Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 376/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 285 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 195a ust. 2, art. 199 ust. 5, art. 200 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 25 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 394/19 w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia od R. A. na rzecz Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego w Szczecinie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 394/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi R. A., uchylił decyzję Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Wnioskiem z dnia 17 października 2018 r. R. A. zwrócił się o przyznanie stypendium doktoranckiego dla doktorantów I roku studiów w Uniwersytecie Szczecińskim w roku akademickim 2018/2019.

Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] odmówił przyznania doktorantowi Wydziału [...] R. A., stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2018/2019.

W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że na podstawie zarządzenia nr 102/2018 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie określenia minimalnej liczby stypendiów doktoranckich na rok akademicki 2018/2019, określono minimalną liczbę stypendiów doktoranckich na poszczególnych wydziałach US dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy rozpoczynają kształcenie na studiach doktoranckich w roku akademickim 2018/2019 oraz dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli kształcenie na studiach doktoranckich w roku akademickim 2017/2018. Warunkiem koniecznym do otrzymania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2018/2019 jest spełnienie przez doktoranta kryterium uzyskania oceny bardzo dobrej (5,0) z postępowania rekrutacyjnego oraz otrzymanie pozytywnej opinii Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału.

Organ stwierdził, że wniosek R. A. o przyznanie stypendium doktoranckiego został sprawdzony pod względem merytorycznym i formalnym przez Doktorancką Komisję Stypendialną Wydziału, jednakże otrzymał opinię negatywną Doktoranckiej Komisji ze względu na niespełnienie warunku uzyskania bardzo dobrego wyniku w postępowaniu rekrutacyjnym.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył R. A.

Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2019 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że 10 stycznia 2019 r. odbyło się posiedzenie Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału [...] Uniwersytetu Szczecińskiego. Przedmiotem posiedzenia była analiza i zaopiniowanie wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, złożonych przez doktorantów poszczególnych lat studiów doktoranckich, na rok akademicki 2018/2019. Uwzględniono wyniki z postępowania rekrutacyjnego osób rozpoczynających kształcenie na stacjonarnych studiach doktoranckich w roku akademickim 2018/2019. Za osiągnięcia naukowe i dydaktyczne, uzyskane w roku akademickim 2017/2018, Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału przyznała określoną liczbę punktów w myśl zasady, że zadaniem Komisji jest dokonać formalnej i merytorycznej oceny wniosków, przedstawić uzasadnioną propozycję przyznania albo odmowy przyznania stypendium doktoranckiego, a następnie przyznać doktorantom za poszczególne osiągnięcia określone punkty.

Przyznanie punktów nastąpiło zgodnie z wytycznymi, zawartymi w instrukcji wypełniania wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego dla doktorantów pierwszego roku studiów doktoranckich (ust. 5) oraz dla drugiego roku i kolejnych lat, w myśl § 9 ust. 2 procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim, stanowiącej załącznik do zarządzenia nr 63/2018 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 18 września 2018 r. w sprawie wprowadzenia w życie Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim. Z posiedzenia Komisji został sporządzony protokół. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił § 6 ust. 1, ust. 2 i 3 procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego. W myśl tych przepisów, stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Przez bardzo dobry wynik postępowania rekrutacyjnego uznaje się ocenę bardzo dobrą (5,0), uzyskaną w toku postępowania rekrutacyjnego (ust. 1 procedury). W przypadku, gdy liczba doktorantów z oceną bardzo dobrą (5,0) z postępowania rekrutacyjnego jest większa od liczby możliwych do przyznania w danym roku stypendiów, o kolejności doktorantów na liście osób uprawnionych do otrzymania stypendium doktoranckiego, decyduje ich średnia z przebiegu studiów jednolitych magisterskich albo studiów drugiego stopnia (ust. 2). W przypadku z kolei, gdy rezultat postępowania rekrutacyjnego na studia doktoranckie opisany jest wyłącznie poprzez przypisanie kandydatowi liczby punktów, bez przyporządkowania oceny, dla ustalenia prawa do stypendium, punkty uzyskane przez doktoranta zostaną przeliczone przez Komisję na ocenę końcową zgodnie z kryteriami kwalifikacji obowiązującymi kandydatów na pierwszy rok studiów doktoranckich w Uniwersytecie Szczecińskim w danym roku akademickim (ust. 3 procedury).

Na marginesie organ wyjaśnił, że kryterium bardzo dobrych wyników z postępowania rekrutacyjnego jako przesłanka uzyskania stypendium doktoranckiego, pochodzi z § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich, które razem z ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym przez wiele lat określało zasady dotyczące przyznawania stypendiów doktoranckich doktorantom poszczególnych lat studiów. Obecnie zasady przyznawania stypendium doktoranckiego dla doktorantów poszczególnych lat studiów, określa procedura oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego. W toku rozpoznawania wniosku strony, Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału [...] US, za uzyskanie oceny dobrej (4,0) z postępowania rekrutacyjnego, przyznała wnioskodawcy 90 punktów, co wynika z protokołu posiedzenia Komisji. Końcowej weryfikacji wniosku dokonał Rektor, który podtrzymał stanowisko Komisji. Rektor podkreślił, że zgodnie z § 9 ust. 1 procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium, stypendium doktoranckie jest przyznawane na podstawie listy doktorantów, którzy złożyli wnioski o przyznanie stypendium doktoranckiego na poszczególnych wydziałach uczelni, odrębnie dla każdego roku studiów doktoranckich, wraz z uzasadnioną propozycją przyznania albo odmowy przyznania stypendium doktoranckiego, przedstawioną przez Doktorancką Komisję Stypendialną Wydziału.

W stosunku do skarżącego opinia Komisji była negatywna, choć wniosek spełniał formalne i merytoryczne wymogi. Przy czym zadaniem Doktoranckiej Komisji Stypendialnej, zgodnie z procedurą oceny wniosków o przyznanie stypendium, jest wyłącznie przedstawienie propozycji przyznania albo odmowy przyznania stypendium doktoranckiego oraz przyznanie punktów za osiągnięcia doktorantów, a nie podjęcie końcowego rozstrzygnięcia o przyznaniu bądź nie przyznaniu stypendium doktoranckiego. Opinia Komisji ma charakter jedynie pomocniczy, nie wiąże Rektora.

Organ podkreślił, że w roku akademickim 2018/2019 obowiązuje wewnętrzny akt prawny uczelni, tj. zarządzenie nr 102/2018 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie określenia minimalnej liczby stypendiów doktoranckich na rok akademicki 2018/2019. Zarządzenie to zostało wydane na podstawie art. 195a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 18 ustawy z dnia 23 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw, w zw. z art. 200 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 280 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 3 ust. 1 i 2 obowiązującej procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego. Z treści zarządzenia wynika, że w roku akademickim 2018/2019 liczba stypendiów doktoranckich została określona odrębnie dla trzech grup uczestników studiów doktoranckich: a) dla rozpoczynających studia doktoranckie w roku akademickim 2018/2019 określono obligatoryjną minimalną liczbę stypendiów do przyznania; b) dla doktorantów którzy rozpoczęli studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018 również określono obligatoryjną minimalną liczbę stypendiów do przyznania, trzecią grupę stanowią doktoranci którzy rozpoczęli kształcenie przed rokiem akademickim 2017/2018.

Skarżący jako uczestnik I roku studiów znajduje się w pierwszej z tych grup doktorantów. W roku akademickim 2018/2019 znalazł się na liście doktorantów Wydziału [...] US pierwszego roku studiów, na czwartej pozycji spośród czterech doktorantów, który złożyli wnioski doktoranckie, z oceną dobrą (4,0) z postępowania rekrutacyjnego i liczbą 90 punktów we wniosku, ustaloną przez Komisję (w przedziale od 90 do 100 punktów). Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 zarządzenia nr 102/2018 Rektora US z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie określenia minimalnej liczby stypendiów doktoranckich na rok akademicki 2018/2019, z uwagi na obligatoryjność, stypendium doktoranckie otrzymały dwie osoby z pierwszego roku studiów, które spełniły podstawowe kryterium, czyli uzyskały ocenę bardzo dobrą z postępowania rekrutacyjnego i uzyskały najwyższą liczbę punktów (100 punktów). Na drugim roku studiów stypendium doktoranckie otrzymało pięć osób. Doktoranci ci spełnili wszystkie wymagane kryteria, uzyskali najwyższą liczbę punktów, a także uzyskali opinię pozytywną Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału i zgodę Rektora. Wnioskodawca nie otrzymał rekomendacji Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału, a następnie nie uzyskał zgody Rektora na przyznanie stypendium doktoranckiego z uwagi na niespełnienie podstawowego kryterium, uprawniającego do przyznania świadczenia stypendialnego. Doktorant jako uczestnik studiów rozpoczynający kształcenie na Wydziale w roku akademickim 2018/2019 otrzymał ocenę 4,0 z postępowania rekrutacyjnego, zamiast wymaganej 5,0. Uzyskana ocena i przyznana liczba 90 punktów była zbyt mała, aby zapewnić doktorantowi miejsce w grupie 50% doktorantów Wydziału pierwszego roku studiów, uprawnionych do otrzymania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2018/2019. Zgodnie z treścią § 9 ust. 4 pkt 2 procedury oceny wniosków, listy doktorantów, którzy złożyli wnioski o przyznanie stypendium doktoranckiego, są tworzone odrębnie dla każdego roku studiów doktoranckich. Organ uznał, że zarzut dotyczący łamania wewnętrznych praw i nie realizowania treści zarządzenia Rektora US nr 102/2018, jest nieuzasadniony.

Odnosząc się do zarzutu strony, że wymóg uzyskania oceny bardzo dobrej z postępowania rekrutacyjnego powinien być interpretowany w sposób uznający za bardzo dobrych, minimum 50% doktorantów pierwszego roku, organ wyjaśnił, że wymóg uzyskania bardzo dobrych wyników z postępowania rekrutacyjnego wynika z przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Organy uczelni uznają, że bardzo dobre wyniki postępowania rekrutacyjnego to wyłącznie ocena bardzo dobra (5,0) z tego postępowania, z punktacją 100%.

Zdaniem Rektora zasady obligatoryjności i proporcji zostały wprowadzone przez ustawodawcę, a władze uczelni są zobowiązane do stosowania przepisów prawa wprost, nie stosując wykładni rozszerzającej i nie wnikając w powody tworzenia takich, a nie innych przepisów. Niemniej w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy organ zapoznał się z uzasadnieniem projektu dotyczącym wprowadzenia zmiany do ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (z dnia 1 października 2016 r., Dz. U. z 2016 r., poz. 1311, w art. 1 pkt 34), z którego wynika, że art. 195a do ustawy został dodany celem podniesienia jakości studiów doktoranckich, a jednym z czynników wpływających na jakość miało stać się racjonalne określenie liczby doktorantów oraz stworzenie większej liczbie doktorantów takich warunków odbywania studiów, w których mogliby skoncentrować się na studiowaniu oraz prowadzeniu badań naukowych. Zaproponowano zatem regulację, w myśl której liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie co roku nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Zaproponowane narzędzie miało rozwiązać problem, wskazany w raporcie Najwyższej Izby Kontroli, dotyczącym kształcenia doktorantów na studiach doktoranckich, gdzie wykazano, że w latach 2006-2014 istniał niski odsetek absolwentów stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy obronili prace doktorskie. NIK wskazywał, że stosunkowo łatwa dostępność studiów doktoranckich i masowe kształcenie doktorantów, z których część nie jest przygotowana do rozpoczynania kariery naukowej, wzbudziła poważne wątpliwości co do jakości i skuteczności takiego nauczania. Zakładano, że jakkolwiek w pierwszych latach obowiązywania przepisów o proporcji liczba doktorantów może ulec zmniejszeniu, to w dalszej perspektywie odsetek osób uzyskujących stopień doktora po zakończeniu studiów zwiększy się. Wskazano, że zmiana ustawy poprzez dodanie zasady proporcji uwzględniła zalecenia i spostrzeżenia, zawarte w Informacji o wynikach ww. kontroli NIK pn. Kształcenie na studiach doktoranckich z dnia 6 stycznia 2016 r. W dalszej kolejności Najwyższa Izba Kontroli zwróciła się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z zaleceniem zwiększenia skuteczności kształcenia na studiach doktoranckich i podjęcia koniecznych działań legislacyjnych, co też uczyniono.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na ww. decyzję R. A. podniósł, że Rektor US dokonał błędnej interpretacji przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, nie wypłacając stypendium 50% doktorantów I roku studiów doktoranckich.

Na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. pełnomocnik skarżącego wskazał na naruszenie art. 195a ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, a także art. 200 ust. 1 tej ustawy w zw. z art. 280 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w niezastosowaniu przez organ przepisu prawa bezwzględnie obowiązującego, z którego wynika obowiązek zapewnienia przez uczelnię minimum 50% studentów studiów doktoranckich stypendium doktoranckiego. Dodatkowo pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz § 3 ust. 1 procedury oceny wniosków o przyznanie stypendiów US, przez błędną wykładnie tych przepisów i mylnym rozumieniu pojęcia bardzo dobre wyniki postępowania rekrutacyjnego. Ponadto pełnomocnik zgłosił zarzut naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględniając skargę wyjaśnił, że w myśl art. 195 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym w jednostce organizacyjnej uczelni oraz w jednostce naukowej liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie finansowane ze środków, o których mowa w art. 200 ust. 5 lub 6, nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Zatem istotna jest liczba wszystkich uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich w danej jednostce organizacyjnej uczelni, bowiem ilość przyznanych stypendiów doktoranckich nie może być mniejsza niż 50% z tej liczby.

Z protokołu posiedzenia Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału [...] Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 10 stycznia 2019 r. wynika, że w tej jednostce organizacyjnej uczelni liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich na rok 2018/2019 wynosiła 20 osób, z czego pozytywnie zostały zaopiniowane wnioski stypendialne 7 doktorantów. Wśród doktorantów których wnioski zostały zaopiniowane negatywnie, znajduje się skarżący. Jeżeli stypendium doktoranckie zostało następnie przyznane tylko doktorantom których wnioski zostały zaopiniowane pozytywnie, nie została spełniona przesłanka przyznania stypendium 50% doktorantów jednostki organizacyjnej uczelni.

Sąd podzielił pogląd skarżącego zaprezentowany we wniosku o ponowne rozpoznanie, a także na rozprawie, że art. 195a ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wymaga, by uczelnia rozpoznając wnioski o przyznanie stypendium doktoranckiego zagwarantowała przyznanie stypendium doktoranckiego nie mniej niż 50% uczestników studiów doktoranckich w danym roku, w każdej jednostce organizacyjnej uczelni która takie studia organizuje. Spełnienie tej przesłanki musi wynikać z uzasadnienia każdej decyzji odmawiającej przyznania stypendium doktoranckiego. Oczywiście ustawa nie sprzeciwia się temu, by stypendium zostało przyznane najlepszym doktorantom, ale musi to być co najmniej 50% doktorantów w danym roku akademickim.

W tej sytuacji wprowadzenie wymogu, jak uczyniono to w § 6 procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego stanowiącej podstawę wydania zaskarżonej decyzji, że warunkiem niezbędnym dla otrzymania stypendium jest uzyskanie bardzo dobrego wyniku (5,0) w postępowaniu rekrutacyjnym przez studentów pierwszego roku studiów doktoranckich, nie znajduje oparcia w ustawie i w praktyce może uniemożliwić osiągnięcie pułapu o jakim mowa w art. 195a ust. 2 ustawy.

Zdaniem Sądu, skoro intencją ustawodawcy było, aby co najmniej 50% doktorantów uzyskało stypendium doktoranckie, co ma im umożliwić skoncentrowanie się na studiowaniu i prowadzeniu badań naukowych, organy uczelni nie mogą stosować wewnętrznych rozwiązań które w praktyce utrudniają lub wręcz uniemożliwiają realizację przepisu ustawy. Uczelnia jest zobowiązana w pierwszej kolejności zapewnić stypendium doktoranckie dla co najmniej 50% uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, a dopiero w dalszej kolejności powinna zadbać, by stypendium uzyskali doktoranci których wynik postępowania rekrutacyjnego czy postępy w pracy naukowej w dalszych latach, uzasadniały przyznanie stypendium. Dopóki co najmniej 50% uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich w jednostce organizacyjnej uczelni nie uzyska stypendium, uczelnia nie może powoływać się na niezadowalające wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym czy niewystarczające postępy w pracy naukowej.

Sąd podkreślił, że organ skupił się na wyniku postępowania rekrutacyjnego skarżącego, uznając go za niezadowalający, nie wykazał jednak by przesłanka przyznania stypendium doktoranckiego dla co najmniej 50% uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich została spełniona.

Na marginesie zauważono, że rację ma skarżący, że zarządzenie nr 102/2018 r. z dnia 29 listopada 2018 r. nie jest w pełni realizowane. Z § 2 ust. 1 pkt 9 tego zarządzenia wynika, że minimalna liczba stypendiów dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich którzy rozpoczęli kształcenie na studiach doktoranckich w roku akademickim 2018/2019 na Wydziale [...] wynosi 4. Tymczasem Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału [...] zaopiniowała pozytywnie wnioski dwóch doktorantów I roku tego Wydziału. Jeżeli rekomendacja Komisji została następnie utrzymana przez Rektora w wydanych decyzjach indywidualnych, organ ten nie realizuje wydanego przez siebie zarządzenia.

Odnosząc się zasadności stosowania kryterium bardzo dobrego wyniku w postępowaniu rekrutacyjnym, jako warunku uzyskania stypendium doktoranckiego wzorowanego na § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. wyjaśniono, że rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Ustawa ta utraciła moc z dniem 1 października 2018 r. (częściowo z dniem 31 grudnia 2018 r.) Jednocześnie w ustawie przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 3 lipca 2018 r., w art. 349 ustawodawca wymienił które przepisy wykonawcze wydane na podstawie ściśle wskazanych przepisów uchylanej ustawy zachowały moc, przez jakiś czas. W zestawieniu tym nie wymieniono art. 201 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, co oznacza, że rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie tego przepisu utraciło moc. Skoro rozporządzenie utraciło moc, brak jest podstaw do powielenia przepisu rozporządzenia w przepisach wewnętrznych uczelni w sytuacji, gdy nie służy to realizacji przepisu ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego, zarzucając naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z:

a) art. 195a ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. uznanie, że znalezienie się w grupie 50% doktorantów danej jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie jest wystarczającą przesłanką dla przyznania stypendium doktoranckiego, a tym samym, że obligatoryjne jest przyznanie stypendium doktoranckiego skarżącemu wyłącznie w oparciu o powyższy przepis z pominięciem pozostałych obowiązujących norm określających zasady i tryb przyznawania stypendium doktoranckiego, w tym przy niespełnieniu przez skarżącego kryterium merytorycznego;

b) art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez niewłaściwą wykładnię tego przepisu oraz w konsekwencji jego niezastosowanie, tj. pominięcie funkcji i celu stypendium doktoranckiego oraz wynikającego z tego przepisu uznaniowego charakteru decyzji w przedmiocie stypendium doktoranckiego, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji jedynie w oparciu o normę zawartą w art. 195a ust. 2 tej ustawy;

c) art. 285 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669) poprzez niewłaściwą wykładnię oraz w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie, tj.:

- uznanie, że skarżącemu służy prawo do otrzymania stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym przy jednoczesnym pominięciu i niezastosowaniu przepisów określających zasady i tryb przyznawania tego świadczenia, a zawartych w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich oraz akcie wewnętrznym - Procedurze oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim stanowiącej załącznik do zarządzenia nr 63/2018 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 18 września 2018 r. w sprawie wprowadzenia Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim;

- uznanie, że stypendium to nie ma charakteru uznaniowego, mimo użycia w przepisie tym sformułowania "Uczestnicy (...) mogą otrzymywać stypendium doktoranckie (...)";

d) art. 3 ust. 1 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668) poprzez ich niezastosowanie wskutek pozbawienia organu autonomii w zakresie podejmowanego rozstrzygnięcia mimo, że autonomia w zakresie orzekania o stypendium doktoranckim wynika z przepisów ustaw, w tym art. 285 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, które przesądzają o uznaniowym charakterze decyzji o przyznaniu stypendium doktoranckiego;

e) § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696) oraz § 6 ust. 1 Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim stanowiącej załącznik do zarządzenia nr 63/2018 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 18 września 2018 r. w sprawie wprowadzenia Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim poprzez ich niezastosowanie w sprawie i uznanie, że wobec brzmienia art. 195a ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym nie ma żadnego znaczenia dla przyznania stypendium, czy skarżący osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym, co skutkowało niezasadnym uchyleniem zaskarżonej decyzji;

2) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 153 p.p.s.a. wskutek przyjęcia błędnej oceny prawnej sprawy, a tym samym błędnych wskazań co do dalszego postępowania, wiążących organ w ramach ponownego rozpoznania sprawy, w wyniku czego organ został pozbawiony możliwości merytorycznej oceny zasadności przyznania skarżącemu R. A. stypendium doktoranckiego w oparciu o obowiązujące kryterium;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozstrzygnięcia, którego nie ma w sentencji orzeczenia, tj. rozstrzygnięcia o uchyleniu również decyzji wydanej w I instancji, w sytuacji gdy w sentencji wyroku uchylono w pkt I wyłącznie zaskarżoną decyzję Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia [...] lutego 2019 r., co ma istotny wpływ na wynik sprawy, w tym dalsze działania organu przy ewentualnym ponownym rozpoznaniu sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi;

2) ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

3) ponadto w obydwu wskazanych wyżej przypadkach, zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Jednocześnie Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. A. wniósł o:

1) oddalenie skargi kasacyjnej w całości;

2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym,

3) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, zważywszy że okoliczności faktyczne sprawy są bezsporne, a istota sporu dotyczy zagadnień materialnoprawnych, do tych zarzutów należy się odnieść w pierwszej kolejności.

Już na wstępie zaznaczyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się ze stanowiskiem prawnym Sądu pierwszej instancji, albowiem wykładania przepisów materialnoprawnych jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji jest nieprawidłowa.

R. A. w roku akademickim 2018/2019 rozpoczął stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale [...] Uniwersytetu Szczecińskiego. W dniu 17 października 2018 r. złożył do Rektora wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego. Rektor decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2019 r., którą odmówił przyznania stypendium wskazując, że doktorant otrzymał opinię negatywną Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału, z powodu niespełnienia przez doktoranta warunku uzyskania bardzo dobrego wyniku w postępowaniu rekrutacyjnego, albowiem uzyskał ocenę dobrą. Bezsporne jest, że na podstawie art. 285 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. Tym samym z powołanego przepisu wynika, że do rozpoznania wniosku w niniejszej sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, powyższe ustalenie nie jest kwestionowane. Natomiast przedmiotem sporu jest wykładnia przepisów tej ustawy i aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie. Aby dokonać prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów, należy w pierwszej kolejności przedstawić i wyjaśnić stan prawny, albowiem przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji podstawa prawna rozstrzygnięcia jest nie pełna, a przez to wadliwa.

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. w rozdziale 3 reguluje problematykę dotyczącą studiów doktoranckich. W art. 199 ust. 1 ustawy uregulowane zostały formy pomocy materialnej dla doktorantów. Zgodnie z tym przepisem doktorant może otrzymać pomoc materialną w formie: 1) stypendium socjalnego; 2) zapomogi; 3) stypendium dla najlepszych doktorantów; 4) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych; 5) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Z kolei art. 199 ust. 5 ustawy stanowi, że stypendium, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, może być przyznane: 1) na pierwszym roku studiów doktoranckich - doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym; pkt 2) na drugim roku i kolejnych latach studiów doktoranckich - doktorantowi, który w roku akademickim poprzedzającym przyznanie stypendium spełnił łącznie następujące warunki: a) uzyskał bardzo dobre lub dobre wyniki egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, b) wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowywaniu rozprawy doktorskiej, c) podczas studiów doktoranckich prowadzonych przez uczelnię wykazał się szczególnym zaangażowaniem w pracy dydaktycznej.

Zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy, uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Ust. 2. Minimalne stypendium, o którym mowa w ust. 1, nie może być niższe niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich. Ust. 3. Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor. Natomiast art. 201 ust. 1 ustawy zawiera delegację ustawową, zgodnie z którą Minister właściwego do spraw szkolnictwa wyższego określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb organizowania, prowadzenia i odbywania studiów doktoranckich, przyznawania stypendiów doktoranckich oraz minimalną wysokość kwoty zwiększenia stypendium doktoranckiego. Na podstawie tej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. Zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Przepisy o tożsamej treści znajdowały się we wcześniejszych rozporządzeniach Ministra wydanych na podstawie art. 201 ustawy: w rozporządzeniu z dnia 13 kwietnia 2016 r. § 13 ust. 1, w rozporządzeniu z dnia 24 października 2014 r. § 12, w rozporządzeniu z 5 października 2011 r. § 15 ust. 2. Z przedstawionego stanu prawnego, tj. art. 199 ust. 1 pkt 3 ustawy jednoznacznie wynika, że stypendium doktoranckie mogą otrzymać najlepsi doktoranci, zaś z art. 199 ust. 5 pkt 1 ustawy wynika, że stypendium dla najlepszych doktorantów na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Tym samym wprost z ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. wynika wskazana wyżej fundamentalna zasada, zgodnie z którą stypendium doktoranckie otrzymują najlepsi doktoranci. Ta ustawowa zasada została w rozporządzeniu z 9 sierpnia 2017 r. i we wcześniejszych rozporządzeniach tylko powtórzona. Również zarządzenie nr 63/2018 Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 18 września 2018 r. w sprawie wprowadzenia Procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim stanowiąc w § 6 ust. 1, że stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym, a przez bardzo dobry wynik postępowania rekrutacyjnego uznaje się ocenę bardzo dobrą (5,0) uzyskaną w toku postępowaniu rekrutacyjnego, powtarzało zasadę ustawową.

Natomiast ustawą z dnia 23 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1311) został między innymi dodany art. 195a. Zgodnie z art. 195a ust. 1 w jednostce organizacyjnej uczelni oraz w jednostce naukowej liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich nie może być mniejsza od liczby uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich. Zaś art. 195a ust. 2 stanowił, że w jednostce organizacyjnej uczelni oraz w jednostce naukowej liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1, z wyłączeniem liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano wyłącznie środki finansowe, o których mowa w art. 200a ust. 2, nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem.

Należy wyraźnie zaznaczyć, że nowelizacja ustawy z dnia 23 czerwca 2016 r., jak i późniejsze nowelizacje nie dotyczyły art. 199 ustawy. Tym samym po wejściu w życie art. 195a ust. 2 ustawy, nadal obowiązuje ustawowa zasada zgodnie z którą stypendium dla najlepszych doktorantów (art. 199 ust. 1 pkt 3) na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym (art. 199 ust. 5 pkt 1).

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego powinien być rozpoznany wyłącznie o zasadę wynikającą z art. 195a ust. 2 ustawy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wprowadzenie wymogu, jak uczyniono to w § 6 procedury oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, zgodnie z którym warunkiem niezbędnym dla otrzymania stypendium jest uzyskanie bardzo dobrego wyniku w postępowaniu rekrutacyjnym przez studentów pierwszego roku studiów doktoranckich, nie znajduje oparcia w ustawie. Nadto Sąd wskazał, że rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r., które w § 13 ust. 1 stanowiło, że stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym, które zostało wydane na podstawie art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. utraciło moc, albowiem ustawa na podstawie której zostało wydane utraciła moc z dniem 1 października 2018 r. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w ustawie z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 3 lipca 2018 r. w art. 349 ustawodawca wymienił, które przepisy wykonawcze wydane na podstawie ściśle wskazanych przepisów uchylanej ustawy zachowały moc, a w zestawieniu tym nie wymieniono art. 201 ust. 1 ustawy, a to oznacza, że rozporządzenie utraciło moc. Powyższe stanowisko jest błędne i to z dwóch powodów. Po pierwsze jak wyjaśniono wyżej, zasada zgodnie z którą stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym jest zasadą ustawową wynikającą z art. 199 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 199 ust. 5 pkt 1 ustawy, a nie zasadą wynikającą z rozporządzenia z dnia 9 sierpnia 2017 r., tym samym powtórzenie tej zasady w § 6 ust. 1 procedury oceny wniosków, jest w pełni zasadne. Po drugie błędne jest stanowisko, iż rozporządzenie z dnia 9 sierpnia 2017 r. utraciło moc dlatego, że w art. 349 ustawy dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające nie został wymieniony art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 349 przepisy wykonawcze wydane na podstawie wskazanych w pkt od 1 do pkt 8 przepisów różnych ustaw zachowują swą moc do czasu wydania nowych przepisów wykonawczych. Z wymienionych w art. 349 punktów od 1 do pkt 8, tylko pkt 5, pkt 6 i pkt 7 dotyczą aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r., które to akty zachowują swą moc do czasu wydania nowych aktów wykonawczych wydanych na podstawie wskazanych przepisów w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, lecz nie dłużej niż wskazany okres czasu. Te akty wykonawcze wydane na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r., które czasowo zachowały swą moc dotyczą takich zagadnień jak: warunki jakie muszą spełniać jednostki organizacyjne, aby prowadzić studia na określonym kierunku (art. 349 pkt 5), standardy kształcenia dla wskazanych kierunków medycznych, standardy kształcenia przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela (art. 349 pkt 6), sposób i tryb ustalania wskaźników kosztochłonności dla poszczególnych kierunków studiów (art. 349 pkt 7). Dostrzegamy zatem, że art. 349 dotyczy takich aktów wykonawczych, które mimo, że zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, przez pewien okres czasu będą nadal obowiązywać w nowym stanie prawnym ukształtowanym ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Natomiast rozporządzenie z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich wydane na podstawie art. 201 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. utraciło swą moc w tym znaczeniu, że nie może być stosowane do stanu prawnego ukształtowanego ustawą z dnia 20 lipca 2018 r. (stąd też nie jest wymienione w art. 349) natomiast ma zastosowanie do stanów faktycznych, które powstały wcześniej, a więc uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020, co wynika z powoływanego wcześniej przepisu art. 285 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Tym samym, aby możliwe było przyznanie przez rektora zgodnie z art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy wprowadzającej stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, zastosować należy dotychczasowy tryb i kryteria przyznawania tego stypendium, w tym przepisy uchylonego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r. poz. 1696) oraz zasady ustalone w Procedurze oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie Szczecińskim wprowadzonej aktem wewnętrznym uczelni. Celem ustawodawcy przy konstruowaniu art. 285 ust. 1 i 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce było bowiem umożliwienie doktorantom ukończenia kształcenia w ramach studiów trzeciego stopnia na dotychczasowych zasadach, a zatem także z możliwością ubiegania się o stypendium doktoranckie na zasadach dotychczasowych.

Powyższe uwagi i wskazany wyżej stan prawny, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie oznacza, że błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż organ rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie stypendiom doktoranckiego powinien pominąć wymóg uzyskania oceny bardzo dobrej w postępowaniu rekrutacyjnym, jako nie znajdujący oparcia w ustawie.

Natomiast rozważenia wymaga jaka relacja zachodzi pomiędzy zasadą wynikającą z art. 195a ust. 2 ustawy (wprowadzonej do ustawy w 2016 r.) a obowiązującą wcześniej i niezmienioną zasadą wynikającą z art. 199 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 5 pkt 1 ustawy. Mianowicie z powołanego art. 195a ust. 2 wynika, że jednostce organizacyjnej uczelni oraz w jednostce naukowej liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1, z wyłączeniem liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano wyłącznie środki finansowe, o których mowa w art. 200a ust. 2, nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Na tej podstawie Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego w zarządzeniu nr 102/2018 z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie określenia minimalnej liczby stypendiów doktoranckich na rok akademicki 2018/2019 w § 2 określił minimalną liczbę stypendiów doktoranckich dla poszczególnych wydziałów dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy rozpoczynają kształcenie na studiach doktoranckich w roku akademickim 2018/2019, w tym dla Wydziału [...]: 4. W niniejszej sprawie, skarżący został w roku akademickim 2018/2019 uczestnikiem studiów doktoranckich na Wydziale [...] i złożył wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego. Wnioski o stypendium doktoranckie złożyły cztery osoby, skarżący znalazł się na czwartej pozycji z oceną dobrą z postępowania rekrutacyjnego. Odmawiając przyznania stypendium doktoranckiego organ wskazał, że niespełniona została merytoryczna przesłanka, tj. wnioskodawca nie osiągnął bardzo dobrego wyniku w postępowaniu rekrutacyjnym. Zaś wnioskodawca wskazywał, że skoro został ustalony limit stypendiów doktoranckich w liczbie 4 i wpłynęły cztery wnioski o przyznanie stypendium, to wniosek powinien być uwzględniony.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 195a ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym powinien być interpretowany w połączeniu z innymi przepisami tej ustawy, a w szczególności z art. 199 ust. 1 pkt 3 w zw. ust. 5 pkt 1 ustawowy, czyli zasadą, że stypendium mogą otrzymać najlepsi doktoranci, a na pierwszym roku studiów doktoranckich najlepsi doktoranci to ci którzy uzyskali bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym. Zaznaczyć należy, że decyzja o przyznaniu stypendium ma charakter uznaniowy, co jednoznacznie wynika z art. 200 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Należy wyraźnie podkreślić, że od tej ustawowej zasady zgodnie z którą stypendium mogą otrzymać najlepsi doktoranci, a więc spełnienie której dopiero umożliwia doktorantowi staranie się o uzyskanie stypendium doktoranckiego ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków. Takich wyjątków nie wprowadził również art. 195a ust. 2 ustawy. Dodany w wyniku nowelizacji ustawy w 2016 r. przepis art. 195a w ust. 1 wprowadził zasadę, że liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich nie może być mniejsza od liczby uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich. To rozwiązanie ograniczyło istniejącą dotychczas możliwość przyjmowania na stacjonarne studia doktoranckie mniejszej liczby uczestników, a na niestacjonarne studia większej liczby uczestników. Z kolei rozwiązanie zawarte w art. 195a ust. 2 ustawy miało na celu ograniczenie istniejącej dotychczas pełnej swobody w ustalaniu liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznawano stypendia doktoranckie. Celem tego rozwiązania było zatem zapewnienie, aby liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendia doktoranckie nie była mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Rozwiązanie to ograniczało istniejącą dotychczas możliwość ustalania i przyznawania stypendiów doktoranckich mniejszej liczbie uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich mimo, że przesłankę bycia najlepszym doktorantem w rozumieniu art. 199 ust. 1 pkt 3 w zw. z ust. 5 pkt 1 i pkt 2 spełniała większa liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. Jeżeli zatem wnioski o przyznanie stypendium doktoranckiego złożyli uczestnicy studiów doktoranckich, którzy spełniali merytoryczną przesłankę bycia najlepszym doktorantem, to liczba przyznanych stypendiów doktoranckich nie mogła być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. W przypadku zaś gdy wnioski o przyznanie stypendium złożyli uczestnicy studiów doktoranckich, którzy nie spełniali merytorycznej przesłanki bycia najlepszym doktorantem, to stypendium nie mogło być im przyznane mimo, że mieścili się w 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów ogółem. Możliwa była również i taka sytuacja, że liczba złożonych wniosków o przyznanie stypendium była mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zasada wynikająca z art. 195a ust. 2 ustawy, czyli przyznanie stypendiów doktoranckich w liczbie nie mniejszej niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ma zastosowanie do tych uczestników, którzy spełniają merytoryczną przesłankę bycia najlepszym doktorantem. Niespełnienie zaś ustawowej przesłanki bycia najlepszym doktorantem uniemożliwia wydanie decyzji o przyznaniu stypendium doktoranckiego mimo, że taki wniosek mieści się w 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. Jednym słowem celem wprowadzonego rozwiązania w art. 195a ust. 2 ustawy było zapewnienie, aby liczba przyznawanych stypendium doktoranckich uczestnikom studiów doktoranckich, którzy spełniają ustawową merytoryczną przesłankę bycia najlepszym doktorantem była nie mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. Natomiast celem wprowadzonego rozwiązania w art. 195a ust. 2 ustawy nie było umożliwienie uzyskania stypendium doktoranckiego przez tych uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy nie spełniają przesłanki merytorycznej bycia najlepszym doktorantem.

Mając powyższe na uwadze, zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowane w pkt 1, a dotyczące naruszenia art. 195a ust. 2, art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 285 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, oraz § 13 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r.

Zasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a szczególnie art. 141 § 4 p.p.s.a. Mianowicie na ostatniej stronie uzasadnieniu wyroku, Sąd stwierdza, że naruszenie art. 195a ust. 2 ustawy uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz decyzji wydanej w I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Tymczasem jak wynika z zaskarżonego wyroku w pkt I została uchylona zaskarżona decyzja. Zaskarżona decyzja to decyzja Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia [...] lutego 2019 r. Natomiast nie została uchylona decyzja Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia [...] stycznia 2019 r., która została utrzymana w mocy decyzją Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia [...] lutego 2019 r.

W takich okolicznościach, mając na uwadze treść art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od R. A. na rzecz Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego w Szczecinie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że w sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w tym przepisie.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej R. A. z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.