Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1380/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 93 pkt 5, art. 106 § 2, art. 271 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Barbara Wasilewska, Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski, Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 grudnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1407/12 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie o sygn. III SA/Gl 777/10 w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd stan faktyczny sprawy.

1.1. Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1407/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. P. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 777/10 w zakresie podatku od towarów i usług.

1.2. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w skardze z dnia 27 sierpnia 2012 r. A. P. domagał się wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 777/10, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług.

Jako podstawę skargi A. P. wskazał art. 271 pkt 2 w związku z art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), podnosząc, że na skutek naruszenia art. 109 powołanej ustawy został pozbawiony możliwości działania, a przed uprawomocnieniem się wyroku niemożliwość działania nie ustała. Skarżący wskazał przy tym, iż pismem z dnia 2 maja 2012 r. wniósł o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 17 maja 2012 r., uzasadniając wniosek stanem swego zdrowia. Do wniosku skarżący dołączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czasowo do 31 grudnia 2012 r. Wskazał, że analogiczne dokumenty składał również przed terminami poprzednich rozpraw, które były z tego powodu odraczane. Podniósł, że jest po operacji krtani, nie mówi, jest pod stałą opieką lekarską. W ocenie skarżącego ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r. został wydany z naruszeniem art. 109 P.p.s.a., albowiem Sąd znał przeszkodę uniemożliwiającą skarżącemu udział w rozprawie, skarżący nie był w stanie jej przezwyciężyć, a od początku wyrażał wolę uczestniczenia w tejże rozprawie i skorzystania z przysługujących mu praw.

1.3. W piśmie procesowym z dnia 13 grudnia 2012 r. skarżący wniósł o odroczenie rozprawy w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania, wyznaczonej na 19 grudnia 2012 r. bądź o jej odwołanie i zawieszenie postępowania, uzasadniając swoje żądanie stanem zdrowia i faktem, że jest po całkowitym usunięciu krtani i w ogóle nie mówi, co uniemożliwia mu zarówno uczestnictwo w rozprawie, jak i ustanowienie pełnomocnika, gdyż w takim przypadku musiałby nawiązać z nim kontakt, co nie jest jeszcze możliwe.

2. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

2.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził podstaw do uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania.

2.2. Sąd powołał się na treść art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Ponadto Sąd odwołał się do regulacji z art. 109 P.p.s.a., zgodnie z którą rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.

2.3. Sąd stwierdził, że z treści art. 109 P.p.s.a. wynika, że odroczenie rozprawy jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną i ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu. Jeżeli więc odmowa uwzględnienia takiego wniosku jest uzasadniona, to – mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału strony – nie można mówić o nieważności postępowania z przyczyn określonych w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., albowiem udział w rozprawie nie jest ani obowiązkowy, ani nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów.

2.4. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący domagał się odroczenia rozprawy ze względu na swój stan zdrowia. Z akt sprawy zakończonej wyrokiem III SA/Gl 777/10 wynika, że cierpi on na schorzenie onkologiczne i jest po zabiegu całkowitego usunięcia krtani, przy czym stan taki trwa od lipca 2010 r. (pisma skarżącego w aktach sprawy III SA/Gl 777/10). Wynika z nich także, że w toku tegoż postępowania skarżący składał wnioski o odroczenie terminu rozprawy trzykrotnie i dwukrotnie były one uwzględniane. Ponadto w aktach znajduje się pismo z dnia 2 listopada 2010 r., w którym Sąd pouczył skarżącego, że może on skorzystać z pomocy pełnomocnika, a w wezwaniu z dnia 16 września 2011 r. Sąd ponownie pouczył skarżącego o możliwości ustanowienia pełnomocnika a także wskazał, iż w przypadku braku środków na pokrycie kosztów jego udziału w sprawie istnieje możliwość ustanowienia takiego pełnomocnika z urzędu. Z żadnej z tych możliwości skarżący nie skorzystał.

2.4. W nawiązaniu do argumentacji strony zawartej w skardze Sąd zwrócił uwagę, że aby wniosek o odroczenie terminu rozprawy mógł być uwzględniony, choroba, na którą powołuje się strona lub jej pełnomocnik, musi być nie tylko "znaną sądowi przeszkodą", ale i przeszkodą "której nie można przezwyciężyć", a podstawę odroczenia rozprawy stanowi dopiero łączne spełnienie obu tych warunków. W niniejszej sprawie brak udziału strony w postępowaniu był spowodowany przeszkodą znaną sądowi, jednakże nie była to przeszkoda, której nie można przezwyciężyć. Sąd wskazał, że jest świadom i nie neguje złego stanu zdrowia strony i braku możliwości mówienia, jednakże podkreślił, że strona była pouczona o możliwości ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także pełnomocnika z urzędu, lecz z możliwości tej nie skorzystała. W ocenie Sądu – wbrew stanowisku strony – ustanowieniu pełnomocnika nie stał na przeszkodzie fakt, że strona nie mówi, gdyż w toku postępowania sądowego w sprawie III SA/Gl 777/10 skarżący zajmował stanowisko i kierował do Sądu wnioski w formie pism procesowych, a nawet osobiście stawiał się w Sądzie celem ich złożenia i odbioru żądanych przez niego dokumentów (pismo z 1 sierpnia 2012 r.) i nic nie stało na przeszkodzie, aby w analogiczny sposób kontaktował się z pełnomocnikiem lub Sądem na rozprawie. Wobec osobistych działań skarżącego, Sąd uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie jego stwierdzenie, że nie może pisać i kontaktuje się z Sądem za pośrednictwem osoby trzeciej. Wskazać należy, że na potwierdzenie tej tezy skarżący nie przedłożył żadnych dowodów, a druki L-4 znajdujące się w aktach zostały wydane przez specjalistę otolaryngologa i specjalistę onkologii klinicznej (ze wskazaniem, że chory może chodzić). Sam skarżący wskazuje zaś tylko na swą chorobę związaną ze schorzeniem onkologicznym krtani, a nie jakieś inne choroby uniemożliwiające mu pisanie. Osobiste pisma procesowe strona sporządzała także w sprawie niniejszej.

Ponadto Sąd podniósł, że sam skarżący wskazuje, że stan uniemożliwiający mu kontakt słowny istnieje od lipca 2010 r., a więc – na dzień rozpoznania sprawy niniejszej – prawie dwa i pół roku i nie ustał, skoro skarżący nań się powołuje i wskazuje na brak możliwości nawiązania kontaktu werbalnego.

2.5. Sąd powołał się na prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i stwierdził, że rozwinięcie tego prawa stanowi art. 7 P.p.s.a., stosownie do którego sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu, co wskazuje, że przesłanki odroczenia rozprawy wymienione w art. 109 P.p.s.a. – jako stanowiące wyjątek od tej zasady – winny być interpretowane ściśle.

3. Skarga kasacyjna.

3.1. Strona zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1. art. 282 § 2 P.p.s.a. przez jego pominięcie w trakcie wyrokowania oraz w uzasadnieniu wyroku,

2. art. 93 pkt 5 P.p.s.a. polegające na braku pouczenia w zawiadomieniu o rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r., że na rozprawie może zapaść wyrok,

3. art. 106 § 2 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. z powodu niemożności zajęcia stanowiska w sprawie przez zgłoszenie żądań, wniosków, złożenia wyjaśnień oraz wskazanie podstaw prawnych i faktycznych swoich żądań przez stronę pozbawioną całkowicie zdolności do samodzielnej egzystencji przy braku komunikacji słownej z towarzyszącym niedosłuchem,

4. art. 271 pkt 2 P.p.s.a. przez pominięcie, że na skutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania, a niemożność ta nie ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 777/10.

3.2. Dyrektor Izby Skarbowej w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

4.1. Nie może być uznany za trafny zarzut naruszenia art. 282 § 2 P.p.s.a. przez jego pominięcie w trakcie wyrokowania oraz w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności oddala skargę o wznowienie postępowania albo uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i skargę odrzuca lub postępowanie umarza.

Faktem jest, że Sąd pierwszej instancji rozstrzygając sprawę skargi o wznowienie postępowania sądowego, jako podstawę wyroku wskazał art. 151 P.p.s.a., a nie art. 282 § 2 P.p.s.a. Jednakże norma art. 282 § 2 P.p.s.a. ma charakter procesowy, a zatem jej pominięcie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku, gdyby – stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. – doszło do takiego jej naruszenia, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący w skardze kasacyjnej nie wykazał natomiast takiego wpływu na wynik rozstrzygnięcia, mylnego podania przez Sąd pierwszej instancji jako podstawy oddalenia skargi o wznowienie postępowania art. 151 P.p.s.a., zamiast art. 282 § 2 tej ustawy.

4.2. Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 93 pkt 5 P.p.s.a., który stanowi, że w zawiadomieniu o posiedzeniu oznacza się skutki niestawiennictwa.

Skarżący stwierdza, że do naruszenia tego przepisu doszło poprzez brak pouczenia w zawiadomieniu o rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r., że na rozprawie może zapaść wyrok. Jednak sam skarżący przyznaje w skardze kasacyjnej, że w zawiadomieniu tym zawarte jest pouczenie, że "niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy". Tego rodzaju pouczenie pomieszczone w zawiadomieniu o terminie rozprawy jednoznacznie wskazuje, że w przypadku gdy Sąd uzna, że niestawiennictwo strony nie ma charakteru usprawiedliwionego, jej nieobecność "nie wstrzymuje rozpoznania sprawy", czego jednoznaczną konsekwencją jest możliwość zakończenia jej na wyznaczonej rozprawie wyrokiem. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącym, że zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy pouczenie, nie stanowiło dla niego informacji, że "rozpoznanie sprawy" oznacza wydanie w niej wyroku.

4.3. W konsekwencji powyższego za bezpodstawny należy uznać zarzut naruszenia art. 106 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym "po złożeniu sprawozdania, strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności".

Oczywiste jest, że w sytuacji niestawiennictwa strony, które nie zostaje uznane za stanowiące podstawę odroczenia rozprawy, strona ta pozbawiona jest uprawnień, jakie daje norma art. 106 § 2 P.p.s.a. Istotne jest zatem, czy w sprawie tej Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że Sąd rozpoznający sprawę pod nieobecność skarżącego, nie naruszył normy art. 109 P.p.s.a., stanowiącej, że "Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności".

Skarżący nie sformułował jednak zarzutu błędnej oceny przez Sąd pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 109 P.p.s.a. Przy braku zaś wykazania naruszenia tego przepisu, czyli wykazania, że rozprawę w dniu 19 grudnia 2012 r. WSA w Gliwicach powinien był odroczyć, brak jest podstaw do stwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia art. 106 § 2 P.p.s.a.

4.4. Za chybiony należy też uznać sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. "przez pominięcie, że na skutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania, a niemożność ta nie ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 777/10". Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, m.in., jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania.

Pozbawienie strony możności działania oznacza pozbawienie strony możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów prawa. Konieczne jest zatem wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. Strona skarżąca formułując ww. zarzut uchybienia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. nie wskazała jednak naruszenie jakiego przepisu prawa procesowego przez WSA, pozbawiło stronę możliwości działania. Niewątpliwie w kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy stronie zapewne chodziło właśnie o ww. art. 109 P.p.s.a., gdyż w sytuacji niezasadnego rozpoznania sprawy pod nieobecność strony, pozbawiającego ją możliwości udziału w rozprawie, zachodziłaby przesłanka nieważności, stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania, lecz – jak stwierdzono wcześniej – nie sformułowano w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia tego przepisu, w związku z tym Sąd kasacyjny – związany, po myśli art. 183 § 1 P.p.s.a., jej granicami (sformułowanymi zarzutami) – bez postawienia zarzutu naruszenia tego przepisu, nie jest w stanie stwierdzić, czy doszło do jego naruszenia, tzn. czy Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 17 maja 2012 r. nie doszło do naruszenia art. 109 P.p.s.a. Brak zaś takiego stwierdzenia czyni zarzut naruszenia art. 271 pkt 2 P.p.s.a. bezzasadnym.

4.5. W świetle powyższego, wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.

Z uwagi na brak ku temu stosownej podstawy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 579/10), nie orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego w sprawie o wznowienie postępowania sądowego.