Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1316/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3, art. 28 ust. 3a, art.24 ust.2, art.32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 123
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7, art. 77 par 1, art.80, art.11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1316/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 października 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2011 r., sprawy ze skargi D.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 maja 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 15 marca 2011 r. o nr [...] odmówił D.K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od lipca do września 2010 r. wraz z odsetkami i kosztami upomnień w łącznej wysokości 2.408,41 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ rentowy podniósł, że wnioskiem złożonym w dniu 21 grudnia 2010 r. strona zwróciła się z prośbą o umorzenie w/w należności motywując ją trudną sytuacją finansową spowodowaną koniecznością zamknięcia działalności gospodarczej, śmiercią męża oraz problemami ze znalezieniem zatrudnienia.

W toku prowadzonego postępowania organ uzyskał od Ośrodka Pomocy Społecznej w A. informację, że strona nie korzysta z żadnej formy pomocy tego ośrodka. Wystosowano również do strony pismo, w którym przedstawiono przepisy normujące zasady umarzania należności składkowych i wezwano stronę do przedłożenia dokumentów dotyczących wielkości osiąganego przez rodzinę miesięcznego dochodu, wielkości ponoszonych miesięcznych wydatków, a także innych dokumentów obrazujących trudną sytuację materialną, zdrowotną czy życiową.

W odpowiedzi na wezwanie D.K. dostarczyła szereg dokumentów w postaci:

- decyzji z dnia 30 września 2010 r. o wykreśleniu wpisu nr 9477 z ewidencji działalności gospodarczej,

- zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2009 roku ( PIT-36),

- dwie decyzje datowane na dzień 30 grudnia 2011 r. o wznowieniu wypłaty części renty rodzinnej dla K. i K. K,

- wydruku z konta z dnia 11 lutego 2011 r.,

- oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej,

- zaświadczenia z dnia 11 lutego 2011 r. wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w W..,

- pisma płatnika z dnia 11 lutego 2011 r. dotyczącego oświadczenia o stanie majątkowym oraz numeru konta bankowego

Organ rentowy powołał się na treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz.1585 z późn. zm.) i zaznaczył, że umorzenie na tej podstawie może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku całkowitej nieściągalności zaległych składek, które to przypadki wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy organ przytoczył. Ponadto wskazano, iż na podstawie delegacji ustawowej z art. 28 ust. 3a istnieje możliwość umorzenia zaległych składek pomimo braku całkowitej nieściągalności w przypadku płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi, którą to możliwość przewiduje przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365).

Następnie stwierdzono, że względem strony jest prowadzone przymusowe dochodzenie zobowiązań przez organ egzekucyjny, jakim jest Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdzili nieskuteczności egzekucji. Fakt ten zdaniem organu oznacza, że nie została w niniejszej sprawie spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie zdaniem organu, w sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne.

Organ ocenił też, że strona nie wykazała istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, uregulowanych w cyt. powyżej rozporządzeniu. W sprawie nie udokumentowano bowiem poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, ani też okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę płatnika lub najbliższych członków rodziny, a co za tym idzie konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu w sprawie nie została też zrealizowana ostatnia przesłanka, mogąca przemawiać za umorzeniem należności, gdyż opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby zobowiązanej i członków jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wniosek taki wyciągnięto z faktu, że zobowiązana mieszka z rodzicami, którzy w dużej mierze ponoszą koszty utrzymania, a pozostające na utrzymaniu zobowiązanej dwie studiujące córki, otrzymują rentę rodziną w kwocie 895,64 zł.

Podkreślono też, że trudności finansowe strony nie wynikają z przyczyn od niej niezależnych, bowiem sytuacja materialna zobowiązanej może ulec zmianie w przypadku podjęcia przez nią zatrudnienia. Jednocześnie zwrócono uwagę, że ze złożonych w toku postępowania dokumentów nie wynika, żeby istniały jakiekolwiek przeszkody uniemożliwiające podjęcie pracy, a uzyskanie zatrudnienia może nastąpić w najbliższej przyszłości. Podniesiono też że strona nie jest objęta pomocą finansową ośrodka pomocy społecznej, która jest udzielana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej.

Na końcu zauważono, że osoba decydująca się na podjęcie działalności gospodarczej, przyjmuje na siebie ryzyko prowadzenia tej działalności i ponoszenia związanych z nią kosztów, na pokrycie których powinna zgromadzić odpowiednie środki. Jednocześnie umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek jest instytucją nadzwyczajną, a więc i argumenty powoływane przez stronę postępowania powinny posiadać te samą cechę. Podkreślono też, że umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy i fakultatywny, co oznacza, że spełnienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia jedynie otwiera możliwość ich umorzenia, ale nie obliguje Zakładu do umorzenia składek, w każdej bowiem sytuacji rozważony winien być także interes funduszy, na które pobierane składki są przeznaczone. Powołano się również na interes społeczny, który w niniejszej sprawie stoi zdaniem organu na przeszkodzie umorzeniu zaległych składek.

Zwracając się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy D.K. podkreśliła swoją trudną sytuację finansową, wynikającą z tego, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Stwierdziła, że nie uchyla się od obowiązku spłaty zobowiązania i zwróciła się z prośbą o rozłożenie zaległości na raty lub odroczenie terminu płatności.

Pismem z dnia 8 kwietnia 2011 r. wezwano stronę do sprecyzowania, czy jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma być potraktowany jako środek zaskarżenia, czy też jako wniosek o rozłożenie należności na raty, pod rygorem uznania, że strona domagała się ponownego rozpatrzenia sprawy. W odpowiedzi z dnia 5 maja 2011 r. strona nie sprecyzowała swojego żądania, przedstawiając jedynie swoją sytuację finansową i dołączając dokumenty, m. inn. PIT-36 za 2010 r., z którego wynika, że uzyskała dochód w kwocie 2.907,10 zł oraz potwierdzenie salda rachunku bankowego, na którym widnieje na dzień 6 maja 2011 r. zadłużenie w wysokości 20.011,11 zł.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2011 r. o nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 15 marca 2011 r. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono analogiczne argumenty, jak w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zgadzając się z poczynioną tam oceną, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości składkowych.

Pismem z dnia 27 czerwca 2011 r. D.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2011 r. o nr [...]., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia albo o umorzenie jej zadłużenia. W uzasadnieniu wyjaśniła, że była zmuszona zlikwidować prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą z uwagi na wysokość ponoszonych kosztów, które uniemożliwiły jej opłacenie składek na ubezpieczenie. Skarżąca wyjaśniła, że jest wdową, nie ma żadnego majątku i musi mieszkać z rodzicami, gdyż nie ma środków na wynajęcie czy kupno mieszkania. Pomimo intensywnych poszukiwań nie znalazła zatrudnienia i otrzymała informację, że jej sytuacja finansowa kwalifikuje ją do otrzymania pomocy finansowej z Ośrodka Pomocy Społecznej, jednakże nie spełnia wymogów formalnych, z uwagi na wiek i wykształcenie córek. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła dowolność, bowiem brak majątku przekreśla jej zdaniem skuteczność ewentualnej egzekucji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi, a w razie przyjęcia jej przez Sąd do merytorycznego rozpoznania - o jej oddalenie. Na poparcie zasadności zapadłego w sprawie skarżącej rozstrzygnięcia organ przytoczył argumenty przedstawione w ostatecznej decyzji. Zdaniem organu skarga powinna zostać jednak odrzucona na zasadzie art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy systemowej z uwagi na to, że strona zaskarżyła wydaną w pierwszej instancji decyzję z dnia 15 marca 2011 r., a nie decyzję ostateczną z dnia 27 maja 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W pierwszym rzędzie należy odnieść się do wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącego odrzucenia skargi D.K. z uwagi na zaskarżenie decyzji organu I instancji. Analizując akta sprawy Sąd doszedł do przekonania, że intencją skarżącej było wniesienie skargi na decyzję ostateczną ZUS z dnia 27 maja 2011 r. Omyłkowe odwołanie się do decyzji z dnia 15 marca 2011 r. niewątpliwie było spowodowane faktem, iż obydwie decyzje noszą ten sam numer.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, a także mając na uwadze okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności analizy sytuacji majątkowej skarżącej.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że nie zasługuje na akceptację stanowisko organu, zgodnie z którym możliwość umorzenia skarżącej zaległych należności składkowych wyklucza fakt, iż skarżąca w każdej chwili może znaleźć pracę, a zatem sytuacja materialna rodziny może ulec znacznej poprawie. Wskazać należy, że organy mają obowiązek oceniać obecną, bieżącą i aktualną sytuację materialną podmiotu wnioskującego o umorzenie należności składkowych mającą wpływ na możliwość zapłaty. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036). Skarżąca wskazywała bowiem, zarówno we wniosku o umorzenie należności, jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz w pismach składanych w toku postępowania, że pomimo usilnych starań nie może znaleźć zatrudnienia i obecnie zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku.

Poza tym przesłanka umorzenia należności składkowych wyartykułowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie może być w żadnym przypadku rozpatrywana w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie można jej rozpatrywać bez wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a więc wszelkich danych, które obrazują sytuację życiową osoby wnioskującej o umorzenie należności składkowych. Dane te obejmują przede wszystkim informacje dotyczące stanu majątkowego strony (w tym jej bieżących, a nie przyszłych, czy poprzednich możliwości płatniczych), jej sytuacji rodzinnej, stanu zdrowia, źródła uzyskiwanych dochodów, realnych możliwości podjęcia lub zmiany zatrudnienia, czy uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie.

Tymczasem z uzasadnienia decyzji wynika, że organ rentowy w ogóle nie analizował aktualnej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni, pomimo podnoszonych w tej materii argumentów oraz zgromadzonych w sprawie konkretnych dokumentów dotyczących jej finansów. Z akt sprawy wynika, że skarżąca za 2010 r. uzyskała znikomy wręcz dochód w wysokości zaledwie 2.907,10 zł, nie ma obecnie żadnego źródła dochodu, prawo do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych wygasło jej bowiem z dniem 20 stycznia 2011 r., nie posiada żadnego majątku – czy to nieruchomości, czy też ruchomego, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonej należności, jest samotną wdową funkcjonującą jedynie dzięki pomocy rodziców, u których zamieszkuje, gdyż nie stać jej ani na kupno, ani nawet na wynajęcie osobnego lokum.

Skarżąca przedstawiła również dowody świadczące o tym, że wykorzystała w zasadzie do maksimum przyznany jej limit w koncie bankowym, a zatem posiada zadłużenie w banku na kwotę przekraczającą 20.000 zł, co umknęło całkowicie organowi rentowemu. Organ nie dokonał zatem żadnej analizy dochodów w porównaniu z wydatkami i minimalnymi choćby potrzebami wnioskodawczyni i tym samym nie wskazał na realne możliwości spłaty zaległych należności. Ograniczył się jedynie do podania wysokości dochodów, które tak naprawdę stanowią dochód studiujących córek (po 400 zł na każdą z nich z tytułu renty rodzinnej) i wyszczególnienia znajdujących się w aktach sprawy dokumentów bez jakiejkolwiek ich analizy i odniesienia do rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. Uzasadnienie decyzji zawiera w zasadzie kilka ogólnikowych stwierdzeń dotyczących charakteru decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych oraz rodzaju przesłanek warunkujących zastosowanie w/w instytucji bez odniesienia tych rozważań do stanu faktycznego sprawy.

Ta trudna sytuacja finansowa skarżącej, brak jakiegokolwiek majątku i dochodów stawia również pod znakiem zapytania twierdzenia organu co do przesłanki całkowitej nieściągalności. Kwestii tej jednak nie sposób zweryfikować z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów, czy informacji związanych z przebiegiem toczącego się względem skarżącej postępowania egzekucyjnego.

Stwierdzić również należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314).

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych winien przekonać wnioskującą stronę, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności i jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada.

Stwierdzić zatem należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania wyżej wskazane, a w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) należało orzec o jej uchyleniu. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organów będzie zatem przeprowadzenie postępowania w zakresie ustalenia i zanalizowania aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej w celu ustalenia jej faktycznych możliwości płatniczych. Po dokonaniu powyższych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek przewidzianych w cytowanych wyżej przepisach, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie mógł natomiast uwzględnić wniosku skarżącej o umorzenie należności składkowych z uwagi na to, że sądy administracyjne nie załatwiają sprawy co do istoty i nie orzekają merytorycznie w miejsce organów, dokonują natomiast kontroli legalności zaskarżonych aktów, a więc oceniają ich zgodność z obowiązującym porządkiem prawnym.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.