Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1041/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2012r. znak: [...] , 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. S. kwotę [...] złotych zwiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2011 r., uzupełnionym pismem z dnia 8 lutego 2012 r. H. K. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), zwróciła się z prośbą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Swoją prośbę Skarżąca umotywowała trudną sytuacją finansową, wskazując, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który również posiada zobowiązania wobec ZUS. Ponadto wskazała, że mąż dnia 9 stycznia 2012 r. uległ nieszczęśliwemu wypadkowi, co spowodowało poniesienie nadzwyczajnych wydatków przez rodzinę oraz konieczność zapewnienia mężowi stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Poinformowała również, że pobiera najniższą emeryturę, a od 1999 r. wraz z mężem nie opłacają żadnego podatku dochodowego. Na własne utrzymanie małżonkowie mogą przeznaczyć kwotę [...] zł miesięcznie na dwie osoby. Nadmieniła także, że jest osobą ciężko chorą, zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Powyższe okoliczności powodują, iż płacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W toku postępowania H. K. przedstawiła dokumenty obrazujące sytuację finansową i zdrowotną jej i jej męża.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia 14 lutego 2012 r. uznał, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności należności, za umorzeniem nie przemawia także ważny interes osoby zobowiązanej. Wskazał, że w odniesieniu do zobowiązań Skarżącej nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jednym z warunków stwierdzenia całkowitej nieściągalności jest m.in. ustalenie przez organ egzekucyjny w ramach postępowania egzekucyjnego, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź że oczywistym jest, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w stosunku do Skarżącej ewentualne postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, gdyż posiada zarówno źródło dochodu (świadczenie emerytalne), jak i majątek (nieruchomość) podlegający egzekucji.

Z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz ustaleń własnych Zakładu wynikało, że prowadzona przez Skarżącą działalność gospodarcza została z dniem 1 listopada 2009 r. wykreślona z ewidencji. Obecnie Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Wydatki związane z utrzymaniem rodziny z tytułu miesięcznych opłat Skarżąca oszacowała na łączną kwotę [...] zł, natomiast koszty związane z leczeniem i rehabilitacją na kwotę [...] zł miesięcznie. Ponadto wraz z mężem poniosła koszty związane z opłatą za pobyt w sanatorium w łącznej kwocie [...] zł. Mąż Skarżącej posiada zobowiązania wobec ZUS, które spłaca w ratach po [...] zł miesięcznie oraz z tytułu zaciągniętego kredytu, które spłaca w ratach po [...] zł miesięcznie. Ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości, na której ustanowiona jest hipoteka na zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek występujących na koncie współmałżonka. Z przedłożonej dokumentacji lekarskiej wynikało, że Skarżąca choruje przewlekle i wymaga stałego leczenia. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. P. z dnia 2 grudnia 2011 r., wydanym na stałe, została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z uzasadnieniem, że ma ona naruszoną sprawność organizmu i że nie wymaga stałej opieki innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast mąż Skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. P. z dnia 31 stycznia 2012r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności z uzasadnieniem, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Zakładu ze zgromadzonych dokumentów nie wynikało, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zarówno Skarżąca, jak i jej mąż posiada stałe źródła dochodu w postaci świadczeń emerytalnych. Natomiast osiąganie zbyt niskich dochodów uniemożliwiających pokrycie wszelkich wydatków także tych, które nie są bezwzględnie konieczne dla utrzymania, jak np. kosztów pobytu w sanatorium, nie może być uznane za sytuację szczególną. Powołana okoliczność w ocenie Organu może świadczyć o możliwości przeznaczenia części środków finansowych na spłatę zobowiązań wobec ZUS bez uszczerbku w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb rodziny. Również choroba najbliższego członka rodziny nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu - posiada bowiem stałe, niezależne od możliwości zarobkowania źródło dochodów (emerytura). Natomiast powoływana okoliczność w postaci nieszczęśliwego wypadku jakiemu uległ mąż nie może być uznana za nadzwyczajne zdarzenie, którego wystąpienie dawałoby podstawę do umorzenia zobowiązań.

3. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ zaskarżoną decyzją podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, uznając, że sytuacja finansowa Skarżącej jest trudna, ale niepowodująca ubóstwa.

Co do wystąpienia w sprawie nadzwyczajnego zdarzenia losowego jakim był wypadek męża, skutkujący ciężkim uszkodzeniem ciała, Organ stwierdził, że zdarzenie to nie mogło stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie zobowiązań wobec ZUS, bowiem nieszczęśliwy wypadek męża miał miejsce 9 stycznia 2012 r., natomiast Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej dużo wcześniej tj. 1 listopada 2009 r., zatem powyższe zdarzenie nie mogło mieć wpływu na możliwość prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Choroba męża nie pozbawia możliwości uzyskiwania przez nią dochodu, ponieważ posiada stałe, niezależne od możliwości zarobkowania źródło dochodów.

4. Skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 10 października 2012 r. (sygn. akt I SA/Sz 449/12) skargę oddalił na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej przywoływana jako: "p.p.s.a.").

Sąd przywołał art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej przywoływana jako" "u.s.u.s.") oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie wykonawcze). Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i następnie poprawnie ocenił oraz uzasadnił istnienie przesłanek umorzenia zaległości, uznając, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności oraz że wprawdzie Skarżąca ma obecnie problemy z regulowaniem bieżących i zaległych zobowiązań, jednak wobec tego, że oboje otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej wysokości ponad [...] zł brutto, to istnieje szansa na uregulowanie chociażby części zaległości przed terminem ich przedawnienia. Wprawdzie Skarżąca i małżonek ponoszą także wysokie koszty utrzymania, które wynikają z opłacania na bieżąco rachunków oraz spłaty kredytu bankowego, to jednak - co podkreślił Organ - pozostaje im kwota umożliwiająca zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto, Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej domem, w którym zamieszkuje z mężem.

Według Sądu, ocena jaką przedstawił organ w zaskarżonej decyzji mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. Skoro bowiem organ przeanalizował ustawowe przesłanki umorzenia i prawidłowo uznał, że nie zachodzi trwała i całkowita ich nieściągalność, a nadto przesłanki określone w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia wykonawczego, i uznał, że nie zaistniały w sprawie, to zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a Skarżąca ma możliwość, z uwagi na ewentualne przejściowe i chwilowe problemy finansowe, zwrócić się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na przykład o rozłożenie na raty zaległości.

5. W wyniku złożenia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i wyrokiem z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13), uchylił wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 października 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu NSA podkreślił, że w motywach wyroku Sąd I instancji nie odwołał się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji" a te okoliczności Sąd winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego w ocenie NSA należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

NSA podniósł także, iż w świetle treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

NSA podkreślił, iż decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Jednakże organ przy wydaniu tego rodzaju decyzji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Zaś Sąd administracyjny kontrolując decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zobowiązany jest w pierwszej kolejności do skonstruowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegające rozpatrzeniu.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

6. Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając zatem niniejszą sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie związany jest wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13) oraz zaleceniami sformułowanymi w ich uzasadnieniu.

7. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

8. Na wstępie wywodu nakreślić należy ramy prawne sprawy.

Zgodnie z normą zawartą w art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu. W przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku, ustawodawca - zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności - wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

I tak, przepis art. 28 ust. 2 ww. ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a w ust. 3 wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy. Są to takie sytuacje, jak: śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5), oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne( pkt 6). Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślić także należy, iż w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Przesłanki, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którego § 3 ust. 1 przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

9. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 marca 2014 r. (sygn. akt II GSK 22/13), w stosunku do tej grupy osób (zobowiązanego i jego rodziny), konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, LEX 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, źródło internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że jego rolą w kontroli legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy, jest dokonanie analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji ( por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, LEX nr 746112).

10. Na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże w ocenie Sądu należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności Sąd instancji winien mieć na względzie przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Tymczasem w treści zaskarżonej decyzji trudno dopatrzyć się analizy i odniesienia konkretnej sytuacji Skarżącej do tychże pojęć, co niewątpliwie stanowi błędną interpretację i w konsekwencji naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.

W tym miejscu Sąd podkreśla, że za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

11. Zaskarżona decyzja w ocenie Sądu narusza także dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Podkreślić należy, iż okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest zatem weryfikacja zaskarżonej decyzji w aspekcie, czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na ustalenie, że w jego budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Nie zwalnia to jednak Organu przy wydaniu tego rodzaju decyzji z obowiązku rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Jak wynika z akt sprawy, na co Skarżąca zwracała uwagę kilkukrotnie i czego Organ nie kwestionuje, na zaspokojenie potrzeb życiowych Skarżącej i jej mężowi pozostaje w budżecie domowym [...] zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę powyższy wywód, a także konieczność odniesienia się do wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego i minimum egzystencji, Organ ustali, czy jest to kwota zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że Skarżąca jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

12. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak też poprzedzającą jej wydanie decyzję Organu I instancji. Zakres, w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 250 tej ustawy.