Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 878/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3,  art. 5
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz punkt 7 (siódmy) decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2017r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. w części zaskarżonej przez stronę (pkt 7).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. M. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. i R. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku ziemskiego [...] obejmującego folwark [...] ([...] ha gruntów) i folwark [...] ([...] ha gruntów), pałac w [...] i budynki przynależne do tego majątku, położonego w powiecie [...], w dawnym województwie [...].

Przedmiotowy wniosek w dniu [...] grudnia 2008 r. został złożony również przez innego spadkobiercę S. D. i R. D., tj. M. D.

W dniu [...] sierpnia 2011 r. do Wojewody [...] wpłynęły wnioski E. D. i D. A. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. i R. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku ziemskiego [...], położonego w powiecie [...], w dawnym województwie [...].

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po zmarłej [...] grudnia 2003 r. E. K. z d. D. nabyła siostra M. D. (c. W.) w całości.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r., sygn. akt [...] stwierdzono, iż spadek po zmarłej [...] grudnia 1978 r. R. D. nabyły jej dzieci: J. D., E. D., T. D., P. D., K. D., A. S. z d. D., E. K. z d. D., J. B. z d. D. i T. D. z d. D., M. D. (c. W.) wszyscy po 2/22 części oraz wnuczki E. M. K. z d. D. i D. D. — każda z nich po 1/22 części.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po zmarłej dnia [...] listopada 1964 r. R. D. nabyli: brat W. D. w 1/2 części oraz: bratanica H. M. J. K., bratanica A. M. D., bratanek K. K. D., bratanica M. D. (c. S. i A.), bratanica B. M. G., bratanica A. M. M., bratanica Z. M. P., bratanek P. A. M. D. - wszyscy po 1/16 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...]z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym dnia [...] marca 1973 r. T. D. nabyła jego żona M. B. D. oraz dzieci: E. D. i D. A. - wszystkie po 1/3 części, natomiast spadek po zmarłym [...] sierpnia 1987 r. P. D. nabyła jego żona M. D. oraz przysposobione dzieci: E. D. i D. A. - wszystkie po 1/3 części.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 1992 r., sygn. akt [...] stwierdzono, iż spadek po zmarłym [...] września 1971 r. W. D. nabyli: żona R. D. w 1/4 części oraz dzieci: J. D., T. D., E. D., P. D., T. D., K. D., A. S. z d. D., M. D. (c. W.), E. K. z d. D., T. D. z d. D. i J. B. z d. D. — wszyscy po 3/44 części.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lutego 2015 r., sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po zmarłej dnia [...] sierpnia 2013 r. M. D. (c. W.) nabyli: siostry T. D., J. B. i K. D. po 12/108 części, oraz dzieci zmarłego rodzeństwa: M. D., E. G. i K. D. po 4/108 części każde z nich, A. S., M. W., T. G. po 4/108 części każde z nich, A. D., G. D. po 6/108 części każde z nich, P. D., A. C., A. D., P. D. po 3/108 części każde z nich oraz E. D. i D. P. po 12/108 części każde z nich.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., sygn. akt. [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym dnia [...] czerwca 2014 r. P. D. nabyli: L. D., P. M., A. L. - wszyscy po 1/3 części.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. Wojewoda [...] potwierdził A. M. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. i R. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku ziemskiego [...] obejmującego folwark [...] i folwark [...], położonego w powiecie [...], dawne województwo [...], w udziale 1/792 części oraz odmówił ww. osobie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. D. i R. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku ziemskiego [...] obejmującego folwark [...] i folwark [...], położonego w powiecie [...], dawne województwo [...], w udziale przysługującym ze wskazań dokonanych przez E. D. i D. A.

Odwołanie od powyzszej decyzji wniosła w części dotyczącej jej pkt 7 A. M.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrując sprawę stwierdził, że zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem doktryny oraz orzecznictwem sądów administracyjnych dopuszczalnym jest zaskarżenie oraz wzruszenie decyzji jedynie w części w sytuacji, gdy pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym, w związku z czym decyzja Wojewody [...] w części, w której nie została zaskarżona w terminie, tj. w pkt 1 - 6 jest decyzją ostateczną, podlega wykonaniu w ww. części i nie podlega rozpatrzeniu przez organ odwoławczy w powyższym zakresie. Przedmiotem postępowania odwoławczego i niniejszej decyzji jest więc wyłącznie decyzja Wojewody [...] w zaskarżonej części, tj. w pkt 7, w którym odmówiono skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister podniósł, że w przedmiotowej sprawie kluczową kwestią jest ustalenie udziałów w prawie do rekompensaty oraz ocena skuteczności dołączonych do akt sprawy oświadczeń D. A. z dnia [...] lipca 2016 r. i E. D. z dnia [...] lipca 2016 r. o wskazaniu A. M. jako osoby uprawnionej do rekompensaty. W niniejszym postępowaniu w związku z tym, że współwłaściciel pozostawionych nieruchomości nie żyje, zastosowanie znajdzie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Prawo do rekompensaty przysługuje więc wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2, czyli posiadają obywatelstwo polskie. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Odnosząc się do złożonych przez D. A. i E. D. oświadczeń z dnia [...] i [...] lipca 2016 r. o wskazaniu A. M. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za pozostawione mienie [...] organ II instancji podkreślił, iż powyższe oświadczenie nie wywołuje skutków prawnych ze względu na złożenie go z uchybieniem terminu wynikającego z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister zauważył, iż wskazanie osoby uprawnionej, o którym mowa w art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. może wywrzeć skutek wyłącznie, gdy jest dokonane: przez osobę, która złożyła w terminie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty - wówczas wskazanie może być dokonane, zarówno przed jak i po dniu 31 grudnia 2008 r., przez osobę, która nie złożyła wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty na własną rzecz, ale wskazanie dokonane jest na rzecz osoby, która taki wniosek złożyła w terminie - wówczas wskazanie takie winno być załączone do tego wniosku (art. 6 ust 2 pkt 2 ustawy) lub z samego wniosku wynikać powinno, że wnioskodawca ubiega się o rekompensatę również z tytułu dokonanego wskazania (brak załączenia wówczas oświadczenia o wskazaniu podlega usunięciu w trybie art. 6 ust 2 pkt 2 w zw. z art. 6 ust 6 ustawy zabużańskiej) - co jednak również wiąże się z faktem, że oświadczenie o wskazaniu dokonane musiało być przed złożeniem wniosku, czyli jednocześnie przed upływem terminu wskazanego w art. 5 ust 1 ustawy. Minister podkreślił również, że osoba która nie wystąpiła w wyznaczonym terminie we własnym imieniu (czy to osobiście, czy też przez pełnomocnika) z wnioskiem o rekompensatę, uchybiła terminowi prawa materialnego co skutkuje tym, iż z upływem wskazanego terminu, tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. traci możliwość potwierdzenia prawa na swoją rzecz (taka sytuacja ma miejsce w przypadku D. A. i E. D., które złożyły wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty w dniu [...] sierpnia 2011 r.). Termin ten jest bowiem terminem prawa materialnego i z jego upływem wygasają możliwości zgłaszania roszczeń z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. Jeżeli więc tego prawa D. A. i E. D. nie posiadają, nie mogą tym samym po upływie tego terminu przekazać uprawnienia na rzecz innej osoby, chociażby osoba ta w terminie wystąpiła z wnioskiem o rekompensatę, nie można bowiem przekazać praw, których się już nie posiada. Dodatkowo organ zauważył, iż złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania na rzecz pozostałych spadkobierców. Bezwzględnym bowiem warunkiem wszczęcia postępowania w sprawie jest złożenie przez osobę uprawnioną do uzyskania prawa do rekompensaty wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Na poparcie swojego stanowiska Minister powołał szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Ponadto Minister zauważył, iż z przepisu art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), wynikało, iż w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia do zaliczenia (obecnie prawo do rekompensaty) przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, tj. w przypadku złożenia wniosku wyłącznie w imieniu własnym przez jednego spadkobiercę, obowiązkiem organu było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu pozostałym spadkobiercom właściciela pozostawionego mienia. Również przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6 poz. 39 z późn. zm.), zawierał tożsamą regulację do przepisu art. 81 ust. 4 ww. ustawy. Jednakże w obecnie obowiązującej regulacji prawnej brak analogicznego przepisu, który dawałby podstawę do takiego twierdzenia.

Jak wynika z bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych, każdy ze spadkobierców winien złożyć samodzielnie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Czym innym jest bowiem pojęcie osoby uprawnionej do rekompensaty, a czym innym osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, natomiast prawo to może zostać potwierdzone przez właściwego wojewodę jedynie w stosunku do tych spadkobierców, którzy złożyli wnioski o potwierdzenie tego prawa w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. Ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Z przepisów ustawy wynika, że każdy spadkobierca, po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego co postanowią pozostali spadkobiercy.

Nie ulega więc wątpliwości, że aby uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty, każdy z uprawnionych powinien wystąpić z osobnym wnioskiem, a każdy wniosek wszczyna osobną sprawę administracyjną, a z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby D. A. i E. D. złożyły w terminie wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jak również aby inni spadkobiercy działali w ich imieniu i na ich rzecz.

Za nieuzasadnione uznał organ twierdzenia skarżącej, że jej wniosek złożony w dniu [...] grudnia 1992 r. do Urzędu Rejonowego w [...] wszczął postępowanie w stosunku do wszystkich spadkobierców S. D. i R. D., współwłaścicieli przedmiotowego majątku ziemskiego i nie było potrzeby składania przez D. A. i E. D. odrębnych wniosków. Z treści wniosku z dnia [....] grudnia 1992 r., jak i z dokumentów do niego załączonych wynika bowiem, że A. M. ubiegała się o ekwiwalent za nieruchomości pozostawione wyłącznie przez S. D. w [...] i [...]. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za udziały R. D. w prawie własności majątku [...] Pani A. M. złożyła dopiero w dniu [...] grudnia 2008 r. Dlatego też legitymacja łączna, która wynikała z przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. miała zastosowanie jedynie w stosunku do S. D. jako właściciela majątku ziemskiego [...] i współwłaściciela majątku ziemskiego [...]. Z akt sprawy wynika, iż w tym zakresie Wojewoda [...] potwierdził A. M. jako wnioskodawczyni i osobie wskazanej przez wszystkich pozostałych spadkobierców S. D. prawo do rekompensaty.

W związku z powyższym Wojewoda [...] prawidłowo uznał, iż wniosek A. M. złożony w dniu [....] grudnia 1992 r. nie wszczął postępowania w stosunku do E. D. i D. A. . - spadkobierców R. D., ponieważ A. M. swój pierwszy wniosek za udział R. D. w prawie własności majątku ziemskiego [...] złożyła dopiero w dniu [...] grudniu 2008 r.

Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki umożliwił stronie uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji odmawiając A. M.potwierdzenia prawa do rekompensaty w udziale przysługującym ze wskazań dokonanych przez E. D. i D. A. Za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia w prowadzonym postępowaniu zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. M. zarzucając jej naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej w zw. z art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości poprzez błędną wykładnię ww. przepisów, polegającą na uznaniu, iż wniosek A. M. z dnia [...] grudnia 1992 r., złożony do Urzędu Rejonowego w [...] nie wszczął postępowania administracyjnego w stosunku do E. D. i D. A., podczas gdy z przywołanych powyżej przepisów wynika zasada łącznego przysługiwania uprawnień wszystkim spadkobiercom współwłaścicieli mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, skutkujące przyjęciem, że do wszczęcia postępowania w imieniu wszystkich spadkobierców skuteczne jest złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego z nich;

- art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej poprzez błędną wykładnie, polegającą na przejęciu przez organ, iż zarówno wniosek E. D., jak i wniosek D. A. z sierpnia 2011 r. oraz poczynione przez ww. osoby wskazanie z dnia [...] lipca 2016 r. i [...] lipca 2016 r. nie są wiążące dla przedmiotowego postępowania jako złożone po wyznaczonym ustawowo terminie, w sytuacji gdy organy obu instancji nie dostrzegają, że wniosek złożony przez A. M. w dniu [...] grudnia 1992 r. wszczął postępowanie w sprawie prawa do rekompensaty w stosunku do wszystkich spadkobierców S. D. i R. D. współwłaścicieli majątku ziemskiego [...] obejmującego folwark [...], folwark [...], położonego w powiecie [...], wobec tego w niniejszej sprawie zbytecznym było składanie odrębnych wniosków przez E. D. i D. A.;

2. przepisów postępowania, tj.:

- art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wydanej przez Wojewodę [...] wadliwej decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2016r. w zaskarżonym zakresie, tj. w jej pkt 7, o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty A. M. z tytułu pozostawienia przez S. D. i R. D. majątku ziemskiego [...] obejmującego folwark [...], folwark [...], położonego w powiecie [...], województwie [...] — w udziale przysługujących ze wskazań poczynionych przez na rzecz skarżącej przez E. D. i D. A., w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki umożliwiające wydanie decyzji w przedmiocie potwierdzenia A. M. prawa do rekompensaty w zakresie powyżej wskazanym;

- art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., poprzez nieprawidłowe zbadanie i ocenę materiału dowodowego oraz uznanie, że w przedmiotowej sprawie występują przesłanki uprawniające organ do wydania decyzji odmawiającej skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w jej pkt 7, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2018r. skarżąca podtrzymała zarzuty skargi i powołała się na uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 9 października 2017r. I OPS 3/17.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014r. poz. 1090 ze zm.).

Wprawdzie wniosek o ekwiwalent za przedmiotowe nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego został złożony w dniu [...] grudnia 1992r. przez A. M. (ponowiony [...] grudnia 2008r.), a więc pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 22, poz. 99 ze zm.), jednakże na podstawie art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. postępowanie w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...).

Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

W rozpoznawanej sprawie nieruchomość pozostawiona stanowiła współwłasność S. D. i R. D.

Organy orzekające uznały, że skoro wniosek A. M. został złożony w dniu [...] grudnia 1992r. o ekwiwalent za mienie pozostawione jedynie przez jednego ze współwłaścicieli – S. D., a nie przez R. D., to powyższy wniosek złożony na podstawie art. 88 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. nie spowodował wszczęcia postępowania wobec spadkobierców R. D.- współwłaścicielki nieruchomości, bowiem wskazana w tym przepisie legitymacja łączna spadkobierców właściciela nie oznacza istnienia legitymacji łącznej współwłaścicieli.

Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić.

Skład orzekający podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 kwietnia 1999r. sygn. akt I SA 1280/98, w którym Sąd wskazał, że w myśl art. 88 ust. 3 ww. ustawa obligowała do zaliczenia wartości mienia nieruchomego, o którym mowa w ust. 1 na rzecz właściciela tego mienia lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia. Przepisy ustawy nie dawały podstawy do zaliczenia na poczet opłat wartości jedynie udziału współwłaściciela w mieniu nieruchomym pozostawionym za granicą, a nadto brak było podstaw do wskazania jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego z pominięciem drugiego współwłaściciela.

Kwestia ta jednak jest kwestią marginalną w niniejszej sprawie, bowiem jak wskazano wyżej postępowanie w niniejszej sprawie w związku z treścią art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. prowadzone było na podstawie przepisów tej ustawy, w związku z czym kwestia współwłasności przedmiotowej nieruchomości i w konsekwencji ustalenie kręgu stron postępowania zainicjowanego wnioskiem A. M. ponowionym w dniu [...] grudnia 2008r. winno być rozważane na gruncie przepisów ustawy zabużańskiej.

W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 9 października 2017r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

Sąd uznał, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego. Ponadto skład siedmiu sędziów wskazał na celowość załatwiania sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem.

Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona ponadto tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.

W związku z powyższym należy przyjąć, że wniosek złożony przez A. M. w dniu [...] grudnia 1992r. i ponowiony w dniu [...] grudnia 2008r. wszczął postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty również wobec E. D. i D. A.. W konsekwencji, również wskazanie przez ww osoby skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty, wbrew stanowisku organów orzekających, wywołuje skutki prawne i powinno zostać uwzględnione przy ustalaniu prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie pozostawione przez S. D. i R. D.

W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i pkt 7decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego (art. 3, art. 5, art. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.) oraz przepisów prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę niniejszą weźmie pod uwagę powyższe rozważania, a następnie wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.