Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1340/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr.), Sędziowie NSA Małgorzata Stahl, Tomasz Zbrojewski, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2005r. sygn. akt II SA/Wa 852/05 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje na rzecz adw. P. K. od Skarbu Państwa kwotę 244 zł w tym podatek od towarów i usług (słownie: dwieście czterdzieści cztery) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, E. B. ur. 4 października 1961 r. starała się o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podawała, że jest osobą samotną, po operacji kręgów szyjnych. Nie posiada środków na utrzymanie i na zakup leków.

Lekarz orzecznik ZUS, orzeczeniem z dnia 29 października 2004 r., stwierdził u E. B. częściową niezdolność do pracy, okresowo do końca października 2005 roku. Niezdolność powstała w dniu 1 maja 2004 roku.

Skarżąca legitymuje się okresem składkowym w rozmiarze 13 lat 1 miesiąca i 14 dni i nieskładkowym w rozmiarze 6 lat 9 miesięcy i 19 dni. W okresie od dnia 12 listopada 1997 r. do dnia 30 listopada 1999 r. korzystała z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Od dnia 31 października 2002 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku.

W dniu 30 czerwca 2004 r. organ odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym z przyczyn niespełnienia warunków określonych w art. 57 i art. 58 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Swoją decyzję uzasadniał niespełnieniem przez E. B. ustawowego, obligatoryjnego warunku, to jest braku całkowitej niezdolności do pracy, zgodnie z treścią art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

W prośbie o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca twierdziła, że z obecnym stanem zdrowia nikt nie chce przyjąć jej do pracy, wskazywała nadto, że czeka ją jeszcze jedna operacja. Podnosiła, że nie posiada środków na utrzymanie i na zakup leków. Załączyła zaświadczenia lekarskie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał na brak po stronie skarżącej jednego z trzech obligatoryjnych warunków przewidzianych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezbędnych do przyznania świadczenia, a mianowicie brak u E. B. całkowitej niezdolności do pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca ponownie podniosła argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu obu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę zważył, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.

Skarżąca zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika jest jedynie częściowo niezdolna do pracy, a więc nie spełnia jednego z podstawowych warunków ustawowych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - tu całkowita niezdolność do pracy.

Zdaniem Sądu, podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] i z dnia [...], odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, są zatem zasadne. Organ, w takim stanie faktycznym sprawy, nie mógł przyznać żądanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji. Zawierają one prawidłowe uzasadnienia, wszechstronnie analizujące cały zgromadzony materiał w niniejszej sprawie.

Podnoszone w skardze argumenty w żaden sposób nie mogą wpłynąć na fakt, że skarżąca jest jedynie częściowo niezdolna do pracy.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa, dlatego też na podstawie art. 151 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. B. zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 83 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 162 , poz.1118 ze zm.) poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogów do przyznania świadczenia w drodze wyjątku mimo, że przedstawiła ona nowe dowody dotyczące jej stanu zdrowia w postaci zaświadczeń lekarskich wydanych po orzeczeniu o częściowej niezdolności do pracy.

2. Naruszenie przepisów postępowania, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy a w szczególności art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) poprzez oddalenie skargi mimo, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes ZUS pominął złożone przez skarżącą dowody i zaniechał ponownego zbadania przez lekarza orzecznika ZUS mimo, ze stan zdrowia skarżącej się pogorszył kwalifikując ją do całkowitej niezdolności do pracy.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, że sąd dokonuje kontroli decyzji administracyjnej pod kątem jej zgodności z prawem: czy organ dochował stosownej procedury przy podejmowaniu danej decyzji oraz czy rozważył wszystkie istotne okoliczności sprawy. Kontrola sądu administracyjnego sprowadza się zatem do sprawdzenia, czy podejmując daną decyzję organ nie tylko właściwie zastosował przepisy prawa, ale także wyczerpująco uzasadnił przyczyny wydania decyzji. Tymczasem Prezes ZUS mimo istnieniu ku temu przesłanek zaniechał zlecenia dodatkowego badania skarżącej, której stan zdrowia od ostatniej opinii w październiku 2004 roku uległ pogorszeniu

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.

Skarżąca tylko zgodnie z już nieaktualnym orzeczeniem lekarza orzecznika była częściowo niezdolna do pracy, ale było to w październiku 2004 r.. Wówczas rzeczywiście nie spełniała jednego z podstawowych warunków- ustawowych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] i z dnia [...], odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku były podjęte na podstawie nieaktualnych dowodów zaś nowe dowody w sprawie zostały pominięte. Sąd badać powinien czy na datę decyzji stan zdrowia skarżącej wskazywał na całkowitą czy częściową niezdolność do pracy. Zarówno organ administracji mając nowe dowody , w takim stanie faktycznym sprawy, nie mógł odmówić przyznania świadczenia bez przeprowadzenia stosownego badania. Opinia lekarza orzecznika miała już bowiem pół roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, mimo że było one oczywiste gdyż skarżąca podnosiła, że choroba kręgosłupa się pogłębiła i wymaga kolejnej operacji .

Podnoszone w skardze argumenty tylko dodatkowo wzmacniały zasadność zastosowania art. 83 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ skarżąca była częściowo niezdolna do pracy w październiku 2004 roku, zaś w marcu 2005 r. czyli w dacie wydania decyzji zaskarżonej była już całkowicie niezdolna do pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej przez E. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18.VII.2005 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Art. 83 ust. 1 ustawy z 17.XII.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz .U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), którego naruszenie zarzucono Sądowi I instancji w skardze kasacyjnej stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Cytowany przepis określa przesłanki normatywne, które muszą być spełnione łącznie, by osoba zainteresowana otrzymaniem świadczenia w trybie nim przewidzianym mogła świadczenie takie uzyskać.

Skarżąca wymogów omawianego przepisu nie spełnia, ponieważ jej niezdolność do pracy nie ma w tym wypadku charakteru niezdolności całkowitej jak tego wymaga ustawa. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 29.X.2004 r. stwierdzono bowiem, że E. B. jest częściowo niezdolna do pracy, przy czym jest to niezdolność okresowa do końca października 2005 r. Jak wynika z tego orzeczenia - które zostało zatwierdzone przez Głównego Lekarza Orzecznika Oddziału Zakładu w dniu 2.XI.2004 r. – stopień nasilenia zmian chorobowych nie powoduje całkowitej niezdolności do pracy. Według art. 14 ust. 3 ww. ustawy emerytalnej, orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego – w tym także dla Prezesa ZUS przyznającego świadczenie w drodze wyjątku – podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to jeśli nie zostanie zakwestionowane w sposób przewidziany w ustawie – wiąże organ rentowy.

W tej sprawie decydujące znaczenie dla oceny stopnia niezdolności skarżącej do pracy miało orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 29.X.2004 r., które nie zostało prawnie skutecznie podważone, a wskazuje ono, że niezdolność do pracy stwierdzona u E. B. nie ma charakteru całkowitego. To zaś uniemożliwiało organowi przyznanie świadczenia na podstawie omawianego w art. 83 ust. 1 ustawy z 17.XII.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wbrew przy tym twierdzeniom skargi kasacyjnej, wnosząca ją nie przedstawiła dowodów, które wskazywałyby jak przedstawia skarga, iż w dacie wydania przez Prezesa ZUS drugiej decyzji w tej sprawie, tj. [...] E. B. była całkowicie niezdolna do pracy. Takim dowodem mogłoby być w świetle powołanego art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej tylko nowe orzeczenie lekarza orzecznika, a takiego w dacie wydania ww. decyzji nie było.

Okoliczności tej w żadnym razie nie potwierdzają załączone przez skarżącą do wniosku z 15.II.2005 r. o ponowne rozpoznanie sprawy przez Prezesa ZUS, dokumenty wystawione przez określone jednostki służby zdrowia, po pierwsze dlatego, że nie mają one charakteru orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a po wtóre większość z nich dotyczy okresu sprzed daty orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika ZUS (29.X.2004 r.), a są to:

1) karta wypisowa Centralnego Szpitala Klinicznego Śląskiej Akademii Medycznej z 1.VI.2004 r.,

2) skierowanie na operację w Klinice Neochirurgii 24.IV.2003r.

Natomiast opis badania z 22.I.2005 r. MR-kanału kręgowego i rdzenia wykonanego przez N.ZOZ "H." Śląskie Centrum Diagnostyki Obrazowej nie wskazuje pogorszenia stanu zdrowia zainteresowanej, mogącego prowadzić u niej do całkowitej niezdolności do pracy. Te nowe dowody, które według skargi kasacyjnej miały wskazywać na znaczne pogorszenie stanu zdrowia skarżącej, prowadzące do całkowitej niezdolności jej do pracy, wcale faktu tego nie wykazały, a ponieważ od wydania przez lekarza orzecznika ZUS orzeczenia z 29.X.2004 r. do czasu wydania przez Prezesa ZUS decyzji w tej sprawie (1.II.2005), upłynął okres zaledwie 3 miesięcy, to nie można organowi temu zarzucać, że w okolicznościach tej sprawy naruszył prawo nie kierując E. B. na ponowne badanie przez lekarza orzecznika ZUS.

W świetle powyższego należy dojść do wniosku, że skarga kasacyjna E. B. nie może zostać uwzględniona i z tego powodu na podstawie art. 184 ustawy z 30.VIII.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało ją oddalić.