Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1121/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 11, art. 77 par 1, art.80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust 2 i 3, art.28 ust 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1121/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r., sprawy ze skargi K.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 lipca 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, , I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 13 maja, 2016 r. Nr [...],, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz, skarżącego koszty postępowania w kwocie 497 zł (czterysta, dziewięćdziesiąt siedem złotych).,


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lipca 2016 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku K. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymano w mocy decyzję z dnia 13 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 22.332,39 zł za okres od stycznia 2008 r. do lutego 2010 r., ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 17.799,74 zł za okres od lutego 2006 r. do lutego 2010 r. oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 1.756,72 zł za okres od kwietnia 2008 r. do lutego 2010 r.

W uzasadnieniu wskazano, że w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia 13 maja 2016 r. zebrano szeroką dokumentację i poczyniono ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do wniosku, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z czym odmówiono wnioskodawcy umorzenia zaległości składkowych.

W związku z odmowną decyzją organu wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł w nim, że uzyskiwany wraz z małżonką miesięczny dochód w wysokości 1.392,14 zł jest poniżej niezbędnego minimum socjalnego. Zaciągnięty kredyt był w całości spożytkowany na potrzeby życiowe i leczenie żony. Wnioskodawca stwierdził, że co prawda nie korzysta aktualnie z pomocy społecznej, jednak jest to tylko kwestią czasu. Nadmienił, że posiadane przez niego samochody (dwudziesto i trzydziestoletni) nie przedstawiają żadnej wartości zbywczej.

Organ rentowy utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję. W ramach ustaleń faktycznych wskazał, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, jednak żadna z tych osób nie pracuje. Wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z której aktualnie dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 208,22 zł. W związku z nimi, do wypłaty pozostaje kwota 510,71 zł. Żona wnioskodawcy z kolei pobiera emeryturę w kwocie 781,43 zł. Stałe wydatki określone zostały na kwoty: miesięczne wydatki z tytułu czynszu - 550 zł, opłat eksploatacyjnych - 100 zł, leczenie - 100 zł, na inne wydatki jak żywność, środki czystości, wydawane są pozostałe pieniądze. Wnioskodawca posiada zobowiązania wobec banków. Spłaca kredyt zaciągnięty w S. B. w ratach po 55,10 zł miesięcznie, natomiast komornik dokonuje opisanych powyżej potrąceń z renty na rzecz I. Wnioskodawca korzysta z dożywiania organizowanego przez Z. B., nie korzysta natomiast ze świadczeń pomocy społecznej.

Względem wnioskodawcy orzeczono częściową niezdolność do pracy. Jeżeli zaś chodzi o stan zdrowia, to wnioskodawca oświadczył, że leczy się z alkoholizmu, a jego żona przebyła zawał serca i z uwagi na stan zdrowia wymaga leczenia i zakupu leków.

Organ ustalił, że w 2010 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 8.174,86 zł, w 2011 r. - w wysokości 8.448,18 zł, w 2012 r. - w wysokości 9.023,22 zł, w 2013 r. - wysokości 9.434,02 zł, zaś w 2014 r. - w wysokości 9.621,48 zł.

Ponadto stwierdzono, że wnioskodawca nie figuruje w rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Ustalono natomiast, że został zarejestrowany fakt nabycia przez niego 5 samochodów w latach 2008-2015, natomiast Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców wskazuje, że jest on właścicielem samochodu osobowego C., rok prod. 1997 oraz samochodu osobowego F.

Organ wyjaśnił, że umorzenie zaległości składkowych jest możliwe w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W odniesieniu do tych przesłanek stwierdzono, że postępowanie egzekucyjne, co do należności składkowych, obecnie nie jest prowadzone, jednak istnieje możliwość jego wdrożenia, bowiem ustalono składnik majątkowy w postaci świadczenia rentowego mogący stanowić źródło egzekucji. Obecnie prowadzona jest egzekucja komornicza, z której uzyskiwana jest kwota w wysokości 208,22 zł miesięcznie, z której część - w razie zbiegu z ewentualną egzekucją zaległości składkowych – mogłaby być przekazywana na zaległości składkowe. W związku z powyższym, nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może dokonać organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi, a istnieją składniki majątkowe, z których możliwe jest prowadzenie postępowania. Nie można również stwierdzić, że w ewentualnym przymusowym dochodzeniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki, a wysokość nieopłaconych składek w sposób ewidentny przekracza kwoty kosztów upomnienia.

Organ rentowy nie znalazł również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowiącego, że umorzenie jest możliwe, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Rozpatrując wniosek w powyższym kontekście stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oceniono, że obecna sytuacja wnioskodawcy jest trudna, a składają się na nią problemy zdrowotne ograniczające możliwość pozyskiwania dodatkowych dochodów z pracy (choć nie wykluczająca całkowicie podjęcia pracy, bowiem wnioskodawca posiada orzeczoną jedynie częściową niezdolność do pracy), niewielkie dochody rodziny, pomniejszane o spłatę kwoty zobowiązań cywilnoprawnych. Zdaniem organu nie można jednak pominąć okoliczności, że wierzyciele prywatni dochodzą nadal swoich roszczeń. Umorzenie należności, wobec spłacania przez wnioskodawcę należności cywilnoprawnych, wynikających z faktu, że wnioskodawca zdecydował się podpisać umowę o kartę debetową na inną osobę, stałoby w sprzeczności z interesem ogólnym. Organ podatkowy wziął pod uwagę również fakt, że wnioskodawca ma dzieci, które choć z uwagi na stosunki rodzinne nie wspomagają wnioskodawcy, to jednak są do tego zobowiązane. Wnioskodawcy przysługuje możliwość dochodzenia alimentów od dzieci, szczególnie, że wstępne ustalenia majątkowe zdaniem organu wskazują, że wnioskodawca znajduje się w niedostatku. Ponadto wskazano, że wnioskodawca wystąpił o umorzenie jego zaległości na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, a wstępne informacje z Wydziału RKS wskazują, że część należności, w łącznej wysokości 18.812,31 zł zostanie umorzona. Biorąc pod uwagę wysokość należności nie podlegających abolicji, można zdaniem organu przyjąć, że przy odpowiednim zaangażowaniu własnym wnioskodawca będzie je w stanie spłacić. Poprawa sytuacji finansowej wnioskodawcy nie musi wynikać z podjęcia zatrudnienia, ale również z uzyskanych od dzieci alimentów.

Ponadto wskazano, że wnioskodawca nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani też nie wykazał wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiającej bądź w znacznym stopniu ograniczającej pozyskiwania dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Wprawdzie wnioskodawca poinformował o problemach zdrowotnych swoich jak i żony oraz ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy, jednak zdaniem organu utrudnienia te nie wykluczają możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze.

W opinii organu nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że dalsza egzekucja należności składkowych spowoduje konieczność sięgnięcia przez wnioskodawcę po pomoc społeczną. Wskazano, że na razie egzekucja należności składkowych w ogóle nie została wdrożona, dlatego jeżeli wnioskodawca będzie zmuszony korzystać z pomocy społecznej, to nie w wyniku dochodzenia należności składkowych, lecz ogólnej sytuacji. W przypadku gdyby ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne wysokość dokonywanych potrąceń nie ulegnie zwiększeniu, bowiem zajęcie świadczenia rentowego nie może być wyższe niż wynika to z właściwych przepisów.

Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 28 ust. 1 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię skutkującą odmową umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji wystąpienia przesłanek do umorzenia,

- § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki przewidziane w tych przepisach umożliwiające umorzenie przez organ rentowy należności z tytułu składek,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylonej zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazano, że choć przedmiotowa decyzja ma charakter uznaniowy, to nie może być decyzją dowolną. Wnioskodawca uprawdopodobnił, że spłacanie należności z tytułu składek jest zupełnie niemożliwe zarówno teraz, jak i w przyszłości. Zarówno wnioskodawca, jak i jego żona są osobami schorowanymi, bez widoków na poprawę ich sytuacji majątkowej. Pozostała po opłaceniu wszystkich rachunków kwota w wysokości 182,60 zł nie może starczyć nawet na zaspokojenie potrzeb żywieniowych choćby jednej osoby, stąd skarżący zmuszony jest do korzystania z pomocy instytucji kościelnych. Powoływanie się przez organ na objęcie skarżącego ustawą abolicyjną jest wyłącznie domniemaniem. Umorzenie części zaległości jest bowiem obwarowane koniecznością spłaty pozostałego zadłużenia, któremu to obowiązkowi skarżący nie będzie w stanie podołać. Przedstawiona możliwość dochodzenia świadczeń alimentacyjnych, jest podobnie jak ewentualne umorzenie części należności – czystą spekulacją. Organ nie ma bowiem informacji o możliwościach finansowych dzieci skarżącego i nie może opierać rozstrzygnięcia na założeniach, które mogą się nie ziścić. W odniesieniu do zobowiązań kredytowych skarżącego wskazano, że choć zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, to nie można abstrahować od celu, na jaki kredyt został zaciągnięty i pominąć faktu, że skarżący przeznaczył uzyskane tą drogą środki na wyżywienie i leczenie żony. Na końcu skarżący zarzucił, że organ nie wziął pod uwagę możliwości umorzenia zaległości chociażby w części obejmującej zaległe odsetki.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z kolei z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 996) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Mając powyższe na względzie należy podnieść, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, nosi bowiem znamiona dowolności, a ocena okoliczności sprawy dokonana przez organ rentowy jest rażąco sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W kontekście tak brzmiących przepisów nie sposób zgodzić się z organem rentowym, który dostrzegł w przypadku skarżącego możliwość skutecznej egzekucji zaległości składkowych wynoszących blisko 42.000 zł.

Jak ustalono, skarżący nie posiada przecież żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości, mogących stanowić źródło zaspokojenia wierzyciela. Posiadane przez niego kilkudziesięcioletnie samochody nie przedstawiają żadnej rynkowej wartości, z czym zgodził się sam organ. Prawdą jest, że skarżący posiada stały dochód w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, w wysokości ok. 700 zł, z której aktualnie dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 208,22 zł. Zdaniem organu fakt odbywającej się aktualnie egzekucji przekreśla możliwość umorzenia zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto stwierdzono, że w razie wdrożenia egzekucji zaległości składkowych, wysokość potrąceń nie zmieniłaby się, a uzyskiwana kwota w wysokości 208,22 zł uległaby podziałowi pomiędzy wierzycieli.

Wziąwszy jednak pod uwagę wysokość samych zaległości składkowych, wynoszących prawie 42.000 zł i zakładając, że cała potrącana z renty kwota miałaby być przeznaczana na ich spłatę, okazuje się, że do spłaty wyłącznie zaległych składek, bez uwzględnienia narastających odsetek doszłoby po ok. 17 latach. Biorąc pod uwagę jednak, że skarżący posiada również innych wierzycieli, termin ten jeszcze bardziej by się wydłużył. Prawdą jest zatem, że istnieje składnik majątkowy, do którego można skierować egzekucję. Kwoty, które mogą zostać realnie uzyskane w zestawieniu z całością zadłużenia są jednak na tyle małe, że dostrzeżenie w tym rozwiązaniu realnej możliwości egzekucyjnej, która daje szanse na odzyskanie całych zaległych należności wraz z odsetkami - jest zdaniem Sądu nadużyciem.

Organ zdawał się ponadto sugerować, że ewentualny podział egzekwowanej już kwoty pomiędzy wierzycieli cywilno i publicznoprawnych pozostanie bez wpływu na sytuację skarżącego, nie obciążając go dodatkowo, gdyż otrzymywany przez niego dochód jest ustawowo chroniony do pewnego pułapu. Organowi umknęło jednak, że zastosowanie takiego rozwiązania przedłuży w czasie egzekucję zobowiązania cywilnoprawnego, zwiększając tym samym należne odsetki, co w oczywisty sposób pogorszy i tak trudną sytuację skarżącego.

Nie można również zgodzić się ze stwierdzeniem, że brak majątku podlegającego egzekucji może stwierdzić wyłącznie organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne. Z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14).

W niniejszej sprawie, wskazana przez organ możliwość odzyskania zaległych składek w drodze postępowania egzekucyjnego, jest oderwana od realiów życiowych i na pewno doprowadziłaby do pogorszenia i tak dramatycznej sytuacji finansowej skarżącego.

W opinii Sądu organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ przyznał, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna. Obliczono bowiem, że rodzina wnioskodawcy utrzymuje się obecnie z dochodu wynoszącego ok. 1.300 zł, podczas gdy rachunki – obejmujące czynsz, opłaty eksploatacyjne, leczenie oraz zobowiązanie kredytowe – wynoszą ok. 800 zł. Oczywiste jest, że pozostała kwota nie jest w stanie pokryć reszty koniecznych i zupełnie podstawowych potrzeb dwóch osób, przez co skarżący zmuszony jest korzystać z pomocy świadczonej przez instytucje kościelne w zakresie dożywiania. Tymczasem organ rentowy dostrzegł w tak nakreślonym rachunku dochodów i wydatków możliwość wyegzekwowania jeszcze dodatkowych kwot, co stanowi w oczach Sądu oczywiste nadużycie i brak logicznego myślenia, a także jest wyrazem bezwzględnego podejścia do sytuacji skarżącego, który już w chwili obecnej zmuszony jest korzystać z pomocy kościelnej. Organ jest ponadto niekonsekwentny – wskazując skarżącemu na możliwość uzyskania alimentów od dzieci stwierdził, że wstępne ustalenia organu świadczą o tym, że skarżący jest w niedostatku, jednocześnie jednak stoi na stanowisku, że spłata zadłużenia nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak sprzeczne stwierdzenia w ramach jednej decyzji nie mogą budować zaufania do działania organów.

Organ oparł również swe rozstrzygnięcie na możliwości poprawy sytuacji finansowej skarżącego. Wskazał bowiem, że skarżący może w przyszłości dochodzić alimentów od swoich dzieci, a także złożył wniosek o umorzenie części zaległości składkowych, który prawdopodobnie zostanie uwzględniony.

W tym miejscu należy podkreślić, że oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonywać w oparciu o aktualny stan faktyczny. Dopuszczalne jest uwzględnienie możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Możliwość ta musi być jednak konkretna i możliwa do uprawdopodobnienia. Organ musi zatem wykazać, że z danego źródła, w konkretnym okresie, dana osoba uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Niedopuszczalne są natomiast poczynione w niniejszej sprawie dywagacje organu co do hipotetycznych możliwości uzyskania świadczeń alimentacyjnych przez skarżącego, czy też umorzenia części zaległości. Jak słusznie wskazano w skardze, organ nie zna sytuacji finansowej dzieci skarżącego i nie wie, czy ustawowe uprawnienie do świadczeń alimentacyjnych w niniejszej sprawie może przełożyć się na faktyczne zobowiązanie dzieci skarżącego do wsparcia rodzica znajdującego się w niedostatku. Podobnie cała argumentacja związana z realną zdaniem organu możliwością umorzenia części zobowiązań na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej jest czystą hipotezą. Dopóki bowiem nie zapadnie w tym przedmiocie adekwatna decyzja, organ nie ma prawa powoływać się na ewentualne pomniejszenie ciążących na wnioskodawcy należności, tym bardziej, że jak wskazał skarżący, najprawdopodobniej nie będzie uprawniony do skorzystania z ulgi, gdyż nie będzie w stanie pokryć reszty zobowiązań, co stanowi warunek umorzenia.

Reasumując, organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro już w tym momencie skarżący nie jest w stanie zaspokoić samodzielnie tych potrzeb. Nie wziął pod uwagę, że zarówno wnioskodawca, jak i jego żona są osobami schorowanymi, bez majątku i o bardzo niskim dochodzie.

Mając powyższe na względzie, Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Stąd należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

O kosztach postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 cytowanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Mając powyższe na względzie na mocy art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804) Sąd zasądził zwrot wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.