Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 437/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183,134 par. 1, 135,141 par. 4, 185 par. 1, 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 157 par. 1, 17 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 45
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1284/12 w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości;


UZASADNIENIE

Sygn. I OSK 437/13

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1284/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi z dnia [...] 2011 r. nr [...]; 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi na rzecz skarżącego T. P. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z [...] 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2012 r.) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2011 r. nr [...], którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] 1980 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 1980 r.), orzekającej o przejęciu na własność Państwa na wniosek F. P. udziału stanowiącego ¾ (5,55 ha) z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 6,74 położonego we wsi [...], stanowiącego w dacie przejęcia przedmiot współwłasności F. P. i jej syna T. P.

Na skutek wniosku T. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister wyjaśnił, że decyzja z [...] 1980 r., której stwierdzenia nieważności domagał się, została wydana na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140, dalej uzer bądź ustawa z 27 października 1977 r.), w myśl którego – w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało państwo. Zdaniem Ministra wnioskodawca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego bowiem nie przedstawił żadnego dowodu stwierdzającego posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. nr 31, poz. 215 ze zm., dalej rozporządzenie z 1964 r.) tj. świadectwa ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. Przedłożony przez wnioskodawcę dokument w postaci świadectwa uzyskania tytułu zawodowego wykwalifikowanego rolnika nie mógł wpłynąć na wydane rozstrzygnięcie, bowiem obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały, by ten rodzaj uprawnień mógł stanowić podstawę do uznania, że następca posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Minister uznał, że stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydania decyzji z [...] 1980 r. nie daje podstaw do przyjęcia, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. P. zarzucił:

- naruszenie art. 43 ust. 3 i art. 45 uzer przez przyjęcie przez organ, że F. P. nie miała możliwości przekazania gospodarstwa rolnego następcy, ponieważ dzieci pracowały poza rolnictwem i nie posiadały kwalifikacji tj. nie były następcami w rozumieniu tej ustawy;

- niesłuszne przyjęcie, że przedłożony dokument w postaci świadectwa uzyskania tytułu zawodowego wykwalifikowanego rolnika wydany przez Państwową Komisję Egzaminacyjną powołaną przez Urząd Wojewódzki Oświaty i Wychowania w [...] w dniu 18 kwietnia 1978 r. nie może służyć za dowód posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, stwierdzenie nieważności decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) orzekł jak w sentencji wyroku, wskazując, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 157 § 1 kpa organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Jakie organy są organami wyższego stopnia wskazuje art. 17 kpa. Kryteria tam zamieszczone pozwalają na określenie kompetencji organu w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają, gdy dotyczy to decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zmienione lub zreformowane. W doktrynie i w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności należy ocenić według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanych decyzji. Jeśli nastąpiły zmiany w strukturze administracji publicznej, wówczas należy najpierw ustalić organ, na który przeszła w danych sprawach właściwość, a następnie określić organ wyższego stopnia. (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 732; wyrok Sądu Najwyższego z 3.9.1998 r., III RN 83/98, OSNAP 1999/9/293; postanowienie NSA z 2.01.2003 r., I SA 3120/01, Lex 81672).

W aktualnym porządku prawnym nie obowiązuje akt normatywny, na podstawie którego doszło do przejęcia gospodarstwa rolnego (ustawa z 27 października 1977 r.) i w strukturze organów administracji państwowej brak terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego jakim był naczelnik gminy, który według uzer był organem właściwym do wydania decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. W kwestionowanej w trybie nieważnościowym decyzji z [...] 1980 r. pouczono o możliwości wniesienia odwołania do ówczesnego Wojewody [...], z której to możliwości wnioskodawczyni nie skorzystała.

Uprzednio w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywodzono, że reforma administracyjna kraju, przeprowadzona w 1998 r. przez zmianę szeregu ustaw prawa materialnego, ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. nr 106, poz. 668) nie wskazała organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu uzer. Od 27 maja 1990 r. sprawy dotyczące decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo przeszły do właściwości administracji rządowej, a od 1992 r. - Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencji Nieruchomości Rolnych). Organu wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przed tą datą poszukiwano w drodze ustalenia organu wyższego stopnia w stosunku do organu, który byłby właściwy do wydania decyzji w pierwszej instancji. Organem tym w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych stał się Minister właściwy do spraw rolnictwa (postanowienie NSA z 8.5.2008 r. I OW 9/08, cbosa). Powyższa kategoria spraw, dopóki istniały w prawie materialnym (jak długo nie przestała istnieć podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach), należała do spraw z zakresu administracji rządowej.

Zmiana właściwości w tych sprawach nastąpiła po raz kolejny z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. nr 31, poz. 206, uow bądź ustawa o wojewodzie; (postanowienie NSA z 21.5.2009 r., I OW 28/09). Na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 5 uow do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji, tj. organów administracji rządowej. Ustawa o wojewodzie weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2009 r. W uprzednio obowiązującym stanie prawnym orzecznictwo NSA jednolicie przyjmowało w tego typu sprawach właściwość ministra, a nie wojewody.

Zdaniem Sądu I instancji, wadliwie Wojewoda [...] postanowieniem z [...] 2009 r. przekazał wniosek T. P. do rozpoznania Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, bowiem w tej dacie to wojewoda był organem właściwym w sprawie.

Minister swą decyzję merytoryczną w tym przedmiocie wydał dopiero 28 października 2011 r., więc obowiązany był uwzględnić zaistniałą, kolejną zmianę stanu prawnego, przesądzającą o obecnej właściwości organu do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] 1980 r., orzekającej o przejęciu na własność Państwa udziału F. P. (3/4) w gospodarstwie rolnym o łącznej pow. 6,74 ha, położonego we wsi [...]. Orzekając w tej sprawie dwukrotnie - na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Minister pominął postanowienia art. 3 ust. 1 pkt 7 uow, z których wynika, że wojewoda w tej kategorii spraw jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa. W rozpatrywanej sprawie - po wejściu w życie wskazanej ustawy - właściwość organów administracji do weryfikacji decyzji wydanych przez ówczesne terenowe organy administracji państwowej należy oceniać przez pryzmat tego, czy ostateczna decyzja, w stosunku do której toczy się obecnie postępowanie w sprawie stwierdzenia jej nieważności, została wydana przez organ "szczebla podstawowego" czy "wojewódzkiego", a więc - przez organ I czy II instancji. Jeżeli weryfikowaną decyzję ostateczną wydał organ I instancji (tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie), organem właściwym do stwierdzenia jej nieważności stawał się wojewoda. Organem właściwym do orzekania w I instancji o nieważności decyzji minister byłby tylko wówczas, gdy decyzja będąca przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności została wydana przez organ II instancji. W rozpatrywanej sprawie nie doszło do kontroli instancyjnej decyzji z [...] 1980 r., z uwagi na niewniesienie od niej odwołania. Wniosek o stwierdzenie jej nieważności winien "zatem dniu [...] 2012 r." rozpoznać właściwy wojewoda. Stanowisko to podzielane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, znalazło wyraz w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych po 1 kwietnia 2009 r. m.in. w postanowieniach z: 21.5.2009 r. I OW 28/09; 10.6.2010 r. I OW 41/10; 8.7.2010 r. I OW 65/10; 8.10.2010 r.: I OW 104/10, I OW 105/10, I OW 107/10; w wyroku z 8.10.2010 r. I OSK 1691/09, cbosa).

Skargę kasacyjną od wyroku I SA/Wa 1284/12 wywiódł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi reprezentowany przez radcę prawnego B. T., zarzucając naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną wykładnię - art. 3 ust. 1 pkt 5 uow w zw. z art. 157 § 1 i z art. 17 kpa przez błędne przyjęcie, że organem właściwym w I instancji do rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] 1980 r. wydanej na podstawie art. 45 uzer jest (właściwy miejscowo) wojewoda;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędne zastosowanie - art. 145 § 1 pkt 2 ppsa polegające na stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] 2012 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] 2011 r. mimo, że art. 157 § 1 kpa w zw. z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., nr 50, poz. 291, ze zm., dalej usr) w zw. z art. 17 pkt 3 kpa i z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187) wynika, że to właśnie Minister jest właściwy do orzekania w sprawie objętej zaskarżonym wyrokiem.

Wskazując na powyższe naruszenie Minister wniósł o :

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 5 uow w zw. z art. 157 § 1 i z art. 17 kpa przez błędne przyjęcie, że organem właściwym w I instancji do rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] 1980 r. wydanej na podstawie art. 45 uzer jest wojewoda, okazał się trafny.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę do ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa, organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. O tym, jakie organy są organami wyższego stopnia, stanowi art. 17 kpa. Uregulowania w nim zawarte pozwalają określić kompetencje organu orzekającego w obowiązującym stanie prawnym.

W przypadku nieistnienia organów państwa, które wydawały kwestionowane orzeczenia administracyjne, najpierw ustala się organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia.

Postępowanie, zakończone decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z [...] 2011 r., dotyczyło zbadania zgodności z prawem decyzji z dnia [...] 1980 r., mocą której Naczelnik Miasta i Gminy [...] przejął na własność Państwa nieodpłatnie gospodarstwo rolne "o pow. 6,74 ha, w ¾ części, o pow. 5,055 ha", stanowiące własność F. P., położone we wsi [...], z wyjątkiem inwentarza żywego i martwego. Podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z [...] 1980 r. stanowił art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140). Organem właściwym do wydawania decyzji o odpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz Państwa, był naczelnik gminy, który orzekał decyzją (art. 52 ust. 2 uzer).

Ustawa z 27 października 1977 r. została uchylona z dniem 1 stycznia 1983 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 268, dalej ustawa z 14 grudnia 1982 r.). Uregulowania w niej zawarte wskazywały, że przekazywanie gospodarstw rolnych na rzecz Państwa następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego (art. 59 ust. 3).

Ustawa z 14 grudnia 1982 r. została uchylona z dniem 1 stycznia 1991 r. przez ustawę z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. nr 7, poz. 24 ze zm., dalej ustawa z 20 grudnia 1990 r.), która obowiązuje do dnia dzisiejszego (obecnie w brzmieniu j.t. Dz. U. 2013 r., poz. 1403 ze zm.). Ustawa z 20 grudnia 1990 r. kompetencje do wydawania decyzji o przejmowaniu nieruchomości i ustalaniu odpłatności przekazywała organowi właściwemu do sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi (art. 58 ust. 1), a po nowelizacji tej ustawy ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. – Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. nr 64, poz. 592) w miejsce tej Agencji wprowadziła Agencję Nieruchomości Rolnych (art. 18 ust. 1), upoważniając ją w art. 58 ust. 2 do wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości i ustaleniu odpłatności. Od wejścia w życie ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to Agencja Nieruchomości Rolnych jest organem właściwym do przeprowadzania postępowań i wydawania decyzji w sprawach przejęcia nieruchomości za odpłatnością.

Pomiędzy ustawą z 27 października 1977 r. a ustawą z 20 grudnia 1990 r. – istnieje tożsamość przedmiotowa. Pierwsza z wymienionych ustaw regulowała kwestie związane z ubezpieczeniem społecznym rolników oraz ich rodzin w okresie, w którym obowiązywała, tj. od 1 stycznia 1978 r. do 31 grudnia 1982 r. Ustawa z 20 grudnia 1990 r. kwestie te reguluje obecnie. Wprawdzie przepisy zawarte w ustawie z 27 października 1977 r. uległy pewnej modyfikacji spowodowanej w szczególności zmianami ustrojowymi oraz systemowymi, uwzględnianie takich zmian w kolejnych ustawach nie wpłynęło jednak na całkowite wyeliminowanie uregulowań związanych z przejmowaniem nieruchomości rolnych na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne albo rentowe. Obecnie omawianą kwestię reguluje art. 58 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1403). Ustawa z 20 grudnia 1990 r. stanowi zasadniczo kontynuację ustawy z 27 października 1977 r.

Trafnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podnosi, że jest właściwy do rozpatrywania w trybie nadzoru spraw dotyczących przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości rolnych na podstawie ustawy z 27 października 1977 r. Skoro bowiem w obecnym stanie prawnym to Agencja Nieruchomości Rolnych przejęła kompetencję do wydawania decyzji w sprawach przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa (art. 58 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. w związku z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – Dz. U. nr 64, poz. 592), to uznać należy, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności takich decyzji jest właśnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w myśl art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanej decyzji t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 231, poz. 1700 ze zm.; obecnie j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1187 ze zm., dalej ugnr) sprawuje nadzór nad Agencją Nieruchomości Rolnych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się jednolity pogląd, że organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 9, 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (postanowienie NSA z: 11.3.2008 r., I OW 131/07; 3.3.2010 r., I OW 191/09; 3.3.2010 r., I OW 192/09; wyrok NSA z 9.5.2013 r., I OSK 2233/11, cbosa), a także wydanych na podstawie art. 45, 53, 77 ustawy z 27 października 1977 r. (postanowienie NSA z: 30.10.2007 r., I OW 85/07; wyrok NSA z: 25.4.2012 r., I OSK 831/12, Lex 1145132; 4.12.2013 r., I OSK 1136/12; 26.8.2014 r., I OSK 58/13; wyrok WSA w Warszawie z 10.9.2010 r., IV SA/Wa 1071/10, cbosa).

Zaskarżony wyrok narusza art. 3 ust. 1 pkt 5 uow. Art. 24 obowiązującej do dnia 31 marca 2009 r. ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (t.j. Dz. U. z 2001 r., nr 80, poz. 872 ze zm., dalej uarw), zawierał prawie identyczny przepis, który stanowił, że do kompetencji wojewody należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone na rzecz innych organów tej administracji. Wobec regulacji art. 24 uarw, odpowiadającej normatywnie obecnie obowiązującemu art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie, Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencji Nieruchomości Rolnych) w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości rolnych w oparciu o ustawę z 14 grudnia 1982 r. (zawierającej w tej materii podobne rozwiązania normatywne jak ustawy z 29 maja 1974 r. i z 27 października 1977 r.), był Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (postanowienie NSA z: 30.10.2007 r., I OW 85/07; 7.9.2006 r., I OW 35/06; 28.9. 2006 r., I OW 42/06, cbosa).

Usprawiedliwiony okazał się zarzut błędnego zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 ppsa, mimo że z art. 157 § 1 kpa w zw. z art. 58 ust. 2 usr w zw. z art. 17 pkt 3 kpa i art. 3 ust. 2 ugnr wynika, że to Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest właściwy do orzekania w kontrolowanej sprawie. Z uwagi na brzmienie art. 17 pkt 3 kpa, z art. 3 ust. 1 pkt 7 uow nie sposób wnosić, że wojewoda jest w kontrolowanej sprawie organem sprawującym nadzór nad Agencją Nieruchomości Rolnych (przykładowo – B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 103, nb 17; odpowiednio – postanowienie NSA z 25.8.2009 r., I OW 67/09, Lex 552366).

Dla uniknięcia zbędnych powtórzeń, należy odwołać się do argumentów wyżej przedstawionych przy rozpatrywaniu zarzutu z pierwszej podstawy kasacyjnej.

Ponieważ w zaskarżony wyroku Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutów skargi i zbadał sprawy w zakresie art. 134 § 1 i art. 135 ppsa, wydanie wyroku na podstawie art. 188 ppsa było niemożliwe.

Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd w sposób wnikliwy zbada skargę w zakresie art. 134 § 1 i art. 135 ppsa, a rezultat badania przedstawi starannie w uzasadnieniu spełniającym wymogi art. 141 § 4 ppsa. Nie ulega wątpliwości, że ocena spełniania warunków przez następcę winna uwzględniać późniejszy niż w dniu 29 grudnia 1980 r. dorobek orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądów powszechnych i doktryny. Sąd ustali i rozważy, czy tenor decyzji z [...] 1980 r. wskazuje na przejęcie udziału (wyrażonego ułamkiem w prawie własności nieruchomości), czy też fizycznie wydzielonej części nieruchomości, wchodzącej w skład przejmowanego gospodarstwa rolnego.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ppsa zaskarżony wyrok uchylił w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na podstawie art. 207 § 2 ppsa odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.