Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 729/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11  ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 03 lipca 2008 r. sprawy ze skargi B.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz adw. J.W. kwotę [...] zł ( [...] ) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu tj. kwotę [...] zł ( [...]) powiększoną o kwotę [...] zł ( [...]) stawki podatku VAT. /-/ B.Popowska /-/ J.Stankowski /-/ E.Makosz-Frymus


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania B.T. od decyzji Wójta Gminy O.W. (Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.W.) z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], utrzymało decyzję w mocy.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2005 r. B.T. wniósł o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

W wyniku kolejnego rozpoznania sprawy, wobec decyzji uchylających Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] listopada 2006 r. sygn. akt [...], który nakazał przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego i poczynienie dodatkowych ustaleń odnośnie wpisu skarżącego do ewidencji działalności gospodarczej w T., decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: k.p.a.) Wójt Gminy O.W. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego (na zakup żywności). Organ ustalił, że B.T. jest osobą samotnie gospodarującą i nie posiada żadnego źródła dochodu. Do dnia [...] maja 2005 r. skarżący był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, po czym został skreślony z powodu niestawienia się w wyznaczonym terminie w Powiatowym Urzędzie Pracy. Działalność gospodarcza, jaką prowadził, została wyrejestrowana z dniem [...] lutego 2005 r. (ewidencja Urzędu Miasta w T.). Wójt stwierdził, że zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych mają osoby i rodziny, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego (w przypadku osób samotnie gospodarujących - 477 zł), i wobec jakich zachodzi co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy. Organ uznał, iż w stosunku do skarżącego nie występuje żadna z okoliczności wymienionych w tym przepisie. Ponadto wskazał, że B.T. nie współdziałał w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, w szczególności nie udzielał niezbędnych informacji podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego oraz na wezwanie organu. Skarżący nie wyrażał także chęci zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy, mimo, że umożliwiałoby mu to uzyskanie zatrudnienia. Zdaniem organu bierna postawa B.T. stanowi - w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej - samodzielną podstawę do odmowy przyznania pomocy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jedną z takich możliwości jest rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy, która - jako instrument weryfikacji rynku pracy - pozwala na znalezienie zatrudnienia oraz zdobycie kwalifikacji poprzez uczestnictwo w szkoleniach.

W odwołaniu skarżący podważył zasadność decyzji wskazując, że nie uwzględniono w niej wskazań zawartych w wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli osoba spełnia kryterium dochodowe przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wójta, że z ostatniego przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego (z dnia [...] czerwca 2007 r.) nie wynika, by wobec B.T. zachodziła którakolwiek z przesłanek udzielenia pomocy wymienionych w art. 7 ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że skarżący nie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji osoby bezrobotnej, jednakże odnosi ten termin do przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W myśl art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, za osobę bezrobotną można uznać jedynie osobę zarejestrowaną we właściwym dla jej miejsca zameldowania powiatowym urzędzie pracy. Organ wskazał też, że nie było podstaw do uznania skarżącego za osobę niepełnosprawną. Powołał znane z urzędu dokumenty stanowiące akta sprawy nr SKO-4110/64/07. Wskazano z nich, co prawda, iż skarżący pobierał świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednakże w wyniku kolejnych badań lekarzy sądowych stwierdzono, że jego stan zdrowia polepszył się na tyle, że nie było przeciwwskazań do podjęcia przez niego zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w postępowaniu zrealizowano wskazania zawarte w wyroku z dnia [...] listopada 2006 r., w szczególności wyjaśniono czy w stosunku do B.T. nie zachodzą inne szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy społecznej, o jakich mowa w art. 8 ustawy. Analizując potrzeby skarżącego organ stwierdził, iż jego oświadczenia w tym względzie są niekonsekwentne i budzą wątpliwości. Nie podał on bowiem źródeł swego utrzymania, przyznając jednocześnie, że część środków wydatkuje na zakup usług nie będących niezbędnymi potrzebami (telefon - 56,10 zł). W konkluzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, ze pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Tymczasem skarżący nie podejmował żadnych działań zmierzających do jego usamodzielnienia oraz przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu postawa B.T. prowadziła do wniosku, ze nie był on zainteresowany podjęciem zatrudnienia, które w znaczny sposób zmieniłoby jego sytuację materialną. Już uprzednio uzależniał rejestrację jako osoba bezrobotna od przyznania pomocy i nie dokonał rejestracji, mimo iż pomoc na ten cel otrzymał.

W skardze B.T. zakwestionował decyzję, podając, że nie był należycie reprezentowany przed organami administracji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut nienależytej reprezentacji B.T. w postępowaniu administracyjnym nie zasługiwał na uwzględnienie. Po pierwsze w postępowaniu administracyjnym strona nie ma uprawnienia do ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, analogicznego jak w postępowaniu sądowym. Zatem stwierdzenie, iż organy pozbawiły skarżącego możliwości należytej obrony jego praw przez nie przyznanie pełnomocnika, jest zarzutem zbyt daleko idącym i nie zasługującym na uwzględnienie. W ocenie Sądu, w toku postępowania organy w sposób należyty informowały B.T. o treści przepisów będących podstawą decyzji, ustalonych okolicznościach uznanych za istotne oraz dopuszczalnych środkach odwoławczych. Prawa skarżącego nie ucierpiały również w związku z zastępczym doręczeniem decyzji pierwszej instancji, bowiem z akt wynika, że zapoznał się on z jej treścią, co potwierdził w treści odwołania.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których osoby te nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednocześnie potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy udzielanej potrzebującym jest świadczenie w postaci zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ustawy).

Jakkolwiek Sąd wykazuje zrozumienie dla trudnej sytuacji materialnej skarżącego, którą opisywał na etapie postępowania administracyjnego (jak również we wniosku o przyznanie prawa pomocy), to jednak nie mógł jedynie z tej przyczyny uwzględnić skargi. Sąd jest związany przepisami prawa i dokonuje kontroli legalności decyzji według stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania, oceniając prawidłowość zastosowania przepisów oraz wykładni prawa przyjętej przez organy.

Zasadniczym motywem odmowy przyznania B.T. zasiłku celowego był fakt niezarejestrowania się przez niego w Powiatowym Urzędzie Pracy. Sąd podziela stanowisko organów, że jest to istotna okoliczność wskazująca na świadomą i bierną postawę skarżącego uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia w oparciu o art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotna lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Art. 11 ustawy koresponduje z celem pomocy społecznej opisanym w wskazanym wyżej art. 2. Skoro celem tym jest umożliwianie osobom przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej, której osoby te nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, to można wymagać od uprawnionych choćby minimalnego zaangażowania w rozwiązaniu ich trudności życiowych. W szczególności, w przypadku osób zdolnych do pracy, organy pomocy społecznej mogą uzależniać udzielenie świadczenia od wykorzystania oferowanych przez Państwo instytucji wsparcia zatrudnienia. Podstawową czynnością, jaką może uczynić osoba będąca w trudnej sytuacji materialnej z powodu braku pracy, jest rejestracja jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. W aktualnej sytuacji gospodarczej rejestracja taka stwarza realne szanse uzyskania zatrudnienia, a w każdym razie pozwala na uczestnictwo w profesjonalnych szkoleniach, zwiększających szansę znalezienia pracy. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2007 r. wynika, że B.T. uzależnił rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy od przyznania pomocy społecznej. W ocenie Sądu stawianie tego rodzaju warunku jest nieuzasadnione i może być uznane za jako brak współpracy w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, o jakim mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Przemawia ta tym również fakt, że skoro ustawodawca uczynił podstawą odmowy udzielenia świadczeń z pomocy społecznej nieuzasadnioną odmowę podjęcia zatrudnienia przez osobę zarejestrowaną jako bezrobotną, to tym bardziej świadczeń tych można odmówić osobie zdolnej do pracy, która świadomie nie rejestruje się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Należy też dodać, że rejestracja osoby bezrobotnej nie jest czynnością wymagającą zaangażowania środków finansowych ani umiejętności, dlatego skarżący, jako osoba zdolna do pracy, powinien to uczynić w pierwszej kolejności. Na marginesie można wskazać, że nie była przekonująca argumentacja B.T., iż nie posiada nawet środków na dojazd do Powiatowego Urzędu Pracy. Po pierwsze w toku rozpoznawania sprawy przyznał on, że wydatkuje środki na inne niż niezbędne potrzeby (np. telefon - 56,10 zł), po drugie, przyznawano już skarżącemu pomoc na dojazdy do organów.

Zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, gdy spełnione jest kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 -15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Organy zasadnie przyjęły, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą warunki do udzielenia pomocy, w szczególności nie ma podstawy do udzielenia jej pomocy z powodu bezrobocia, niepełnosprawności czy długotrwałej lub ciężkiej choroby.

Bezrobocie nie może być traktowane jako powód udzielenia pomocy społecznej, jeżeli skarżący - będąc osobą zdolną do pracy - nie rejestruje się w urzędzie pracy. Zawarte w ustawie o pomocy społecznej odwołanie do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 11 ust. 2 ustawy) pozwala twierdzić, że o bezrobociu (art. 7 pkt 4) można mówić dopiero, gdy osoba - będąc zarejestrowaną jak bezrobotna albo poszukująca pracy - bezskutecznie nie może znaleźć zatrudnienia. Skarżący nie był także osobą niepełnosprawną - nie przedstawił żadnego orzeczenia w tym zakresie, ani nie powoływał się na tę przesłankę, choć twierdzi, że podejmuje stałe leczenie. Z akt sprawy wynika, że skarżący w przeszłości pobierał świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, jednakże jego stan zdrowia polepszył się na tyle, że pozwala na podjęcie zatrudnienia. B.T. nie wykazał także, by przyznanie pomocy uzasadnione było długotrwałą lub ciężką chorobą. Co prawda. podczas wywiadu środowiskowego podał, że podejmuje stałe leczenie, jednak nie wskazał bliżej żadnych danych w tym zakresie i nie wyjaśnił czy z tego tytułu ponosił jakiekolwiek koszty, a nadto nie przedłożył żadnego zaświadczenia lekarskiego bądź innego dokumentu, z którego by wynikało, iż aktualnie cierpi na określone choroby i w konsekwencji ponosi związane z tym wydatki. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania odwołującemu pomocy w postaci zasiłku celowego. Skarżący nie wskazał także innych, szczególnych okoliczności przemawiających za przyznaniem tego świadczenia (art. 8 ustawy)

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348).

E. Makosz-Frymus J. Stankowski B. Popowska

JH