Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 400/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi B.C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz B.C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (organ, prezes) utrzymał w mocy decyzję tego organu [...] r. [...] w przedmiocie umorzenia B. C. odsetek powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników przez zmarłego M.c..

Organ przedstawił historię powstania zaległości wskazał, że jakkolwiek B.c. nie jest spadkobiercą M.c. – płatnika składek to jest ona, jako współwłaściciel gruntów, solidarnie odpowiedzialna za spłatę składek. Nadto aktem notarialnym z 5 czerwca 2019 r. stała się w całości właścicielem nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, obejmując udziały po zmarłym mężu od dzieci.

Prezes KRUS omówił okoliczności z których wynika zobowiązanie B.c.j. Wskazał na okresy w których M.c. i B.c. zostali objęci ubezpieczeniem Funduszu Ubezpieczenia Społecznego Rolników odpowiednio w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego. Przedstawił decyzje stanowiące podstawę obowiązku opłacania składek, czynności podejmowane przez KRUS w związku z niewywiązywaniem się przez M.c. z obowiązku opłacania składek, składane przez ww. wnioski i wydawane decyzje w przedmiocie rozłożenia należności na raty oraz decyzje o wygaśnięciu decyzji w sprawie przyznania ulg. Wyjaśnił, że M.c., który zmarł 22 stycznia 2013 r., podobnie jak i B.c., zostali wyłączeni z tym dniem z ubezpieczenia społecznego rolników. W dniu 13 czerwca 2014 r. zostały wydane decyzje o odpowiedzialności osób trzecich w stosunku do spadkobierców M.c.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ odwołał się do obowiązującej od 1 stycznia 2012 r. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378), która skróciła termin przedawnienia z 10 na 5 lat. Przywołując art. 27 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy wskazał, że w stosunku do należności powstałych przed dniem 1 stycznia 2012 r. konieczne jest ustalanie i porównanie terminu upływu przedawnienia na podstawie przepisów poprzednich i według nowej ustawy, a następnie przyjęcie terminu przedawnienia bardziej korzystnego. Organ wskazał na art. 41b u.u.s.r. regulujący przedawnienie należności z tytułu składek i przedstawił zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia należności: postępowanie egzekucyjne na okres od 20 sierpnia 2003 r. do 5 września 2003 r., układ ratalny z 19 listopada 2007 r. na okres od 19 listopada 2007 r. do 31 grudnia 2008 r., układ ratalny z 18 lutego 2009 r. na okres od 18 lutego 2009 r. do 31 maja 2010 r., układ ratalny z 25 sierpnia 2010 r. na okres od 25 sierpnia 2010 r. do 10 czerwca 2011 r., postępowanie egzekucyjne na okres od 16 czerwca 2011 r. do 17 lipca 2011 r., układ ratalny z 18 lipca 2014 r. na okres od 18 lipca 2011 r. do 15 listopada 2013 r., układ ratalny z 13 czerwca 2014 r. na okres od 13 czerwca 2014 r. do 8 lutego 2019 r. W ocenie organu zarzut, że należności odsetkowe uległy przedawnieniu nie jest uzasadniony.

Organ przedstawił wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników na dzień złożenia wniosku o umorzenie odsetek według stanu na dzień 12 kwietnia 2019 r. jak również potrącenia ze świadczeń na należności odsetkowe za okres od 2000.3 do 2013.1/01, z podziałem na fundusz emerytalno-rentowy i fundusz składkowy.

Wyjaśnił, że ustalenia w zakresie sytuacji materialnej oparto na przeprowadzonej w 12 czerwca 2019 r. wizytacji w miejscu zamieszkania zobowiązanej. Wynika z niej, że B.c. zamieszkuje w domu drewniano-murowanym, warunki mieszkaniowe są złe, zawalił się strop i dach, który jest w trakcie remontu. Na posesji znajduje się obora murowana w złym stanie technicznym. Strona utrzymuje się wyłącznie z działalności rolniczej, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,86 ha fizycznego (2,89 ha przeliczeniowego). Nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, leczy się kardiologicznie, neurologicznie i endokrynologicznie. Miesięczne koszty jakie ponosi w związku z leczeniem to około 100 zł. Korzysta z pomocy finansowej dzieci. Ponosi wydatki na zakup opału 564 zł, na ubezpieczenie gospodarstwa rolnego 252 zł, za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości 90 zł. W 2018 r. otrzymała dopłaty Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w łącznej kwocie 1.306,55 zł, a jej miesięczne dochody z gospodarstwa stanowią 818,59 zł (wg. obwieszczenia prezesa GUS za 2017r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł 3.399 zł). Wartość gospodarstwa rolnego obliczona na podstawie średniej ceny gruntów rolnych za hektar położonych na terenie województwa świętokrzyskiego wynosi 55.052,28 zł, co oznacza, że stanowi ono majątek z którego można dochodzić w przyszłości zaspokojenia zaległych należności.

Podkreślił, że uwzględniając możliwości płatnicze zobowiązanej należności były rozkładane na raty, z tym jak zaznaczył, przez cały okres ubezpieczenia w KRUS spłaty rat były dokonywane wyłącznie poprzez potrącenia ze świadczeń, nie dokonano żadnej dobrowolnej spłaty składek. Z posiadanej dokumentacji wynika, że B.c. 5 sierpnia 2009 r. aktem notarialnym darowała nieruchomość o powierzchni 1 hektar 700 m2 położoną na terenie gmin Bodzechów i Kunów, która znacznie uszczupliła jej majątek, z którego można dochodzić należności KRUS. Strona posiada poza gruntami w gminie Waśniów o pow. 1,86 ha fizycznego i 2,8990 ha przeliczeniowego, grunty w gminie Bodzechów o pow. fizycznej 0,48 ha i przeliczeniowej 0,4370 ha. Brak jest informacji, czy dążyła do zwiększenia swoich dochodów, aby poprawić swoją sytuację materialną. Zauważył, że nie zaistniały zdarzenia nadzwyczajne, które mogłyby wpłynąć niespodziewanie na znaczące pogorszenie stanu majątkowego i finansowego. Natomiast brak możliwości pracy w gospodarstwie rolnym wynikający ze staniu zdrowia powinien wynikać z orzeczenia lekarza KRUS.

Uwzględniając możliwości płatnicze zobowiązanej, decyzją z 9 lipca 2019 r. nr PU.411.77.2019, wyrażono zgodę na spłatę zadłużenia w ratach, ustalając początkowe raty po 150 zł miesięcznie. Organ podkreślił, że na dzień 14 sierpnia 2019 r. B.c. legitymuje się okresem podlegania rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu 21 lat 1 miesiąc i 14 dni. 25-letni okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu upłynie w dniu 30 czerwca 2023 r., pod warunkiem nieprzerwanego kontynuowania ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Wiek emerytalny osiągnie 6 kwietnia 2024 r. i będzie mogła nabyć prawo do świadczenia emerytalnego, a tym samym możliwość regulowania zobowiązań wobec Kasy, co w kontekście stanu finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego jest bardzo istotne. Prezes KRUS zwrócił uwagę na art. 75 u.u.s.r. i plan finansowy Funduszu Emerytalno-Rentowego na 2019 r. Stwierdził, że z uwagi na powyższe i stan finansów ww. Funduszu umorzenia należności mogą wpływać negatywnie na równowagę planu finansowego.

Na powyższą decyzję B.c. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnej i wszechstronnej oceny okoliczności, które w ocenie skarżącej stanowią przesłanki pozwalające na umorzenie kwoty odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2000.3 do 2013.1/01 oraz poprzez przytoczenie w treści zaskarżonej decyzji okoliczności sprawy bez dokonania oceny tych okoliczności, co mogło mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji;

2. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego rozważenia wszystkich okoliczności, które w ocenie skarżącej stanowią przesłanki pozwalające na umorzenie kwoty odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2000.3 do 2013.1/01, które to okoliczności były wielokrotnie podnoszone przez skarżącą, w tym zwłaszcza następujące okoliczności:

- skarżąca jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie ma możliwości płatniczych na spłatę tak dużej kwoty odsetek,

- dochody skarżącej są znacząco poniżej minimum socjalnego,

- skarżąca nie może pracować zawodowo, utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego, a do tego jest osobą z przewlekłymi schorzeniami kręgosłupa i leczy się kardiologicznie, neurologicznie i endokrynologicznie,

- zaległości w płatności składek i wynikające z nich odsetki powstały w latach 2000-2013 kiedy sytuacja finansowa i rodzinna skarżącej była bardzo ciężka, gdyż skarżąca samotnie, bez realnej pomocy państwa i rodziny wychowała czwórkę dzieci i w tym czasie skarżąca wszelkie dochody przeznaczała na utrzymanie i wychowanie swoich dzieci, a przez to nie miała pieniędzy na opłacanie składek i narastających od nich odsetek,

- w latach 2000-2013 nie było tak dużego wsparcia dla rodziców, gdyż nie istniał wtedy program 500+, a zasiłek rodzinny był na poziomie 30-50 zł na dziecko

- skarżąca, aby utrzymać siebie i swoją rodzinę musiała korzystać z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej,

- M.c., który nie płacił składek i z którego winy powstały zaległości w płatności składek i wynikające z nich odsetki nie wspierał w żaden sposób skarżącej i nie płacił alimentów na dzieci, co mogło mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

Skarżąca zarzuciła, że pomimo przytoczenia w treści decyzji okoliczności dotyczących jej sytuacji prezes KRUS nie poddał tych okoliczności ocenie. Nie wyjaśnił w sposób dokładny i wyczerpujący dlaczego tak zła sytuacja bytowa i finansowa skarżącej nie uzasadnia umorzenia odsetek. Nie może być uznane za dokładne i wszechstronne rozpatrzenie sprawy samo przytoczenie danych okoliczności bez poddania ich ocenie i bez dokładnego wyjaśnienia, czemu takie okoliczności dotyczące trudnej sytuacji skarżącej nie mogą stanowić podstawy do umorzenia odsetek od składek. Organ nie wyjaśnił, dlaczego złe warunki mieszkaniowe powodujące zawalenie się stropu i dachu skarżącej nie mogą stanowić podstawy do umorzenia odsetek, które jak wynika z całokształtu okoliczności niniejszej sprawy nie powstały z winy skarżącej. Nie wskazał również podstaw odmowy umorzenia odsetek pomimo tego, że dochody skarżącej są znacznie poniżej minimum socjalnego.

Zdaniem skarżącej jej bardzo trudna sytuacja mieszkaniowa, zdrowotna i finansowa stanowi całokształt niniejszej sprawy. Tym samym prezes KRUS powinien wyjaśnić przyczyny odmowy umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników w sytuacji, gdy w stosunku do skarżącej występuje cały szereg okoliczności, które nawet, gdyby zaistniały oddzielnie mogły stanowić podstawę do umorzenia odsetek. Decyzja nie uwzględnia również tego, że obciążenie skarżącej należnościami odsetkowymi i konieczność ich spłaty będzie tylko pogłębiać jej trudności mieszkaniowe i finansowe, co również winno zostać należycie ocenione przez organ.

Skarżąca podniosła, że decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego rozważenia wszystkich okoliczności, które w ocenie skarżącej stanowią przesłanki pozwalające na umorzenie kwoty odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2000.3 do 2013.1/01 i które to okoliczności były wielokrotnie podnoszone przez skarżącą. Podkreśliła, że decyzja uznaniowa nie jest decyzją dowolną i wymaga wyczerpującego wyjaśnienia dlaczego organ podjął daną decyzję i w jaki sposób ocenił poszczególne przesłanki warunkujące umorzenie należności. Argumentowała, że prezes KRUS nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy, zwłaszcza tego, że zaległości w płatności składek i wynikające z nich odsetki powstały w latach 2000-2013, tj. kiedy sytuacja finansowa i rodzinna skarżącej była bardzo ciężka, gdyż samotnie wychowała czwórkę dzieci i w tym czasie wszelkie dochody przeznaczała na utrzymanie i wychowanie swoich dzieci, a przez to nie miała pieniędzy na opłacanie składek i narastających od nich odsetek.

W odpowiedzi na skargę prezes KRUS podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2018.2107) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Stosownie do unormowania art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. organ może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego. Zapis powyższy oznacza, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego ( art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41 a ust. 1 ustawy, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanych wymogów należy uznać, iż proces decyzyjny organu został przeprowadzony wadliwie, gdyż nie spełnił powyższych wymagań. Materiał dowodowy został zgromadzony i rozpatrzony z naruszeniem zasad określonych w art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna wnioskodawcy jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób jego codzienne funkcjonowanie, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie.

Skarżąca wnioskując o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne rolników powoływała się na trudną sytuację finansową, wynikającą z niskiego dochodu z prowadzonego gospodarstwa, stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie pracy zawodowej. Jednocześnie zadeklarowała gotowość spłaty należności głównej w postaci układu ratalnego. Sytuacja materialna wnioskodawczyni, która ma decydujący wpływ na jej możliwości płatnicze może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu. Zatem obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a było ustalenie jej możliwości płatniczych przez dokonanie analizy dochodów, wydatków oraz relacji między nimi. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanej zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i sytuacją materialną wnioskodawcy istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ustalenia i ocena organu, uwzględniając treść wniosku, winny zatem koncentrować się na zbadaniu, czy zapłata należności nie spowoduje zagrożenia dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanej. Powyższe wymagało dokonania i przedstawienia w uzasadnieniu decyzji szczegółowej analizy jej sytuacji finansowej, określenia źródła i wysokości dochodów, wysokości wydatków niezbędnych dla egzystencji zobowiązanej oraz określenia relacji pomiędzy tymi wielkościami. Tylko zbadanie relacji między dochodem a niezbędnymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy zachodzi przesłanka umorzenia określona w art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Należy wyjaśnić, że za przyjęciem wystąpienia ważnego interesu ubezpieczonego może przemawiać niemożność zapłacenia składek rozumiana jako absolutny brak środków na jej realizację albo też brak środków na zapłatę bez uszczuplenia podstawowych potrzeb życiowych. Ważny interes zobowiązanego może zachodzić zatem także wówczas, gdy wskutek niskich dochodów, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Dokonując oceny przesłanek przyznania ulgi i formułując w tym kontekście wniosek o odmowie przyznania ulgi organ nie przeprowadził i nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji analizy okoliczności wskazujących na sytuację materialną wnioskującej i jej możliwości płatniczych. Organ dokonał ustaleń co do źródła dochodów – przyjmując jako miesięczny dochód kwotę 818,59 zł (statystyczny dochód z 1 ha na podstawie Obwieszczenia ZUS) oraz wysokość dopłat jakie otrzymała w 2018 r. - 1306,55 zł. Jako wydatki organ przyjął zakup opału (564 zł), koszty ubezpieczenia gospodarstwa (252 zł), opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (90 zł), oraz koszty leczenia w wysokości 100 zł. Poza ustaleniami organu pozostały niezbędne dla egzystencji człowieka pozostałe koszty bytowe, woda, elektryczność, wyżywienie, środki czystości. Podnieść należy, że teza, iż postępowanie w sprawie umorzenia zobowiązań podatkowych jest inicjowane na wniosek podatnika i w jego też interesie leży podanie do wiadomości organów wszystkich okoliczności sprawy przemawiających za zrezygnowaniem z należności, nie zwalnia organu z obowiązku działania w zakresie pełnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego, zgodnie z zasadami k.p.a., nie wykluczając dokonywania dalszych wyjaśnień służących właściwej ocenie przesłanek ewentualnego umorzenia zobowiązań (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK 612/19 wszystkie orzeczenia dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie to, jak każde postępowanie administracyjne, powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wedle zasady z art. 8 k.p.a., z zachowaniem zasady należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (art. 9 kpa), oraz według zasad art. 7 art. 77 § 1 k.p.a. Skoro wnioskująca powołuje się na trudną sytuację materialną, na którą bezpośredni wpływ mają wydatki konieczne dla jej egzystencji, organ jest zobowiązany do podjęcia działań w celu ustalenia i wyjaśnienia tych okoliczności jako mających bezpośredni wpływ na jej możliwości płatnicze. Dopiero ustalenie relacji pomiędzy osiąganym dochodem a koniecznymi dla egzystencji wydatkami pozwala na ustalenie czy zobowiązana na datę orzekania dysponuje możliwościami płatniczymi. Organ nie podjął działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla możliwości płatniczych zobowiązanej wydatków, takich jak koszty bytowe, wyżywienie, środki czystości, mających niewątpliwy wpływ na sytuację materialną zobowiązanej. Na sytuację płatniczą ma ponadto wpływ stwierdzony w trakcie wizytacji stan techniczny budynku, związany z zawaleniem się stropu, oraz dachu skutkujący koniecznością ponoszenia wydatków dla wykonania prac koniecznych dla zabezpieczenia warunków mieszkaniowych w podstawowym zakresie.

Brak ustaleń dotyczących relacji pomiędzy przychodami a koniecznymi dla egzystencji wydatkami nie pozwala na ocenę, na datę podjęcia decyzji, możliwości spłaty przez skarżącą tak należności z tytułu składek jak i odsetek bez zachwiania podstawami jej egzystencji. Nie bez znaczenia jest fakt, że skarżąca składając wniosek o umorzenie odsetek deklarowała gotowość spłaty należności głównej w formie układu ratalnego. Z akt sprawy wynika, że organ wielokrotnie rozkładał spłatę należności na raty, z tym, że układ ratalny nie był przez skarżącą realizowany. Organ odwołuje się do decyzji z 9 lipca 2019 r. o rozłożeniu należności na raty wskazując na ustalenie początkowo niskiej raty - 150 zł miesięcznie. Pominięcie przy ustalaniu wydatków wskazanych wyżej kosztów niezbędnych dla egzystencji, brak ustalenia relacji między dochodami i wydatkami nie pozwala na ocenę, czy brak realizacji układu ratalnego był i jest wynikiem złej woli zobowiązanej czy też braku po jej stronie możliwości płatniczych.

Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącej i jej możliwości płatniczych istniejącej w dacie rozstrzygnięcia, daje organowi możliwość oceny, czy jej sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie, na zapłatę należności obejmującej zarówno należność główną jaki i odsetki.

Ocena materiału dowodowego powinna znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na zweryfikowanie, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zaskarżona decyzja nie zawiera pełnych ustaleń dotyczących sytuacji zobowiązanej i nie wyjaśnia podstaw dla których organ uznał, że w sytuacja materialna skarżącej, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zaistnienie przesłanki zastosowania wnioskowanej ulgi, co narusza art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, doszło też do naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia drugiej koniecznej przesłanki umorzenia, jaką stosownie do art. 41 a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r., jest stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. Organ rozpatrując wystąpienie przesłanki odwołał się do danych obrazujących stan Funduszu Emerytalno-Rentowego, wskazał na jego charakter, przeznaczenie na transfery na rzecz ludności, finansowanie w zasadniczej części z dotacji budżetu, uznając, że umorzenie należności może mieć negatywny wpływ na równowagę planu finansowego.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu, która sprowadza się do przeciwstawienia interesu Kasy rozumianego jako obowiązek ponoszenia przez zobowiązaną ciężaru składek przesłance jej ważnego interesu w ich umorzeniu, możliwościom płatniczym nie jest wyczerpująca i zawęża rozumienie tej przesłanki.

Sam tylko wzgląd na charakter wymaganych należności, cel jakiemu służą nie stanowi o dokonaniu wnikliwej analizy interesu społecznego (w którym to pojęciu mieści się pojęcie stanu funduszów) oraz interesu strony, jej możliwości płatniczych i wyważeniu obu tych interesów. Należy zauważyć, że interes zobowiązanego nie może być rozumiany jako sprzeczny z interesem Kasy, ocenianym jako bezwarunkowy obowiązek dochodzenia należności. Sąd nie kwestionuje, że umorzenie zaległych składek jest - co do zasady - wyrazem definitywnej rezygnacji z możliwości ich egzekwowania od zobowiązanego, ale nie można tracić z pola widzenia, że utrata możliwości dochodzenia należności jest istotą instytucji umorzenia. Skoro ustawodawca, dał organom możliwość umarzania należności, to założył, że naturalną konsekwencją korzystania w zakreślonych ramach prawnych z tej instytucji jest definitywna rezygnacja z należności. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane, podczas gdy ustawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno są możliwości płatnicze, przy uwzględnieniu konieczności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego. Przeciwne stanowisko niweczyły sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa. Jakkolwiek, jak wskazuje organ zobowiązana jest właścicielką nieruchomości o wskazanej w decyzji wartości to nie można przy ocenie pomijać faktu, że na tej nieruchomości zamieszkuje.

Przy ocenie tej przesłanki poza rozważaniami organu pozostał fakt, że w stosunku do należności objętych wnioskiem, w związku ze śmiercią M.c. – płatnika składek, zostały wydane w dniu 13 czerwca 2014 r. decyzje o odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu składek za okres od 1 lipca 1999 r. – 31 stycznia 2013 r. w stosunku do spadkobierców M.c. – A. C., P. C., K.C. i K.C.. Z powyższego wynika, że oprócz skarżącej zobowiązanie ciąży także na wskazanych osobach, bez względu na fakt dokonania darowizny nabytych w drodze spadku udziałów w nieruchomości o pow.1,86ha, na rzecz B.c.j (akt z 6 marca 2017 r. A Nr 801/2017) przez spadkobierców M.c..

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w sytuacji, gdy obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na kilku osobach, to zwolnienie z obowiązku zapłaty (umorzenie) należności w stosunku do jednej z solidarnie odpowiedzialnych osób, nie zwalnia z obowiązku zapłaty tego zobowiązania pozostałych solidarnie odpowiedzialnych osób (art. 373 K.c. w związku z art. 91 Ordynacji podatkowej w związku z art. 52 u.s.u.r.). Umorzenie należności wobec jednego ze zobowiązanych, nie powoduje zatem wygaśnięcia należności wobec pozostałych, co oznacza możliwość żądania przez organ całości świadczenia (por. wyrok WSA w Poznaniu z 24 listopada 2016 r. sygn.. akt I SA/Po 953/16, WSA w Łodzi z 19 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 148/11, WSA w Szczecinie z dnia 11 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 795/09), jakkolwiek z ograniczeniem wynikającym z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z art. 1031 K.c., który stosownie do 98 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 52 u.u.s.r. ma zastosowanie, spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponosi co do zasady odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza stanu czynnego spadku.

Rozstrzygając ponownie sprawę organ, mając na uwadze przedstawione wskazania, przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w zakresie możliwości płatniczych zobowiązanej, podda wszechstronnej, spełniającej wymogi art. 77 § 1, art. 80 ocenie materiał dowodowy którego wynik przedstawi w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., art. 135 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania w pkt 2 Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz.1800 ze zm.), zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania - wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.