Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 564/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w  części i skargę w tym zakresie oddalono
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 3 ust. 1 pkt1, art. 3 ust. 4, art. 3 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1592
law: ustawa z dnia 5 czerwca 1998  r. o samorządzie powiatowym - tekst jednolity
article: art. 30 § 4
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 179a, art. 18 § 1 pkt 6, art. 173 § 1, art. 15 ust. pkt 1, art. 134, art. 183 § 2 pkt 4, art. 18 § 1 pkt 6, art. 188, art. 184, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 12 ust. 4f
journal: Dz.U. 2013 poz 687
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity
Teza: 1. Przepis art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) nie znajduje zastosowania w postępowaniu autokontrolnym, o którym mowa w art. 179a powołanej ustawy.

2. Jeżeli dzielenie dotychczasowego powiatu następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów wydawanego na podstawie art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592, ze zm.), w okolicznościach faktycznych określonych w art. 3 ust. 5 pkt 3 tej ustawy, to w wyniku tego dzielenia przestaje istnieć dotychczasowy powiat, a w jego miejsce powstają dwie nowe i odrębne jednostki samorządu terytorialnego – powiat i miasto na prawach powiatu.

TEZY

1. Przepis art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) nie znajduje zastosowania w postępowaniu autokontrolnym, o którym mowa w art. 179a powołanej ustawy.

2. Jeżeli dzielenie dotychczasowego powiatu następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów wydawanego na podstawie art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592, ze zm.), w okolicznościach faktycznych określonych w art. 3 ust. 5 pkt 3 tej ustawy, to w wyniku tego dzielenia przestaje istnieć dotychczasowy powiat, a w jego miejsce powstają dwie nowe i odrębne jednostki samorządu terytorialnego – powiat i miasto na prawach powiatu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Miasta W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 158/15 w sprawie ze skargi Powiatu W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1) uchyla punkt 2 i 3 zaskarżonego wyroku i oddala skargę; 2) oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie; 3) zasądza od Powiatu W. na rzecz Miasta W. kwotę 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 158/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi Powiatu W., orzekając w trybie tzw. "autokontroli" określonej w art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) – dalej ppsa: w pkt 1 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 158/15; w pkt 2 uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014 r., Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania; w pkt 3 zasądził od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz Powiatu W. koszty postępowania sądowego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 27 października 2015 r. wskazano, że Minister Infrastruktury i Rozwoju, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., znak: [...], uchylił decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. o wypłacie odszkodowania na rzecz Powiatu W. i orzekł o wypłacie tego odszkodowania, w kwocie [...] zł, na rzecz Miasta W., jako miasta na prawach powiatu, z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonych w W., obręb S., oznaczonych jako działki ewidencyjne: nr [...], o pow. 0,0879 ha; nr [...], o pow. 0,0018 ha; nr [...], o pow. 0,0065 ha; nr [...], o pow. 0,0577 ha; nr [...], o pow. 0,0236 ha; nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 0,2081 ha oraz nieruchomości położonej w W., obręb N., nr ew. [...], o pow. 1,0077 ha przeznaczonych pod budowę obwodnicy miasta W. w ciągu drogi krajowej nr [...]. Nabycie własności nieruchomości nastąpiło w wyniku wydania przez Wojewodę Dolnośląskiego decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], znak: [...], o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Po rozpatrzeniu skargi Powiatu W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 158/15, uchylił powołaną wyżej decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] listopada 2014 r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r.

W wyniku złożonej skargi kasacyjnej przez Miasto W., w której zarzucono m.in. pominięcie przez sąd administracyjny skarżącego kasacyjnie, jako uczestnika postępowania odszkodowawczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zachodzą przesłanki – określone w art. 179a ppsa - do stwierdzenia nieważności wyroku z dnia 26 maja 2015 r., ponieważ skarżący kasacyjnie, będąc stroną postępowania administracyjnego, został przez Sąd pominięty w postępowaniu sądowym. Skarżący kasacyjnie został więc pozbawiony możliwości obrony swych praw, co w świetle art. 183 § 2 pkt 5 kpa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności. W związku z tym, w pkt 1 wyroku z dnia 27 października 2015 r., Sąd uchylił uprzedni wyrok z dnia 26 maja 2015 r.

Ponownie rozpoznając skargę Powiatu W., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w pkt. 2 zaskarżonego wyroku z dnia 27 października 2015 r., uchylił decyzje organów administracji obu instancji w przedmiocie ustalenia odszkodowania i stwierdził, że wszystkie działki, w dacie wydania decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], stanowiły własność Powiatu W. W ocenie Sądu, w sytuacji wyodrębniania nowego podmiotu z innego, dochodzi do przejścia na ten nowy podmiot nie tylko terytorium ale i pozostałych składników majątkowych. Nabycie to nie następuje jednak automatycznie, wraz z objęciem danego terytorium. Z art. 47 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2013 r. poz. 595, ze zm.) wynika, że generalnie w sytuacji, gdy doszło do zmiany granic terytorialnych powiatu, tak jak ma to miejsce w tym przypadku, dopiero zawarcie porozumienia co do przejścia poszczególnych składników majątkowych przez zainteresowane powiaty skutkuje zmianami w zakresie prawa własności i innych praw z tym mieniem związanych. Roszczenia odszkodowawcze związane są w niniejszej sprawie z przysługującym Powiatowi W. prawem własności wywłaszczonych nieruchomości zanim przeszły one na własność Skarbu Państwa. Prawa te są zbywalne. Tylko więc zbycie nieruchomości w trakcie postępowania wywłaszczeniowego odniosłoby skutek materialnoprawny i w miejsce właściciela wstąpiłby jego następca prawny, co wynika z art. 30 § 4 kpa. W trakcie postępowania wywłaszczeniowego taka zmiana nie nastąpiła. Zakończenie tego postępowania doprowadziło do zmian w zakresie prawa własności, ponieważ w miejsce dotychczasowego właściciela - Powiatu W. wstąpił Skarb Państwa. Nie może być zatem w takiej sytuacji mowy o tym, że w toku tego postępowania w miejsce Powiatu W. weszło Miasto W. na prawach powiatu, tym bardziej, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu w. (Dz.U. z 2012 r. poz. 853), obowiązuje ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2013 r. Nie zostało w tym postępowaniu wykazane, aby doszło do zbycia w innej formie (sprzedaż, przelew), stanowiących wierzytelność, roszczeń odszkodowawczych przez Powiat W. na rzecz Miasta W. na prawach powiatu, ponieważ nie zostało udowodnione aby Miasto W. na prawach powiatu w jakiejkolwiek formie prawnej nabyło od Powiatu W. roszczenia odszkodowawcze. Nabycie tych roszczeń nie nastąpiło z mocy prawa. Zgodnie z art. 46 ustawy o samorządzie powiatowym mieniem powiatu jest "własność i inne prawa majątkowe nabyte przez powiat lub inne powiatowe osoby prawne". Przepis ten jest kalką art. 44 kc. Mienie jest pojęciem zbiorczym, odnosi się wyłącznie do aktywów, jest związane z określonym podmiotem stosunków prawnych, obejmuje także wierzytelności. Rodzajem wierzytelności jest prawo do domagania się odszkodowania, o ile w określonym stanie faktycznym istnieje skuteczne roszczenie w tym zakresie. Na skutek uostatecznienia się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej powstało zobowiązanie do wypłaty odszkodowania. Uprawnionym do jego otrzymania jest dotychczasowy właściciel nieruchomości – art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 687). W związku z tym składnikiem mieniem powiatu jest wierzytelność polegająca na prawie żądania wypłaty odszkodowania (art. 46 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatu), a wierzytelność ta nie została nabyta przez Miasto W. w trybie art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatu. Przedłożone przez stronę na rozprawie porozumienie tego składnika mienia nie obejmuje.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, nie znajdują oparcia w przepisach prawa twierdzenia organu o utracie bytu prawnego przez Powiat W. Powiat ten oczywiście nadal istnieje, co jest notorią, tyle tylko, że w związku z przywróceniem miastu W. praw miasta na prawach powiatu, zmieniły się jego granice. Rozporządzenie Rady Ministrów z 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu regulowało tylko kwestie terytorialne poprzez określenie jego granic. Wobec braku porozumienia pomiędzy tymi oboma powiatami nie doszło jeszcze do prawnego przejęcia mienia przez Miasto W. Nie przesądzając tej kwestii, z uwagi na brak w aktach porozumienia pomiędzy tymi dwoma podmiotami, według Sądu okoliczność ta nie została udowodniona. Zgodnie z ustawą o samorządzie powiatowym doszło do dzielenia powiatu – co wynika z art. 3 ust. 5 pkt 3 tej ustawy. Pod pojęciem dzielenia ustawodawca rozumie m.in. wyłączenie jednej lub więcej gmin z terytorium powiatu z jednoczesnym przywróceniem statusu miasta na prawach powiatu wcześniej połączone z powiatem mającym siedzibę władz w tym mieście. Zdaniem Sądu, organ wadliwie zastosował art. 30 § 4 kpa, ponieważ w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby doszło w toku postępowania wywłaszczeniowego do zbycia nieruchomości – co zresztą wynika wprost z decyzji wywłaszczeniowej, ani też nie doszło do zbycia prawa zbywalnego, tj. prawa do odszkodowana w toku postępowania o wypłatę odszkodowania. Nie mamy także do czynienia z przejściem roszczenia do odszkodowania z mocy prawa w związku z przywróceniem Miastu W. statusu miasta na prawach powiatu. W związku z tym organ wadliwe, z naruszeniem art. 30 § 4 kpa, przyznał Miastu W. odszkodowanie podczas, gdy podmiot ten nie wstąpił, jako następca prawny, w prawa Powiatu W. uprawnionego do otrzymania odszkodowania. W związku z tym, nie było podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z powodu wadliwości w zakresie określenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania, a co najwyżej z powodu nie wskazania w decyzji organu pierwszej instancji podmiotu zobowiązanego do jego wypłaty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zostało przesądzone, że w tego rodzaju sprawach podmiotem tym jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Określenie podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania w postępowaniu przed organem drugiej instancji spowodowałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 kpa.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 158/15, w której wskazano na zaskarżenie powołanego wyroku w całości, Miasto W. zarzuciło naruszenie prawa materialnego, tj.:

- § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu w. w zw. z art. 30 § 4 kpa, poprzez ich błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem i uznanie, że powstanie dwóch nowych jednostek samorządu terytorialnego na skutek podziału innej jednostki samorządu terytorialnego nie powoduje powstania po ich stronie następstwa prawnego po jednostce samorządu terytorialnego, której podział został dokonany, kiedy to prawidłowa wykładnia powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że jednostki samorządu terytorialnego, powstałe na skutek podziału innej jednostki samorządu terytorialnego, wstępują z mocy prawa w jej uprawnienia i obowiązki, każda w zakresie swojej właściwości miejscowej, wyznaczonej granicami administracyjnymi, a także, że następstwo prawne Miasta W. na prawach powiatu w zakresie uprawnienia do otrzymania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości położone w granicach administracyjnych tego Miasta powstało z mocy prawa, w dacie wejścia w życie powołanego rozporządzenia z dnia 10 lipca 2012 r.,

- art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z § 1 i § 2 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 10 lipca 2012 r., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem i uznanie, że podmiot powstały na skutek podziału dotychczasowej jednostki samorządu terytorialnego, o nazwie tożsamej z nazwą jednostki dzielonej, jest dotychczasowym właścicielem w rozumieniu powołanego art. 12 ust. 4f, kiedy to prawidłowa wykładnia tych przepisów, skutkująca ich prawidłowym stosowaniem, pozwala stwierdzić, że ustalenie dotychczasowego właściciela, o którym mowa w powołanym art. 12 ust. 4f następuje przy uwzględnieniu istnienia podmiotu, którego nieruchomości zostały wywłaszczone. Utrata bytu prawnego przez powiat, która następuje poprzez dokonanie jego podziału, skutkuje przejściem uprawnień do odszkodowania na następców prawnych podzielonego powiatu,

- art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z § 1 i § 2 powołanego rozporządzenia z dnia 10 lipca 2012 r., art. 44 ustawy o samorządzie gminnym i art. 47 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1445), poprzez ich błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem i uznanie, że: a) w przypadku podziału jednostki samorządu terytorialnego dotychczasowym właścicielem w rozumieniu powołanego art. 12 ust. 4f oraz ustalenie podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest uzależnione od nabycia wywłaszczanego mienia przed zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego, w sposób wynikający z art. 44 ustawy o samorządzie gminnym i art. 47 ustawy samorządzie powiatowym albo od nabycia zbywalnego prawa do odszkodowania w toku postępowania o wypłatę odszkodowania; b) podmiot powstały na skutek podziału dotychczasowej jednostki samorządu terytorialnego o nazwie tożsamej z nazwą jednostki dzielonej, jest dotychczasowym właścicielem w rozumieniu powołanego wyżej art. 12 ust. 4f, kiedy to prawidłowa wykładnia tych przepisów, skutkująca ich prawidłowym zastosowaniem, pozwala stwierdzić, że ustalenie dotychczasowego właściciela, o którym mowa w powołanym art. 12 ust. 4f następuje przy uwzględnieniu istnienia podmiotu będącego właścicielem nieruchomości w dacie ich wywłaszczenia,

- art. 3 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 5 pkt 3 ustawy o samorządzie powiatowym, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że dokonanie ustawowo określonego podziału jednostki samorządu terytorialnego nie powoduje utraty bytu prawnego przez jednostkę dzieloną, kiedy to prawidłowa wykładnia powołanych przepisów powiatowym prowadzi do wniosku, że dokonanie podziału istniejącego powiatu powoduje utratę bytu prawnego przez powiat dzielony i powstanie dwóch odrębnych, nowych powiatów, posiadających własny byt prawny, nawet jeśli jeden z nich zachował nazwę, którą miał powiat dzielony, a co za tym idzie, podmioty powstałe na skutek podziału, są następcami prawnymi dzielonego powiatu.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 ppsa, poprzez rozpoznanie skargi kasacyjnej uczestnika postępowania w trybie art. 179a ppsa przez dwóch sędziów wyłączonych z mocy ustawy, tj. sędziów, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem administracyjnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w wydaniu obu wyroków: z dnia 27 października 2015 r. i z dnia 26 maja 2015 r. (oba pod sygn. akt IV SA/Wa 158/15), brali udział ci sami sędziowie. Wyrok z dnia 26 maja 2015 r. był wydany w składzie Sędziów: Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/, Katarzyna Golat /przewodniczący/ i Piotr Korzeniowski. Z kolei wyrok z dnia 27 maja 2015 r. był wydany w składzie Sędziów: Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/, Piotr Korzeniowski, Łukasz Krzycki. W obu składach sędziowskich w przedmiocie skargi Powiatu W. na decyzję Ministra dwóch Sędziów orzekało zatem dwa razy. Wprawdzie sprawa była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, niemniej jednak przedmiotem rozpoznania była skarga kasacyjna uczestnika postępowania. Posiedzenie Sądu w dniu 27 października 2015 r. zostało wyznaczone w trybie art. 179a ppsa, który umożliwia wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu dokonanie samokontroli zaskarżonego wyroku, gdy sąd ten uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione lub w razie stwierdzenia przez sąd pierwszej instancji nieważności postępowania. Stwierdzenie nieważności postępowania prowadzi zawsze do uchylenia orzeczenia, niezależnie od jego zasadności. O ile więc dopuszczalnym było uchylenie przez WSA w Warszawie na rozprawie w dniu 27 października 2015 r., w częściowo tym samym składzie, zaskarżonego orzeczenia, o tyle, Sąd ten, w tym składzie, nie był władny do rozpoznania zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wniesionej skargi kasacyjnej. Rozpoznając bowiem sprawę sądowoadministracyjną w trybie art. 179a ppsa, Sąd de facto rozpoznaje skargę kasacyjną od wydanego przez siebie wyroku - tutaj od wyroku wydanego przez w 2/3 ten sam skład sędziowski. Oznacza to, że Sąd ten, oprócz stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania skutkujących nieważnością postępowania, rozpoznawał zarzuty naruszenia przez siebie przepisów prawa materialnego. W ocenie skarżącego kasacyjnie uczestnika postępowania, skoro sąd administracyjny w przedmiotowej sprawie dokonując autokontroli dokonuje nie tylko oceny naruszenia przepisów postępowania, skutkujących nieważnością tego postępowania, ale dokonuje także oceny pozostałych zarzutów, kierowanych do wydanego przez dany skład sędziowski orzeczenia, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie wystąpiła w tym przypadku przesłanka wyłączenia sędziów z art. 18 § 1 pkt 6 ppsa. Ustawodawca w art. 18 § 1 pkt 6 ppsa nie wprowadza gradacji przypadków brania przez sędziego udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, uprawniających do odstąpienia od wyłączenia tego sędziego od ponownego orzekania w tej samej sprawie. Ustawodawca przywiduje wyłączenie sędziego z mocy prawa od orzekania w sprawie w każdym przypadku, gdy sędzia ten orzeka w sprawie dotyczącej zaskarżenia orzeczenia, w wydaniu którego brał udział. Gdyby przedmiotowa skarga kasacyjna była rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd ten rozpoznawałby nie tylko zarzuty naruszenia postępowania, ale także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że NSA w wyroku uchylającym zaskarżony wyrok, byłby zobowiązany do przedstawienia stanowiska odnośnie podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Przepis art. 179a ppsa przewiduje dopuszczalność autokontroli w dwóch przypadkach: gdy w sprawie zachodzi nieważność postępowania oraz podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Stwierdzenie wystąpienia jednej z tych przesłanek powoduje powstanie możliwości uchylenia przez Sąd zaskarżonego wyroku i na tym samym posiedzeniu, ponowne rozpoznanie sprawy. O ile zatem dopuszczalne byłoby ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sam skład sędziowski w przypadku samego naruszenia przepisów postępowania skutkujących nieważnością postępowania, o tyle, w przypadku, gdy obok tych przesłanek zarzucono Sądowi naruszenie przepisów prawa materialnego, autokontrola Sądu w trybie art. 179a ppsa w przedmiotowej sprawie powoduje, że Sąd ten orzekał w składzie z udziałem sędziów wyłączonych z mocy prawa. Nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, zgodnie z którym art. 179a ppsa stanowi lex specialis w odniesieniu do art. 18 § 1 pkt 6 tej ustawy. Takie stanowisko byłoby zasadne w przypadku, gdyby ustawodawca zawarł w treści powołanej ustawy zapis wyłączający stosowanie art. 18 § 1 pkt 6 ustawy w przypadku autokontroli.

Uzasadniając zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżący kasacyjnie stwierdził, że z dniem [...] stycznia 2013 r. przestał istnieć Powiat W., który był dotychczasowym właścicielem wywłaszczonych nieruchomości do dnia [...] czerwca 2012 r. "Dotychczasowym właścicielem", o którym mowa w art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, jest zatem podmiot, który był właścicielem nieruchomości przed uostatecznieniem się decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], bądź też w przypadku, gdy przestał on istnieć, jego następcy prawni. Z dniem [...] stycznia 2013 r. "dotychczasowym właścicielem", o którym mowa w powołanym art. 12 ust. 4f, przedmiotowych nieruchomości, a tym samym, podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania, stało się Miasto W. na prawach powiatu, jako następca prawny podzielonego (zlikwidowanego) Powiatu W. Z dniem 1 stycznia 2013 r. przestała bowiem istnieć jednostka samorządu terytorialnego jaką był Powiat W., oraz, na skutek jej podziału, powstały dwie nowe jednostki samorządu terytorialnego: Powiat W. (wyłącznie tożsama nazwa) i Miasto na prawach powiatu W.. Pojęcie "dotychczasowego właściciela nieruchomości", jako Powiatu W., nie może być rozumiane w sposób literalny, odnoszony do jednostki o takiej samej nazwie, powstałej na skutek ustawowo określonego podziału jednostek samorządu terytorialnego. Powiat W., jako właściciel nieruchomości wywłaszczonych pod budowę obwodnicy miasta W., występuje w dwóch znaczeniach. W pierwszym, jako jednostka samorządu terytorialnego, której status został ukształtowany na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie połączenia miasta na prawach powiatu W. z powiatem w. oraz ustalenia granic niektórych powiatów (Dz. U. Nr 93, poz. 821). W drugim, Powiat W., jako jednostka samorządu terytorialnego, której status został ukształtowany na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu w. Pomimo więc tożsamości nazw jednostek samorządu terytorialnego - "Powiat W." są to dwie, odrębne jednostki samorządu terytorialnego. Powiat W., na skutek dokonanego z dniem [...] stycznia 2013 r. podziału jego terytorium, nie jest tym samym Powiatem W., którym był do dnia [...] grudnia 2012 r. Powiat ten przestał istnieć w dotychczasowym kształcie. W jego miejsce powstał Powiat W. i Miasto na prawach powiatu W., czyli dwa odrębne powiaty, każdy z wyznaczonym terytorium i każdy z określoną wspólnotą samorządową. Oznacza to, że skoro Powiat W. - dotychczasowy właściciel działki nr [...],[...], obręb N., przestał istnieć, uprawnienie do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługuje jego następcy prawnemu. Z kolei ustalenie jednego z dwóch następców prawnych byłego Powiatu W. - Miasta W. i Powiatu W., któremu będzie przysługiwało uprawnienie do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, związane jest z koniecznością umiejscowienia ww. nieruchomości na obszarze wskazanych jednostek samorządu terytorialnego, powstałych na skutek podziału Powiatu W. Wywłaszczone nieruchomości są położone w granicach administracyjnych Miasta W. Zdaniem skarżącego kasacyjnie nie można utożsamiać wstąpienia z mocy prawa w obowiązki i uprawnienia po podzielonym powiecie z nabyciem mienia przez powiat w trybie i na podstawie art. 47 ustawy o samorządzie powiatowym. Utrata bytu prawnego przez powiat, która następuje poprzez dokonanie jego podziału, skutkuje koniecznością ustalenia następców prawnych. Nie można zatem zgodzić się z Sądem, że uprawnienie do otrzymania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości jest uzależnione od zbycia przez Powiat W. na rzecz miasta W. na prawach powiatu, stanowiących wierzytelności roszczeń odszkodowawczych. Prawo do odszkodowania przeszło bowiem na Miasto na prawach powiatu W. z mocy samego prawa, tj. § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu w., z mocy którego przestał istnieć dotychczasowy Powiat W., który był dotychczasowym właścicielem wywłaszczanych nieruchomości w dacie uostatecznienia się decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosków, że Sąd pierwszej instancji myli, traktując jako jedno, postępowanie wywłaszczeniowe i postępowanie zmierzające do ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania i ustalenia jego wysokości. Postępowania te są niewątpliwie ze sobą powiązane. Postępowanie zmierzające do ustalenia podmiotu uprawnionego do otrzymania odszkodowania i ustalenia jego wysokości stanowi bowiem konsekwencję postępowania wywłaszczeniowego i jest wszczynane po uostatecznieniu się decyzji wywłaszczeniowej. Powiat W. i Miasto W. zawarły porozumienie z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie przekazania nieruchomości w celu realizacji zadań i kompetencji Starosty z dniem [...] stycznia 2013 r. przez Miasto W. Dotyczyło ono konkretnych nieruchomości bezpośrednio związanych z realizacją zadań publicznych, a jego podstawę prawną stanowił m.in. art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o samorządzie powiatowym. Z uwagi na fakt, że w dniu [...] stycznia 2013 r. Powiat W. nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, nie mogło dojść do przekazania na własność Miasta na prawach powiatu W. tych nieruchomości. Brak było podstaw prawnych do składania przez te jednostki samorządu terytorialnego oświadczeń w zakresie tych nieruchomości. Nie zachodziła bowiem konieczność odrębnego regulowania nabycia roszczeń odszkodowawczych pomiędzy tymi podmiotami. Brak było podstaw do twierdzenia, że nabycie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości może nastąpić wyłącznie na skutek nabycia tego prawa majątkowego od Powiatu W. Należy bowiem odróżnić nabycie mienia, o którym mowa w ustawie o samorządzie powiatowym, od wstąpienia w prawa i obowiązki dotychczasowego Powiatu W., jako dotychczasowego właściciela wywłaszczonych nieruchomości. Brak jest również podstaw prawnych do odwoływania się do reformy administracji publicznej dokonanej w 1989 r. Ustawa o samorządzie gminnym nie reguluje kwestii nabywania mienia przez jednostki samorządu terytorialnego powstałe na skutek zmian w podziale administracyjnym dokonywanych po jej wejściu w życie. Dotyczyła ona wyłącznie określonego stanu faktycznego i prawnego. Pomimo, że ustawa o samorządzie powiatowym w przypadku zmian terytorialnych powiatów dokonywanych na podstawie art. 3 nie posługuje się pojęciem "likwidacja", nie można nie zauważyć, że dokonanie podziału jednej jednostki samorządu terytorialnego i wyodrębnienie z niej dwóch odrębnych jednostek, nawet jeśli jedna z nich nosi nazwę tożsamą z nazwą dzielonej jednostki, skutkuje swoistą likwidacją dzielonej jednostki. Z mocy prawa, z dniem dokonania podziału Powiatu W. przestały bowiem funkcjonować jej organy i zastąpiła je, do czasu wyboru nowej Rady Powiatu, osoba pełniąca funkcję organów Powiatu W., wyznaczona przez Prezesa Rady Ministrów. Informację o rozwiązaniu z mocy prawa Rady Powiatu W. podał do publicznej wiadomości Komisarz Wyborczy w W. obwieszczeniem z dnia 2 stycznia 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Dolnośląsk. z 2013 r. poz. 1). Potwierdza to również konieczność przeprowadzenia przedterminowych wyborów do Rady Powiatu W., zarządzonych przez Prezesa Rady Ministrów na mocy rozporządzenia z dnia 21 stycznia 2013 r. w sprawie wyborów do Rady Powiatu W. w województwie dolnośląskim (Dz.U. z 2013 r. poz. 107).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje tylko na częściowe uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok narusza prawo jedynie w pkt 2 i 3 sentencji.

W pkt 1 zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji prawidłowo bowiem orzekł, stosując art. 179a ppsa, bez naruszenia zarzuconego w skardze kasacyjnej art. 18 § 1 pkt 6 ppsa, który stanowi, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.

Wyłączenie sędziego z orzekania w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jest wyrazem realizacji przez ustawodawcę konstytucyjnej zasady rozpatrywania sprawy przez bezstronny sąd, określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Omawiane wyłączenie ma bowiem służyć zachowaniu bezstronności sędziego, jeżeli przedmiotem postępowania sądowego jest orzeczenie, w którego wydaniu brał udział sędzia, który miałby także rozpatrywać skargę na to orzeczenie.

W art. 179a ppsa uregulowano jednak szczególny tryb postępowania sądowoadministracyjnego, który – w świetle konstytucyjnej zasady co najmniej dwuinstancyjności postępowania sądowego, wyrażonej w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi swoisty jurydycznie rodzaj postępowania pierwszoinstancyjnego. Zgodnie bowiem z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.), sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych w zakresie orzekania w trybie określonym ustawami, a w szczególności rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń tych sądów (art. 3 § 2 powołanej ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 15 § 1 pkt 1 ppsa).

Środkiem odwoławczym od wyroku wydanego w pierwszej instancji przez wojewódzki sąd administracyjny jest skarga kasacyjna, o czym stanowi art. 173 § 1 w zw. z art. 15 § 1 pkt 1 ppsa. Z art. 179a ppsa wynika jednak, że jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Z cytowanej treści art. 179a ppsa wynika zatem, że w wypadku, gdy zachodzi nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, to skarga ta nie jest przedstawiana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, lecz zobowiązuje sąd pierwszej instancji do uchylenia zaskarżonego wyroku i ponownego rozpoznania sprawy na tym samym posiedzeniu, gdzie na ponownie wydany wyrok nadal przysługuje skarga kasacyjna. W przedstawionym trybie postępowania, zwanym doktrynalnie autokontrolnym, nie dochodzi więc do rozpatrzenia pierwotnej skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, lecz do zachowania właściwości orzeczniczej przez sąd pierwszej instancji w postaci obowiązku uchylenia, zaskarżonego tą skargą, wyroku oraz ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam instancyjnie sąd i na tym samym posiedzeniu, na którym sąd ten orzekł o uchyleniu uprzedniego wyroku. Zastosowanie autokontroli stanowi zatem obowiązek sądu wynikający z ustalenia zaistnienia jednej z dwóch ustawowo określonych przyczyn, od którego sąd nie może się uchylić, dlatego skład osobowy tego sądu nie ma wpływu na ustalenie zaistnienia tych przyczyn.

Omawiany tryb autokontrolny nie jest więc postępowaniem drugoinstancyjnym, lecz postępowaniem nadal toczącym się przed sądem pierwszej instancji, który w wyniku uchylenia uprzednio wydanego wyroku, ponownie rozpoznaje sprawę, jako sąd pierwszej instancji w sprawie ze skargi złożonej do tego sądu. Niezależnie bowiem od tego, czy przyczyną zastosowania trybu autokontrolnego jest nieważność dotychczasowego postępowania pierwszoinstancyjnego, czy też oczywiście usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej, skutkiem prawnym zastosowania autokontroli nie jest jedynie ocena uprzedniego wyroku przez pryzmat zarzutów kasacyjnych, ale uchylenie tego wyroku i ponowne rozpatrywanie sprawy przez sąd pierwszej instancji w granicach wyznaczonych art. 134 ppsa – z uwzględnieniem zakresu zaskarżenia skargą kasacyjną tylko części wyroku, jeżeli przyczyną uwzględnienia tej skargi byłaby okoliczność oczywiście usprawiedliwionej podstawy tej skargi, a sama skarga dotyczyłaby tylko części wyroku. O ile bowiem nieważność postępowania, jako podstawa zastosowania autokontroli, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, a więc także w części niezaskarżonej, o tyle oczywiście usprawiedliwiona podstawa skargi kasacyjnej, jako przyczyna zastosowania autokontroli, uprawnia do uchylenia zaskarżonego wyroku tylko w takiej części, w której wyrok ten został zaskarżony i ponownego rozpatrywania sprawy tylko w tej części.

Od ponownego wyroku, wydanego w sprawie jako orzeczenia sądu pierwszej instancji, nadal zaś przysługuje prawo do złożenia skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 179a zd. 2 ppsa, dlatego wyrok wydany w trybie autokontrolnym jest orzeczeniem pierwszoinstancyjnym. Przysługujące zaś prawo złożenia skargi kasacyjnej od tego wyroku stanowi wyraz zachowania konstytucyjnej zasady co najmniej dwuinstancyjnego postępowania sądowego.

Ponowne orzekanie w sprawie przez sąd pierwszej instancji w trybie autokontrolnym powoduje, że sprawa nadal rozstrzygana jest instancyjnie przez ten sam sąd w strukturze sądownictwa administracyjnego, dlatego nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby w składzie tego sądu brali udział sędziowie, którzy uczestniczyli w wydaniu wyroku uchylonego w ramach autokontroli. Sprawa nadal bowiem rozpatrywana jest w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego w pełnym zakresie wyznaczonym art. 134 ppsa (uwzględniając przywołany wyżej zakres zaskarżenia skargą kasacyjną), dlatego nie dochodzi w tym wypadku do naruszenia konstytucyjnej zasady bezstronności. Skoro bowiem postępowanie autokontrolne nie ogranicza się do oceny uprzedniego wyroku, lecz polega na jego uchyleniu i ponownym rozpatrywaniu sprawy w taki sposób i w takim zakresie, jakby uchylonego wyroku w ogóle nie było, to znaczy, że stan rozpatrywania sprawy powraca do chwili, w której sąd dokonuje oceny przedmiotu zaskarżenia po raz pierwszy. W takim zaś wypadku skład orzekający sądu pierwszej instancji jest traktowany, jako skład wyznaczony do pierwszego rozpoznania sprawy, dlatego nie ma w tym wypadku zastosowania art. 18 § 1 pkt 6 ppsa. Przedmiotem rozpatrywania i wydania wyroku w ramach autokontroli nie jest bowiem wyłącznie zaskarżone orzeczenie, lecz sprawa, w której nadal istnieje przedmiot zaskarżenia do sądu pierwszej instancji.

Cel postępowania autokontrolnego, jakim jest rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji bez naruszenia prawa w sposób wynikający z podstaw autokontrolnych, o których mowa w art. 179a ppsa, powoduje, że to właśnie sąd w dotychczasowym składzie powinien uchylić swoje orzeczenie, jako dotknięte wadą spełniającą przesłankę autokontrolną i następnie rozpatrzyć sprawę, jako sąd, przed którym sprawa ta została wyznaczona do pierwszoinstancyjnego rozpoznania. W ten sposób ustawodawca umożliwił sądowi, który wydał orzeczenie dotknięte wadą, o której mowa w art. 179a ppsa, ponowne rozstrzygnięcie sprawy w sposób pozbawiony tej wady. Takie ukształtowanie postępowania autokontrolnego nie podważa zasady bezstronności sądu, lecz służy wyeliminowaniu wad prawnych orzeczenia, zanim stanie się przedmiotem oceny instancyjnej, w której wady te i tak doprowadziłyby do uchylenia tego orzeczenia przez sąd drugiej instancji.

Z powyższych względów, nie jest zasadny zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 ppsa. O ile bowiem z powołanego art. 183 § 2 pkt 4 ppsa wynika, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, to w rozpatrywanej sprawie sędziowie, wskazani w skardze kasacyjnej, nie podlegali wyłączeniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 ppsa z orzekania w trybie autokontroli, z przyczyn wyżej wskazanych. Oznacza to, że art. 18 § 1 pkt 6 ppsa nie znajduje zastosowania w postępowaniu autokontrolnym, o którym mowa w art. 179a ppsa.

Skarga kasacyjna w części dotyczącej pkt 1 zaskarżonego wyroku z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 158/15, nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Zasadne są natomiast te zarzuty kasacyjne, którymi zakwestionowano ocenę prawną Sądu pierwszej instancji w zakresie uznania, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu w., nie spowodowano likwidacji dotychczasowego Powiatu W. istniejącego do dnia [...] grudnia 2012 r.

Przepis § 1 powołanego rozporządzenia z dnia 10 lipca 2012 r. stanowi, że z dniem [...] stycznia 2013 r. w województwie dolnośląskim przywraca się miastu W. status miasta na prawach powiatu. W § 2 powołanego rozporządzenia wskazano zaś, że z dniem [...] stycznia 2013 r. w województwie dolnośląskim ustala się granice powiatu w. z siedzibą władz w W., który obejmuje gminy o statusie miasta: B., J. i S. oraz gminy: C., G., M., S. i W. Z zestawienia cytowanych przepisów wynika zatem, że z dniem [...] stycznia 2013 r. z dotychczasowego Powiatu W. wyodrębniono nową jednostkę samorządu terytorialnego poprzez przywrócenie Miastu W. statusu miasta na prawach powiatu.

Omawiane rozporządzenie z dnia 10 lipca 2012 r. wydane zostało na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592, ze zm.), który stanowi, że Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia tworzy, łączy, dzieli i znosi powiaty oraz ustala ich granice. Zgodnie z art. 3 ust. 5 pkt 3 powołanej ustawy, przez dzielenie powiatów należy również rozumieć wyłączenie jednej lub więcej gmin z terytorium powiatu z jednoczesnym przywróceniem statusu miasta na prawach powiatu miastu, które w trybie ust. 4 zostało połączone z powiatem mającym siedzibę władz w tym mieście.

Miasto W. posiadało już w przeszłości status miasta na prawach powiatu, jednakże rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie połączenia miasta na prawach powiatu W. z powiatem w. oraz ustalenia granic niektórych powiatów (Dz.U. Nr 93, poz. 821), z dniem [...] stycznia 2003 r. połączono w województwie dolnośląskim miasto na prawach powiatu W. z powiatem w. Połączenie to spełnia zatem warunki art. 3 ust. 4 ustawy o samorządzie powiatowym, do którego zawarto odesłanie w cytowanym wyżej art. 3 ust. 5 pkt 3 powołanej ustawy. Przepis art. 3 ust. 4 stanowi bowiem, że przez łączenie powiatów należy również rozumieć połączenie miasta na prawach powiatu z powiatem mającym siedzibę władz w tym mieście. Oznacza to, że powołanym wyżej kolejnym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. doszło nie tylko do przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz do ustalenia granic powiatu w., ale nastąpił także podział dotychczasowego Powiatu W. w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 5 pkt 3 ustawy o samorządzie powiatowym. Jeżeli bowiem dzielenie dotychczasowego powiatu następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów wydawanego na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o samorządzie powiatowym, w okolicznościach faktycznych określonych w art. 3 ust. 5 pkt 3 tej ustawy, to w wyniku tego dzielenia przestaje istnieć dotychczasowy powiat, a w jego miejsce powstają dwie nowe i odrębne jednostki samorządu terytorialnego – powiat i miasto na prawach powiatu.

Z chwilą więc podziału dotychczasowego powiatu w., tj. z dniem [...] stycznia 2013 r., nastąpiło wydzielenie części dotychczasowego terytorium tego powiatu, w granicach Miasta W. i przywrócenie temu miastu statusu miasta na prawach powiatu oraz wydzielenie pozostałego terytorium dotychczasowego powiatu w. i określenie granic nowego powiatu w. z siedzibą władz w W. Terytorium stanowi bowiem normatywne kryterium różnicowania powiatów, jako jednostek samorządu terytorialnego, zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o samorządzie powiatowym. Jeżeli więc rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. doszło do podzielenia powiatu w., to wydzielenie dwóch odrębnych terytoriów i przywrócenie jednemu z nich statusu miasta na prawach powiatu oraz określenie granic drugiego z tych terytoriów, jako granic powiatu w., należy uznać za powstanie dwóch nowych i odrębnych jednostek samorządu terytorialnego – Miasta W. o statusie miasta na prawach powiatu oraz powiatu w. w nowych granicach terytorialnych, będącego nowym powiatem wobec dotychczasowego powiatu w., który obejmował m.in. terytorium Miasta W.

Powstanie dwóch nowych jednostek samorządu terytorialnego w miejsce dotychczas istniejącego powiatu w. oznacza, że z dniem [...] stycznia 2013 r. przestał istnieć dotychczasowy powiat w. Jeżeli więc prawo własności przedmiotowej nieruchomości, położonej na terenie Miasta W., utracił uprzedni powiat w. w 2012 r. z chwilą, gdy powołana wyżej decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r. stała się ostateczna, to beneficjentem odszkodowania należnego byłemu powiatowi w. za odjęcie prawa własności nieruchomości pod drogę publiczną ustalanego w związku z decyzją Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, jest Miasto W. na prawach powiatu, jako następca prawny uprzedniego powiatu w., ponieważ przedmiotowa nieruchomość – stanowiąc obecnie własność Skarbu Państwa - znajduje się w granicach terytorium Miasta W. Terytorium stanowi bowiem jedno z dwóch - obok mieszkańców powiatu tworzących z mocy prawa lokalną wspólnotę samorządową - ustawowo określonych kryteriów wyróżniających dany powiat spośród innych powiatów (art. 1 ustawy o samorządzie powiatowym).

Sąd pierwszej instancji naruszył zatem wskazane w skardze kasacyjnej przepisy powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w zw. z art. 30 § 4 kpa, poprzez ich błędną wykładnię. Przepis art. 30 § 4 kpa stanowi bowiem, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Jeżeli więc omawiane powyżej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu W. statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu w. o spowodowało powstanie z dniem [...] stycznia 2013 r. – w miejsce dotychczasowego powiatu w. – nowego powiatu w. oraz Miasta W., jako miasta na prawach powiatu, to znaczy, że w postępowanie o ustalenie odszkodowania w niniejszej sprawie wstąpił następca prawny byłego powiatu w. Postępowanie odszkodowawcze jest bowiem następcze wobec postępowania zakończonego decyzją Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r., Nr [...], o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Jeżeli więc do ustalenia odszkodowania doszło dopiero w 2014 r., gdy nie istniał już uprzedni powiat w., to znaczy, że Miasto W. o statusie miasta na prawach powiatu wstąpiło w uprawnienia byłego właściciela nieruchomości, tj. uprzedniego powiatu w., jako jego następca prawny – w rozumieniu art. 30 § 4 kpa – do uzyskania odszkodowania określonego w art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

W związku z powyższym, na podstawie art. 188 ppsa orzeczono wobec pkt 2 i 3 zaskarżonego wyroku, natomiast wobec pkt 1 zaskarżonego wyroku orzeczono na podstawie art. 184 ppsa.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa.