Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3219/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 174, art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 814/14 w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [..] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 814/14 po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [..] czerwca 2014 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości - uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził na rzecz B.J. 457 zł tytułem kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 15 maja 2013 r. B.J. złożyła do Biura Powiatowego ARiMR w L. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej - wniosek w czwartym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Następnie, w dniu 3 lipca 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w L. wpłynęła informacja B.J. o wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w postaci silnych mrozów, które spowodowały wymarznięcie drzew w sadach na działkach ewidencyjnych numer 63, 64, 250, 271, 326, 1586, 1742, 716. Do informacji o wymarznięciu drzew w sadach dołączone zostały oświadczenia dwóch świadków, potwierdzające wystąpienie szkód spowodowanych działaniem siły wyższej. W dołączonym do informacji oświadczeniu wnioskodawczyni zobowiązała się do uzupełnienia obsady drzew do dnia 15 października 2013 r.

W dniach 17 – 19 lipca 2013 r. w gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie programu rolnośrodowiskowego. Czynności kontrolne wykazały błędy polegające na rozbieżności pomiędzy powierzchnią upraw zadeklarowanych we wniosku a stwierdzonymi faktycznie podczas kontroli na miejscu, a także, że na działkach rolnych (sady) oznaczonych jako: A, C, D, E, N, R, W niespełnieniono wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew, określonej w tabeli zawartej w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.). Zastosowano kod E7 - "Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów".

W dniu 24 lipca 2013 r. wpłynęło odwołanie od powyższego raportu, w którym B.J. odnosząc się do braku minimalnej obsady drzew w sadach, wyjaśniła, że poinformowała Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o wystąpieniu siły wyższej na działkach, w stosunku do których stwierdzono nieprawidłowość o kodzie E7.

W dniu 5 grudnia 2013 r. ponownie przeprowadzono czynności kontrolne, które nie wykazały nieprawidłowości w spełnieniu wymogów.

Wobec powyższego, decyzją z dnia [..] marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. uznał wystąpienie siły wyższej oraz przyznał B.J. płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 r. w pomniejszonej wysokości, łącznie 34.742,40 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [..] czerwca 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Organ II instancji przywołując definicję art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2005 r., seria L, Nr 277, s. 1), powoływanego dalej jako "rozporządzenie nr 1698/2005" a także mając na uwadze art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2006 r., seria L, Nr 368, s. 15: dalej: rozporządzenie nr 1974/2006) oraz § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm.: dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe) - uznał, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Jednocześnie, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 rolnik zobowiązany jest powiadomić Kierownika BP o zaistniałych okolicznościach, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności wraz z dowodami potwierdzającymi wystąpienie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Organ odwoławczy wskazał, że w odniesieniu do wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, w tym do płatności rolnośrodowiskowej, nie ma zastosowania art. 75 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE z 2006 r., seria L, Nr 316, s. 65; dalej: rozporządzenie nr 1122/2009), stanowiący, że rolnik, który nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych (...) zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Zdaniem Dyrektora, powyższe oznacza, że jeżeli rolnik dostarczył w wymaganym terminie dowody potwierdzające działanie siły wyższej i zostały one uznane przez Kierownika BP za stanowiące podstawę do uznania wystąpienia siły wyższej, zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązań rolnośrodowiskowych, jednak płatność rolnośrodowiskowa, za dany rok do wariantu/pakietu, na który ma wpływ wystąpienie siły wyższej, nie przysługuje. W takim przypadku nie odzyskuje się także kwoty nienależnie przyznanej z tytułu zaniechania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jeżeli działanie siły wyższej w danym roku gospodarczym nie powoduje utraty kwalifikowalności powierzchni/zwierząt, (czyli nie ma skutków trwałych) rolnik może uzyskać prawo do płatności w latach następnych, jeżeli w tym samym roku gospodarczym dokona działań naprawczych.

Odnosząc się do stanu faktycznego w niniejszej sprawie Dyrektor stwierdził, że doszło do wymarznięcia części obsady zadeklarowanej w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe - mają więc zastosowanie przepisy dotyczące wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowej w danym roku. Uznanie przez ARiMR przypadku siły wyższej powoduje, że płatność rolnośrodowiskową nie podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje wymogów w ramach prowadzonego zobowiązania rolnośrodowiskowego, jednak brak jest w przepisach sformułowania obowiązującego w przypadku wsparcia bezpośredniego wedle którego rolnik zachowuje prawo do pomocy

Ponieważ rolnik dostarczył w terminie 10 dni roboczych dowody potwierdzające działanie siły wyższej i zostały one uwzględnione, to rolnik zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jednak płatność w 2013 roku do powierzchni, na której nie jest spełniona minimalna obsada drzew i krzewów nie przysługuje. W przypadku, gdy rolnik uzupełni na działce rolnej minimalną obsadę drzew w terminie zaleconym przez doradcę rolnośrodowiskowego będzie mógł nadal kontynuować zobowiązanie na tej powierzchni i otrzymać płatność rolnośrodowiskową w kolejnym roku po spełnieniu warunków określonych dla danego wariantu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie B.J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. stwierdził, że stanowisko Dyrektora ARiMR jest błędne.

Sąd I instancji wyjaśnił, że istotą wystąpienia siły wyższej jest wyłączenie możliwości zastosowania sankcji. Tymczasem, z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, że ARiMR uznał wystąpienie siły wyższej i jednocześnie zastosował sankcję wobec wnioskodawczyni. WSA podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni pomimo okoliczności wystąpienia siły wyższej, zobowiązanie wypełniła, zgodnie z oświadczeniem złożonym przy okazji prawidłowego zgłoszenia, stosownie do treści art. 47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. W przypadku zaistnienia siły wyższej, nawet w sytuacji gdy rolnik powiadomi ARiMR o jej wystąpieniu zgodnie z wymogami i z zachowaniem terminu, nie spowoduje to automatycznie, że rolnik otrzyma płatność do gruntów rolnych. Znaczenie ma kwestia wykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Płatności rolnośrodowiskowe są przyznawane za wykonane działania rolnośrodowiskowe. Zatem, jeżeli na skutek różnych okoliczności rolnik nie może wykonać w danym roku zadań z tytułu podjętych zobowiązań nie przyznaje się mu w danym roku płatności rolnośrodowiskowej. Natomiast, jeżeli w danym roku niezgodność (spowodowana wystąpieniem siły wyższej) nie jest trwała, a wnioskodawca zdołał skutki niezgodności wyeliminować, to należy uznać działania rolnośrodowiskowe za wykonane. Wprawdzie, na co zwraca uwagę organ, zgodnie bowiem z art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, do przyznawania płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego nie stosuje się przepisu art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009, który stanowi, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Niemniej jednak, jak już wyjaśniono, w przypadku płatności rolnośrodowiskowej analogicznie do przepisu art. 75 rozporządzenia 1122/2009 obowiązuje przepis art. 47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, przewidujący możliwość wystąpienia okoliczności siły wyższej. Zdaniem Sądu, brak jest argumentów za tym, aby w odmienny sposób od art. 75 rozporządzenia 1122/2009 interpretować przepis art. 47 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, w szczególności w sytuacji wykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego w danym roku.

Niezależnie od powyższego, mając na uwadze surowość sankcji, jaką w niniejszej sprawie zastosował organ WSA wskazał, że na ARiMR ciąży obowiązek precyzyjnego wykazania w uzasadnieniu decyzji, o jaką nieprawidłowość chodzi. Ustaleń tych organ powinien dokonać z uwzględnieniem reguł wynikających z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) NR 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, L. 8 z późn. zm. dalej: rozporządzenie nr 65/2011). Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków (ust. 2). Jeżeli niezgodność wynika z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodność, jak i na następny rok kalendarzowy (ust. 3).

Ponadto WSA podkreślił, że zgodnie z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia z 2009 r., określającym wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów, stwierdzenie uchybienia w postaci nieutrzymywaniem minimalnej obsady drzew i krzewów skutkuje zastosowaniem sankcji w postaci zmniejszenia płatności o 100 % w stosunku do działki rolnej, na której stwierdzono nieprawidłowości (granica błędu 5% wymaganej obsady).

WSA podkreślił również, że skarżący trafnie zauważył w piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2015 r., że z uzasadnień obu decyzji nie wynika, który z parametrów co do wymagań dla drzewek owocowych nie został spełniony, jak również z jakich przepisów wymogi te wynikają.

Dyrektor [..] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego tj.:

- § 2 ust. 1 i 3 Rozporządzenia rolnośrodowiskowego;

- "§ 47 ust. 1" rozporządzenia nr 1974/2006 poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie przez Sąd, że z treści wskazanego przepisu wynika, iż rolnik, który nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru kwalifikowanego w momencie wystąpienia siły wyższej. Za taką wykładnią zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przemawia przepis art. 75 rozporządzenia 1122/2009 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności , modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności, w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE z 2006. , seria L, Nr 316, s. 65) podczas gdy brak jest podstaw do stosowania analogii w zakresie tych przepisów.

2. naruszenie prawa procesowego które miało wpływ na wynik decyzji tj. art. 107 k.p.a. w zw. z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez przyjęcie, iż organ w sposób nieprecyzyjny wskazał w uzasadnieniu decyzji o jaką nieprawidłowość chodzi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. została oparta na obu podstawach kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść sformułowanych zarzutów kasacyjnych w pierwszej kolejności odniesie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Przypomnieć należy, że B.J. 15 maja 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w czwartym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Następnie w dniu 3 lipca 2013 r. do ARiMR wpłynęła informacja skarżącej o wystąpieniu siły wyższej w postaci silnych mrozów, które spowodowały wymarznięcie drzew w sadach. Wnioskodawczyni zobowiązała się do uzupełnienia obsady drzew do dnia 15 października 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 7 marca 2014 r. uznał wystąpienie siły wyższej oraz przyznał B.J. płatność rolnośrodowiskową na rok 2013 w pomniejszonej wysokości. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora [..] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. z dnia [..] czerwca 2014 r.

W skardze kasacyjnej Organ zarzucił Sądowi I instancji błędną wykładnię § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego powołując w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jedynie treść tego przepisu, a zarzucając błędną wykładnię art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 Organ nie zgodził się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który uznał, że rolnik, który nie był w sprawie wypełnić swych zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru kwalifikowanego w momencie wystąpienia siły wyżej. Ponadto skarżący kasacyjnie organ podkreślił, że Sąd dokonując takiej wykładni przepisu art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 niesłusznie zastosował analogię przepisu art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego - § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego należy podkreślić, że skarżący kasacyjnie organ nie wskazał czy zarzuca on błędną wykładnię tego przepisu czy jego niezastosowanie. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołał treść tych przepisów należy przyjąć, że zarzucił jego błędną wykładnię. Mimo powyższego skoro w uzasadnieniu nie wskazano, jaka według autora skargi kasacyjnej miałaby być prawidłowa wykładnia tego przepisu, zarzut ten nie może być zasadny.

Odnosząc się do zarzutu drugiego należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że skarżący kasacyjnie organ zarzucił błędną wykładnię "§ 47 ust. 1" rozporządzenia nr 1974/2006, jednak Naczelny Sad Administracyjny potraktował to jako oczywistą omyłkę bowiem chodzi tu o błędną wykładnię art. 47 ust. 1 tego rozporządzenia. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2).

Natomiast stosownie do art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności.

Sąd I instancji mając na uwadze treść ww. przepisów uznał, że efektem wystąpienia siły wyższej jest wyłączenie możliwości zastosowania sankcji. Co prawda nawet gdy rolnik powiadomi ARiMR o wystąpieniu siły wyższej zgodnie z wymogami i z zachowaniem terminu, nie spowoduje to automatycznie, że otrzyma on płatność do gruntów rolnych. Dla Sądu znaczenie miała kwestia wykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Podkreślił więc, że płatności rolnośrodowiskowe są przyznawane za wykonane działań rolnośrodowiskowych. Jeżeli na skutek różnych okoliczności rolnik nie może wykonać w danym roku zadań z tytułu podjętych zobowiązań nie przyznaje mu się w danym roku płatności rolnośrodowiskowej. Natomiast jeśli w danym roku niezgodność nie jest trwała, a wnioskodawca zdołał skutki niezgodności wyeliminować, to działania rolnośrodowiskowe należy uznać za wykonane. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że obsada drzew została uzupełniona dopiero w październiku 2013 r., a więc brak było podstaw do uznania, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe było wykonywane przez cały 2013 rok.

Ponadto według Sądu I instancji, dokonując wykładni art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 należało posłużyć się analogią do art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009, przewidującego możliwość zachowania prawa do płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak przedstawiona wykładnia Sądu I instancji jest błędna. Z przepisu art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 wynika jedynie, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić zobowiązań w wyniku wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, nie jest wymagany zwrot przyznanej pomocy. Z regulacji tej nie wynika, że rolnikowi przysługuje płatność za dany rok.

Innymi słowy jeśli rolnik dostarczył w terminie dowody potwierdzające działanie siły wyższej i zostały one uznane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR za podstawę do uznania wystąpienia siły wyższej (co miało miejsce w rozpoznanej sprawie), zachowuje prawo do kontynuacji zobowiązań rolnośrodowiskowych, jednak płatność rolnośrodowiskowa za dany rok do wariantu/pakietu, na który miały wpływ okoliczności nadzwyczajne nie przysługuje. Natomiast, pomimo braku spełnienia warunków do płatności w danym roku, ARiMR nie będzie dochodziła zwrotu przyznanej pomocy z powodu nieraelizowania w danym roku zobowiązania, co ma szczególne znaczenie przy zobowiązaniach wieloletnich. Jeżeli działanie siły wyższej w danym roku nie spowodowało skutków trwałych rolnik może uzyskać prawo do płatności w latach następnych, jeżeli w tym samym roku dokona działań naprawczych.

Ponadto stosowanie analogii przepisu art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 do regulacji art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 jest błędne bowiem ten pierwszy przepis nie ma zastosowania do płatności rolnośrodowiskowej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa procesowego tj. art. 107 k.p.a. w zw. z art. 18 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez przyjęcie, iż organ w sposób nieprecyzyjny wskazał w uzasadnieniu o jaką nieprawidłowość chodzi, należy zaznaczyć, że nie jest on usprawiedliwiony bowiem organ nie zawarł w uzasadnieniu tego zarzutu wyjaśnienia jak to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie WSA weźmie pod uwagę przedstawioną wyżej wykładnię przepisu art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006.

Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.