Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1230/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 174 ust. 4, art. 181 ust. 1, art. 186 ust. 1, art. 194
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia del. SO Dorota Radaszkiewicz Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Komendanta –Rektora Wyższej Szkoły z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Komendanta –Rektora Wyższej Szkoły na rzecz skarżącej A. T. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 19 października 2012 r. A.T. złożyła do Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] wniosek o przyznanie stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów na 2 roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] w roku akademickim 2012/2013.

Decyzją z dnia [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły odmówiła przyznania A.T. wnioskowanego stypendium.

Jednakże decyzją z dnia [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły [...] stwierdziła na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nieważność decyzji z [...] z powodu nieprawidłowego przywołania przepisów Szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...] (dalej jako: Regulamin), stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły [...] z dnia [...] 2012 r. w sprawie wprowadzenia szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...] (dalej jako: zarządzenia nr [...]).

Decyzją z dnia [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły [...] odmówiła przyznania A.T. świadczenia pomocy materialnej w formie stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów na 2 roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] w roku akademickim 2012/2013. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 175 ust. 2-4, art. 181 ust. 1, 3 i 4, art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 572, ze zm.) dalej zwana: p.s.w., oraz § 17 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 Regulaminu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni spełnia wymogi określone w § 17 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, gdyż zaliczyła pierwszy rok studiów, a także za poprzedni rok studiów uzyskała średnią ocen powyżej 4,3; otrzymała wszystkie zaliczenia w sesji podstawowej i nie otrzymała oceny niedostatecznej z egzaminów i zaliczeń końcowych. Jednakże nie spełnia ona wymogu określonego w § 17 ust. 3 Regulaminu, gdyż nie zmieściła się w przewidywanym tym przepisem ośmioprocentowym limicie studentów uprawnionych do pomocy materialnej w postaci stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów danego roku, kierunku i formy studiów.

Skarżąca od tej decyzji złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, a w wyniku jego rozpoznania Odwoławcza Komisja Stypendialna Wyższej Szkoły [...] decyzją z dnia [...] utrzymała w mocy własną decyzję z dnia [...]. Rozstrzygnięcie to zostało następnie poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 357/13 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...].

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku A.T. o ponowne rozpoznanie sprawy, Komendant-Rektor Wyższej Szkoły [...] decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżąca spełnia wymogi określone w § 17 ust. 1 pkt 1 Regulaminu, bowiem zaliczyła pierwszy rok studiów, a także za poprzedni rok studiów uzyskała średnią ocen powyżej 4,3, otrzymała wszystkie zaliczenia w sesji podstawowej i nie otrzymała oceny niedostatecznej z egzaminów i zaliczeń końcowych. Jednakże nie spełnia ona wymogu określonego w § 17 ust. 3 Regulaminu, gdyż nie zmieściła się w przewidywanym w tym przepisie ośmioprocentowym limicie studentów uprawnionych do pomocy materialnej w postaci stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów danego roku, kierunku i formy studiów. Zdaniem organu, ograniczenie z 10% do 8% liczby studentów każdego kierunku mieści się w ustawowych regulacjach. Zatem Komendant-Rektor posiadał uprawnienie do procentowego określenia liczby studentów każdego kierunku uprawnionych do pomocy materialnej w postaci stypendium dla najlepszych studentów.

Na tę decyzję A.T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- § 18 ust. 3 Szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły [...] z dnia [...] 2011 r. poprzez jego niezastosowanie;

- art. 6-8 kpa. w związku z błędnym zastosowaniem § 17 ust. 3 Regulaminu;

- art. 2 Konstytucji RP poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji odmownej wbrew zasadzie niedziałania prawa wstecz;

- błędne ustalenia faktyczne poprzez przyjęcie, że liczba studentów na 2 roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] w roku akademickim 2012/2013 wynosiła 163;

- przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez nieuwzględnienie całego materiału dowodowego i pominięcie podniesionych zarzutów.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w odpowiedzi na zapytanie skierowane do organu o liczbę studentów branych pod uwagę przy obliczaniu progu procentowego przy przyznawaniu stypendium dla najlepszych studentów, otrzymała informację, że pod uwagę wzięto 163 studentów. W ocenie skarżącej, jest to błędna liczba, gdyż w Wyższej Szkoły [...] studiują funkcjonariusze oraz osoby cywilne i chociaż § 1 ust. 5 Regulaminu określa, że funkcjonariuszom służb państwowych nie przysługują stypendia, to w § 17 ust. 3 Regulaminu i pozostałych jego przepisach określenie "student" nie zostało zawężone do pojęcia "student cywilny". Dlatego należało wziąć pod uwagę wszystkich studentów danego roku, kierunku i formy studiów do obliczenia 8% najlepszych studentów. Zdaniem skarżącej, została także naruszona zasada niedziałania prawa wstecz, gdyż Regulamin wszedł w życie z mocą od 1 października 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Komendant-Rektor wniósł o jej oddalenie wskazując, że w sprawie nie doszło do naruszenia § 18 ust. 3 Szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły [...] z dnia [...] 2011 r., gdyż w chwili podejmowania decyzji przez organ I instancji przepisy te już nie obowiązywały. Wniosek skarżącej został rozpatrzony na podstawie obowiązującego od 1 października 2012 r. Szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły [...] z dnia [...] 2012 r. Regulamin ten został ogłoszony 19 września 2012 r., a zatem skarżąca składając wniosek o przyznanie stypendium miała świadomość obowiązywania nowego aktu. W regulaminie ograniczono z 10% do 8% liczbę studentów każdego kierunku, którym może być przyznane stypendium, co jest zgodne z art. 174 ust. 4 p.s.w. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, że obliczając 8% najlepszych studentów należało uwzględnić także studiujących funkcjonariuszy, gdyż w § 1 ust. 5 Regulaminu zapisano, że studentowi będącemu funkcjonariuszem służb państwowych nie przysługują stypendia wskazane w § 1 ust. 1 Regulaminu. Poza tym taka zasada wynika z regulacji zawartych w art. 194 p.s.w., iż przepisów art. 172-187 oraz art. 191 nie stosuje się do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych, nie stosuje się zatem art. 174 ust. 4 p.s.w.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty należy uznać za zasadne.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Komendant-Rektor Wyższej Szkoły [...] utrzymał w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pomocy materialnej w formie stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów na 2 roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] w roku akademickim 2012/2013. W ocenie organu, skarżąca nie spełniała wymogu określonego w § 17 ust. 3 Regulaminu, gdyż nie zmieściła się w przewidywanym w tym przepisie ośmioprocentowym limicie studentów uprawnionych do pomocy materialnej w postaci stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów.

Stosownie do treści art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Jak stanowi art. 181 ust. 1 p.s.w., stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego (art. 186 ust. 1 p.s.w.).

Mając na uwadze treść art. 181 ust. 1 p.s.w., iż stypendium rektora dla najlepszych studentów "może otrzymywać student" należy zauważyć, że decyzja o przyznaniu takiego stypendium ma uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności w trakcie podejmowania rozstrzygnięcia, a wydanie decyzji odmownej wymaga przede wszystkim szczególnie starannego i rzetelnego oraz szczegółowego wykazania przesłanek warunkujących nieprzyznanie określonego prawa oraz przedstawienia w taki sposób stanu faktycznego sprawy aby niezbicie wynikało, że przesłanki te nie zostały spełnione przez stronę bądź wystąpiły okoliczności uzasadniające jego odmowę. Przytoczone prze organ okoliczności mają przekonać stronę o zasadności podjętego rozstrzygnięcia w warunkach uznania administracyjnego. Tymczasem skarżona decyzja została uzasadniona niezwykle lakonicznie. Organ nie wykazał jaka była liczba studentów na 2 roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...] w roku akademickim 2012/2013, nie poinformował również ilu studentów w ramach ośmioprocentowego limitu określonego w Regulaminie było uprawnionych do otrzymania stypendium komendanta-rektora dla najlepszych studentów. Organ jedynie stwierdził, że skarżąca nie mieści się w limicie osób uprawnionych do uzyskania tego stypendium.

Skoro zatem wydając decyzję w przedmiocie przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów właściwy organ orzeka na zasadzie uznania administracyjnego, to w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji uznaniowej organ prowadzący postępowanie jest obowiązany do dołożenia szczególnej staranności w dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a następnie dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego. Natomiast, jak już wyżej zasygnalizowano, zaskarżona decyzja została uzasadniona w sposób ogólnikowy i niespełniający wymogów art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) dalej: Kpa. Uzasadnienie decyzji powinno stwarzać możliwość kontroli przez stronę oraz Sąd prawidłowości toku rozumowania organu ją wydającego oraz motywów rozstrzygnięcia, co jest szczególnie istotne przy ocenie decyzji o charakterze uznaniowym. Brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu zakresu uznania administracyjnego. W oparciu o ustalone kryteria organ powinien wykazać, dlaczego odmówił danej osobie przyznania stypendium. Jeżeli więc, zdaniem organu, przedstawione przez studenta osiągnięcia w świetle przyjętych kryteriów okazały się niewystarczające, niezbędne było dokonanie w tym zakresie szczegółowych ustaleń oraz wyjaśnienie w uzasadnieniu zasadności przesłanek, którymi przy załatwianiu jej sprawy kierował się organ, w szczególności zaś wskazanie, w jaki sposób został ustalony 8% limit studentów, ilu studentów zakwalifikowało się do przyznania stypendium oraz wskazanie, którą pozycję w tej grupie studentów zajęła skarżąca. W przeciwnym razie, tak jak w niniejszej sprawie, zasadnie skarżąca może postrzegać rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji jako krzywdzące, gdyż uzasadnienie odmowy przyznania przedmiotowego stypendium jest niewystarczające i nie umożliwia dokonania weryfikacji przez Sąd, czy prawidłowo została ustalona lista studentów, których objęto pomocą dla najlepszych studentów, dlatego też takiego rozstrzygnięcia nie można zaakceptować z punktu widzenia praworządności.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ wyda decyzję z uwzględnieniem poczynionej przez Sąd oceny prawnej, przy zachowaniu zasad postępowania administracyjnego według podanych wyżej reguł.

Nie można natomiast podzielić zarzutu skarżącej, że oprócz studentów cywilnych, w ogólnej liczbie studentów, według której ustalany jest 8% limit uprawnionych studentów do stypendium za wyniki w nauce, winni być uwzględnieni także studiujący funkcjonariusze. Z treści art. 194 p.s.w. wyraźnie wynika, że do studentów będących kandydatami na żołnierzy zawodowych, będących żołnierzami zawodowymi oraz funkcjonariuszami służb państwowych nie stosuje się przepisów art. 172-187 oraz art. 191 p.s.w. Zatem przepisy dotyczące przyznawania pomocy materialnej w formie stypendium nie normują sytuacji prawnej studiujących razem ze skarżącą funkcjonariuszy. Wskazać pozostaje, że także w § 1 ust. 5 Regulaminu określono, że studentowi, będącemu funkcjonariuszem służb państwowych, nie przysługują stypendia wskazane w ust. 1. Określając liczbę studentów uprawnionych do ubiegania się o pomoc materialną w formie stypendium na danym roku, kierunku i formie studiów organ nie może zatem brać pod uwagę studiujących funkcjonariuszy.

Należy natomiast w tym miejscu wyjaśnić organowi rozpoznającemu wniosek skarżącej, że wprawdzie do liczby studentów nie mogą być uwzględnieni studiujący funkcjonariusze lecz wskaźnik 8% winien być ustalony do ogólnej liczby studentów cywilnych na danym roku, kierunku i formie studiów. Czyli w tej sprawie winien ten wskaźnik być ustalony w oparciu o stan studentów cywilnych na 2 roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku [...]. Tylko w takim przypadku zostanie bowiem prawidłowo zastosowana norma § 17 ust. 3 powołanego wyżej Regulaminu.

Należy także zauważyć, że przepis art. 174 ust. 4 p.s.w. określa maksymalną liczbę studentów, którzy mogą otrzymać stypendium rektora, ta liczba została wskazana jako nie większa niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów. Niezachowanie wskazanej w ust. 4 proporcji przy podziale środków dotacji przez uczelnię stanowiłoby naruszenie zasad dysponowania funduszami otrzymywanymi z budżetu państwa. Natomiast, jak zostało wcześniej wskazane, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Przyjęcie w § 17 ust. 3 Regulaminu, że stypendia komendanta-rektora dla najlepszych studentów za osiągnięcia w nauce będą przyznawane studentom stanowiącym 8% najlepszych studentów danego roku, kierunku i formy studiów, zdaniem Sądu nie stanowi naruszenia normy art. 174 ust. 4 p.s.w. Nie została bowiem przekroczona w przyjętym Regulaminie maksymalna liczba studentów określona przez ustawodawcę w tym przepisie.

Za niezasadny należy również uznać zarzut dotyczący naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Podkreślenia wymaga, że decyzja o przyznaniu stypendium nie ma charakteru deklaratoryjnego, jak podnosi skarżąca, lecz konstytutywny. Z uwagi na specyficzny charakter decyzji o przyznaniu stypendium, podstawę faktyczną decyzji stanowią co prawda wyniki uzyskane przez studenta w poprzednim roku akademickim, ale są one oceniane w dacie orzekania przez organ, który zobowiązany jest do stosowania stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania. Art. 184 ust. 1 p.s.w. wyraźnie stanowi, że student może otrzymywać stypendia w danym roku akademickim (por. wyrok NSA z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 929/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem organy w rozpoznawanej sprawie prawidłowo wydały decyzję na podstawie obowiązującego w dacie orzekania Szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Komendanta-Rektora Wyższej Szkoły [...] z dnia [...] 2012 r. w sprawie wprowadzenia szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Wyższej Szkoły [...]. Nie było natomiast podstaw prawnych do stosowania poprzedniego regulaminu, który przestał już obowiązywać w dacie orzekania przez organy w tej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie

art. 152 ustawy ppsa. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 ustawy ppsa.