Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 703/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski /spr./, Sędziowie NSA Maria Czapska-Górnikiewicz, Jacek Chlebny, Protokolant Agnieszka Majewska, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 marca 2005 r. sygn. akt II SA/Lu 137/05 w sprawie ze skargi J. Ś. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 23 marca 2005 r., II SA/Lu 137/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną przez J. Ś. decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. Ś. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż wniosek J. Ś. o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem zebrany materiał dowodowy nie został uzupełniony przez stronę o nowe okoliczności faktyczne uzasadniające uchylenie decyzji z dnia [...]. Sformułowany przez stronę wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w hitlerowskim obozie był bezpodstawny, gdyż dziecko poczęte nie może być osobą, której należą się uprawnienia kombatanckie, z uwagi na utratę mocy obowiązującej przepisu art. 8 § 2 k.c. Przepis ten został uchylony na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 139, poz. 646). Dlatego bezspornym było, iż J. Ś. - wobec wyrażonej w art. 8 § 1 k.c. zasady przyznającej zdolność prawną dopiero od urodzenia - nie mógł być uznany za osobę represjonowaną z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Zamościu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. Ś. zarzucił organowi zbyt lakoniczne uzasadnienie rozstrzygnięcia oraz zawężającą interpretację pojęcia osoby represjonowanej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając zaskarżoną decyzję zważył, iż żaden z przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie wprowadza kryteriów, ograniczających pojęcie osoby podlegającej represjom, które wyłączałyby dzieci poczęte z zakresu zastosowania tejże ustawy. Z akt sprawy wynikało, że matka skarżącego była - podczas pobytu w hitlerowskim obozie przesiedleńczym w Zamościu - w zaawansowanej ciąży. Skarżący urodził się w dniu 6 lutego 1943 r. Według wyjaśnień skarżącego, jego matkę zwolniono na początku stycznia 1943 r. Zdaniem Sądu, nawet krótkotrwały pobyt matki skarżącego w hitlerowskim obozie przesiedleńczym, stanowił podstawę do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Nie można zgodzić się z argumentacją organu, iż dziecka poczętego nie należy uznawać za osobę represjonowaną, albowiem nie można wykluczyć negatywnego wpływu pobytu w obozie na stan zdrowia matki skarżącego i na rozwijające się w jej łonie dziecko, zważywszy jakie były realia okresu wojny i okupacyjnej rzeczywistości, z którą zetknęło się wiele osób osadzonych w hitlerowskich obozach.

W skardze J. Ś. podał, że represje, które dotknęły jego matkę odbiły się w znaczący sposób na jego zdrowiu psychicznym i fizycznym. Z tego względu skład orzekający przyjął, iż podnoszony zarzut skarżącego twierdzącego, że dokonano zawężającej interpretacji pojęcia osoby represjonowanej był uzasadniony - w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz (...) stanowiącego, iż represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Zgodnie z § 6 pkt 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. nr 106, poz. 1154), hitlerowski obóz przejściowy w Zamościu był - określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" cyt. ustawy - miejscem odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. W rozpoznawanej sprawie poza sporem było, że skarżący jako dziecko poczęte przebywał w hitlerowskim obozie przejściowym w Zamościu.

Stosownie do art. 38 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia. Przenosząc omawianą kwestię konstytucyjnej ochrony prawnej życia na grunt rozważań na temat statusu dziecka poczętego w świetle ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz (...), należy stwierdzić, że zaprzeczeniem idei prawnej ochrony życia jest przebywanie w miejscach, w których pobyt osób do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, stąd też są uzasadnione zarzuty i wnioski skarżącego odnośnie dokonanej przez organ zawężającej interpretacji pojęcia osoby represjonowanej. W myśl wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1996 r. sygn. III ARN 96/95 (OSNP 1996, nr 24, poz. 366) stanowiska, na które powołuje się skarżący, pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe. Rozważania Sądu Najwyższego, które legły u podstaw przedstawionej tezy, dotyczyły zbliżonego stanu faktycznego. Sposób dokonanej przez Sąd Najwyższy rekonstrukcji normy prawnej zawartej w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz (...) stanowi - w ocenie składu orzekającego -wskazówkę interpretacyjną pozwalającą na odtworzenie normy zamieszczonej przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" przedmiotowej ustawy.

Zdaniem składu orzekającego, wykładnia przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" cyt. ustawy, prowadzi do wniosku, że osobą represjonowaną jest dziecko poczęte, ponieważ przepis ten wprowadza jedynie górny limit wieku i wyraźnie określa, że chodzi tutaj o pobyt w miejscu odosobnienia osoby w wieku do lat 14. Brak dolnego limitu wieku upoważnia zatem do twierdzenia, że skarżący był osobą represjonowaną.

W świetle powyższych rozważań, nie ma przeszkód do uznawania dziecka poczętego za osobę represjonowaną.

Na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę kasacyjną złożył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w zw. z art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. nr 17, poz. 78 ze zm.) polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że w świetle tych przepisów dziecko poczęte a nienarodzone, którego matka przebywała w okresie ciąży w obozie w Zamościu może otrzymać uprawnienia określone w tej ustawie w sytuacji, gdy wykładnia systemowa oraz historyczna tych przepisów prowadzi do wniosków przeciwnych. Zgłaszając powyższy zarzut organ, na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zasadniczą kwestią w sprawie niniejszej jest dokonanie oceny, czy dziecko nienarodzone korzystać może ze statusu osoby, która podlegała represjom. Sąd argumentuje, jakoby za tego rodzaju wykładnią przemawiało orzecznictwo Sądu Najwyższego. Rzeczywiście bowiem, w dwóch wyrokach dotyczących tej materii (z dnia 26 września 1996 roku, sygn. akt III ARN 40/96 oraz z 29 maja 1996 roku, sygn. III ARN 95/96) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż "pojęcie osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach w zw. z art. 8 § 2 k.c. i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny...".Stanowisko swoje SN wywiódł z treści dwóch norm prawnych przyznających warunkową zdolność prawną dziecku poczętemu, a mianowicie: art. 8 § 2 k.c. oraz art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu rodziny... w pierwotnym jego brzmieniu. Skarżący zważył, iż powyższy pogląd wypowiedziany został na gruncie przepisów obowiązujących przed dniem 4 stycznia 1997 r., to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 139 poz. 646). Cytowany akt prawny w art. 2 pkt 1 skreślił art. 8 § 2 k.c., a ponadto pozostawił w mocy przepisy, w sposób szczególny regulujące status prawny dziecka nienarodzonego (np. art 4461 k.c.). Od tego momentu zasadnie należy więc przyjąć za wiążącą generalną zasadę, która została wyrażona w przepisie art. 8 § 1 k.c., w myśl której, zdolność prawna przysługuje człowiekowi od chwili urodzenia. Wszelkie wyjątki od tej zasady muszą znajdować uzasadnienie w przepisach szczególnych rangi ustawowej. Przykładem takiego przepisu jest art. 4461 kodeksu cywilnego. Przyznaje on na zasadzie wyjątku prawo do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym osobie, która doznała szkody przed urodzeniem. Realizacja uprawnień następuje w tym przypadku na drodze procesu cywilnego i tylko przeciwko sprawcy czynu niedozwolonego, który szkodę wywołał. Cytowany przepis jednak zawarty jest w tytule VI księgi III kodeksu cywilnego i dotyczy jedynie zobowiązań wynikających z czynów niedozwolonych.

Tymczasem ustawa o kombatantach z takim ujęciem naprawienia szkody nie ma nic wspólnego. Jest ona aktem prawnym, na mocy którego Państwo Polskie z własnej woli, w trosce o swoich obywateli, zobowiązało się do przyznania niektórym osobom praw honorowych. Prawa te, z założenia nie mają nic wspólnego z odszkodowaniem ale stanowią namiastkę złagodzenia niektórych krzywd, wyrządzonych niektórym polskim obywatelom przez organy represyjne obcych mocarstw. Do sfery uprawnień państwa należało więc zakreślenie ram, którym grupom obywateli oraz w jakiej wysokości świadczenia ustawodawca zamierza przyznać, podczas gdy w przypadku odpowiedzialności deliktowej sprawca nie jest władny samodzielnie określać zasięgu i poziomu swej własnej odpowiedzialności. Sprawcą cierpień, o których mowa w art. 4 ustawy o kombatantach są obce państwa i niepodobna odpowiedzialności za ich działanie obciążać Państwa Polskiego. Do faktów notoryjnych należy, iż w okresie II Wojny Światowej całe społeczeństwo polskie było ofiarą prześladowań ze strony III Rzeszy i ZSRR. Dopuszczalność przyznania uprawnień kombatanckich na mocy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach została podwójnie ograniczona. Z jednej strony, przez ukończenie przez potencjalnego beneficjenta świadczeń 14 roku życia. Tak więc osoba, która przebywała w obozie w Zamościu po ukończeniu 14 roku życia uprawnień kombatanckich nie otrzyma. Z drugiej strony, punktem granicznym dla dopuszczalności przyznania uprawnień kombatanckich jest moment urodzenia się dziecka, który to problem jest przedmiotem rozważań w niniejszej skardze kasacyjnej.

W świetle powyższego, nieprzyznanie przez ustawodawcę pewnej grupie osób uprawnień kombatanckich z tego powodu, że w okresie represji się jeszcze nie narodziły, nie jest ograniczeniem zasady ochrony prawa do życia, ale konsekwencją suwerennie podjętej decyzji o limitacji - z przyczyn natury obiektywnej - katalogu osób, które mogą się ubiegać o prawa honorowe.

W ocenie składającego skargę kasacyjną, wprowadzenie przez ustawodawcę takiego zapisu, jak chociażby art. 4461 k.c. ma wpływ na sposób wykładni regulacji normujących problematykę kombatancką. Do dnia 4 stycznia 1997 r. stanowisko o przysługiwaniu uprawnień kombatanckich osobom poczętym acz nienarodzonym wywodzono z art. 8 §2 k.c. Logicznym jest zatem, iż skoro przepis ten został uchylony, nie może on już stanowić przesłanki interpretacyjnej. Co więcej, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach expressis verbis wprowadza cenzusu wieku jako przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich. Nie może budzić wątpliwości, iż o wieku osoby można mówić dopiero od chwili jej urodzenia. Dlatego nie sposób podzielić stanowiska sądu, iż art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach nie przewiduje cezury czasowej w postaci momentu urodzenia. Przedstawione przez organ administracji rozumienie powiązania kodeksu cywilnego i ustawy o kombatantach nie jest sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 32 konstytucji. Jak już wyżej wskazano, reżim odpowiedzialności cywilnoprawnej cechują odmienne przesłanki warunkujące jego powstanie. Zaprezentowana powyżej ocena nie ogranicza w niczym praw osób, które pragną otrzymać odszkodowanie zgodnie z literą art 4461 k.c. Ustawa zaś o kombatantach zawiera swój własny katalog osób, przesłanek, itd. które łącznie uzasadniają przyznanie praw honorowych. Skarżący powołał się na wyroki NSA i SN. W zakończeniu skarżący stwierdził, iż w świetle obecnych uregulowań prawnych płód nienarodzony jest podmiotem praw i obowiązków jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy przepisy ustawowe o charakterze szczególnym w sposób wyraźny przyznają mu zdolność prawną. Dlatego przyznanie uprawnień kombatanckich osobie, która jako dziecko poczęte przebywała w obozie w Zamościu jest niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę J. Ś. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie odpowiada wymogom skargi kasacyjnej stawianym przez przepisy p.p.s.a.

Podniesiony jednak w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w zw. z art 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. nr 17, poz. 78 z późn. zm.) nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis ten stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych przebywały w innych, niż hitlerowskie więzienia, obozy koncentracyjne i ośrodki zagłady, miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na gruncie przepisu lit. "a" tego samego artykułu i ustępu w zw. z art. 8 § 2 k.c. i art. 1 ust. 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. nr 17, poz. 78) Sąd Najwyższy w powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wyroku z 29 maja 1996 r., III ARN 96/95, OSNP 1996, nr 24, poz. 366, przyjął, a stanowisko to może mieć w pełni zastosowanie w odniesieniu do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 24 stycznia 1991 r., że pod pojęciem osób podlegających represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych należy rozumieć także dziecko poczęte pod warunkiem, że urodziło się żywe. Sąd Najwyższy uznał, że uprawnienia przyznane w ustawie z 24 stycznia 1991 r. tworzą specyficzna kategorię społecznego odszkodowania, odrębną od odszkodowań z innych gałęzi prawa i "powinny być przypisywane do zakresu materialnego prawa ubezpieczeń społecznych sensu largo, nazywanego też niekiedy prawem socjalnym". Nie jest to gałąź w pełni samodzielna, dlatego przy badaniu "zdolności do nabycia uprawnień z zakresu prawa socjalnego może zaistnieć potrzeba posiłkowego sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa". Z tego powodu Sąd Najwyższy uznał, że dopuszczalne jest interpretowanie pojęcia "osoby" z art. 4 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. przy uwzględnieniu art. 8 § 2 k.c., który stanowił, iż zdolność prawną ma również dziecko poczęte, jednakże prawa i zobowiązania majątkowe uzyskuje ono pod warunkiem, ze urodzi się żywe". Ten ostatni przepis, co podniesiono w skardze kasacyjnej, został uchylony z dniem 4 stycznia 1997 r. na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 139, poz. 646). Uchylenie tego przepisu, zdezaktualizowało, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, pogląd prawny sformułowany w powołanym wyroku Sądu Najwyższego. Stanowisko to jest chybione z kilku powodów.

Po pierwsze, art. 4 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. stanowi, że jej przepisy stosuje się także do dzieci odebranych rodzicom w celu poddania eksterminacji lub wynarodowienia, a założenie racjonalności ustawodawcy wyłącza przypisywanie mu "zamiaru nierównego traktowania dziecka w łonie matki i tuż po jego urodzeniu". Zauważyć przy tym trzeba, iż na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz.U. nr 6, poz. 69) "w rozumieniu ustawy dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności". Mimo, iż przepis ten zawiera definicję legalną pojęcia "dziecko" na użytek ustawy z 6 stycznia 2000 r., definicja ta może być użyteczna do definiowania tego pojęcia także w odniesieniu do innych aktów normatywnych obowiązujących w systemie prawa. Dodać należy, iż Sąd I instancji trafnie podniósł, że żaden przepis ustawy z 24 stycznia 1991 r. nie wprowadza kryteriów ograniczających pojecie osoby podlegającej represjom, które wyłączałyby dzieci poczęte z kręgu osób, do których zastosowanie ma ta ustawa. Jedynie przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" tej ustawy wprowadza granicę wieku osoby przebywającej w określonym w tym przepisie miejscu odosobnienia, przy czym określa on wyłącznie górną granicę tego wieku.

Po drugie, przepis art. 4461 k.c. stanowi: "Z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przepis ten jest przepisem dalej idącym, niż uchylony przepis art. 8 § 2 k.c. Jego obowiązywanie powoduje, że przytoczony wcześniej pogląd prawny Sądu Najwyższego w dalszym ciągu zachowuje swoją aktualność. Warto przy tym zauważyć, iż w piśmiennictwie wyprowadza się z tego przepisu wniosek, iż dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych zarówno w czasie życia płodowego, jak i tych, które pozostawały w związku przyczynowym ze szkodliwym działaniem, które miało miejsce nawet przed poczęciem – A. Dyoniak, Pozycja nasciturusa na obszarze majątkowym prawa prywatnego, RPEiS 1994, nr 3, s. 49. Można przy tym zauważyć, że doktryna prawa cywilnego, w odróżnieniu od składającego skargę kasacyjną, nie przywiązywała zbyt wielkiej wagi do uchylonego art. 8 § 2 k.c. Jak podnosi S. Dmowski, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga pierwsza, Część ogólna, Warszawa 2002, s. 64: "W czasie jego obowiązywania można było mówić o warunkowej zdolności prawnej nasciturusa w zakresie praw i zobowiązań majątkowych (tak stanowił przepis) i o jego zdolności prawnej bezwarunkowej w zakresie praw niemajątkowych. Można było przyjmować, że dziecko nienarodzone może np. wytoczyć powództwo o ochronę jego dóbr osobistych". Okoliczność, że uchylony art. 8 § 2 był zamieszczony w tytule II – "Osoby" Księgi pierwszej k.c. "Część ogólna", natomiast przepis art. 4461 k.c. zawarty jest w tytule VII "Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Księgi trzeciej k.c. "Zobowiązania", nie ma dla rozpoznawanej sprawy znaczenia. Stosownie do art. 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży prawo do życia podlega ochronie nawet w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie. Przepis art. 4461 k.c. określa właśnie granice owej ochrony.

Po trzecie wreszcie, należy zauważyć, iż decyzja o przyznaniu osobie spełniającej przesłanki do uzyskania uprawnień określonych w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ma charakter deklaratoryjny. Potwierdza to stwierdzenie brzmienie art. 21 ust. 1 ustawy: "Uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzje potwierdzająca działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakt, o których mowa w art. 4. posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź podleganie represjom (...)". Nie można więc w żadnym razie przyjmować, że skreślenie art. 8 § 2 k.c., nawet w przypadku, gdyby temu skreśleniu przyznawać takie ważkie znaczenie, jak uczyniono to w skardze kasacyjnej, w myśl wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady ochrony praw nabytych, nawet in abstracto, powodować może pozbawienie dziecka poczętego przysługujących mu na mocy tego skreślonego art. 8 § 2 k.c. ochrony praw nabytych.

Podniesione argumenty utwierdzają w przekonaniu, iż na mocy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "a" i "b" w zw. z lit. "c" ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 z późn. zm.) w zw. z art. 4461 k.c. uprawnienia określone w tej ustawie przysługują także dziecku poczętemu, którego matka przebywała w okresie ciąży z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, bądź w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Odwoływanie się w skardze kasacyjnej do preambuły ustawy z 24 stycznia 1991 r. i twierdzenie, że ustawa ta nie ma nic wspólnego z naprawieniem szkody, jest nieporozumieniem. Okoliczność, że sprawcą cierpień i krzywd wyrządzonych kombatantom i innym osobom, którym z tytułów określonych w tej ustawie przysługują uprawnienia przewidziane w ustawie były Niemcy Hitlerowskie, ZSRR, czy też władze komunistyczne Polski nie może mieć w sprawie znaczenia. Parlament Niepodległej Rzeczypospolitej postanowił przyznać kombatantom i osobom do których mają zastosowanie przepisy ustawy z 24 stycznia 1991 r. za ich działalność, czy też krzywdy i cierpienia, których doznały pewnego surogatu odszkodowania w postaci świadczeń określonych w tej ustawie. Jednocześnie ten sam Parlament objął ochroną prawną dziecko poczęte, ale jaszcze nienarodzone. W konsekwencji z woli samego ustawodawcy uprawnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przysługiwać muszą także dziecku poczętemu, które w łonie matki doznawało cierpień w wymienionych w tym przepisie miejscach kaźni. Podnoszony w skardze kasacyjnej argument, że przepis art. 4461 k.c. dotyczy jedynie zobowiązań wynikających z czynów niedozwolonych jest nie do przyjęcia. Trudno bowiem nawet rozpatrywać pozbawianie wolności z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w kategoriach "czynów dozwolonych". Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powoływanego już wyroku z 29 maja 1996 r. uprawnienia przewidziane w ustawie o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego "tworzą specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, odrębną od odszkodowań według prawa pracy, prawa cywilnego czy prawa ubezpieczeniowego (cywilnego)...". Dalej Sąd stwierdził, że przy badaniu zdolności do nabycia uprawnień z tych tytułu tej ustawy może zaistnieć konieczność posiłkowego sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa. Nie istnieją więc przyczyny, które wyłączałyby posługiwanie się art. 4461 k.c. w celu ustalenia kręgu osób, uprawnionych do uzyskania świadczeń przewidzianych w analizowanej ustawie.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.