Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 842/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art, 64, art, 64c par 1, 4 i 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 i art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 4 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , , Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi Zarządu Województwa [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.- B. z dnia [...] nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Zarządu Województwa [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. po rozpatrzeniu zażalenia Zarządu Województwa [...] na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] r., nr [...]w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64, art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.), dalej u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 24 czerwca 2016 r. Zarząd Województwa [...] wystawił wobec B. F. tytuł wykonawczy o nr [...] obejmujący należność z tytułu nieuiszczenia niepodatkowej należności budżetowej i skierował do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] w celu przymusowego wykonania wskazanego w nim obowiązku.

Zawiadomieniem z dnia 19 lipca 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] dokonał zajęcia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej B. F. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł.. W związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej do ww. składnika majątkowego, postanowieniem z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. do łącznego prowadzenia egzekucji wyznaczył komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w Ł. M. K..

Zawiadomieniem z dnia 19 lipca 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w PKO Banku Polskim S.A. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 27 lipca 2016 r. W odpowiedzi na zawiadomienie PKO Banku Polskim S.A w piśmie z dnia 28 lipca 2016 r. poinformował, że istnieją przeszkody w realizacji ww. zajęcia z powodu braku środków finansowych na rachunku bankowym.

Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego zostały doręczone zobowiązanej w dniu 22 lipca 2016 r.

Zawiadomieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] za pośrednictwem systemu teleinformatycznego dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku Pocztowym S.A. Zawiadomienie zostało doręczone w dniu 6 grudnia 2016 r. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie Bank Pocztowy S.A. w piśmie z dnia 13 grudnia 2016 r. poinformował, że istnieją przeszkody w realizacji ww. zajęcia z powodu braku środków finansowych na rachunku bankowym. Zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanej w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 27 grudnia 2016 r.

W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego po zbiegu egzekucji skierowanej do świadczenia emerytalnego B. F. w dniu 17 maja 2017 r. uzyskano kwotę 1 584 zł, która w całości została zaliczona na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 25 października 2018 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] w Ł. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec B. F. ze świadczenia emerytalnego.

Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec B. F. w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 24 czerwca 2016 r., nr [...] z uwagi na jego bezskuteczność. Postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 9 stycznia 2019 r.

Organ egzekucyjny skierował do Zarządu Województwa [...] zawiadomienie z dnia 29 stycznia 2019 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 3 196,66 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, na które składa się: opłata manipulacyjna i opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 8 lutego 2019 r.

Pismem z dnia 7 stycznia 2019 r. Centrum Obsługi Przedsiębiorcy w Ł. wystąpiło do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia 5 marca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 3 196,66 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec B. F. w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 24 czerwca 2016 r., nr [...].

Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W wyniku ponownej analizy sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] skierował do Zarządu Województwa [...] zawiadomienie z dnia 23 maja 2019 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 24 971,31 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Zawiadomienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 29 maja 2019 r., a w dniu 4 czerwca 2019 r. wierzyciel złożył do organu wniosek z dnia 3 czerwca 2019 r. o wydanie postanowienia w sprawie ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 24 971,31 zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec B. F. w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 24 czerwca 2016 r.

Na powyższe postanowienie Zarząd Województwa [...] złożył zażalenie, w którym wnosząc o jego uchylenie w całości zaakcentował, że postanowienie obciążające wierzyciela kosztami postępowania zostało wydane w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. uznane za niekonstytucyjne, a organ egzekucyjny nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 poprzez naliczenie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej w sposób nadmierny i nieuzasadniony nakładem pracy, czasem ani stopniem ich skomplikowania.

W ocenie wierzyciela, w świetle stanowiska Trybunału Konstytucyjnego organ egzekucyjny winien dokonać oceny wysokości naliczonych opłat za czynności egzekucyjne z uwzględnieniem rzeczywistych kosztów i niezbędnego nakładu pracy organu oraz efektów prowadzonego postępowania.

Jak wskazał skarżący w toku postępowania egzekucyjnego dokonano czynności zajęcia dwóch rachunków bankowych w PKO BP S.A. W wyniku dokonanych czynności nie uzyskano żadnych kwot, bowiem na zajętych rachunkach bankowych nie było żadnych środków - zatem opłata za czynność egzekucyjną została naliczona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bez podstawy prawnej. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Zdaniem wierzyciela, także opłata manipulacyjna w wysokości 4 356,76 zł ustalona przez organ egzekucyjny została zawyżona. W kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego wątpliwość budzi wysokość naliczonej opłaty w stosunku do poniesionego nakładu pracy. Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). W przedmiotowej sprawie datą doręczenia tytułu wykonawczego do organu jest dzień 28 czerwca 2016 r. Biorąc pod uwagę nakład pracy organu, a także kwotę należności głównej objętej tytułem wykonawczym i datę doręczenia do organu egzekucyjnego, wątpliwość budzi zarówno wysokość, jak i prawidłowość naliczenia opłaty manipulacyjnej. W ocenie wierzyciela organ egzekucyjny błędnie uczynił podstawą naliczenia opłaty manipulacyjnej kwotę egzekwowaną na dzień zajęcia, a nie jak wynika z art. 64 § 6 u.p.e.a. na dzień wszczęcia postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy wskazał, że zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., opłata manipulacyjna oraz określone w art. 64b ww. ustawy wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te, co do zasady, obciążają zobowiązanego. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątki od powyższej regulacji, przewidując odpowiedzialność wierzyciela (niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym) za ww. koszty:

- jeżeli wskutek uchybień wierzyciela wystawiono tytuł wykonawczy z wadami, które uniemożliwiają przeprowadzenie egzekucji, a które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji (art. 64c § 2 u.p.e.a.),

- jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel (art. 64c § 3 u.p.e.a.), jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Jedną z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 u.p.e.a., jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza bowiem jego zakończenie z woli wierzyciela lub na skutek przyczyn powodujących niedopuszczalność, bezprzedmiotowość lub niecelowość prowadzenia egzekucji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego i zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, stosownie do treści art. 64c § 4 u.p.e.a., do pokrycia kosztów egzekucyjnych zobligowany jest wierzyciel.

Zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a (art. 64c § 7u.p.e.a.). Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

W analizowanej sprawie, postanowieniem z dnia 31 grudnia 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec B. F. w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 24 czerwca 2016 r., nr [...]. Następnie zawiadomieniem z dnia 23 maja 2019 r. organ egzekucyjny poinformował o wysokości kosztów egzekucyjnych, które obciążają wierzyciela.

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2019 r. w związku z wnioskiem wierzyciela Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego [...] na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec B. F. w kwocie 24 971,31 zł na które składa się: opłata manipulacyjna w kwocie 4 356,76 zł, tj. w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności i odsetek za zwłokę, pomniejszona o kwotę 1 584,80 zł, która w całości została zaliczona na poczet kosztów egzekucyjnych; opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 22 199,35 zł, tj. w wysokości 5% egzekwowanej należności i odsetek za zwłokę.

Odnosząc się do zarzutów postawionych w zażaleniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że okoliczność, że na rachunku zobowiązanego brak jest środków na realizację zawiadomień o zajęciu nie ma znaczenia dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. Dla skutecznego jego zastosowania nie jest wymagane rzeczywiste zajęcie w jego wyniku środków pieniężnych.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy wyjaśnił, że przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego nie stanowi to, że w tym czasie na rachunku zobowiązanego brak było środków pieniężnych. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia. Niezasadny jest zarzut, że dla skutecznego zastosowania tego środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie określonej kwoty pieniędzy. Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów, u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów, u których nie było żadnych wpływów na konto bankowe.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej niezasadny jest również zarzut wierzyciela, że opłata manipulacyjna powinna być obliczona na dzień 28 czerwca 2016 r., tj. na dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu wniosku wierzyciela o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 września 2016 r. z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W rozpatrywanej sprawie odpis tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej w dniu 22 lipca 2016 r.

Ustosunkowując się natomiast zarzutu niekonstytucyjności zastosowanych w sprawie przepisów organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 ww. ustawy, w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej oraz art. 64 § 8 ww. ustawy, w zakresie w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ww. ustawy oraz opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Wyrok dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał Konstytucyjny pominięciem prawodawczym. Jednocześnie art. 7 Konstytucji RP stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Podobnie stanowi art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Administracyjne organy egzekucyjne nie są zatem uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. Odnosząc się do skutków wyroku TK zaznaczył, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. ale także maksymalną wysokość innych kosztów egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.

W związku z powyższym, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w analizowanej sprawie do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie wysokości opłaty przez organ egzekucyjny z zastosowaniem stawek procentowych bez zachowania standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie wysokości opłaty przez organ egzekucyjny z zastosowaniem stawek procentowych bez zachowania standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, pomimo istnienia przesłanek do jego uchylenia;

- art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia na podstawie przepisów uznanych za niegodne z Konstytucją RP.

W oparciu o postawione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 29 971,31 zł powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec B. F. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 24 czerwca 2016 r., nr [...] wystawionego przez Zarząd Województwa Łódzkiego.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że kwestie związane z powstaniem i wysokością kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 1314 ze zm.); dalej u.p.e.a. Podstawę materialnoprawną dla podjęcia zaskarżonego postanowienia stanowił art. 64 u.p.e.a. i art. 64 c § 1, 4 i 7 u.p.e.a. Na wskazaną powyżej wysokość kosztów egzekucyjnych składa się opłata manipulacyjna i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Organ ustalił koszty postępowania przyjmując, że od kwoty egzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego opłata za zajęcie rachunków bankowych wynosi 22 199,35 zł przy przyjęciu stawki 5% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zaś opłata manipulacyjna wynosi 4 356,76 zł (wysokość opłaty manipulacyjnej została pomniejszona o kwotę 1 584,80 zł przekazaną przez komornika sądowego) przy przyjęciu stawki 1% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.

Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje zasadność obciążenia–Zarządu Województwa [...] jako wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego oraz ustalenie ich wysokości w kontekście stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych w sprawie przepisów.

Zgodnie z art. 64c§4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 lutego 2014r. sygn. akt: II FSK 687/12 (CBOSA) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. Zgodnie z art. 7§2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie wzięto pod uwagę unormować zawartych w u.p.e.a.

Organ egzekucyjny prowadził egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 80§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Bez wątpienia prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny.

Zgodnie z art. 64§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach. Ustawa w powołanym przepisie dokonuje wyliczenia czynności egzekucyjnych, których dokonanie wiąże się z naliczeniem opłaty we wskazanej wysokości. W pkt. 4 ww. artykułu, na który to przepis powołał się organ egzekucyjny w postanowieniu o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, określono wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności innej niż zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę.

W ocenie Sądu organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Należy zauważyć, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku.

Zdaniem Sądu skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. Takie stanowisko należy uznać za ugruntowane w aktualnej linii orzeczniczej (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; z dnia 20 marca 2019 r. I GSK 3408/18; z dnia 6 lutego 2019 r. I GSK 2905/18; z dnia 29 listopada 2018 r. I GSK 2307/18; z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 10 kwietnia 2018 r. II FSK 914/16).

W przedmiotowej sprawie organy ustaliły również wysokość opłaty manipulacyjnej w kwocie 4 356,76 zł (wysokość opłaty manipulacyjnej została pomniejszona o kwotę 1 584,80 zł przekazaną przez komornika sądowego) przy przyjęciu stawki 1% egzekwowanych należności na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a.

Tymczasem w wyroku z 28 czerwca 2016r., sygn. akt: SK 31/14 (Dz. U. z 2016r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. że:

1. art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. art. 64§6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Powołany wyrok został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016r., a zaskarżone postanowienie wydano 2 sierpnia 2019 r., a poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] 2 czerwca 2019 r. Tym samym, organy, powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swoch rozstrzygnięć.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3 uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym staję się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi organ nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny i poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności. Nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność pomiędzy ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

W ocenie sądu organ błędnie powołując się w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia na pominięcie prawodawcze uznał, że jest obowiązany stosować się wyłącznie do aktualnego brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowych przepisów. Nie wziął również pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. W orzecznictwie sądów administracyjnych od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 roku wskazuje się na konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału w sprawie SK 31/14 (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne w CBOSA).

Reasumując należy stwierdzić, że stan faktyczny i stan prawny rozpatrywanej sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, co nie powinno ujść uwadze organów administracyjnych.

Mając na uwadze powyższe wywody Sąd stwierdza, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien zatem uwzględnić wykładnię prawa przedstawioną w powyższym wyroku.

Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił także postanowienie organu I instancji gdyż było niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Z powołanych powodów Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, art. 205§2, P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580,00 zł, która obejmują wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480,00 zł) określone w §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1804 ze zm.),

e.o.