Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 653/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Aleksander Batoryna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] nr [...] uznając za uzasadniony zarzut przedawnienia dochodzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. przeciwko D. D. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 października 2005 r. nr [...] do nr [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ nadzoru wskazał, wierzyciel Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił na D. D. zam. w J., przy ul. [...] tytuły wykonawcze w dniach 13.03.1997 r., 15.04.1997 r., 9.11.1998 o numerach [...],[...] i od nr [...] do nr [...] obejmujące składki ubezpieczeniowe odpowiednio za okres od miesiąca listopada 1996 r. do miesiąca stycznia 1997 r., za miesiąc luty 1997 r., od miesiąca października 1996 r. do miesiąca grudnia 1996 r. oraz od miesiąca stycznia 1997 r. do miesiąca września 1997 r. i skierował je do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. Wierzyciel przed wystawieniem tytułów wykonawczych wysłał zobowiązanemu pismo ostrzegawcze z dnia 14 kwietnia 1997 r. doręczone dłużnikowi do rąk dorosłego domownika w dniu 21 kwietnia 1997 r. Kolejnym pismem z dnia 15 czerwca 1998 r. skierowanym do zobowiązanego wierzyciel powiadomił zobowiązanego o kwocie zadłużenia w wysokości [...]zł. oraz wezwał do jej uregulowania w terminie natychmiastowym wraz z należnymi odsetkami. Pismami z dnia 24 listopada 1998 r. nr NKP – 60 – 10926/W i NKP – 34 – 10926/W wierzyciel zawiadomił zobowiązanego, że na jego koncie figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek własnych za okres od miesiąca października 1996 r. do miesiąca września 1997 r. w kwocie [...]zł. wraz z odsetkami za zwłokę, natomiast na koncie NKP – 34 – 10926/W figuruje zadłużenie z tytułu nieuregulowania składek za zatrudnionych pracowników za miesiące od listopada 1996 r. do lutego 1997 r. w wysokości [...]zł. wraz z należnymi odsetkami. Pisma te zostały zwrócone do nadawcy w dniu 18 grudnia 1998 r. z adnotacją poczty "zwrot, nie podjęto w terminie".

Po nadaniu tym tytułom klauzuli wykonalności w dniach 20 marca 1997 r., 23 kwietnia 1997 r. i 16 listopada 1998 r. organ egzekucyjny skierował je do egzekucji. Zawiadomieniami z dnia 17 listopada 1998 r. i z dnia 30 listopada 1998 r. organ ten dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w BSK O/J. Wraz z zajęciem zobowiązanemu doręczone zostały w dniach 25 listopada 1998 r. i 30 listopada 1998 r. tytuły wykonawcze. Dokumenty te zostały zwrócone przez pocztę z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zostały doręczone dłużnikowi w dniach 25 i 30 listopada 1998 r. Bank dokonywał zwrotów zajęć rachunku bankowego organowi egzekucyjnemu na przestrzeni lat 1997 – 2001. Po w/w zwrotach tytuły wykonawcze zostały przydzielone poborcom skarbowym w celu dokonania czynności egzekucyjnych, jednak mieszkanie było bądź zamknięte bądź też matka zobowiązanego nie wpuszczała poborców skarbowych do mieszkania. W dniu 26 września 2001 r. poborca skarbowy spisał raport, iż czynności egzekucyjnych nie mógł dokonać, ponieważ zobowiązany przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i mimo stałego zameldowania nie przebywa u rodziców. Raport sporządzono w oparciu o informację uzyskaną od matki zobowiązanego. Na tej podstawie tytuły wykonawcze zostały zwrócone wierzycielowi w dniu 10 października 2001 r. i w tym też dniu egzekucja prowadzona do w/w tytułów została zakończona, ponieważ okazała się całkowicie bezskuteczna.

Jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, wierzyciel wystawił w dniu 27 września 2005 r. upomnienia nr [...] obejmujące składki za te same okresy i z tytułu tych samych należności, które obejmowały zwrócone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. i wysłał je na adres zobowiązanego. Upomnienia te zostały zwrócone przez pocztę do nadawcy w dniu 20 października 2005 r. z adnotacją poczty "przesyłki nie doręczyłem, gdyż adresata nie zastano, awizowano w dniu 30 września 2005 r.". W dniu 25 października 2005 r. wierzyciel tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] i przekazał je do egzekucji organowi egzekucyjnemu tj. Dyrektorowi zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. Klauzulę o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji organ egzekucyjny nadał w dniu 25 października 2005 r. Zawiadomieniami z tego samego dnia organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w A Banku S.A. Oddziale we W. Powyższe dokumenty wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały wysłane pocztą na adres zamieszkania zobowiązanego, które zostały odebrane przez matkę zobowiązanego H. D. w dniu 8 listopada 2005 r. Dłużnik zajętej wierzytelności tj. Bank otrzymał w/w zajęcia w dniu 31 października 2005 r. Pismem z dnia 14 listopada 2005 r. zobowiązany działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik podniósł, iż skierowane do egzekucji tytuły wykonawcze z dnia 25 października 2005 r. obejmujące należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przedawniły się z dniem 31 grudnia 2003 r. na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Pełnomocnik wskazał przy tym, że zmiana okresu przedawnienia na 10 – letni nastąpiła z dniem 1 stycznia 2003 r. i nie ona wpływu na odpowiedzialność jego mocodawcy. Pismem z dnia 15 listopada 2005 r. pełnomocnik wniósł o wstrzymanie egzekucji prowadzonej na podstawie w/w tytułów wykonawczych, z uwagi na przedawnienie dochodzonych składek. Wniosek ten został uwzględniony przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C., który postanowieniem z dnia [...] nr [...] wstrzymał postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zarzutów.

Wierzyciel tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. postanowieniem z dnia [...] nr [...] uznał zgłoszone zarzuty za bezzasadne, albowiem stwierdził, że należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi nie przedawniły się. W ocenie wierzyciela, bieg terminu przedawnienia został przerwany na podstawie czynności zmierzających do wyegzekwowania należnych składek, a podejmowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., a dalszy jego bieg został przerwany ponownie w wyniku wdrożenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]. W oparciu o w/w stanowisko wierzyciela, organ egzekucyjny tj. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. wydał w dniu [...] postanowienie nr [...], którym oddalił zarzuty jako nieuzasadnione i podjął wstrzymane postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. zobowiązany złożył zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w K. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kpa postanowienie organu pierwszej instancji w mocy. Postanowienie organu nadzoru zostało zaskarżone przez pełnomocnika zobowiązanego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Powyższy wyrok stał się prawomocny w dniu 6 lutego 2007 r. W ocenie Sądu, organy egzekucyjne bezzasadnie przyjęły, iż doszło do skutecznego przerwania biegu przedawnienia, wskutek egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. na przestrzeni lat 1998 – 2001. Jak podkreślił Sąd, Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. podjął wprawdzie czynności zmierzające do wyegzekwowania tych należności polegające na zajęcie rachunku bankowego jednakże zajęcie to zostało skierowane do tzw. rachunku śpiącego, a więc rachunku na którym nie były dokonywane żadne operacje finansowe, a do zajęcia jakiegokolwiek majątku ruchomego nie doszło, gdyż jak wskazał komornik – w raporcie z dnia 29 września 2001 r. – "zobowiązany ponad cztery lata przebywa poza granicami Rzeczypospolitej". W dniu 10 października 2001 r. pismem nr RE.VII. – 3330/355/01 Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. dokonał zwrotu tytułów wykonawczych wystawionych na rzecz skarżącego ZUS – owi Oddziałowi w C. na łączną kwotę [...]zł. Jak wskazał Sąd, w stanie prawnym obowiązującym w miesiącu październiku 2001 r. – a więc w roku dokonania wierzycielowi zwrotu tytułów wykonawczych – zgodnie z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ dokonywał zwrotu tytułów wykonawczych tylko w sytuacji gdy dotyczyły one obowiązków nie podlegających egzekucji administracyjnej. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie przystępował do egzekucji i zwracał wierzycielowi tytuł wykonawczy. Sąd podkreślił, iż zwrot tytułów wykonawczych winien nastąpić w formie postanowienia, na które wierzycielowi przysługiwało prawo złożenia zażalenia, a ponadto, że art. 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który zawiera w pkt 2 definicję legalną "czynności egzekucyjnej" wszedł w życie dopiero z dniem 30 listopada 2001 r., a więc po dokonaniu przez organ egzekucyjny zwrotu tytułów wykonawczych wierzycielowi. Sąd uznał również, że nie jest możliwe dwukrotne przerwanie biegu terminu przedawnienia z tego samego tytułu, a ponadto, że przerwanie biegu jest możliwe w sytuacji, gdy on biegnie, a nie w sytuacji, gdy zakończył się jego bieg, poprzez zwrot wierzycielowi tytułów wykonawczych. Konkludując Sąd uznał, że gdyby nawet przyjąć, że bezskuteczne zajęcie rachunku bankowego przerwało bieg terminu przedawnienia, to i tak bieg ten zakończył się dnia 30 listopada 2003 r., gdyż doręczenie zajęcia rachunku bankowego B Oddziałowi w J., nastąpiło z dniem 30 listopada 1998 r., co wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, na co wskazał organ nadzoru w wydanym rozstrzygnięciu. Od daty 30 listopada 1998 r. do 2005 r. nie zostały podjęte żadne czynności. Organ nadzoru mając na uwadze w/w wyrok, po ponownym rozpatrzeniu zażalenia, uchylił postanowienie organu egzekucyjne i umorzył postępowanie, gdyż dokonał – zgodnie z zaleceniami Sądu – oceny biegu terminu przedawnienia, przyjmując, że bieg ten nie został przerwany, gdyż w dniu 10 października 2001 r. nastąpił zwrot przez organ egzekucyjny tytułów wykonawczych na podstawie ówcześnie obowiązującego art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak wynikało z treści § 2 w/w przepisu zwrot tytułu egzekucyjnego następował w sytuacji, gdy obowiązek nie podlegał egzekucji i gdy organ nie przystąpił do egzekucji. Jak wskazał organ zwrot wierzycielowi tytułów wykonawczych następował w formie postanowienia, na które wierzycielowi przysługiwało prawo złożenia zażalenia. Jak podniósł organ nadzoru, obowiązki wynikające z w/w tytułów podlegały egzekucji, jednakże zwrot tytułów wykonawczych w dniu 10 października 2001 r. oraz brak reakcji wierzyciela na w/w zwrot oznaczał w świetle treści art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – w brzmieniu obowiązującym w dniu zwrotu – że nie przystąpiono do egzekucji, a to oznacza, że nie nastąpiło biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek ubezpieczeniowych za okresy objęte spornymi tytułami wykonawczymi. Jak zaznaczył Dyrektor Izby Skarbowej, w okresie powstania tych należności do przedawnień miały zastosowanie przepisy art. 35 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia – zgodnie natomiast z art. 35 ust. 4 w/w ustawy – przerywało odroczenie terminu płatności i rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. W tym miejscu Dyrektor Izby Skarbowej, odwołał się do uzasadnienia wyroku, wskazując iż zdaniem Sądu w przepisie tym chodziło o czynność egzekucyjną, która przyniosła określone efekty, a nie działania zmierzające do uzyskania tego efektu. Zakończone w dniu 10 października 2001 r. postępowanie egzekucyjne poprzez zwrot tytułów wykonawczych wierzycielowi nie przerwało biegu terminu przedawnienia. W dalszej kolejności, organ nadzoru wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym w 1998 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następowało – zgodnie z treścią art. 26 ustawy – na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Przepis bowiem art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wszedł w życie z dniem 30 listopada 2001 r., a więc po zwrocie wierzycielowi w dniu 10 października 2001 r. tytułów wykonawczych. Jak wynikało z akt sprawy tytuły wykonawcze wpływały do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. od dnia 20 marca 1997 r. do dnia 16 listopada 1998 r., a więc przedawnienie zobowiązań z tytułu składek ubezpieczeniowych nastąpiło najpóźniej w dniu 16 listopada 2001 r. Dyrektor Izby Skarbowej odwołał się także do treści art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym do zobowiązań powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. należało stosować przepisy ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w tym również art. 35 ust. 3 tej ustawy. Reasumując, organ nadzoru wyraził stanowisko, że wierzyciel bez podstawy prawnej wystawił w dniu 25 października 2005 r. tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] i dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w A Banku O/we W.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało zaskarżone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu wierzyciel zarzucił:

1) naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) – w dalszej części uzasadnienia określanej skrótem "ppsa",

2) naruszenie art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 25, poz. 137 z późn. zm. ).

Uzasadniając skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. powołał się na regulacje zawartą w art. 153 ppsa, podnosząc, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej związany był wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06.

W końcowej części uzasadnienia wyroku Sąd zawarł wskazania dotyczące postępowania organu nadzoru, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zobowiązując go do oceny, czy w sprawie doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, czy też nie, z uwzględnieniem działań podjętych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. W tym zakresie Sąd zobowiązał organ w szczególności do dokonania prawnej zwrotu tytułów wykonawczych, a przede wszystkim jego wpływu na wcześniej dokonane czynności uwzględniając treść art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w stanie prawnym obowiązującym w dniu zwrotu tj. w dniu 10 października 2001 r.

Zdaniem skarżącego z uzasadnienia wyroku wynika, że dokonana w nim wiążąca ocena prawna dotyczy wyłącznie czynności egzekucyjnych podjętych przez Urząd Skarbowy w J., jako organu egzekucyjnego. Ocena ta nie wiąże jeśli chodzi o czynności dokonane przez wierzyciela przed wszczęciem egzekucji ( pismo ostrzegawcze doręczone dłużnikowi oraz pozostałe pisma informujące o stanie należności składkowych ). Dyrektor Izby Skarbowej zastosował w sposób niedopuszczalny ocenę prawną Sądu dotyczącą czynności egzekucyjnych od czynności dokonanych przez wierzyciela, nie mających charakteru czynności egzekucyjnych, mających jednakże charakter czynności, o których mowa w art. 35 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej, a więc zmierzających do ściągnięcia należności. Dyrektor Izby Skarbowej nie dokonał ani analizy tego przepisu, ani też czynności wierzyciela, w szczególności nie odniósł się do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia, w wyniku ich wykonania. W ocenie skarżącego, zwrot tytułów wykonawczych nie wywierał wpływu na czynności wierzyciela, może mieć natomiast wpływ na czynności egzekucyjne i w tym kontekście winien być oceniany. Jak podkreślił skarżący, dochodzone należności składkowe nie uległy przedawnieniu wskutek przerwania biegu 5 – letniego terminu przedawnienia, a zaskarżone postanowienie narusza przepis art. 35 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 25, poz. 137 z późn. zm. ). Przepis art. 35 ust. 4 w/w ustawy wskazywał bowiem, że ustawowy bieg terminu przedawnienia ulegał przerwaniu w przypadku m.in. "dokonania każdej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik". W świetle tego przepisu oczywistym jest, że obowiązki określone w tytułach wykonawczych wystawionych wcześniej, w latach 1997 i 1998, podlegały egzekucji administracyjnej. Nie było zatem podstaw prawnych – w świetle art. 29 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – aby Urząd Skarbowy w J., do którego skierowano te tytuły, nie przystąpił do egzekucji. Urząd ten działając z urzędu, zbadał dopuszczalność egzekucji administracyjnej, przystąpił do egzekucji, a w konsekwencji doręczył tytuły wykonawcze oraz dokonał zajęcia rachunku bankowego. Zgodnie z art. 29 w/w ustawy zwrot jednakże tytułów wykonawczych w dniu 10 października 2001 r. dokonany został niezgodnie z przepisami prawa. Faktem jest również, iż wierzyciel nie zareagował na niewłaściwe działanie organu egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego okoliczności te nie mogą jednak poważać faktycznie dokonanych czynności egzekucyjnych zmierzających do ściągnięcia należności we wszczętym postępowaniu egzekucyjnym, zarówno bowiem wystawienie tytułów wykonawczych jak i ich doręczenie dłużnikowi oraz dokonane zajęcie rachunku bankowego, były czynnościami egzekucyjnymi zgodnymi z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak podkreślił skarżący żaden przepis ustawy nie uzależnia uznania czynności egzekucyjnej polegającej na prawidłowym zajęciu rachunku bankowego od istnienia środków na tym rachunku. Zajęcie jest dokonane, a zatem zastosowana jest czynność egzekucyjna, w dniu doręczenia zajęcia dłużnikowi zajętej wierzytelności, w tym przypadku bankowi. Późniejsze działania organu egzekucyjnego tj. zwrot tytułów wykonawczych oraz brak prawem przewidzianej reakcji wierzyciela – zdaniem skarżącego – był już bez znaczenia dla dłużnika, gdyż przerwanie 5 – letniego biegu terminu przedawnienia nastąpiło z datą dokonania czynności przerywającej ten bieg. Nieprawdziwe jest więc twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej, że nie przystąpiono do egzekucji i nie podjęto czynności egzekucyjnych. Skarżący – kontynuując wyraził pogląd, że bieg terminu przedawnienia nie tylko został przerwany wskutek podjętych czynności egzekucyjnych, ale także wskutek czynności podjętych przez wierzyciela, gdyż treść art. 35 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej wskazuje na każdą inną czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, o której został powiadomiony dłużnik, a takim czynnościami były pismo ostrzegawcze wierzyciela z dnia 14 kwietnia 1997 r., doręczenie tytułów wykonawczych dłużnikowi oraz zajęcie rachunku bankowego, o czym dłużnik został powiadomiony. Skarżący zarzucił Dyrektorowi Izby Skarbowej zastosowanie do oceny przedawnienia przepisu art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej, jednakże jak wskazał, przepis ten nie miał zastosowania, gdyż wyczerpującą i szerszą regulacją zawierał przepis art. 35 ust. 4 ustawy ubezpieczeniowej. Za nieuzasadnione i bezpodstawne uznał skarżący stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej powtórzone za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż gdyby nawet przyjąć, że bezskuteczne zajęcie rachunku bankowego przerwało bieg terminu przedawnienia, to i tak bieg ten zakończył się dnia 30 listopada 2003 r., gdyż doręczenia zajęcia B Oddziałowi w J. nastąpiło w dniu 30 listopada 1998 r., przede wszystkim dlatego, że dla przerwania biegu terminu przedawnienia konieczną przesłanką jest powiadomienie dłużnika, a nie doręczenie zajęcia bankowi. Z akt sprawy wynika, że dłużnik został powiadomiony o zajęciu rachunku bankowego wraz z przesłaniem mu tytułów wykonawczych w dniu 25 listopada 1998 r. i w dniu 30 listopada 1998 r., a zatem w dniu 1 stycznia 2003 r. tj. w dniu wprowadzenia do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 10 – letniego terminu przedawnienia, sporne należności nie były jeszcze przedawnione – mając na uwadze 5 – letni termin – a zatem powinien mieć do nich zastosowanie wprowadzony nowy 10- letni termin przedawnienia. Nowy 10 – letni termin przedawnienia stosuje się bowiem – zdaniem skarżącego – do wszystkich tych należności, które na dzień 1 stycznia 2003 r. nie uległy jeszcze przedawnieniu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja/postanowienie została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga – wbrew argumentom w niej podniesionym – uzasadniona nie jest. Przedmiot sporu ogranicza się w niniejszej sprawie do zasadności uchylenia przez organ nadzoru postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń O/C. z dnia [...] nr [...] poprzez uznanie za uzasadniony zarzut przedawnienia dochodzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. przeciwko D. D. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 25 października 2005 r. OD nr [...] do nr [...]. W tym miejscu zasadne jest wskazanie, iż tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1489/06 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] w sprawie oddalenia zgłoszonych zarzutów na tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...]. Powyższy wyrok stał się prawomocny w dniu 6 lutego 2007 r. W uzasadnieniu w/w wyroku Sąd wyraził pogląd, iż należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres od miesiąca listopada 1996 r. do miesiąca stycznia 1997 r., za miesiąc luty 1997 r., od miesiąca października 1996 r. do miesiąca grudnia 1996 r. oraz od miesiąca stycznia 1997 r. do miesiąca września 1997 r. przedawniły się, a zatem organ nadzoru winien tę okoliczność uwzględnić, gdyż nie jest związany stanowiskiem wierzyciela, jako że nie jest organem egzekucyjnym. Organ kierując się wytycznymi zawartymi w treści w/w wyroku uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie egzekucyjne.

W tym miejscu należy – w ocenie Sądu – zwrócić uwagę na regulację zawartą w treści art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) – dalszej części uzasadnienia określanej skrótem "uppsa" – zgodnie z którym "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Orzeczenie wiąże również inne osoby, ale tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie. Ratio legis art. 170 polega na tym, że gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy ( wyr. NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 uppsa w odniesieniu do organów podatkowych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie dokonana w trybie art. 153 uppsa wykładnia wyroku stanowi jego integralną część, a to oznacza, że zarówno organ podatkowy, jak i skład rozpoznający ponownie sprawę związany jest jej treścią. Na uwagę zasługuje – treść art. 153 uppsa – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Wyrażona zatem w orzeczeniu sądu administracyjnego ocena prawna i wskazania wiąże ten sąd oraz organ – w myśl wyżej zacytowanego przepisu.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 (OSP 1999, z. 5, poz. 101 z glosą B. Adamiak, s. 263 i n.), wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego tę oceną na gruncie wówczas obowiązującego art. 30 ustawy o NSA wyjaśnił, że oznacza to, że "ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy". Naczelny Sąd Administracyjny, w uchwale z dnia 21 czerwca 1999 r., OPS 4/99 (ONSA 1999, nr 4, poz. 118), nawiązując do powołanego wyroku SN z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97 uznał, że oceną prawną, o której mowa w art. 30 ustawy o NSA, związany jest zarówno skład orzekający rozpoznający skargę, jak i skład powiększony wyjaśniający w tej sprawie wątpliwość prawną w trybie art. 49 ust. 2 ustawy o NSA. Oznacza to, że wątpliwość prawna objęta oceną prawną nie może być przedmiotem wyjaśnienia w tej samej sprawie w trybie art. 49 ust. 2 ustawy o NSA. Naczelny Sąd Administracyjny, wypowiadając się w kwestii związania organu administracji publicznej oceną prawną, wyrażoną w orzeczeniu wskazał m.in., że:

a) związanie organu oceną prawną sądu w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego zakończenia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego czyniąca pogląd nieaktualnym ( wyr. NSA z dnia 22 września 1999 r., I SA 2019/98, ONSA 2000, nr 3, poz. 129);

b) w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA pojęcie organu, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia obejmuje nie tylko organ załatwiający sprawę, ale także organ współdziałający w procesie decyzyjnym, działający w trybie art. 106 k.p.a. (wyr. NSA z dnia 6 stycznia 2001 r., II SA 896/00, ONSA 2002, nr 1, poz. 38);

c) odmowa przez sąd administracyjny zastosowania w sprawie aktu wykonawczego ze względu na jego niezgodność z ustawą stanowi ocenę prawną, o której mowa w art. 30 ustawy o NSA; ocena ta wiąże także organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia ( wyr. z dnia 19 listopada 2001 r., FSA 3/01, ONSA 2002, nr 2, poz. 49).

Wykładnia zawarta w przytoczonych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest aktualna również na gruncie obecnie obowiązującego przepisu art. 153 uppsa.

W rozpatrywanej sprawie, organ nadzoru rozpoznając ponownie sprawę w pełni uwzględnił ocenę prawną dokonaną przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r., jak i wskazania co do dalszego postępowania, uznając, iż doszło do przedawnienia należności ubezpieczeniowych. Reasumując, wskazać należy, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, nie narusza prawa, a zatem zarzuty sformułowane w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga bowiem, że wykładnia dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt 1489/06 miała moc wiążącą w stosunku do Dyrektora Izby Skarbowej, a to oznacza, że orzekając powtórnie w sprawie, organ ten nie mógł pojmować treści orzeczenia w sposób sprzeczny z dokonaną w trybie art. 153 uppsa wykładnią i oceną prawną dotyczącą nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia należności ubezpieczeniowych (por. J. Świeczkowski, Wykładnia ).

W świetle wyżej wymienionych regulacji – rozpoznawanie pozostałych zarzutów skargi, w tym naruszenia art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 25, poz. 137 z póxn. zm. ) – staje się bezprzedmiotowe, gdyż zarzuty te sformułowano w odniesieniu do zagadnienia, którego prawna ocena dokonana została w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2006 r., a ta – na zasadzie art. 153 uppsa – wiąże skład orzekający w niniejszej sprawie. Jednakże skład orzekający odniesie się do w/w zarzutu, gdyż niewłaściwe stosowanie tego przepisu ma decydujący wpływ na błędne postępowanie wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także organu egzekucyjnego tj. Dyrektora ZUS – u Oddziału w C. Nie ma racji skarżący podnosząc, iż "w dniu wprowadzenia do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 10 letniego terminu przedawnienia sporne należności nie były jeszcze przedawnione; mając na uwadze 5 letni termin przedawnienia, a zatem powinien mieć do nich zastosowanie wprowadzony nowy termin przedawnienia. Nowy 10 letni termin przedawnienia stosuje się do wszystkich należności, które na dzień 1 stycznia 2003 r. nie uległy jeszcze przedawnieniu". Formułując w/w pogląd, zakład Ubezpieczeń Społecznych pominął treść art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis nie został objęty nowelizacją z 2002 r. i który obowiązywał w dniu wydania niniejszego wyroku.. Zgodnie z treścią tego przepisu "Składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do dnia 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych". Nie ma więc racji skarżący Zakład, że do należności powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. można stosować 10 letni termin przedawnienia, w sytuacji, gdy należności te nie przedawniły się do dnia 31 grudnia 2002 r. Zacytowany przepis nie zawiera bowiem żadnych wyjątków, a to oznacza, zdaniem Sądu, że nowe przepisy, w tym przepisy dotyczące biegu terminu przedawnia nie mają zastosowania do należności z tytułu składek ubezpieczeniowych powstałych do dnia 31 grudnia 1998 r. Ta konstatacja uprawnia do zacytowania treści przepisu art. 35 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 25, poz. 137 z 1989 r. z późn. zm. ), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia – zgodnie natomiast z art. 35 ust. 4 w/w ustawy – przerywało odroczenie terminu płatności i rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został powiadomiony dłużnik. Zdaniem skarżącego skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 25 listopada 1998 r. i w dniu 30 listopada 1998 r. tj. w dacie doręczenia dłużnikowi tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, a nie w dniu 30 listopada 1998 r. tj. w dniu doręczenia zajęcia rachunku bankowego B Oddziałowi w J. Odchodząc od polemiki z zaprezentowanym poglądem – z przyczyn wskazanych we wcześniejszej części uzasadnienia – nie sposób nie wyrazić spostrzeżenia, że przerwanie biegu terminu nastąpiło najpóźniej w dniu 30 listopada 1998 r., a zatem 5 letni okres biegł od nowa od tego właśnie dnia i zakończył się w dniu 30 listopada 2003 r. Wystawienie zatem tytułów wykonawczych w dniu 25 października 2005 r. za należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za miesiące od października 1996 r. do miesiąca września 1997 r. nastąpiło po upływie biegu terminu przedawnienia, a zatem zasadnie organ nadzoru uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS – u w C. i umorzył prowadzone przez ten organ postępowanie egzekucyjne.

Biorąc zatem pod uwagę ustalony w sprawie stan faktyczny oraz uregulowania prawne, orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).