekwowanych należności. Co więcej, zwrócono również uwagę na spóźnienie się dłużnika zajętej wierzytelności ze złożeniem oświadczenia, stosownie do art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. Podjęte działania nie były dowolne i miały na względzie, by kara spełniła swoje funkcje dyscyplinujące.

Podkreślono, że akta egzekucyjne zawierają nie tylko oświadczenia skarżącego, składane w toku postępowania egzekucyjnego, w związku

z podejmowanymi czynnościami egzekucyjnymi, których był adresatem, ale zostały również zweryfikowane w świetle ustaleń zawartych w protokole z czynności kontrolnych przeprowadzonych u dłużnika zajętej wierzytelności. Materiały źródłowe w oczywisty sposób wskazują na charakter i wielkość naruszonych obowiązków,

w tym wysokość nieprzekazanych kwot, jak również na możliwości płatnicze dłużnika zajętej wierzytelności, a więc spółki z o.o., w przypadku której - w myśl art. 168e § 3 u.p.e.a. - karę pieniężną nakłada się na odpowiedzialnego członka zarządu.

W sprawie nałożono karę z art. 168e u.p.e.a. w maksymalnej wysokości, ponieważ taka wysokość znalazła uzasadnienie w zgromadzonym materiale sprawy i zostało to należycie uzasadnione w treści zaskarżonego aktu.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, wskazane wyżej uchybienia Sądu pierwszej instancji wpłynęły również na nieprawidłowości w treści sporządzonego uzasadnienia orzeczenia w zakresie wskazań co do dalszego postępowania, co naruszyło art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Element ten zawiera niedostateczne, ogólnikowe i niejasne twierdzenie wyrażające się w zaleceniu,

że "organy egzekucyjne winny rozważyć wszystkie okoliczności, mające wpływ na samo zastosowanie kary pieniężnej oraz na jej wysokość". Takie zalecenie wydaje się dalece niewystarczające w świetle art. 141 § 4 i art. 153 P.p.s.a. Nie mogą być one sformułowane w sposób ogólny, bowiem wiążą organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W ocenie organu, uzasadnienie wyroku nie zawiera argumentów wykazujących, że gdyby nie stwierdzone naruszenie przepisów postępowania,

to rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne. Jest to warunkiem uwzględnienia skargi. Podkreślono, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. statuuje obowiązek ustalenia możliwości istotnego wpływania na wynik sprawy, którą należy rozumieć jako prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie wykazał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w takim stopniu, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tych przepisów P.p.s.a. bezpośrednio wskazuje, że Sąd miał trudności z wykazaniem wskazanego wyżej obowiązku, a zatem winien stwierdzić co najwyżej naruszenie przepisów postępowania, które nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

W konsekwencji musiałby skargę oddalić stosując art. 151 P.p.s.a.

Strona skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.

Zgodnie z treścią objętego zarzutem skargi kasacyjnej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz stwierdzenia nieważności art. 145 § 1 pkt 2) w takim stopniu, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten zatem normuje powinność wydania oraz treść rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania

z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów.

Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne.

Ocena prawna prowadząca sąd do stwierdzenia istnienia podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego z powodów podanych w omówionym przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. powinna stanowić element uzasadnienia wyroku. Ponadto w tym uzasadnieniu, zgodnie z treścią art. 141 § 4 P.p.s.a., sąd powinien podać wskazania co do dalszego postępowania. Przedstawienie

w uzasadnieniu wyroku przesłanek, jakimi kierował się sąd, obok tego, że stanowi gwarancję, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia,

to również umożliwia sądowi odwoławczemu ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji były trafne.

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku ze względu na treść omówionych przepisów oraz kierując się treścią jego uzasadnienia, stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie wykazał, iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 168e § 1 u.p.e.a.) w takim stopniu, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 168e § 1 u.p.e.a. na dłużnika zajętej wierzytelności, który nie wykonuje lub nienależycie wykonuje ciążące na nim obowiązki związane

z egzekucją lub zabezpieczeniem wierzytelności lub prawa majątkowego, można nałożyć karę pieniężną do wysokości 3.800 zł. Przepis ten zbudowany jest na zasadzie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie w nim wyrazu "można". Zatem przy rozstrzygnięciu kwestii nałożenia bądź nienałożenia kary oraz przy skonkretyzowaniu jej wysokości organ egzekucyjny korzysta z tzw. luzu decyzyjnego w granicach uznania administracyjnego. Nie może to jednak oznaczać dowolności

w działaniu tego organu.

Organ egzekucyjny ma możliwość wyboru optymalnego (właściwego) rozstrzygnięcia, a motywy którymi się kierował powinien wyjaśnić w uzasadnieniu postanowienia nakładającego karę pieniężną na określony podmiot. Kara pieniężna musi być karą sprawiedliwą, adekwatną do wagi naruszenia prawa i odpowiadającą wymogom celowości. Dla spełnienia swych celów powinna stanowić istotnie odczuwalną dolegliwość ekonomiczną, proporcjonalną do możliwości płatniczych karanego i adekwatną do rodzaju i stopnia naruszenia prawa (por. wyrok NSA z dnia 6 lipca 2006 r. sygn. akt II FSK 965/05, LEX nr 1227023).

W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie zawarł

w zaskarżonym postanowieniu ustalenie stanu faktycznego sprawy i wskazał, że po zajęciu wierzytelności Spółka dokonała wielokrotnych wpłat na rzecz zobowiązanego, bez wiedzy i zgody organu egzekucyjnego, co uzasadniało nałożenie kary na podstawie art. 168e § 1 u.p.e.a. w maksymalnej wysokości. Dyrektor w szczególności wskazał, że niezastosowanie się do wezwania zawartego w zawiadomieniu o zajęciu nie miało charakteru incydentalnego. W wyniku naruszeń obowiązku nałożonego na stronę skarżącą, zobowiązany otrzymał kwoty, które umożliwiłyby zaspokojenie egzekwowanej należności w całości lub w znacznej części. Te okoliczności zdaniem organu odwoławczego stanowiły przykład szczególnie rażącego naruszenia prawa uzasadniającego nałożenie kary

w maksymalnej wysokości.

Tymczasem WSA w Krakowie - wbrew treści zaskarżonego postanowienia - stwierdził, że dyrektor izby skarbowej poprzestał jedynie na stwierdzeniu,

iż postanowienie wydawane jest w oparciu o uznanie administracyjne i nie rozważył okoliczności, które mogły uzasadnić nałożenie kary. Taka konstatacja sprawiła,

że uzasadnienie zaskarżonego wyroku oderwane jest od okoliczności sprawy.

Sąd nie odniósł się bowiem do treści zaskarżonego aktu, lecz prowadził rozważania pozostając w błędnym przekonaniu co do braku wyrażenia w nim stanowiska organu odwoławczego.

Zarzuty naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. są nieuzasadnione.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się,

że naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. może być niezamieszczenie w uzasadnieniu wyroku uwzględniającego skargę zaleceń co do dalszego postępowania, bądź zalecenia niezrozumiałe, pozostające w sprzeczności z oceną prawną, niemożliwe do wykonania (zob. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt II FSK 1103/11, LEX nr 1269895). Akcentuje się również, że przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. określa jedynie obligatoryjne elementy uzasadnienia, zaś ewentualne merytoryczne wady argumentacji mającej uzasadniać przyjęte stanowisko sądu, czy też wady wskazań co do dalszego postępowania, nie są równoznaczne z ich brakiem, a tylko w tym ostatnim przypadku można by było mówić o naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 10 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 109/11, LEX nr 1131392).

W niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku było adekwatne do przyjętego przez Sąd pierwszej instancji kierunku rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności strona skarżąca mogła poprawnie skonstruować skuteczną skargę kasacyjną,

w której podważyła sposób wnioskowania przyjęty w wyroku, poznając z jego uzasadnienia motywy zajęcia stanowiska prezentowanego przez ten Sąd. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w toku kontroli instancyjnej tego wyroku mógł ocenić prawidłowość procesu myślowego uzasadniającego subsumcję przepisu

art. 168e § 1 u.p.e.a. do ustalonych przez siebie, acz błędnie, okoliczności faktycznych sprawy.

Wprawdzie można się zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że wskazania

co do dalszego postępowania w sprawie ograniczają się do jednego zdania, niemniej WSA w Krakowie wskazał w nim na potrzebę rozważenia wszystkich okoliczności mających wpływ na zastosowanie kary pieniężnej oraz na jej wysokość. Jakie to są okoliczności - jednoznacznie wynika z zawartych w uzasadnieniu wskazań. W ocenie Sądu pierwszej instancji jest to obowiązek wskazania przez organ, z jakich przyczyn kara została nałożona w maksymalnej wysokości i konieczność oceny skutków nałożenia kary dla interesu społecznego i interesu skarżącego.

Natomiast wady argumentacji Sądu pierwszej instancji i nieadekwatnych do okoliczności sprawy wskazań co do dalszego postępowania były skutkiem błędu tego Sądu, który nie dostrzegł, że organ odwoławczy wskazał na motywy, którymi się kierował ustalając karę pieniężną w maksymalnej wysokości.

Skoro więc WSA w Krakowie nie dostrzegł, że zaskarżone postanowienie zawiera analizę okoliczności faktycznych sprawy i interpretację zastosowanego przepisu prawa, to uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie mogło odnosić się szczegółowo do argumentacji dyrektora izby skarbowej, a jedynie ogólnie wskazywało na konieczność dokonania ustaleń wymaganych dla prawidłowego załatwienia sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji uwzględni zastrzeżenia zawarte w wyroku tutejszego Sądu i dokona oceny zaskarżonego postanowienia merytorycznie odnosząc się do zawartego w nim stanowiska uzasadniającego nałożenie kary pieniężnej w maksymalnej wysokości.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od strony skarżącej na rzecz organu administracji orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).[pic]