Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1392/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71 a § 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi E. K.i M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 27 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 lipca 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1201), zwanej dalej "u.p.e.a.", po rozpoznaniu zażalenia E. K. i M. K., prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą "A" s.c., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 czerwca 2017 r., którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ egzekucyjny, Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego – "B" Sp. z o.o. z siedzibą w G. W jego toku, na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienia o zajęciach egzekucyjnych u dłużnika zajętej wierzytelności – "A" s.c.: z dnia 11 lutego 2013 r. nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu wzajemnych rozliczeń (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 lutego 2013 r.); z dnia 24 czerwca 2014 r.nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu wzajemnych rozliczeń (doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 30 czerwca 2014 r.).

W zawiadomieniach tych zawarto wezwanie, by dłużnik zajętej wierzytelności w terminie 7 dni od dnia ich doręczenia złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajęte wierzytelności zobowiązanego; przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętych wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania; w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajęte wierzytelności.

W odpowiedzi na pierwsze zawiadomienie pismem z dnia 21 lutego 2013 r. poinformowano organ egzekucyjny, iż dłużnik zajętej wierzytelności uznaje zajęcie, niemniej nie przekaże żadnych sum tytułem jego realizacji, gdyż rozliczenia z zobowiązanym związane z łączącą strony umową dzierżawy następują w drodze kompensaty z uwagi na posiadany przez ww. podmiot a wykupiony przez dłużnika zajętej wierzytelności dług dot. zobowiązania kredytowego w Banku "C" S.A. (wynoszący na dzień 20 lutego 2013 r. 871.447,64 zł). Na drugie zawiadomienie, mimo wystosowanego ponaglenia, nie udzielono odpowiedzi.

Na podstawie dokonanych ustaleń z przeprowadzonej kontroli, postanowieniem z dnia 6 czerwca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty w wysokości 129.856,84 zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od kwoty 71.693,80 zł od dnia 7 czerwca 2017 r.

W zażaleniu na to postanowienie zarzucono naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Uzasadniając utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, powołując się na art. 18 u.p.e.a., że przepisy k.p.a. mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełnić, a nie modyfikować przepisy u.p.e.a.. Odpowiednie stosowanie musi uwzględniać przy tym cel postępowania egzekucyjnego - skuteczne działanie organów egzekucyjnych, sprowadzające się do zaspokajania wierzycieli poprzez wyegzekwowanie należności.

Odwołując się do definicji legalnych instytucji postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 1a u.p.e.a.), organ odwoławczy stwierdził, że ustawa egzekucyjna nie wymaga, by dłużnik zajętej wierzytelności, o którym mowa w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., spełniał określone wymogi co do formy prawnej. Przy czym słowniczek wyrażeń ustawowych jednocześnie precyzuje, że zobowiązanym może być wyłącznie osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej albo osoba fizyczna. Nie można zatem przyjąć, iż regulacja ta jest nieprecyzyjna i sytuacja wymaga posiłkowania się przepisami k.p.a., w tym art. 29 tej ustawy. Jest to celowe rozwiązanie ustawodawcy, zabezpieczające skuteczność prowadzonej egzekucji, dla której wszak bezprzedmiotowe jest, jaka jest postać prawna podmiotu realizującego zajęcie. Może być to w konsekwencji również spółka cywilna, która - zgodnie z przepisami - posiada swój własny majątek, który stanowi współwłasność łączną wspólników.

Aby uzyskać status dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wystarczy zatem, by istniał określony stosunek obligacyjny między zobowiązanym a tym podmiotem. Przy czym zobowiązany musi być uprawniony do żądania wykonania świadczenia, a dłużnik zajętej wierzytelności do jego spełnienia. Zajęcia dokonane w badanej sprawie dotyczyły świadczenia z tytułu wzajemnych rozliczeń między spółką cywilną a "B" sp. z o.o. z siedzibą w G.

Według oświadczenia złożonego pismem z dnia 21 lutego 2013 r. strony łączył stosunek obligacyjny na mocy zawartej w dniu 6 października 2009 r. umowy dzierżawy. Umowę tę przedstawiono wraz z zażaleniem. Z jej treści wynika, iż została ona zawarta między zobowiązanym (jako wydzierżawiającym) a "C" s.c. (jako dzierżawcą). Nie sposób zatem nie przypisać spółce statusu dłużnika zajętej wierzytelności i konsekwencji, jakie status ten niesie.

Po przytoczeniu treści art. 89 § 1-2, § 3 pkt 1 u.p.e.a. organ odwoławczy podkreślił, że w badanej sprawie dłużnik zajętej wierzytelności, na skutek wystosowanego zawiadomienia, uznał skuteczność zajęcia (pismo z dnia 21 lutego 2013 r.). Nie przystąpił jednak do jego realizacji, gdyż wskazał, iż rozliczenia z zobowiązanym następują na zasadzie kompensacji w związku z przejęciem zadłużenia "B" sp. z o.o. z siedzibą w G. w stosunku do Banku "C" S.A. Jako że organ egzekucyjny uprawniony jest do przeprowadzenia kontroli realizacji zastosowanego środka (art. 71a § 1 u.p.e.a), przystąpił do powyższego celem zweryfikowania podstaw nieprzekazania zajętych wierzytelności. Efektem końcowym tych czynności był protokół z dnia 19 września 2016 r. Przy czym ustalenia protokołu, opartego na dokumentach przekazanych przez zobowiązanego nie budzą wątpliwości i są niesporne, gdyż sam pełnomocnik kontrolowanych nie zgłosił do niego zastrzeżeń.

Wynika z nich, iż od lutego 2013 r. (kiedy to nastąpiło zajęcie wierzytelności poprzez potwierdzony w dniu 19 lutego 2013 r. odbiór zawiadomienia) do czerwca 2016 r. zobowiązana wystawiła faktury z tytułu dzierżawy zorganizowanego przedsiębiorstwa na "A" s.c. na łączną kwotę 1.163.135,46 zł, zgodnie z zestawieniem zawartym w postanowieniu organu pierwszej instancji. Jednocześnie ustalono, iż na podstawie oświadczeń złożonych w oparciu o art. 498 i art. 502 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.), zwanej dalej "k.c.", "C" s.c. E. i M. K. dokonali kompensaty należności wynikających z wystawionych przez "B" Sp. z o.o. faktur sprzedaży na łączną kwotę 1.163.135,46 zł. Z powyższego wynika, iż kontrolowani dokonują kompensat każdorazowo po każdej wystawionej przez "B" Sp. z o.o. fakturze VAT. Przy czym zadłużenie opiewa jeszcze na kwotę 2.652,778,88 zł (według ostatniego oświadczenia będącego w posiadaniu organu pierwszej instancji, tj. oświadczenia z dnia 30 czerwca 2016 r.).

W tych okolicznościach, zdaniem organu uprawnione było wydanie postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Przy czym o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, o którym mowa w tym przepisie, można mówić jedynie w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Oczywiście do przypadków wyłączających stwierdzenie, iż doszło do bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętej wierzytelności, dojdzie w razie zaistnienia podstaw do skutecznego jej potrącenia. Jednakże zarzut ten nie jest jednak skuteczny w ramach okoliczności badanej sprawy.

W myśl bowiem art. 504 k.c., zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Tymczasem - w myśl tego przepisu - potrącana wierzytelność z tytułu umowy dzierżawy powstała po dacie jej zajęcia przez organ egzekucyjny (zajęcie jest skuteczne co do wierzytelności przyszłych).

Jak określa zawarta w dniu 6 października 2009 r. umowa, Dzierżawcy zobowiązują się (...) płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości 10.000,00 zł (...) w terminie do 20 każdego miesiąca" (§ 6 ust. 1). Przy czym § 6 ust 3 umowy stanowi o waloryzacji czynszu. Także wystawione przez zobowiązaną faktury potwierdzają miesięczne rozliczenia w tym zakresie. W zażaleniu przyznano, iż "wymagalność kolejnych rat czynszu nastąpiła już po zajęciu wierzytelności". Sama strona potwierdziła zatem wyłączającą dopuszczalność potrącenia okoliczność wynikającą z powołanego art. 504 k.c. Przy czym należy zważyć, iż kwestionowanie poprawności przyjętego przez organ egzekucyjny stanowiska co do możliwości potrącenia opiera się wyłącznie na nieuwzględnieniu porozumienia kompensacyjnego zawartego między zobowiązaną a dłużnikiem zajętej wierzytelności. W odpowiedzi na powyższe należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 3531 Kodeksu cywilnego strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zawarcie przez strony porozumienia kompensacyjnego nie może zmierzać do obejścia art. 504 k.c. i działać na szkodę osoby trzeciej, a w tym przypadku organu egzekucyjnego, który na mocy dokonanego zajęcia wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego (art. 67a § 1 u.p.e.a.).

Reasumując, organ odwoławczy nie podzielił zarzutów zażalenia stwierdzając , iż okoliczności w nim wskazane nie stanowią podstawy do odmowy przekazania zajętej wierzytelności. W przedmiotowej sprawie zatem na spółce cywilnej - jako na dłużniku zajętej wierzytelności - spoczywał obowiązek zastosowania się do dyspozycji art. 89 u.p.e.a.. W konsekwencji była ona zobligowana do przekazania kwoty wynikającej ze wzajemnych zobowiązań pieniężnych. Przy czym określona jako nieprzekazana kwota jest mniejsza niż stan rozliczeń dot. umowy dzierżawy, gdyż stan należności zobowiązanej spółki na dzień wydania postanowienia wynosił 129.856,84 zł. Odsetki dotyczą zaś wyłącznie należności głównej (71.693,80 zł) i liczone są od dnia następującego po dniu wydania postanowienia, tj. od dnia 7 czerwca 2017 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, E. K. i M. K., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "A" wnieśli o uchylenie postanowień organów obu instancji wydanych w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

- art. 29 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż nie znajduje on zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji dokonanie przez organ błędnej konkluzji, iż ustawa egzekucyjna nie wymaga, by dłużnik zajętej wierzytelności spełniał określone wymogi co do formy prawnej;

- art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu;

- art. 67a § 1 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, że prawa zobowiązanego, które organ nabył względem dłużnika zajętej wierzytelności są większe aniżeli te, które przysługiwały zobowiązanemu, a w konsekwencji prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania bez uwzględnienia obowiązujących stronę i zobowiązanego umów;

- art. 64 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przeniesienie przez organ egzekucyjny finansowego ciężaru wykonania obowiązku zobowiązanego na dłużnika zajętej wierzytelności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 2188), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz.1369), zwanej dalej "p.p.s.a.".

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia - w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jej twierdzeniom, postanowienie nie narusza prawa.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Zgodnie z treścią przywołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia art. 29 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż nie znajduje on zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji dokonanie przez organ błędnej konkluzji, iż ustawa egzekucyjna nie wymaga, by dłużnik zajętej wierzytelności spełniał określone wymogi co do formy prawnej.

W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przy czym stosowanie przepisów k.p.a. "odpowiednio" oznacza, że należy je stosować tylko wtedy, gdy u.p.e.a. nie reguluje jakiejś kwestii, bądź reguluje ją niedostatecznie. Innymi słowy, przepisy k.p.a. mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać a nie modyfikować u.p.e.a. Wynika stąd konieczność selektywnego stosowania przepisów k.p.a. oraz niedopuszczalność ich stosowania w takich sprawach, które zostały uregulowane w sposób wyczerpujący w u.p.e.a.

W piśmiennictwie jednolicie podkreśla się, że w postępowaniu egzekucyjnym nie znajdują zastosowania przepisy k.p.a., regulujące pojęcie strony postępowania administracyjnego. Ustawa egzekucyjna zawiera własne konstrukcje w tym zakresie. Przykładowo można wskazać, że nawet strona uprawniona do wszczęcia postępowania administracyjnego nie zawsze ma uprawnienia do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 stycznia 1998 r., IV SA 1318/97, LEX nr 43147). Niemniej jednak, o ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, uprawnienia strony przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego przysługują zobowiązanemu oraz wierzycielowi, który nie jest organem egzekucyjnym (por. Kijowski Dariusz Ryszard (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz , wyd. II).

W wyroku z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 1149/10 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera wyczerpującą regulację dotyczącą podmiotów tego postępowania, przy czym nie nawiązuje ona do pojęcia "strony postępowania" w rozumieniu k.p.a.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w piśmiennictwie panuje ugruntowany pogląd, że stronami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o przepisy u.p.e.a. są zobowiązani i wierzyciel oraz inne podmioty, o ile wynika to wyraźnie z przepisów ustawy. Oznacza to, że w postępowaniu egzekucyjnym, przy ustalaniu kręgu stron, nie znajduje zastosowania przepis art. 28 k.p.a.

Podzielając powyższe stanowisko Sąd podkreśla, że w myśl definicji zawartej w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o "dłużniku zajętej wierzytelności" - rozumie się przez to dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego.

Dłużnika zajętej wierzytelności lub prawa majątkowego należy uznać zatem za uczestnika administracyjnego postępowania egzekucyjnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 1992). Uważa się bowiem, że do uczestników postępowania zalicza się osoby fizyczne, osoby prawne lub inne jednostki organizacyjne, które w sprawie będącej przedmiotem postępowania administracyjnego nie mają interesów chronionych przez prawo, lecz są zainteresowane daną sprawą albo ze względu na ich faktyczne interesy - i wobec tego rozstrzygnięcie sprawy nie będzie dla nich obojętne - albo ze względu na ich udział w niektórych czynnościach postępowania (wynik tego postępowania będzie pozostawał wtedy poza sferą ich zainteresowania). Zgodnie z tą definicją dłużnicy zajętej wierzytelności lub prawa należą do drugiej grupy uczestników postępowania. Prawo nie przyznaje im pełni praw procesowych, a jedynie daje niektóre uprawnienia (por. W. Grześkiewicz, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka, ABC 2006).

Definicja ustawowa dłużnika zajętej wierzytelności jest zbiorczą nazwą dla wielu podmiotów biorących udział w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych realizujących na wezwanie organu egzekucyjnego zajęcie wierzytelności oraz innych praw majątkowych (por. R. Hauser (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji, wyd. 9, Legalis).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że aby możliwe było uznanie danego podmiotu jako dłużnika zajętej wierzytelności nie jest wystarczające spełnienie jedynie przesłanki formalnej, czyli faktyczne realizowanie przez ten podmiot wezwania organu egzekucyjnego, lecz konieczne jest także, aby zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny i w dalszej konsekwencji przeprowadzenia z nich egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1458/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie przesłanki takie występują, dlatego zarzut naruszenia art. 29 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. okazał się bezzasadny.

Przechodząc do dalszych rozważań, podkreślenia wymaga, że powołany jako podstawa prawna orzeczeń organów obu instancji przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego, a mianowicie: 1. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; 2. stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności.

Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.

Bezspornym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest, że skarżący są małżonkami prowadzącymi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej uznali istnienie i wymagalność wierzytelności wobec zobowiązanego pismem z dnia 21 lutego 2013 r. W piśmie tym wskazano, że powodem nieprzekazania żadnych sum tytułem realizacji zajęcia są rozliczenia z zobowiązanym – "B" Sp. z o.o. z siedzibą w G., związane z łączącą strony umową dzierżawy. Następują one w drodze kompensaty z uwagi na posiadany przez ww. podmiot a wykupiony przez dłużnika zajętej wierzytelności dług dotyczący zobowiązania kredytowego w Banku "C" S.A.

Okoliczności te doprowadziły do przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Spełniona została zatem pierwsza z wymienionych przesłanek wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Sedno rozpatrywanej sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy nieprzekazanie zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny.

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że została zrealizowana również przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się", odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, umożliwiających dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania (np. zarzut potrącenia, jak w rozpatrywanej sprawie). Przesłanki tej nie można natomiast zdaniem Sądu, odnosić do okoliczności faktycznych związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności zachodzi wówczas, gdy ten po wezwaniu do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanego dokona czynności prawnych, których stronami obok niego są zobowiązany i jego wierzyciele, w wyniku których zarówno zobowiązany jak i dłużnik zajętej wierzytelności stali się w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, co dawało podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2008 r., III SA/Wa 209/08, publ. j.w.).

Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią, o którym mowa w tym przepisie dotyczy także zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego (por. K. Zawada, w: Kodeks cywilny. Komentarz. t. 1, (red.) K. Pietrzykowski, Warszawa 2005, s. 106). Tym samym przepis ten ma również zastosowanie w przypadku dokonania potrącenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadku gdy wierzytelności nie są wymagalne w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to w świetle art. 498 § 1 k.c., mogą być one objęte potrąceniem, a w konsekwencji nie dotyczy ich skutek potrącenia, o którym mowa w art. 498 § 2 k.c. Nie ulegają więc umorzeniu te wierzytelności, lecz nadal istnieją i mogą być przedmiotem zajęcia na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2007 r., II FSK 1380/06).

Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności - w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może zatem stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego.

Tymczasem w niniejszej sprawie bezsprzeczne jest, iż dokonane zajęcia dotyczyły świadczenia z tytułu wzajemnych rozliczeń między spółką cywilną "A" a "B" sp. z o.o. z siedzibą w G.

Według oświadczenia złożonego w piśmie z dnia 21 lutego 2013 r. strony łączył stosunek obligacyjny na mocy zawartej w dniu 6 października 2009 r. umowy dzierżawy. Z jej treści wynika, iż została ona zawarta między zobowiązanym (jako wydzierżawiającym) a "A" s.c. (jako dzierżawcą). Zawiadomienia o zajęciach odzwierciedlały zatem łączący strony stosunek obligacyjny. Nie sposób zatem stwierdzić, iż zawiadomienia (jak i sama kontrola realizacji zastosowanego środka) zostały skierowane do niewłaściwego podmiotu.

Co istotne, pełnomocnik spółki nie zgłosił żadnych zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia 19 września 2016 r., gdzie wyraźnie wskazano, do jakiego podmiotu wystosowano zawiadomienia oraz w jakim podmiocie przeprowadzono kontrolę.

Przechodząc do dalszych rozważań, podkreślić należy, że stosownie do art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.).

Wraz z ww. zawiadomieniem organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.).

Wymogi wskazane powyżej zostały w realiach rozpoznawanej sprawy spełnione.

W badanej sprawie dłużnik zajętej wierzytelności, na skutek wystosowanego zawiadomienia, w piśmie z dnia 21 lutego 2013 r. uznał skuteczność zajęcia. Nie przystąpił jednak do jego realizacji, gdyż wskazał, iż rozliczenia z zobowiązanym następują na zasadzie kompensacji w związku z przejęciem zadłużenia "B" Sp. z o.o. z siedzibą w G. w stosunku do Banku "C".

Ponieważ organ egzekucyjny uprawniony jest do przeprowadzenia kontroli realizacji zastosowanego środka (art. 71a § 1 u.p.e.a), przystąpił do weryfikacji podstaw nieprzekazania zajętych wierzytelności. Z ustaleń kontroli udokumentowanych w protokole z dnia 19 września 2016 r. wynika, że od lutego 2013 r. (kiedy to nastąpiło zajęcie wierzytelności poprzez potwierdzony w dniu 19 lutego 2013 r. odbiór zawiadomienia) do czerwca 2016 r. zobowiązana wystawiła faktury z tytułu dzierżawy zorganizowanego przedsiębiorstwa na rzecz "A" s.c. na łączną kwotę 1.163.135,46 zł, co ilustruje zestawienie zawarte w postanowieniu organu pierwszej instancji. Na podstawie oświadczeń złożonych w oparciu o art. 498 i art. 502 k.c. "A" s.c. E. i M. K. dokonali kompensaty należności wynikających z wystawionych przez "B" Sp. z o.o. faktur sprzedaży na łączną kwotę 1.163.135,46 zł. Z powyższego wynika, iż kontrolowani dokonują kompensat każdorazowo po każdej wystawionej przez "B" sp. z o.o. fakturze VAT. Przy czym zadłużenie opiewa jeszcze na kwotę 2.652,778,88 zł (według ostatniego oświadczenia będącego w posiadaniu organu pierwszej instancji, tj. oświadczenia z dnia 30 czerwca 2016 r.).

W tych okolicznościach, wbrew zarzutom skargi, istniały podstawy do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty, wobec stwierdzenia, że dłużnik ten bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności (art. 71a § 9 u.p.e.a.).

Zarzut potrącenia, co do zasady, stanowi podstawę prawną pozwalającą uchylić się dłużnikowi zajętej wierzytelności od spełnienia świadczenia, jednak w rozpoznawanej sprawie Sąd podziela stanowisko organów egzekucyjnych, które uznały okoliczność tę za nieskuteczną. Wbrew zarzutom skargi dokonana przez organy egzekucyjne wykładnia art. 504 k.c. jest prawidłowa.

W realiach niniejszej sprawy w myśl art. 504 k.c., potrącana wierzytelność z tytułu umowy dzierżawy powstała po dacie jej zajęcia przez organ egzekucyjny (zajęcie jest skuteczne co do wierzytelności przyszłych). Jak określa umowa dzierżawy z dnia 6 października 2009 r., "Dzierżawcy zobowiązują się (...) płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości 10.000,00 zł (...) w terminie do 20 każdego miesiąca" (§ 6 ust. 1). Przy czym § 6 ust. 3 umowy stanowi o waloryzacji czynszu. Także wystawione przez zobowiązaną faktury potwierdzają miesięczne rozliczenia w tym zakresie. W zażaleniu na postanowienie organu I instancji podkreślono, iż "wymagalność kolejnych rat czynszu nastąpiła już po zajęciu wierzytelności".

A zatem w sprawie doszło do wyłączającej dopuszczalność potrącenia okoliczności wynikającej z powołanego art. 504 k.c. Przy czym należy zważyć, iż kwestionowanie poprawności przyjętego przez organ egzekucyjny stanowiska co do możliwości potrącenia opiera się wyłącznie na nieuwzględnieniu porozumienia kompensacyjnego zawartego między zobowiązaną a dłużnikiem zajętej wierzytelności.

Niewątpliwie strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Nie oznacza to jednak braku konieczności respektowania przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym mających w sprawie zastosowanie przepisów u.p.e.a.

W świetle powyższych rozważań, w sprawie zaistniały podstawy do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Trafnie przy tym organ podkreślił, że określona jako nieprzekazana kwota jest mniejsza niż stan rozliczeń dotyczących umowy dzierżawy, gdyż stan należności zobowiązanej spółki na dzień wydania postanowienia wynosił 129.856,84 zł. Odsetki dotyczą zaś wyłącznie należności głównej (71.693,80 zł) i liczone są od dnia następującego po dniu wydania postanowienia, tj. od dnia 7 czerwca 2017 r.

Co do zarzutu nieuzasadnionego zawarcia w postanowieniu organu egzekucyjnego "tytułów wykonawczych, które zostały już wcześniej objęte prawomocnym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego", organ wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, iż w sprawie nie ma niebezpieczeństwa "podwójnego" wykonania obowiązku przez dłużnika zajętej wierzytelności. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], od [...] do [...], [...], od [...] do [...] przez organ wówczas właściwy - Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., tj. postępowanie w toku którego wystawiono m.in. na podstawie powołanych tytułów wykonawczych zawiadomienie nr [...] z dnia 25 listopada 2011 r., zostało umorzone postanowieniem z dnia 20 stycznia 2012 r.

Następnie wierzyciel wystawił nowe tytuły wykonawcze na wskazane należności i w efekcie organ egzekucyjny wystawił na ich podstawie zawiadomienie nr [...] z dnia 11 lutego 2013 r. Pierwsze zawiadomienie jest wskazane w postanowieniu o obciążeniu dłużnika zajętej wierzytelności nieprzekazaną kwotą nr [...] z dnia 22 maja 2013 r., drugie - w postanowieniu będącym przedmiotem kontroli w tej sprawie.

Wysokość nieprzekazanej kwoty określana jest każdorazowo w oparciu o obowiązujący w dniu wydawania postanowienia stan zaległości zobowiązanego (akta administracyjne, k. 183 i 213). Mimo tego, iż w pierwszym postanowieniu powołano zajęcie wystawione na następnie umorzone tytuły wykonawcze, zaległości z niego wynikające nie były podstawą do obciążenia nimi dłużnika zajętej wierzytelności. Obciążono wyłącznie kwotą wynikającą z "aktualnych" tytułów wykonawczych, tj. tytułów wykonawczych będących nadal podstawą prowadzonej egzekucji administracyjnej a wskazanych w zawiadomieniu nr [...] z dnia 25 listopada 2011 r. Dopiero w zaskarżonym postanowieniu obciążono dłużnika zajętej wierzytelności konsekwencjami wynikającymi z nieprzekazania kwot dochodzonych uprzednio w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym postanowieniem z dnia 20 stycznia 2012 r.

Powyższego stanowiska skarżący skutecznie nie podważyli.

Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi. Zgodnie bowiem z powołanym w skardze art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Odnosząc się do zarzutu przeniesienia przez organ egzekucyjny finansowego ciężaru wykonania obowiązku zobowiązanego na dłużnika zajętej wierzytelności, podkreślenia wymaga, że własność korzysta za szczególnej ochrony zapewnionej w art. 21 i art. 64 Konstytucji RP, w związku z czym postępowanie egzekucyjne musi być prowadzone ze ścisłym przestrzeganiem norm odnoszących się do zapewnienia stronom możliwości realizacji ich praw (gwarancji) procesowych. Okoliczności niniejszej sprawy nie dają jednak podstaw do formułowania zarzutu naruszenia art. 64 Konstytucji RP, zwłaszcza, że podstawowym obowiązkiem każdego dłużnika zajętej wierzytelności, o którym mowa w art. 1a pkt 3 u.p.e.a. jest zaniechanie dokonania wypłaty zajętej wierzytelności zobowiązanemu oraz przekazanie jej organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych, zaś postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.