Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2728/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust 1, 3
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 762/19 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 762/19, oddalił skargę W. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wyżej wymienioną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690, z późn. zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej", w sprawie w której stroną jest W. K., utrzymał w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2018 r. Nr [...], odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W. K. (dalej: "skarżący") w dniu [...] listopada 2017 r. złożył do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując okoliczności tejże działalności. Organ administracji publicznej wystąpił o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej do Instytutu Pamięci Narodowej – dalej: "IPN". IPN przekazał organowi kopie dokumentów dotyczących strony. Dokumenty pochodzą z teczki zatytułowanej: "Teczka personalna właściciela lokalu kontaktowego krypt. "[...]" K. W., s. Z., ur. [...] sierpnia 1943 r.". Ze znajdującego się w teczce "Wniosku o opracowanie kandydata na dysponenta lk z dnia [...] listopada 1986 r." wynika, że chorąży J. S. — starszy inspektor Wydziału III-l - wystąpił o zatwierdzenie wniosku o opracowanie na kandydata na dysponenta lk W. B. K., syna Z. i S. z domu K., ur. [...] sierpnia 1943 r. w [...]. W uzasadnieniu wniosku znalazły się informacje, że kandydat był wówczas właścicielem mieszkania typowanego na lokal kontaktowy; znajdowało się ono w dogodnym miejscu, a dotarcie do niego nie stanowiło utrudnienia, ani dla TW, którzy mieli być do niego wprowadzani, ani też dla funkcjonariuszy SB. W dokumentach znajduje się też postanowienie z dnia [...] października 1988 r. o zakończeniu korzystania z wymienionego lokalu. Funkcjonariusz SB, którego podpis widnieje pod wymienionym postanowieniem, zadeklarował, że dysponent mieszkania pomimo wyraźnego zobowiązania udostępnienia SB mieszkania pod adresem — ul. [...] w [...] — nie wywiązał się ze swojej obietnicy. Przy każdorazowej rozmowie odwlekał termin przekazania kluczy, uzasadniając to wymyśloną historią. Przypuszczalnie powodem takiego postępowania była chęć, przy wykorzystaniu SB, posiadania dwóch mieszkań.

Z dokumentów przekazanych przez IPN nie wynika natomiast, aby skarżący był inwigilowany ze względu na działalność antykomunistyczną. Nie wszczęto wobec wnioskodawcy, ani sprawy operacyjnego sprawdzenia, ani też sprawy operacyjnego rozpracowania, jak to miało miejsce w sprawach działaczy opozycji antykomunistycznej, którzy ze względu na swoje opozycyjne zaangażowanie znajdowali się w polu zainteresowania SB. Organ nadmienił, że identyczny zestaw dokumentów pozyskanych z IPN przedłożył także sam zainteresowany w dniu [...] stycznia 2018 r.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, mając na uwadze wymogi wynikające z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a., wystąpił z wnioskiem o zaopiniowanie sprawy skarżącego przez [...] Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, działającą przy Wojewodzie [...], w skład której wchodzą uznani działacze opozycji antykomunistycznej. Rada uchwałą z dnia [...] marca 2018 r. zaopiniowała negatywnie wniosek strony. Uchwałę opatrzyła obszernym uzasadnieniem.

Skarżący w dniu [...] lipca 2018 r. złożył dodatkowe pisemne wyjaśnienia, kopie "niby-banknotów" z wizerunkiem Wojciecha Jaruzelskiego, kopie "Tygodnika [...]" z dnia [...] czerwca 1983 r., kopię "Biuletynu [...]'" z dnia [...] października 1986 r. oraz znane już organowi kopie dokumentów z IPN z "Teczki personalnej właściciela lokalu kontaktowego krypt. "[...]" K. W., s. Z., ur. [...] sierpnia 1943 r.", oświadczenie Komendanta Związku Strzeleckiego "[...]" Rzeczypospolitej Polskiej – S. C. oraz opis Marszów Szlakiem I Kompanii Kadrowej w czasach PRL.

W ocenie Szefa Urzędu przekazane dokumenty również nie wskazywały na spełnianie przez wnioskodawcę warunków z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, ani co do działalności w ramach zorganizowanych struktur, ani co do współpracy z nimi, ani też co do wymaganego co najmniej 12-miesięcznego okresu działalności. Dlatego też decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. orzeczono o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skarżący w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego dołączył znane już organowi dokumenty pozyskane z IPN, kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] kwietnia 2001 r., kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] października 2001 r., kopię diagnozy psychologicznej z dnia [...] października 2001 r., kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] maja 2003 r., kopię legitymacji potwierdzającej nadanie skarżącemu Srebrnego Medalu Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej oraz kopię legitymacji poświadczającej nadanie Złotego Medalu Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej.

W związku z pojawieniem się nowych okoliczności w sprawie, organ pismem z dnia [...] września 2018 r. zwrócił się do skarżącego z prośbą o przekazanie szczegółowych informacji dotyczących rozstroju zdrowia, jakiego miał doznać w związku z zastraszaniem przez SB.

W dniu [...] października 2018 r. wpłynęło do Urzędu pismo strony zawierające dodatkowe wyjaśnienia oraz dołączona doń opinia psychiatryczna z dnia [...] października 2018 r. sporządzona przez lekarza psychiatrę – M. G.

Specjalista psychiatra w oświadczeniu z dnia [...] października 2018 r. zadeklarował, że wnioskodawca zgłosił się do niego z prośbą o wydanie opinii psychiatrycznej, przedstawił kartę informacyjną z IPN Oddział w [...], potwierdzającą fakt starań SB o udostępnienie posiadanego przez stronę lokalu na potrzeby służb. Presja ze strony organów bezpieczeństwa trwała dwa lata. Strona odczuwała wówczas zmęczenie psychiczne, miała problemy z koncentracją uwagi, z zasypianiem, odczuwała lęk przed spotkaniami z funkcjonariuszami, objawom tym towarzyszył też obniżony nastrój i nadmierna nerwowość. W czasie wizyty zainteresowany przedstawił też karty informacyjne leczenia szpitalnego w Klinice Psychiatrii Wojskowej Akademii Medycznej. W ocenie psychiatry opisane przez stronę dolegliwości, wskazują na występowanie zaburzeń depresyjno-lękowych w okresie objętym staraniami o utrzymanie lokalu przy ul. [...] w [...].

Organ administracji publicznej po zapoznaniu się z argumentacją strony oraz przesłanymi nowymi dowodami w sprawie uznał, że nie wskazują one na spełnianie warunków określonych w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Opinia psychiatryczna została wystawiona w dniu [...] października 2018 r. Wynika z niej, że zainteresowany stawił się na wizytę z dokumentacją medyczną z lat 2001 — 2003 u wspomnianego lekarza psychiatry, a nie bezpośrednio po wydarzeniach, które miały miejsce w drugiej połowie lat 80-tych ubiegłego wieku, lecz obecnie, w toku trwającego postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji, po tak znacznym upływie czasu, ustalenie związku przyczynowego między presją ze strony SB a zaburzeniami depresyjno-lękowymi wydaje się być niemożliwe. Swoją ocenę lekarz psychiatra opiera na relacjach strony, nie wynika ona z jego osobistego doświadczenia, nie leczył on bowiem skarżącego bezpośrednio po przywołanych zdarzeniach związanych z naciskami ze strony funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa. Organ wskazał nadto, iż zebrany starannie materiał dowodowy nie wskazuje na udział strony w jakimkolwiek wystąpieniu wolnościowym.

Dalej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowił o przesłuchaniu świadków, których oświadczenia zainteresowany dołączył do akt sprawy oraz samego wnioskodawcy. Organ przywołał treść zeznań ww. osób.

Następnie organ uznał, że zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy nie wskazuje na to, aby skarżący działalność, polegającą na rozprowadzaniu cegiełek i sporadycznie podziemnych wydawnictw, prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Ani dokumenty, ani świadkowie, nie potwierdzają przynależności strony do organizacji opozycyjnej, ani też nie wskazują z jakimi strukturami wnioskodawca współpracował. Dowody nie wskazują też na to, by w ramach Związku Strzeleckiego W. K. prowadził łącznie przez okres co najmniej 12 miesięcy, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która byłaby zagrożona odpowiedzialnością karną.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez stronę represji, organ zaakcentował, że zebrane dowody nie potwierdzają udziału skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, w o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i w konsekwencji doznania rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania organów bezpieczeństwa państwa. Nadto, z kart informacyjnych leczenia szpitalnego z lat 2001 — 2003 wynika, że pogorszenie stanu psychicznego, bóle i zawroty głowy, nadmierna pobudliwość nerwowa, trudności z koncentracją uwagi, pacjent obserwował u siebie od czasu wypadku samochodowego w 1993 r., kiedy to doznał urazu głowy z utratą przytomności. Ich źródeł nie wywodził natomiast z czasu wezwań do SB.

Na ostateczną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skargę złożył W. K.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o odrzucenie skargi. Organ podniósł, że W. K. w dniu [...] kwietnia 2019 r. wniósł, za pośrednictwem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na ww. decyzję. Zaskarżona decyzja została odebrana osobiście przez skarżącego w dniu [...] marca 2019 r. w siedzibie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Jej odbiór w tym terminie został poświadczony własnoręcznym podpisem przez skarżącego, widniejącym w prawym górnym rogu pisma.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/ŁD 293/19 odrzucił skargę W. K.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 września 2019 r., sygn. akt II OZ 737/19 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 293/19 o odrzuceniu skargi, uznając za wadliwe twierdzenie Sądu pierwszej instancji o niedochowaniu przez skarżącego terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie.

Rozpoznając wniesioną skargę, wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Sądu, ustalony przez organ stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości i nie potwierdza istnienia okoliczności stanowiących podstawę do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Brak jest bowiem podstaw, aby uznać, że skarżący działalność polegającą na rozprowadzaniu cegiełek i sporadycznie podziemnych wydawnictw, prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Dowody nie wskazują też na to, by w ramach Związku Strzeleckiego skarżący prowadził łącznie przez okres co najmniej 12 miesięcy działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która byłaby zagrożona odpowiedzialnością karną. Brak też dowodów na to, że wspomniany Związek prowadził działalność opozycyjną wobec ówczesnych władz. Również fakt przechowania samochodu J. K. nie mógł być uznany za prowadzenie działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Żadna zatem z form aktywności wskazywana przez skarżącego nie wypełnia hipotezy art. 2 ustawy.

Nadto w ocenie Sądu meriti zebrane dowody nie potwierdzają udziału W. K. w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej i w konsekwencji doznania rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania organów bezpieczeństwa państwa. Dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach sprawy nie uprawdopodabnia, że rozstrój zdrowia skarżącego nastąpił na skutek działań organów bezpieczeństwa państwa.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, Szef Urzędu należycie ocenił materiał dowodowy w kontekście przepisów prawa procesowego, właściwie ustalił brak podstaw do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dokonane i szczegółowo opisane ustalenia, ich ocena prawna oraz wyciągnięte na tej podstawie wnioski są prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w obszernym uzasadnieniu decyzji.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", orzekł o oddaleniu skargi.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. K. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych polegające na niewymienieniu w uzasadnieniu wyroku wszystkich zarzutów skarżącego podnoszonych w skardze, braku odniesienia się Sądu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi, co w konsekwencji spowodowało niepełne wyjaśnienie stanu sprawy, a także doprowadziło do sytuacji, w której Sąd nie dokonał pełnej kontroli działalności organu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem do czego był zobowiązany, albowiem z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika w sposób jednoznaczny, że Sąd w uzasadnieniu prawnym odniósł się li tylko do zarzutu skarżącego naruszenia art. 77 § 1 K.p.a., podczas gdy nie wyjaśnił w żaden sposób, w jaki sposób rozpatrzył zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. oraz zwłaszcza art. 78 § 1 K.p.a. dotyczącego faktu nieprzeprowadzenia przez organ administracyjny dowodów wnioskowanych przez stronę,

b) art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 10 § 1, 11, 77 § 1, 79 § 1 i 2, 81 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy obowiązkiem Sądu dokonującego kontroli legalności działania organu administracji publicznej było uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na następujące uchybienia, których dopuścił się Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych:

- niedopuszczenie z urzędu oraz na wniosek stron dowodu z przesłuchania świadków mogących wnieść istotne informacje dotyczące istoty sprawy, jak choćby świadka wnioskowanego przez skarżącego w osobie S. C., który winien był zostać przesłuchany na okoliczność rodzaju i charakteru działalności skarżącego w Związku Strzeleckiego "[...]" Rzeczpospolitej Polskiej, jak i rodzaju i charakteru działalności samego związku w kontekście dokonania oceny czy działalność tego związku i działalność samego skarżącego w ramach związku polegały na działalności opozycji antykomunistycznej w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a tym samym dokonania prawidłowej wykładni rodzaju działalności związku "[...]" w kontekście definicji zawartej w art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy, podczas gdy organ w tym zakresie oparł się, jak sam wskazuje, jedynie na wiedzy ogólnej,

- niezweryfikowanie różnic w treści zeznań skarżącego i jego oświadczenia złożonego w formie aktu notarialnego co do kwestii mających kluczowe znaczenia dla uznania czy działalność skarżącego była działalnością opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy,

- dokonanie całkowicie dowolnej oceny okoliczności wynikającej z załączonej do akt sprawy opinii lekarza psychiatry wskazującej, iż u skarżącego występują objawy depresyjno - lękowe w związku z działaniami Służby Bezpieczeństwa dotyczącymi pozyskania lokalu należącego do skarżącego na cele związane z działaniami komunistycznego Państwa w zakresie przyjęcia niczym niepopartego domniemania dokonanego przez organ administracyjny nie będący biegłym ani podmiotem uprawnionym do takowej oceny, że z uwagi na znaczny upływ czasu nie jest możliwe ustalenie związku przyczynowego między presją ze strony SB a zaburzeniami depresyjno - lękowymi, podczas gdy organ administracyjny w ramach dokonywanej oceny dowodów nie jest uprawniony do samodzielnej oceny tego faktu, zaś w razie odmiennej oceny do oceny dokonanej przez lekarza psychiatrę organ w ramach swych kompetencji nie jest władny do dokonywania samodzielnej oceny kwestii medycznych i winien ewentualnie w razie powzięcia wątpliwości, zasięgnąć w tej kwestii opinii biegłego lekarza lub lekarzy psychiatrów, czego jednak nie uczynił dokonując samodzielnej, niekorzystnej dla skarżącego oceny okoliczności pozostających poza sferą wiedzy i kompetencji organu administracyjnego, a tym samym wcielił się w rolę biegłego interpretując i oceniając kwestie medyczne dotyczące występującej u skarżącego encefalopatii wieloczynnikowej i jej przyczyn w zakresie pozostającym poza sferą własnej, swobodnej oceny dowodów,

c) art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez całkowite skupienie się i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie przez sąd administracyjny tylko i wyłącznie w granicach zarzutów podniesionych w skardze, podczas gdy zgodnie z treścią powołanego przepisu Sąd rozstrzyga w orzeczeniu w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a tym samym winien był z urzędu zbadać gruntownie całą sprawę, materiał dowodowy i wydawane w sprawie decyzje, jak również winien był dokonać samodzielnej oceny, nie zaś de facto powielać ocenę organu administracyjnego, czy działalność skarżącego spełnia wymogi przewidziane w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych, a jeżeli nie to Sąd winien był dokładnie wyjaśnić powody takiego rozstrzygnięcia, podczas gdy w realiach niniejszej sprawy Sąd wydając wyrok faktycznie jedynie powielił uzasadnienie decyzji wydanych przez organy administracyjne, bez dokonywania własnych ustaleń i rozważań.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, iż działalność skarżącego nie może być uznana za działalność opozycji antykomunistycznej dającą podstawę do przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na skutek błędnej subsumpcji stanu faktycznego sprawy pod przytoczone przepisy prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2022 r. poinformowano strony postępowania, że z uwagi na brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym, Przewodnicząca Wydziału na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.) - dalej: "ustawa COVID-19", zarządziła skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od dnia 3 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego, albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej.

Zarzuty skargi, wskazujące na naruszenie prawa materialnego, jak też na naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, poddane zostaną kontroli kasacyjnej łącznie, w kontekście naruszenia prawa materialnego. Dopiero wynik tego aspektu kontroli zostanie nałożony na ocenę zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wyjaśnić należy, że nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu.

W przepisie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej wskazano tryb uzyskania decyzji o przyznaniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Z treści art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej jednoznacznie wynika, że do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Oznacza to, że jednym z warunków, jakie musi spełnić wnioskodawca, jest dołączenie decyzji Prezesa IPN, że wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Co istotne rola Prezesa IPN ogranicza się wyłącznie do potwierdzenia lub zaprzeczenia, istnienia kumulatywnie, przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W niniejszej sprawie skarżący nieskutecznie wykazywał, że zaistniały w stosunku do niego przesłanki uznania za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. Sąd Wojewódzki dokonał rzetelnej oceny stanowiska organu odnośnie podawanych przez skarżącego okoliczności w aspekcie ich zakwalifikowania, jako nie dających podstaw, aby uznać, że ziściły się przesłanki umożliwiające z tych powodów przyznanie stronie wnioskującej statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Tej kwalifikacji, przy zastosowaniu przepisów prawa materialnego, strona skarżąca nie podważyła w skardze kasacyjnej. Okoliczności powołane w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej były bowiem badane, na wniosek organu, zarówno przez IPN jak i [...] Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, działającą przy Wojewodzie [...]. W odpowiedzi IPN poinformował, że w zasobach archiwalnych w/w instytucji nie znajdują się dokumenty, z których wynikałoby, że skarżący był inwigilowany ze względu na działalność antykomunistyczną. Nie wszczęto wobec wnioskodawcy, ani sprawy operacyjnego sprawdzenia, ani też sprawy operacyjnego rozpracowania, jak to miało miejsce w sprawach działaczy opozycji antykomunistycznej, którzy ze względu na swoje opozycyjne zaangażowanie znajdowali się w polu zainteresowania SB. Natomiast Rada uchwałą z dnia [...] marca 2018 r. negatywnie zaopiniowała wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu wskazano, że Rada nie potwierdziła podnoszonych przez skarżącego okoliczności.

Należy zatem uznać, że organ, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenili, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności uzasadniające potwierdzenie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zostały udowodnione. Organ opierał się przy tym zarówno na dowodach dostarczonych przez skarżącego, zeznaniach świadków, jak również pozyskanych we własnym zakresie i wyprowadził z nich wnioski, które w sposób racjonalny uzasadnił w wydanej decyzji.

Podkreślić w tym miejscu należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu. Tym samym przestawione przez skarżącego oświadczenie psychiatry z dnia [...] października 2018 r. nie mogło mieć w przedmiotowej sprawie zakładanego przez skarżącego znaczenia.

Podkreślić w tym miejscu należy, że odmienna od oczekiwań skarżącego ocena przez organ administracji, a następnie Sąd pierwszej instancji zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Jak trafnie wskazał Sąd Wojewódzki żadna z form aktywności wskazywana przez skarżącego nie wypełnia hipotezy art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Nie można bowiem uznać, że skarżący działalność, polegającą na rozprowadzaniu tzw. "cegiełek solidarnościowych" i sporadycznie podziemnych wydawnictw, prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Dowody nie wskazują też na to, aby w ramach Związku Strzeleckiego skarżący prowadził łącznie przez okres co najmniej 12 miesięcy działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która byłaby zagrożona odpowiedzialnością karną. Brak też dowodów na to, że wspomniany Związek prowadził działalność opozycyjną wobec ówczesnych władz. Również fakt przechowania samochodu J. K. nie mógł być uznany za prowadzenie działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.

Nie jest również zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 986/09, LEX nr 597986; z dnia 12 marca 2015 r., sygn. I OSK 2338/13, LEX nr 1675977). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Natomiast z treści zarzutu i jego uzasadnienia wynika, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. autor skargi kasacyjnej w istocie próbuje zwalczać prawidłowość przyjętego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego, czego podnosząc zarzut naruszenia tego przepisu uczynić nie można (zob. stanowisko zawarte w wyroku NSA z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. II OSK 2012/11, LEX nr 1225725). Tym samym polemika z ustaleniami Sądu pierwszej instancji i oceną stanu faktycznego dokonaną przez Sąd nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu. Tym samym zarzut w zakresie naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. należało uznać za niezasadny.

Odnosząc się zaś do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych stwierdzić należy, że mają one charakter ustrojowy normując zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i jako takie co do zasady nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Każdy z nich może być skutecznie wskazany jako naruszenie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej w powiązaniu z konkretnie oznaczonymi przepisami P.p.s.a. (wyroki NSA: z dnia 11 maja 2012 r., sygn. I OSK 70/12, LEX nr 1166069; z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. II FSK 1660/07, LEX nr 519308; z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. II GSK 1185/11, LEX nr 1083277). Zarzut naruszenia tych przepisów autor skargi połączył z zarzutem naruszenia przepisu art. 141 § 1 P.p.s.a., nie wskazując jednak na czym miałoby polegać ich złamanie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować, chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego. Przypadek taki nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Skarżący kasacyjnie upatruje bowiem naruszenia ww. przepisów z powodu braku odniesienia się Sądu meriti w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi. Wskazać zatem należy, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2017 r., sygn. I GSK 1329/15, ONSAiWSA 2019, nr 1, poz. 9). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sposób wystarczający, umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku wyjaśnił, z jakich przyczyn podzielił stanowisko organu i nie uwzględnił stanowiska skarżącego.

Odnosząc się zaś do zarzutu niedopuszczenia przez Sąd pierwszej instancji dowodu z przesłuchania świadków, jak choćby świadka wnioskowanego przez skarżącego w osobie S. C. wskazać należy, że procedura postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym jest zgoła odmienna od przyjętej w postępowaniu cywilnym, czy karnym. Specyfika postępowania sądowoadministracyjnego zakłada dostępność wyłącznie uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego do dowodów z dokumentów. W szczególności sąd administracyjny nie przeprowadza dowodu z przesłuchania świadków, który ma istotny wymiar w pozostałych wymienionych procedurach sądowych. W związku z tym zarzut ten również należało uznać za nieuzasadniony.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że brak jest dostatecznych podstaw, aby potwierdzić, że skarżący posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.