Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2793/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 i 2, art. 174, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Mazur (spr.) Sędzia del NSA Roman Ciąglewicz Protokolant st. asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.S., J.S. i I.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 574/12 w sprawie ze skargi S.S., J.S. i I.Ł. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 574/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I.Ł., S.S. i J.S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] kwietnia 2012 roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. Starosta Brzeziński na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej "k.p.a.") odmówił uchylenia ostatecznej własnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. o zwrocie nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. Z., dla której urządzona była księga wieczysta numer [...] na rzecz J.S., S.S. oraz I.Ł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że dnia 10 kwietnia 2007 r. do Wydziału Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Łodzi wpłynął wniosek S.S., J.S. i I.Ł. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. Z. Postępowanie w sprawie wszczął Prezydent Miasta Łodzi, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, ale z uwagi na zaistnienie przesłanek skutkujących wyłączeniem Prezydenta Miasta Łodzi, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej (art. 24 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.a.), Wojewoda Łódzki postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007r. wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę Brzezińskiego wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. W toku postępowania ustalono, że nieruchomość, której dotyczy wniosek, została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 21 lutego 1990r., sporządzonej w formie aktu notarialnego. Dla przedmiotowej nieruchomości urządzona była księga wieczysta numer [...]. Jej właścicielami byli, na prawach wspólności ustawowej, J. i T. małżonkowie S. Sąd Rejonowy dla Łodzi - Widzewa w Łodzi postanowieniem z dnia 22 października 2003r., sygn. akt I Ns 990/03 stwierdził, że spadek po T.H. S. na podstawie ustawy nabyli mąż – J.S. oraz dzieci – S.J. S. i I.S.Ł., po 1/3 części każde z nich. Przestawiając stan faktyczny, organ wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008r.) Starosta Brzeziński, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o zwrocie na rzecz J.S. w 4/6 cz. (1 091 308 zł), S.S. w 1/6 cz. (272 827 zł) oraz I.Ł. w 1/6 cz. (272 827 zł), nieruchomości, położonej w Łodzi przy ul. Z., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr A o pow. 16971 m² (KW Nr [...]) oraz o zwrocie na rzecz Gminy Miasto Łódź kwoty 1 636 962 zł, stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania, wypłaconego na podstawie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 21 lutego 1990r., powiększonego o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu, w częściach odpowiadających posiadanym przez ww. udziałom, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna. Od decyzji wydanej w pierwszej instancji strony nie wniosły odwołania, więc stała się ona ostateczna z dniem [...] maja 2008 r.

Następnie postanowieniem z dnia [...] października 2008r. Starosta Brzeziński, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 149 § 1 k.p.a., wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r., z uwagi na fakt, iż zdaniem organu I instancji, wyszły na jaw nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał decyzję, bowiem do Starostwa Powiatowego w Brzezinach wpłynęło pismo rzeczoznawcy majątkowego J.J. oraz aneks do operatu szacunkowego, w którym stwierdza zaistnienie oczywistej omyłki w obliczeniu kwoty zwaloryzowanego odszkodowania. W przeliczaniu proporcjonalnego rocznego wzrostu cen omyłkowo nie powiększył on otrzymanej wartości o podstawę względem roku poprzedniego dla wskaźnika z roku 1990-tego. W wyniku takiej pomyłki wskaźnik proporcjonalny uległ zaniżeniu. W związku z tym, że wzrósł całkowity współczynnik, zmianie uległa również kwota zwaloryzowanego odszkodowania.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010r. organ I instancji orzekł o:

1. odmowie uchylenia decyzji Starosty Brzezińskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. (sprostowanej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008r.) w części dotyczącej pkt 1, orzekającej o zwrocie nieruchomości, położonej w Łodzi przy ul. Z., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr A o pow. 16971 m² (KW Nr [...]), prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi na rzecz J.S. w 4/6 cz., S.S. w 1/6 cz. oraz I.Ł. w 1/6 cz.,

2. uchyleniu decyzji Starosty Brzezińskiego z dnia [...] kwietnia 2008r. (sprostowanej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008r.), w części dotyczącej pkt 2, orzekającej o zwrocie na rzecz Gminy Miasto Łódź kwoty 1 636 962 zł, stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego na podstawie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 21 lutego 1990r., powiększonego o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu oraz o

3. zwrocie na rzecz Gminy Miasto Łódź kwoty 280 000 zł, stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania pomniejszonego o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu, w częściach odpowiadających posiadanym przez ww. udziałom, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna.

Powyższe odszkodowanie zostało wyliczone na podstawie operatu szacunkowego z dnia 17 września 2009 r. sporządzonego przez rzeczoznawców majątkowych J.J. i A.C.

Od ww. decyzji odwołanie złożył Prezydent Miasta Łodzi, podnosząc, iż sporządzenie przez rzeczoznawcę majątkowego, po prawomocnym zakończeniu postępowania administracyjnego, aneksu do operatu szacunkowego, który stanowił podstawę do określenia wysokości odszkodowania, nie stanowi uzasadnionej podstawy do wznowienia tego postępowania. Aneks taki można ewentualnie potraktować jako nowy dowód w sprawie, ale nie jako dowód istniejący w dniu wydania decyzji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010r. Wojewoda Łódzki uchylił ww. rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zwrócił przede wszystkim uwagę, iż:

- za nowe okoliczności i dowody nie można uznać wydanych w późniejszym czasie opinii biegłych lub aneksów do tych opinii, zatem dostarczenie przez rzeczoznawcę majątkowego J.J. aneksu z dnia 4 sierpnia 2008 r. do operatu szacunkowego z dnia 10 marca 2008 r., nie można potraktować za nowy dowód w sprawie, istniejący w dniu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r., lecz nieznany organowi,

- w rozpatrywanej sprawie Starosta Brzeziński wydał decyzję w podstawie której zastosował pkt 1 i 2 art. 151 § 1 k.p.a., pomimo, iż k.p.a. daje możliwość zastosowania tylko jednego z nich, co oznacza, iż organ I instancji uznając zasadność rozstrzygnięcia cz. decyzji z dnia [...] kwietnia 2008r., a dotyczącej zwrotu nieruchomości, nie miał powodów orzekania o odmowie jej uchylenia,

- z aktualnego wypisu z rejestru gruntów wynika, iż właścicielem dz. nr A jest spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (KW Nr [...]), a w przypadku zmiany właściciela nieruchomości, organ administracji publicznej wznawiający postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, winien je prowadzić również z uwzględnieniem nowych stron.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starosta Brzeziński, pismem z dnia 24 maja 2011r., zawiadomił dodatkowo o wznowieniu postępowania w przedmiotowej sprawie spółkę [...] z o.o. z siedzibą w Warszawie, która nabyła ww. nieruchomość po dokonaniu jej zwrotu, a decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., Starosta Brzeziński orzekł o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Starosty Brzezińskiego z dnia [...] kwietnia 2008r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż dowody odnośnie wysokości zwaloryzowanego odszkodowania nie istniały w dacie wydania decyzji. Z przesłanych dokumentów wynikało, że biegły błędnie zwaloryzował przyznane poprzednim właścicielom nieruchomości odszkodowanie. W postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości opinia o wartości nieruchomości sporządzona w formie operatu szacunkowego była jedynym dowodem dotyczącym wysokości kwoty zwaloryzowanego odszkodowania, a wiarygodność tego dowodu nie była kwestionowana przez strony. Strony także nie zgłaszały wniosków dowodowych ani dowodów odnośnie do zwaloryzowania kwoty odszkodowania. Organ uznał moc dowodową opinii biegłego i oparł się na niej, dokonując rozliczenia pomiędzy wnioskodawcami i Gminą Miasto Łódź z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie przeprowadzając na tę okoliczność innych dowodów. Tak więc, w chwili wydawania decyzji o zwrocie nieruchomości, nie istniały realnie inne dowody, które nie były znane organowi wydającemu decyzję, a których ujawnienie mogłoby spowodować odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uznał, że w przedmiotowym postępowaniu nie zaistniała podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Starosta Brzeziński, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, po przeprowadzeniu ponownie postępowania, biorąc pod uwagę wskazania organu odwoławczego, ustalił, że w postępowaniu nie zaistniała żadna z wad kwalifikowanych stanowiących podstawę wznowienia postępowania z urzędu, w tym wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli, działając poprzez swojego pełnomocnika, S.S., J.S. oraz I.Ł., zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, poprzez umorzenie postępowania w części dotyczącej punktu 1 sentencji decyzji Starosty Brzezińskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r., gdyż postępowanie w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe; uchylenie ostatecznej decyzji Starosty Brzezińskiego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...] kwietnia 2008 r. w części orzekającej o zwrocie na rzecz Gminy Miasta Łodzi kwoty 1.636.962 zł, stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania, powiększonego o kwotę równą różnicy wartości na dzień zwrotu; orzeczenie o obowiązku zwrotu na rzecz Gminy Miasto Łódź kwoty 280.000 zł, stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania pomniejszonego o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Wojewoda Łódzki na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że złożenie przez rzeczoznawcę majątkowego J.J. aneksu z dnia 4 sierpnia 2008 r. do operatu szacunkowego z dnia 10 marca 2008 r., nie można uznać za nowy dowód w sprawie, istniejący w dniu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r., lecz nie znany organowi. Ustosunkowując się do zarzutu strony co do naruszenia art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., organ podniósł, że uchylenie dotychczasowej decyzji i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy może nastąpić jedynie w przypadku stwierdzenia istnienia podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ wyjaśnił, że sporządzenie aneksu do operatu szacunkowego nie mogło zostać potraktowane jako wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję, gdyż decyzja wydana została na tle stanu faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Dalej organ odniósł się do zarzutu 105 § 1 k.p.a. stwierdzając, że organ I instancji uznając zasadność rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu nieruchomości, położonej w Łodzi przy ul. Z., oznaczonej w ewid. gruntów jako dz. nr A, nie miał powodów orzekania o odmowie jej uchylenia. Co do zarzutu naruszenia art. 28 k.p.a. stwierdził natomiast, że w przypadku zmiany właściciela nieruchomości, organ administracji publicznej wznawiający postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, winien je prowadzić również z uwzględnieniem nowych stron. Nadto organ wyjaśnił, że po wydaniu postanowienia wznawiającego przedmiotowe postępowanie organ I instancji zbadał, czy została spełniona przesłanka, na podstawie której wznowiono postępowanie. Przy wznowieniu postępowania w okolicznościach wskazanych w art. 145 § 1 pkt 5 nie jest istotne, czy ujawnione nowe okoliczności nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotne w wyniku zaniedbań, np. niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy z innych powodów. Brak stosownych wyliczeń w operacie szacunkowym, które mają wpływ na zmianę wartości zwaloryzowanego odszkodowania w przypadku zwrotu nieruchomości, nie może jednak zostać uznany za oczywista omyłkę. Wojewoda zwrócił uwagę, że organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania w pierwszym etapie nie analizuje przyczyn wznowienia, gdyż jego kompetencje w tej fazie proceduralnej sprowadzają się jedynie do ustalenia, czy wnioskodawca wskazał przynajmniej jedną z ustawowych przyczyn uruchomienia nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych. Powinność zbadania przyczyn wznowienia aktualizuje się dopiero w drugim etapie postępowania, a więc po wydaniu postanowienia wznawiającego postępowanie, które stanowi podstawę do przeprowadzania postępowania zarówno co do przyczyn wznowienia, jak i co do rozstrzygnięcia sprawy. Na etapie wstępnym postępowania organ nie badał prawdziwości przyczyny wznowienia, czyli nie wyjaśniał jej istnienia, a tylko dokonał oceny prawnej, czy we wskazanych konkretnych okolicznościach stanowiła ona przyczynę ustawową, gdyż w tej fazie postępowania organ nie przystępuje jeszcze do wyjaśniania i rozstrzygania sprawy materialnej. Sformułowanie użyte w uzasadnieniu decyzji Starosty Brzezińskiego z dnia [...] grudnia 2011r., że w rzeczywistości organ wznawiając postępowanie nie wznowił go na podstawie wyjaśnień rzeczoznawcy majątkowego wraz z załączonym do nich aneksem do operatu szacunkowego z dnia 4 sierpnia 2008 r., organ II instancji uznał za nietrafne, choć nie mające wpływu na wynik sprawy, bowiem jak wynika z załączonego postanowienia z dnia [...] października 2008 r., organ I instancji wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jednak dodatkowo wziął pod uwagę późniejsze ustalenia, tj. uzyskanie przez Urząd Statystyczny w Łodzi odmiennego od wyliczeń biegłego podanych w aneksie wyniku waloryzacji kwoty wypłaconego odszkodowania. Na marginesie wskazał, że choć sentencja zaskarżonej decyzji dotyczy tylko odmowy uchylenia decyzji o zwrocie nieruchomości, to z jej uzasadnienia jednoznacznie wynika, że organ I instancji odmawia uchylenia całej decyzji z dnia [...] kwietnia 2008r. Zdaniem organu II instancji rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, zarówno z punktu widzenia zgodności z prawem, jak i pod względem celowości.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli, działając poprzez swojego pełnomocnika, S.S., J.S. i I.Ł. Skarżący powielili zarzuty wskazane w odwołaniu i jednocześnie zarzucili naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, powielając argumentację wywiedzioną w treści zaskarżonej decyzji i podtrzymując stanowisko w niej wyrażone.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik skarżących poparł skargę i oświadczył, iż przedmiotowa nieruchomość, która została zwrócona skarżącym, została przez nich sprzedana Spółce [...] za kwotę niewiele wyższą niż kwota, którą strony uregulowały z tytułu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 lipca 2012r. stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji zaznaczył, że niniejszej sprawie sądowej kontroli podlegały jedynie rozstrzygnięcia organów administracji wydane w trybie nadzwyczajnym. Sąd był więc uprawniony do badania legalności wydanych rozstrzygnięć pod kątem zaistnienia przesłanek uchylenia decyzji ostatecznej rozstrzygającej o zwrocie skarżącym nieruchomości oraz o zwrocie na rzecz Gminy Miasta Łódź odszkodowania decyzji Starosty Brzezińskiego z [...] kwietnia 2008 r. Kwestią sporną w sprawie jest to, czy aneks do operatu szacunkowego złożony przez jego autora z uwagi na oczywistą omyłkę w obliczeniu kwoty zwaloryzowanego odszkodowania, po uostatecznieniu się decyzji Starosty z dnia [...] kwietnia 2008r., a zmieniający kwotę odszkodowania należnego Gminie, może stanowić podstawę wzruszenia decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a tym samym, czy jest on nowym dowodem w sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania muszą być interpretowane restrykcyjnie. Sąd przytaczając treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wyjaśnił, że postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją wznawia się wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki:

a) ujawnione zostaną okoliczności faktyczne lub dowody, mające charakter "nowych", jak i "istotnych" dla sprawy. Przez pojęcie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Należy zgodzić się z poglądem, że błędna ocena stanu faktycznego pod względem prawnym nie stanowi podstawy wznowienia postępowania, ale błędne ustalenie stanu faktycznego tę podstawę stanowi. Ujawnienie nowych dowodów może prowadzić nie tylko do ustalenia nowych okoliczności, ale do zmiany oceny stanu faktycznego sprawy. "Nowe okoliczności faktyczne" mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, mające więc w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych;

b) drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych" lub "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej;

c) trzecią przesłanką jest sytuacja, w której "nowe okoliczności faktyczne" lub "nowe dowody" nie były znane organowi, który wydał decyzję.

Wszystkie te trzy przesłanki muszą zaistnieć łącznie, w przeciwnym razie wznowienie postępowania będzie niedopuszczalne. Sąd I instancji zaznaczył, że operat szacunkowy jest dowodem sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego, którego prawidłowość podlega ocenie przez organ administracyjny w toku postępowania administracyjnego. Operat szacunkowy, tak jak i inne dowody, podlega ocenie w szczególności w zakresie wyboru właściwej metody szacowania, właściwego podejścia (uzasadnienia wyboru podejścia), doboru nieruchomości do porównania, poprawności obliczeń matematycznych, logiczności wywodów. Sąd podkreślił, że organ administracji przy ocenie opinii nie może wkraczać w jej merytoryczną zasadność, gdyż nie posiada wiadomości specjalnych. Nadto, organ wydaje swe rozstrzygnięcie w oparciu o stan faktyczny ustalony na dzień wydania decyzji oraz w oparciu o dokumenty zgromadzone do tego czasu, w tym sporządzony w sprawie operat szacunkowy. Sąd zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie żadna ze stron nie zakwestionowała prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego ani samej decyzji, w związku z czym decyzja ustalająca wysokość odszkodowania stała się ostateczna. Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że aneks, który został złożony przez autora operatu szacunkowego w dniu 4 sierpnia 2008r., a który stanowił podstawę wydania przez organ postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2008r., określał odszkodowanie należne od skarżących na rzecz Gminy na kwotę 1 936 154 zł, a więc na kwotę wyższą o 326 192 zł w stosunku do kwoty określonej pierwotnie. Co więcej, pełnomocnik skarżących na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 9 lipca 2009 r. oświadczył do protokołu, że strona nie zgadza się z wyższą kwotą zwaloryzowanego odszkodowania wskazaną w aneksie do operatu szacunkowego. Dopiero sporządzenie kolejnego operatu szacunkowego w toku postępowania wznowieniowego, do czego zresztą brak było podstaw prawnych, spowodowało ustalenie wysokości odszkodowania na rzecz Gminy w niższej - niż pierwotnie ustalona - kwocie. Sąd dodał, że przedmiotowa nieruchomość została sprzedana na rzecz [...] Sp. z o.o. z/s w Warszawie za kwotę niewiele wyższą niż kwota, którą strony uregulowały z tytułu wydanej decyzji, co oświadczył pełnomocnik skarżących na rozprawie sądowej w dniu 11 lipca 2012 r. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji nie podzielił stanowiska strony skarżącej, jakoby nawet błędnie sporządzony operat szacunkowy, skorygowany następnie aneksem, stanowił nową okoliczność faktyczną w tej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, według którego za nowe okoliczności i dowody nie można uznać wydanych w późniejszym czasie opinii biegłych lub aneksów do tych opinii. Sporządzenie nowego operatu szacunkowego, ustalającego wartość nieruchomości już po ostatecznym rozstrzygnięciu kwestii wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość, nie stanowi nowego dowodu w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (por. np. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1788/99; wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 457/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 359/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 stycznia 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 1357/07 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji wyjaśnił, że przy ocenie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. najistotniejszym warunkiem jest istnienie okoliczności lub dowodów w dacie podejmowania decyzji ostatecznej. Jeśli powstały one po dacie wydania decyzji ostatecznej nie będą mogły stanowić podstawy wznowienia postępowania, lecz tylko podstawę do wszczęcia postępowania w nowej sprawie. Okoliczności faktyczne i dowody, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej, jednakże nie mogą być znane organowi, który wydał decyzję. Podstawą wznowienia postępowania nie mogą być więc okoliczności faktyczne i dowody, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznej. W rozpoznawanej sprawie aneks, a właściwie nowy operat, na który powołuje się strona skarżąca, powstał po wydaniu decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, dlatego też za słuszne należy uznać stanowisko organu, według którego aneks do operatu szacunkowego (operat) nie wypełnia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Sąd I instancji zaznaczył, że warunkiem sine qua non uchylenia decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. jest przede wszystkim zaistnienie przesłanek z art. 145 § 1 k.p.a., a dopiero potem wynik postępowania co do istoty sprawy. Nawet prawidłowe ustalenia co do istoty sprawy nie mogą decydować o uchyleniu decyzji, jeśli nie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 k.p.a. Skoro zatem operat sporządzony po wydaniu decyzji ostatecznej nie mógł stanowić nowego dowodu, czy nowej okoliczności w sprawie, to tym samym nie mógł stanowić skutecznej podstawy uwzględnienia żądania, w związku z czym zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji należy uznać za prawidłowe. Sąd I instancji podzielił ponadto stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do niezasadności pozostałych zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, które zostały powielone w skardze. Sąd I instancji za niesłuszny uznał zarzut strony skarżącej naruszenia przepisu art. 28 k.p.a., poprzez przyznanie statusu strony [...] Sp. z o.o. Spółka ta, na mocy umowy sprzedaży z dnia 18 czerwca 2008r., stała się właścicielem działki nr A, w związku z czym trudno odmówić jej interesu prawnego i udziału w postępowaniu wznowieniowym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o zwrocie tej nieruchomości. Z powyższych względów, Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 271, dalej jako "p.p.s.a.").

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli, S.S., J.S. oraz I.Ł. reprezentowani przez radcę prawnego. Wyrok zaskarżono w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie oraz nieuwzględnienie, iż okoliczność błędnego ustalenia wartości zwaloryzowanego odszkodowania wyszła na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji, istniała w dacie wydania decyzji i nie była znana organowi;

- art. 151 p.p.s.a., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie;

- art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez pominięcie zarzutów skargi, odnoszących się do nieuwzględnienia, iż w toku postępowania wznowieniowego organ I instancji z urzędu ustalił istnienie dodatkowych okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., że rzeczoznawcza majątkowy J.J., błędnie ustalił kwotę odszkodowania, którą należało zwaloryzować przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zgodnie z art. 277 w zw. z art. 140 ust 2 u.g.n., tj. wskaźników, które istniały w dniu wydania decyzji, a które wyszły na jaw po wydaniu decyzji i nie były znane organowi w dacie wydania pierwotnej decyzji;

- nieuzasadnione (ograniczenie rozpoznania skargi, tj. zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jedynie aneksu do opinii biegłego, stanowiącego załącznik do pisma rzeczoznawcy majątkowego J.J., złożonego w dniu 18 sierpnia 2008 roku, gdy tymczasem ujawnioną okolicznością uzasadniająca wznowienie postępowania jest pominięcie przez organy administracji przepisów art. 277 w zw. z art. 140 ust 2 u.g.n., których zastosowanie jest niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o przyjęcie skargi do rozpoznania; uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji organów podatkowych w trybie art. 186 p.p.s.a.; zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania za obie instancje, w tym także kosztów zastępstwa, według końcowego zestawienia, a w razie jego braku według norm przepisanych. Ewentualnie, wniesiono o przyjęcie skargi do rozpoznania; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji w trybie art. 185 § 1 p.p.s.a.; zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania w postępowaniu kasacyjnym, w tym także kosztów zastępstwa, według końcowego zestawienia, a w razie jego braku według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację zawartą w powyższych zarzutach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, którego przesłanki określone zostały w § 2 tego przepisu. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza konieczność wskazania w niej jej podstaw. Prawidłowe sformułowanie podstawy kasacyjnej polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - uchybił Sąd I instancji i uzasadnieniu zarzutu ich naruszenia.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie oparta została na jednej z podstaw wymienionych w art. 174 p.p.s.a., a mianowicie naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto zaznaczyć należy, że w orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się, że art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: 1) nowe okoliczności i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej; 2) nowe okoliczności i nowe dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Przyjmuje się jednocześnie, że nie ma znaczenia, czy ujawnione okoliczności lub dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotnie w wyniku zaniedbań, czy z innych powodów. Warunkiem wznowienia postępowania jest w tym przypadku jedynie to, aby nowa okoliczność czy dowód miały istotne znaczenie dla sprawy i istniały w dniu wydania decyzji, przy czym nie były znane organowi, który wydal decyzję (por. Kodeks postępowania administracyjnego, pod red. M. Wierzbowskiego, A. Wiktorowskiej, C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 824-826).

Istotą, która determinuje rozstrzygnięcie niniejszej sprawy jest kwestia, czy w sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ustalenia stanu faktycznego w sprawie nie nasuwają żadnych wątpliwości, aneks do operatu szacunkowego został złożony przez jego autora w dniu 4 sierpnia 2008 r., a więc po wydaniu decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2008 r. Z uwagi na powyższe prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że za nowe okoliczności i dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie można uznać wydanych w późniejszym terminie opinii, operatów lub aneksów do nich. Kwestia ta nie budzi wątpliwości w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki: z dnia 20 lipca 2006 r. sygn. akt II OSK 1009/05, z dnia 9 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1788/99, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dlatego też, skoro aneks do operatu sporządzony po wydaniu decyzji ostatecznej (nawet prawidłowy) nie może stanowić nowego dowodu lub okoliczności faktycznej w sprawie, nie może też stanowić skutecznej podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Pozostałe kwestie są bez znaczenia wobec braku skutecznej możliwości wznowienia postępowania w przedmiotowym postępowaniu nadzwyczajnym.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.