Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1093/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77  par. 1 i  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 136 i 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 153,  art. 152,  art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. J. i D. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości stanowiącej własność miasta W. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących J. J. i D. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 7 października 2010 r.,

nr [...] odmawiającą zwrotu nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Aktem Notarialnym z dnia [...] stycznia 1972 r., repertorium [...] S. i I. małżonkowie J. darowali udział wynoszący [...] części nieruchomości położonej w W., objętej księgą wieczysta [...] swoim synom D. J. i J. J. Na mocy tego aktu D. J. i J. J. stali się właścicielami udziału wynoszącego po [...] części nieruchomości opisanej w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w W.

Następnie aktem notarialnym z dnia [...] marca 1973 r., Repertorium Nr [...] D. J. i J. J. sprzedali Skarbowi Państwa - w trybie

art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) - zabudowaną działkę gruntu o pow. [...] m ², położoną w W., przy ul. [...], ujawnioną w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w W., oznaczoną nr rej. [...]. Działka ta położona jest na terenie, który na mocy decyzji z dnia [...] listopada

1971 r., nr [...] o lokalizacji inwestycji wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej W., Nr [...], przeznaczony został pod budowę osiedla mieszkaniowego W. w W.

D. J. wnioskiem z dnia 3 lutego 1986 r. oraz J. J. wnioskiem z dnia 19 grudnia 1988 r. wystąpili o zwrot przedmiotowej nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...] (dawna ul. [...]) – podnosząc, że nie została ona użyta i jest zbędna na cel, dla którego nastąpiło jej nabycie.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w W. odmówił zwrotu ww. nieruchomości – stwierdzając, że nie można uznać, iż nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 1995 r., nr [...] utrzymał w mocy ww. orzeczenie – w pełni podzielając stanowisko organu I instancji.

Po rozpoznaniu skargi J. i D. J. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstawy do wydania jakiejkolwiek decyzji w trybie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 30 z 1991 r. poz. 127). W aktach sprawy brak było bowiem załącznika graficznego do decyzji z dnia [...] listopada 1971 r. - przez co nie można było ustalić, czy sporny teren znajdował się w granicach gruntów objętych tym załącznikiem.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł też, iż w przeprowadzonej wizji lokalnej nie brali udziału wnioskodawcy, gdyż nie zostali o niej zawiadomieni. Stanowi to naruszenie art. 79 § 1 kpa i nie uprawnia do przyjęcia za prawdziwe stwierdzenia, że na przedmiotowym gruncie zostało zrealizowane budownictwo mieszkaniowe, względnie wykopy pod innego rodzaju obiekty.

Dodał również, że decyzje obu organów zostały podjęte z ewidentnym naruszeniem art. 107 § 3 kpa oraz art. 8 kpa.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., nr [...], Wojewoda [...] wyznaczył jako organ właściwy do rozpatrzenia wyżej wymienionego wniosku Starostę [...].

Starosta [...] decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta W., położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...].

W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że w myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Dodał, że w prowadzonym postępowaniu w oparciu, m.in. o odpis zwykły z księgi wieczystej [...], prowadzonej przez VI Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla W., ustalił, że jako właściciele nieruchomości [...], w skład której wchodzi, m.in. działka nr [...], z obrębu [...], o powierzchni [...] ha, położona w W. przy ul. [...], wykazani byli: C. G., G. G., Z. L., Z. L., J. J., B. T., F. K., K. L., S. J., I. J., W. Z., K. Z., H. S., H. S., A. G., S. G., J. G., S. G., F. M., H. M., A. O., S. K., S. K., J. G., M. G., A. G., K. S. i Państwa Skarb.

Natomiast jako użytkownicy działki nr [...], z obrębu [...] wykazani są SW. J. i I. J..

D. J. i J. J. posiadali jedynie udział we współwłasności - po [...] części nieruchomości opisanej jako "[...] " Powiatu [...] o ogólnej powierzchni [...] ha.

Organ dodał, że w toku postępowania występował do wnioskodawców o uzupełnienie wniosków o zwrot nieruchomości, przez dostarczenie oryginału lub uwierzytelnionej kopii dokumentu potwierdzającego prawo własności do przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczyli, że są jedynymi osobami uprawnionymi do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Starosta [...] uznał, iż w dacie zawierania umowy sprzedaży D. J. i J. J. nie byli właścicielami nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], z obrębu [...], a jedynie jej samoistnymi współposiadaczami i do chwili wydania zaskarżonej decyzji nie udało im się uzyskać tytułu własności. W związku z powyższym nie można uwzględnić wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożonego przez wnioskodawców, albowiem nie został spełniony jeden z wymogów art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić tylko właściciel lub jego spadkobierca.

Starosta stwierdził, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. I SA 1789/99, zgodnie z którym "o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegać się może tylko jej właściciel - lub jego spadkobierca (a nie posiadacz)".

Uprawnienie do wystąpienia o zwrot dawnej działki nr [...], z obrębu [...] o powierzchni [...] ha oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...] i [...], z obrębu [...] przysługuje osobom, które były ujawnione jako współwłaściciele w księdze wieczystej [...].

Powołał również orzeczenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA Kr 1164/07, w którym Sąd ten stwierdził, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest dalszym ciągiem postępowania wywłaszczeniowego, a co istotniejsze sprawa zwrotu nieruchomości nie mieści się w granicach sprawy o wywłaszczenie. Żądanie zwrotu wszczyna postępowanie w zupełnie innej sprawne w której krąg uczestników, a przede wszystkim wnioskodawców, mających łączną legitymację materialnoprawną musi być ustalony samodzielnie. Zwrot nieruchomości nie jest bowiem restytucją wywłaszczonego prawa własności, choć dotyczy przedmiotu objętego wywłaszczeniem.

Dodał, że podziela też pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1119/08: "W postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczętym na skutek wniosku niektórych tylko uprawnionych, organ nie ma obowiązku poszukiwania z urzędu pozostałych uprawnionych. Obowiązek poszukiwania "poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy" powstaje w zupełnie innej sytuacji, przewidzianej w przepisie art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n.. Nie jest to bowiem kwestia ustalenia kręgu osób, których interesu dotyczy postępowanie w rozumieniu art. 28 kpa., lecz spełniania przez osoby ubiegające się o zwrot wymaganej ustawą przesłanki. Nie ma przecież żadnej wątpliwości, że samo odszukanie tych osób i zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu stanu sprawy nie zmieni; jeśli osoby te nie złożą stosownych oświadczeń, a więc własnym działaniem nie doprowadzą do ziszczenia się ustawowej przesłanki, organ również będzie zmuszony wydać decyzję odmowną".

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli D. i J. J. wskazując, iż zwrot nieruchomości jest dopuszczalny, skoro wcześniej już był orzeczony (mimo, że stosowna uchwała Zarządu Dzielnicy została uchylona). Ponadto podnieśli, że Skarb Państwa nabył od nich oznaczoną geodezyjnie działkę, o powierzchni [...] m2, a nie udział we współwłasności całej nieruchomości z [...], więc zbędnie żądano od nich sprecyzowania przedmiotu wywłaszczenia w ramach nieruchomości z [...]. Stwierdzili też, iż byli właścicielami działki, skoro - jako sprzedawcy - mogli przenieść tylko własność, a nie samoistne posiadanie będące stanem faktycznym.

Dodali, że brak tytułu do nieruchomości mógł najwyżej wywołać nieważność jej nabycia przez Państwo. Ponadto wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1996 r. potwierdza ich status, jako strony w postępowaniu zwrotowym.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art.136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz podniósł, że poprzednim właścicielem jest osoba, którą pozbawiono prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów (art. 4 pkt 4 ww. ustawy).

Dodał, że umowę zawartą na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) zrównano z klasycznym wywłaszczeniem, dokonywanym decyzją administracyjną (art. 216 ust.1)

Przyjmuje się, iż wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej musi złożyć choćby jeden uprawniony, a reszta musi wniosek ów poprzeć przed wydaniem decyzji. Brak jednolitego stanowiska uprawnionych wyklucza uzyskanie zwrotu, ale nie merytoryczne rozstrzygnięcie "w przedmiocie zwrotu" - bowiem brak legitymacji łącznej prowadzi do decyzji o odmowie zwrotu.

Wojewoda [...] podzielił zapatrywanie Starosty, iż brak udokumentowania legitymacji zwrotowej obliguje organ do odmowy zwrotu, a nie do umorzenia postępowania. Postępowanie w przedmiocie zwrotu zainicjował bowiem podmiot uprawniony, składając dopuszczalny wniosek, a obligatoryjną reakcją organu wobec niepełnej legitymacji jest odmowa zwrotu, a nie umorzenie postępowania, na co wskazuje judykatura administracyjna (wyroki WSA w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1119/08; z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 906/10 oraz 22października 2010r., II SA/Kr 266/10; wyrok WSA w Białymstoku z 22 stycznia 2009r., IISA/Bk 736/08). Podobnie wypowiada się doktryna prawa [T. Woś: "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot.", wyd. IV, Warszawa 2010, str. 314; E. Mzyk " Ugn. Komentarz" pod red. G. Bieńka, wyd. IV, Warszawa 2011, str. 612-613].

Stwierdził, że wnioskodawcy byli bezspornie współposiadaczami samoistnymi. Nie są oni wyłącznie legitymowani do uzyskania zwrotu nieruchomości sprzedanej na warunkach wywłaszczenia, skoro skuteczny wniosek muszą poprzeć wszyscy uprawnieni rzeczowo - każdy poprzedni współwłaściciel (spadkobierca). Przy czym nie wykazali oni legitymacji do uzyskania zwrotu przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działki geodezyjne [...] w obrębie [...].

Tymczasem jak współwłaścicieli potraktował ich Skarb Państwa - opierając się na przedłożonym przez nich zaświadczeniu i przy braku sprzeciwu innych osób, potencjalnie uprawnionych. Aktualnie nie sposób uznać odwołujących za poprzednich właścicieli w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zwrot nieruchomości nie może nastąpić na rzecz samoistnego posiadacza, czy do rąk wyłącznie niektórych współwłaścicieli.

Dodał, że mimo odmiennego uzasadnienia, zaskarżona decyzja Starosty odpowiada prawu. Status odwołujących się nie spełnia ustawowego wymogu legitymacji zwrotowej, obligując organ do wydania decyzji odmownej osobie, która nie była jedynym właścicielem działki, a tym bardziej w braku udokumentowania, iż w ogóle nim była.

Organ podniósł, iż stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95 Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował postępowanie dowodowe, nie przesądził zaś legitymacji zwrotowej wnioskodawców, a rozpoznanie skargi dowodzi, iż Sąd uznał legitymację formalną do zaskarżenia decyzji, co nie wiąże w osobnej kwestii materialnoprawnej - legitymacji do uzyskania zwrotu nieruchomości. Sąd kwestii tej nawet nie rozważał.

Następnie organ stwierdził, że w materiale dowodowym znajduje się dobrowolna umowa sprzedaży z dnia 25 kwietnia 1956 r., mocą której I. J. kupiła od J. G. [...] m2. Sformułowanie i układ jej treści wskazują że umowa była nieformalna. (§ 5). Tymczasem według art. 46 zd. 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ze zm.) odpowiadający dzisiaj obowiązującemu art. 158 kc, umowa o przeniesienie własności nieruchomości winna być pod nieważnością zawarta w formie aktu notarialnego". Wskutek umowy poprzedniczka prawna wnioskodawców została samoistnym posiadaczem, choć później oboje małżonków J. wpisano do [...] - obok 27 innych podmiotów.

Także treść aktu notarialnego z 1972 r. wyraźnie wskazuje, iż poprzednicy prawni wnioskodawców byli współuprawnieni do całej nieruchomości, opisanej w [...]. Umowa darowizny dotyczy udziałów we współwłasności, nie zaś sprecyzowanej terytorialnie działki (§2). W § 7 umowy wniesiono o wpisanie do [...] obu obdarowanych "co do udziału [...] części nieruchomości, wskutek nabycia tych części..." od rodziców. Nie ma więc mowy o wyłącznej własności działki, tym bardziej zaś działki o powierzchni [...] m2.

Dodał, że o tym, iż odwołującym nie przysługuje prawo własności do przedmiotowej działki, nie przeczy treść umowy sprzedaży z dnia 24 marca 1973 r., a samo zawarcie przez D. J. i J. J. umowy sprzedaży nie dowodzi ich własności, odnoszącej się tylko do działki nr [...] w obrębie [...]. Nawet gdyby Skarb Państwa nie nabył własności kupionej działki, nie przywróci to własności zbywcom, jeśli - zawierając umowę - nie byli jej właścicielami. Wnioskodawcy nie nabyli prawa od rodziców, bo zawarli z osobami nieuprawnionymi rzeczowo, choć wpisanymi do księgi wieczystej, darowiznę tj. umowę bezpłatną. Stwierdzić jednak należy, iż nawet nieskuteczność przewłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, nie uczyni odwołujących się właścicielami, skoro nie byli nimi, zawierając umowę sprzedaży.

Organ podniósł również, że Skarb Państwa został właścicielem tej nieruchomości, choć zawarł umowę sprzedaży tylko z samoistnymi posiadaczami, których mylnie wziął za współwłaścicieli. I choć Państwo zawarło umowę z niewłaścicielami działki o pow. [...] m2 , to nabycie skutecznie chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Wojewoda dodał, że Naczelny Sąd Administracyjny, wydając dnia 14 października 2010 r. wyrok w sprawie o sygn. akt I OSK 1741/09 zauważył, iż definicję "poprzedniego właściciela" (art. 4 pkt 4 ugn) oparto na materialnym kryterium przysługiwania odjętego prawa, a nie na formalnym kryterium adresata aktu wywłaszczeniowego, niekiedy mylnie wytypowanego. Kryterium "poprzedniego właściciela" jest zatem nie tylko ustawowym, ale i celowościowym wymaganiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tylko własność, nie zaś samoistne posiadanie, powiązano w art. 21 Konstytucji RP z zasadami ochronnymi wywłaszczenia i wynikającą z nich gwarancją zwrotu.

Bezsprzecznie zatem skarżący - skoro nie byli właścicielami sprzedanej Państwu działki - to również nie są "poprzednimi właścicielami, o których mówi art. 136 ust.3 ugn.

Nie podzielając rozumowania Starosty [...] (współwłasność, a nie tylko samoistne posiadanie), organ drugiej instancji uznał, że konkluzja w postaci odmowy zwrotu jest prawidłowa, zaś decyzja Starosty odpowiada prawu oraz doktrynie i judykaturze.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. J. i D. J. - wnosząc o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...],

- uznanie, że posiadają oni legitymację do ubiegania się o zwrot nieruchomości o powierzchni [...] m2 sprzedanej Skarbowi Państwa w dniu [...] marca 1973 r.,

- stwierdzenie, iż wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi wskazali, że w 1995 r. została wydana decyzja przez Wojewodę [...] o odmowie zwrotu z uwagi na brak przesłanki "zbędności". Decyzja ta została uchylona przez NSA wyrokiem z dnia 30 grudnia 1996 r.

W ciągu długiego postępowania administracyjnego żaden organ nie kwestionował ich legitymacji do żądania zwrotu nieruchomości.

Dodali, że organy nie wykonały zaleceń zawartych w wyroku NSA z dnia 30 grudnia 1996 r.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że skarżący wpisani są jako współwłaściciele, każdy co do [...] części, w miejsce ich dotychczasowych współwłaścicieli S. i I. J. Tymczasem Wojewoda nie dał wiary wpisom w księdze wieczystej, ani poprzedzającym je aktom notarialnym i nie wskazał przyczyn niezastosowania zasady rękojmi wiary ksiąg wieczystych. Uznanie zaś, że rodzice byli nieuprawnieni do obdarowania wnioskodawców współwłasnością części nieruchomości Wojewoda oparł na przedstawionej przez skarżących nieformalnej umowie kupna - sprzedaży nieruchomości o powierzchni [...] m zawartej w dniu [...] kwietnia 1956 r., (w tym samym dniu, co akt notarialny nabycia udziału we współwłasności). W paragrafie 1 tej umowy określone jest jej położenie, wielkość oraz znajduje się stwierdzenie, że graniczy ona z działką sprzedaną małżonkom J. od strony wschodniej. Zebrane więc w sprawie dowody wskazują, że nieruchomość, objęta postępowaniem zwrotowym, składała się z dwóch działek, z których jedna nabyta była w formie aktu notarialnego, druga zaś umową nieformalną. Zatem Wojewoda dokonał błędnej analizy stanu faktycznego.

Skarżący wskazali, że Skarb Państwa nabył od nich własność konkretnej działki o oznaczonym numerze geodezyjnym i określonej powierzchni - [...] m2, a nie udział we współwłasności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i jednocześnie stwierdził, że w skardze nie wskazano na żadne nowe okoliczności sprawy, mogące mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W niniejszej sprawie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2010 r., odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ujawnioną w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w W.

Orzeczenia te zostały wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu poprzednich decyzji - rozpoznających wniosek skarżących o zwrot przedmiotowej nieruchomości - przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95.

W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może w szczególności dotyczyć stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz subsumcji prawa. Ocena ta musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania, stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że uprzednio wskazany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wiąże w sprawie organy administracji nie tylko odnośnie oceny prawnej, ale również ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy – chyba, że zostanie ustalony w oparciu o nowe dowody nowy odmienny stan faktyczny.

W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca, zarówno Starosta [...], jak też Wojewoda [...] w swoich orzeczeniach nie zastosowali się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonych w wyroku z dnia 30 grudnia 1996 r. w sprawie sygn. akt IV SA 852/95 -dotyczących dalszego prowadzenia postępowania.

Sąd ten w sposób bezsporny i precyzyjny stwierdził, że D. J. i J. zbyli Skarbowi Państwa - w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) - zabudowaną działkę gruntu o pow. [...] m ², położoną w W., przy ul. [...], ujawnioną w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w W., oznaczoną nr rej. [...]. Działka ta położona jest na terenie, który na mocy decyzji z dnia [...] listopada 1971 r., nr [...] o lokalizacji inwestycji wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej W., Nr [...], przeznaczony został pod budowę osiedla mieszkaniowego W. w W., w granicach oznaczonych na szkicu sytuacyjnym Nr [...] stanowiącym załącznik do tej decyzji – przy czym Sąd podniósł, że dokumentów tych brak jest w aktach sprawy.

Zatem okoliczność dotycząca przedmiotu umowy oraz sytuacji prawnej skarżących, została już przesądzona we wskazanym orzeczeniu - przez co zupełnie niezrozumiałe są wywody zawarte w decyzji Wojewody [...] kwestionujące te ustalenia. Rozważania prowadzone przez organy w tej materii - jako podważające ustalenia dokonane w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny - są niedopuszczalne.

Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, iż stanowisko Wojewody [...] w tej kwestii jest błędne. W przypadku bowiem uznania, że skarżący nie byli współwłaścicielami nieruchomości, a jedynie jej samoistnymi posiadaczami, to konsekwentnie stwierdzić również należy, iż Skarb Państwa w ogóle nie nabył prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a co z tego także wynika - postępowanie w mniejszej sprawie byłoby bezprzedmiotowe, bowiem nieruchomość nie byłaby nigdy wywłaszczona.

W ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż organy zobowiązane były ustalić, czy sporny teren w ogóle znajduje się w granicach gruntów objętych załącznikiem graficznym do decyzji lokalizacyjnej z dnia [...] listopada 1971 r. (przy czym w materiale dowodowym nie znajdowała się ani decyzja lokalizacyjna, ani załącznik do niej oznaczony nr [...] w postaci mapy, przy jednoczesnym istnieniu w aktach sprawy dowodów podważających, iż przedmiotowy teren został objęty tą decyzją).

Następnie organy rozpoznające ponownie sprawę winny zbadać zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

W tym miejscu Sąd orzekający w niniejszej sprawie zauważa, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 1995 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że działka nr [...] o pow. [...] m ² znajduje się w granicach ulicy [...], zaś działka nr [...] o pow. [...] m ², przez którą przebiega sieć cieplna wykonana w 1992 r., wchodzi w skład dotychczas niezagospodarowanego terenu, w odniesieniu do którego zatwierdzony został plan realizacyjny decyzją nr [...], z dnia [...] kwietnia 1993 r. – przewidujący budowę dwóch budynków wielomieszkaniowych.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował także wizję lokalną przeprowadzoną w niniejszej sprawie, która naruszyła art. 79 kpa.

Do powyższych okoliczności organy w ogóle się nie odniosły, nie dokonały także żadnych ustaleń wynikających z ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Nie zbadały, czy przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie objętym decyzją lokalizacyjną z dnia [...] listopada 1971 r., nr [...] 1971 r., nie ustaliły też sposobu i daty jej zagospodarowania. Starosta i Wojewoda skupili się natomiast - wbrew zapadłemu wyrokowi - na okolicznościach potwierdzonych i uznanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - i pomimo niezmienionego stanu faktycznego sprawy, przedwcześnie odmówili zwrotu nieruchomości.

Taki sposób postępowania naruszył przede wszystkim normę art. 153 ppsa, ale także art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa - określające zasady prowadzenia postępowania dowodowego przez organy administracji.

Ustalenie wyżej wskazanych przez Sąd okoliczności pozwoli na określenie w sposób prawidłowy, czy wystąpiły przesłanki uprawniające do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - zgodnie z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), a następnie prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia - zgodnie z art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152. oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.