Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 106/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, ust. 2, ust. 3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
article: art. 217, art. 218
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Strzelec, , po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wójta Gminy W. z dnia [...] września 2021 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. na rzecz J. S. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] utrzymano w mocy postanowienie Wójta Gminy W. z dnia [...] września 2021 r., nr [...] o odmowie wydania J. S. zaświadczenia potwierdzającego pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 26 czerwca 1996 r. do 27 września 1999 r.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy:

W wniosku z dnia 18 czerwca 2021 r. J. S. (dalej jako skarżący") zwrócił się do Wójta Gminy W. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego jego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców, o pow. 15,5277 ha, położonym w miejscowości D.. Wniosek uzasadnił prowadzonym przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawie postępowaniem o wydanie decyzji w sprawie nabycia nieruchomości rolnej. Skarżący został wezwany do złożenia dokumentu potwierdzającego co najmniej 3 letni staż pracy w rolnictwie, to jest zaświadczenie właściwego urzędu gminy o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wydanego na podstawie zeznań świadków. Skarżący podał, że w gospodarstwie rolnym rodziców pracował od 26 czerwca 1996 r. do 27 września 1999 r.

Postanowieniem dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] Wójt Gminy W. (dalej jako "organ I instancji") odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w gospodarstwie rolnym rodziców A. i A. S., położonym w miejscowości D. we wskazanym na wstępie okresie.

W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej jako "organ II instancji") postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2021 r., SKO. 1226/21 uchyliło postanowienie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania w celu przeprowadzenia rzetelnego postępowania i szczegółowej kwerendy archiwalnej we wszystkich posiadanych ewidencjach, rejestrach i innych dokumentach w sprawie wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w indywidualnym gospodarstwie rodziców.

Postanowieniem z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Wójt Gminy W. (dalej jako "organ I instancji") odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia potwierdzającego prace w gospodarstwie rolnym rodziców A. i A. S., położonym w miejscowości D. w okresie od 26 czerwca 1996 r. do 27 września 1999 r.

W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji podniósł, że po zbadaniu znajdujących się w Urzędzie Gminy ewidencji i rejestrów (księgi podatkowe, ewidencja ludności, ewidencja wojskowa) ustalił, że rodzice wnioskodawcy prowadzili w latach 1996-1999 gospodarstwo rolne o pow. 15,53 ha położone w D. , a wnioskodawca był tam zameldowany na pobyt stały. Wójt uznał jednakże nie pozwala to na stwierdzenie, że wnioskodawca pracował w gospodarstwie rolnym - fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia nie daje podstaw do przypisania takiej osobie statusu domownika. Organ wskazał, że ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie dopuszcza jako dowodu zaświadczenia wystawionego na podstawie zeznań świadków, a tym bardziej oświadczeń osoby zainteresowanej.

J. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m.in., że skarżący wystąpił o wydanie zaświadczenia potwierdzającego jego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w związku z prowadzonym przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawie postępowaniem o wydanie decyzji w sprawie nabycia nieruchomości rolnej. W postępowaniu tym nabywca nieruchomości powinien spełnić kryteria uznania go za rolnika indywidualnego, w rozumieniu przepisu art. 6 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1655, z późn. zm.), co obejmuje także staż pracy w gospodarstwie rolnym, W świetle powołanej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego za staż pracy uznaje się również okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym potwierdzony zaświadczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54 poz. 310).

Kolegium podkreśliło, że postępowanie w sprawie wydawania zaświadczeń ma charakter uproszczony i odformalizowany i składają się na nie wyłącznie czynności materialno-techniczne polegające na badaniu, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane i czy dane te dotyczą stanu prawnego lub faktycznego, którego potwierdzenia domaga się wnioskodawca. Postępowanie wyjaśniające sprowadza się do zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych. Dokumentami potwierdzającymi okresy pracy w gospodarstwie rolnym są księgi podatkowe, rejestry gruntowe, ewidencja wojskowa w której np. zaznaczony jest fakt odroczenia służby wojskowej w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, dokumentacja związana z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym i osobowym oraz inne dokumenty znajdujące się w dyspozycji urzędu.

Organ odwoławczy stwierdził, że z przedłożonych przez organ dokumentów pochodzących z prowadzonych przez Wójta ewidencji i rejestrów (ksiąg podatkowych i ewidencji ludności) wynikało, że brak było podstaw do wydania skarżącemu zaświadczenia o żądanej treści. W ewidencji wojskowej stwierdzono brak dokumentów z lat 1996-1999. Kwerenda archiwalna nie wykazała dokumentacji związanej z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym lub osobowym rolników, odpisów aktów własności, nakazów płatniczych, kwitów obowiązkowych dostaw. Z ewidencji podatkowej zawierającej dane posiadaczy gospodarstw rolnych wynika, że w okresie, którego dotyczy wniosek, A. i A. S. byli właścicielami gospodarstwa rolnego w miejscowości D., którego powierzchnia wynosiła najpierw 13,09 ha fiz., a następnie 15,53 ha fiz., opłacali podatek rolny i korzystali z ulg. Z danych dotyczących ewidencji ludności wynika zaś, że skarżący był zameldowany na pobyt stały pod adresem zamieszkania rodziców. Dane z rejestrów potwierdziły prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rodziców skarżącego, opłacanie przez nich podatku rolnego oraz fakt zameldowania skarżącego w miejscu prowadzenia przez rodziców gospodarstwa rolnego. Stwierdzone dane nie są jednak wystarczające do wydania zaświadczenie potwierdzającego pracę skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców. Uznanie, że skarżący zamieszkiwał wspólnie z rodzicami prowadzącymi gospodarstwo rolne po ukończeniu 16 roku życia nie daje podstaw do przypisania mu statusu pracującego w gospodarstwie rolnym domownika.

Kolegium uznało, że organ I instancji dołożył należytej staranności w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, dokonał kwerendy archiwalnej w posiadanych ewidencjach i rejestrach oraz innych dokumentach, wskazał jakiej dokumentacji, która mogłaby się wiązać z funkcjonowaniem gospodarstwa rolnego w zasobach brak, przeprowadził badanie posiadanej dokumentacji pod kątem zgłoszonego żądania, a wyniki tego badania uzasadnił. Tym samym zasadna była odmowa wydania skarżącemu zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

Kolegium zwróciło uwagę, że zeznania świadków i oświadczenia strony nie stanowią podstawy do wydania zaświadczenia. W świetle przepisów ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, w związku z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, odnoszącymi się do wydawania zaświadczeń, zeznania świadków należy uznać za alternatywną formą dowodzenia okoliczności pracy w gospodarstwie rolnym przed organem właściwym do załatwienia sprawy, w której wymagane jest wykazanie okresów pracy w gospodarstwie rolnym, a nie dowodem (danymi) w postępowaniu o wydanie zaświadczenia. W oparciu o zeznania świadków oraz oświadczenia strony organ nie mógł więc wydać zaświadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił, że naruszono przepisy proceduralne (art. 218 § 1 w zw. z art. 217 § 2 pkt 2 w zw. z art. 219 oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie przez Kolegium i niesłuszne zaakceptowanie ustaleń organu I instancji, że nie jest możliwe w rozpatrywanej sprawie wydanie wnioskowanego zaświadczenia z uwagi na fakt, że organ I instancji jakoby nie posiadał danych pozwalających na jego wydanie, podczas gdy przeprowadzone postępowanie wyjaśniające prowadzi do uznania, że organ dysponuje stosownymi danymi, w oparciu o które należy wydać zaświadczenie, to jest zeznaniami świadków sporządzonymi i utrwalonymi w formie dokumentu pisemnego, a zatem powyższe winno spełniać definicję "innych danych znajdujących się w jego posiadaniu", co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy przez Kolegium błędnego postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia, co dodatkowo ma bardzo istotny wpływ na postępowanie prowadzone przed Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa..

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, że zaświadczenie nie jest aktem stosowania prawa ani oświadczeniem woli, jest oświadczeniem wiedzy, nie rodzi dla adresata żadnych bezpośrednich skutków prawnych, zmienia jedynie jego sytuację faktyczną, gdyż może być np. środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym zmierzającym do ukształtowania pozycji adresata. Organ wydaje zaświadczenie nie tylko na podstawie ewidencji czy rejestrów, jak błędnie zakłada organ I instancji, ale również na podstawie innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skontrolowane postanowienie nie spełnia kryterium legalności (zgodności z przepisami prawa).

Wyjaśnienia wymaga, że w myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej jako "p.p.s.a.", sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie) jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310 ze zm.).

Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie.

Według art. 217 § 2 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli:

1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;

2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.

W myśl art. 218 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie o wydanie zaświadczenia ze względu na istotę zaświadczenia charakteryzuje się uproszczeniem i odformalizowaniem, gdyż nie zmierza do rozpatrzenia sprawy administracyjnej i nie ma podstaw do przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. Nie oznacza to jednak, że organ nie ma podjąć wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w rozumieniu odnalezienia i przetworzenia na potrzeby wystawienia zaświadczenia danych posiadanych w swoich zasobach. Postępowanie wyjaśniające powinno zmierzać w kierunku ustalenia stanu faktycznego i prawnego wymagającego potwierdzenia zaświadczeniem (vide wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 1227/06).

Z przepisu art. 218 § 2 k.p.a. wynika, że przed wydaniem zaświadczenia organ może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Postępowanie to spełnia tylko pomocniczą rolę w ustaleniu treści zaświadczenia, bo główną rolę - art. 218 k.p.a. - przypisuje danym wynikającym z ewidencji, rejestru, wykazu, zbioru dokumentów lub zbioru danych utrwalanych innymi technikami, a będących w posiadaniu organu. Celem postępowania wyjaśniającego jest zbadanie okoliczności wynikających już z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, jak też wyjaśnienie, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany. Postępowanie to ma na celu usunięcie wątpliwości, co do znanych, bo istniejących już faktów, czy stanu prawnego. Nie jest dopuszczalne dokonywanie, w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń, jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych nie wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (vide wyroki NSA z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1518/12; z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 605/12).

Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy stanowi, że ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także:

1) okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka,

2) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem,

3) przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.

Według art. 3 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli organ, o którym mowa w ust.1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie.

W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3 ustawy).

W niniejszej sprawie J. S. wnosił o wydanie mu zaświadczenia stwierdzającego pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 26 czerwca 1996 r. do 27 września 1999 r. Zaświadczenie takie miało być przedłożone w postępowaniu prowadzonym przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawie w przedmiocie wydania decyzji w sprawie nabycia nieruchomości rolnej – w trybie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2020 poz. 1655). Organ prowadzący to postępowanie domagał się od skarżącego zaświadczeniem z Urzędu gminy o pracy w indywidualnym gospodarstwie rodzinnym, wydanym na podstawie zeznań świadków.

Obowiązek wydania zaświadczenia przez organ administracji wynika z treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. W przepisie tym użyto sformułowania "urząd gminy jest obowiązany stwierdzić".

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest powszechnie pogląd, że zakładając racjonalność ustawodawcy, który obliguje urząd gminy do wydania zaświadczenia stwierdzającego okres pracy w gospodarstwie rolnym, musiał on mieć świadomość tego, jakie dokumenty może posiadać urząd gminy, a ponadto jakimi instrumentami i możliwościami prawnymi dysponuje. W związku z czym założył z góry, że ten właśnie, a nie inny urząd, na podstawie danych będących w jego dyspozycji, będzie właściwy do poświadczenia konkretnych okoliczności. Przyjmuje się natomiast, że dokumentami potwierdzającymi okresy pracy w gospodarstwie rolnym są księgi podatkowe, rejestry gruntowe, ewidencja wojskowa w której np. zaznaczony jest fakt odroczenia służby wojskowej w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, dokumentacja związana z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym i osobowym oraz inne dokumenty znajdujące się w dyspozycji urzędu (vide wyroki WSA w Lublinie z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Lu 26/17 i z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 138/19).

W niniejszej sprawie nie można stwierdzić, że orzekające organy w sposób staranny i rzetelny przeprowadziły postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o wydanie mu zaświadczenia. Organ I instancji przeprowadził kwerendę ewidencji, rejestrów i ksiąg (księgi podatkowe, Rejestr Mieszkańców Urzędu Gminy W. , rejestr gruntów, ewidencję wojskową Urzędu Gminy W., rejestr Karty Gospodarstw). W oparciu o dane zawarte w wyżej wymienionych ewidencjach i rejestrach organ ustalił, że w okresie, którego dotyczy wniosek, A. i A. S. – rodzice skarżącego, zamieszkali w D. , byli właścicielami gospodarstwa rolnego w miejscowości D. od 1987 r. A. i A. S. opłacali podatek rolny i korzystali z ulg. Powierzchnia gospodarstwa wynosiła w latach 1987-1999 - 13,09 ha fiz., a w latach 1999-2005 – 15,53 ha fiz. Skarżący był zameldowany na pobyt stały w D. 25 w okresie od 10 lipca 1980 r. do 13 stycznia 2009 r., wspólnie z rodzicami. W ewidencji wojskowej stwierdzono brak dokumentów, które mogłyby potwierdzić pracę skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od 26 czerwca 1996 r. do 27 września 1997 r.

Z akt sprawy nie wynika natomiast, by organ przeprowadził kwerendę ewidencji okresów ubezpieczenia i opłacania składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników i czy taka ewidencja w archiwum organu w ogóle istnieje.

Dokumentami potwierdzającymi poszczególne okresy pracy w gospodarstwie rolnym może być jak już wyżej wskazano dokumentacja związana z ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r., poz. 933 ze zm.), pojęciem domownika określa się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Stosownie do art. 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, domownik rolnika, który nie podlegał innemu ubezpieczeniu lub nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie miał ustalonego prawa do świadczeń podlegał ubezpieczeniu z mocy ustawy, w sytuacji gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego.

Obowiązkiem organów było więc przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w drodze zbadania okoliczności wynikających ze wszystkich posiadanych przez urząd ewidencji, rejestrów i innych danych a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja i rejestry mogą zawierać żądane dane i ewentualnych ich dysponentów, oczywiście w zakresie w jakim odnoszą się do skarżącego. Jeżeli skarżący był domownikiem i spełniał przesłanki z powołanego wyżej art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to może wykazać okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

W tym miejscu podnieść należy, że wydanie zaświadczenia o żądanej treści nie może opierać się wyłącznie na wyjaśnieniach samego wnioskodawcy, przedłożonych przez niego dokumentach oraz przedłożonych przez stronę zeznaniach świadków.

Podkreślenia wymaga, że w sprawie o wydanie zaświadczenia stwierdzającego okresy pracy w gospodarstwie rolnym dopuszczalne jest posiłkowanie się przez organ dowodem z zeznań świadków, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zeznania świadków są jednak wyjątkiem i stanowią one środek dowodowy gdy brak jest odpowiedniej dokumentacji pozwalającej na wystawienie zaświadczenia. Pierwszeństwo mają ustalenia organów w oparciu o dokumenty, którymi organ ten dysponuje. Dopiero ich stan jedynie pośrednio wskazujący na stwierdzenie faktu pracy wnioskodawcy w indywidualnym gospodarstwie rolnym pozwala organowi gminy na odebranie zeznań świadków w omawianym trybie.

Jak wyjaśnia Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lutego 1998 r. sygn. I PKN 511/97, przepis art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. nie wskazuje przed kim i w jakim trybie powinny być złożone zeznania świadków i słusznym jest pogląd, że może to nastąpić przed urzędnikiem gminy.

W wyroku z dnia 19 kwietnia 2018 r. sygn. I OSK 1386 /16 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że udowodnienie okresu pracy zeznaniami świadków nie jest zasadą, ale wyjątkiem mającym zastosowanie w szczególnych okolicznościach, tj. braku odpowiedniej dokumentacji w urzędzie gminy.

W tych okolicznościach co najmniej za przedwczesną uznać należy odmowę wydania zaświadczenia wymaganego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, w sytuacji kiedy skarżący złożył wniosek o wydanie zaświadczenia w dniu [...] czerwca 2021 r. i dysponował zeznaniami dwóch świadków z dnia [...] września 2019 r. "spisanymi" przez inspektora do spraw rolnictwa w sprawie emerytalno– rentowej, a organ w swoim rozstrzygnięciu nie odniósł się do dokumentacji związanej z ubezpieczeniem społecznym rolników. Powyższe oznacza, że postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone w koniecznym i niezbędnym zakresie.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wójta Gminy W. z dnia [...] września 2021 r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.