Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1411/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski /spr./, Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki, Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Agnieszka Majewska, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 77/04 w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia 4 grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2004 r., II SA/Wa 77/04 oddalił skargę G. W. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia 4 grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie obywatelstwa polskiego. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 10 września 2003 r., wydaną na podstawie art. 6 i 7 ustawy z 25 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. nr 28, poz. 353 ze zm.) stwierdził, że J. U. ur. 6 lutego 1994 r. w Olkuszu nie nabyła i nie posiada obywatelstwa polskiego. Urodziła się ona jako córka A. O. (obecnie G. W.), posiadającej obywatelstwo Ukrainy i czasowo przybywającej w Polsce. W akcie urodzenia jako nazwisko dziecka wpisano – Owsiuk, a jako ojca wpisano A. O.. Po upływie 6 miesięcy od urodzenia dziecka wyjechało ono wraz z matką na Ukrainę. K. H. U. obywatel polski w dniu 26 lipca 1995 r. złożył przed Konsulem RP w Kijowie oświadczenie o uznaniu dziecka, a Konsul wpisał dziecko do paszportu ojca. Ze względu na nieprawidłowości tego uznania ponownie K. H. U. złożył oświadczenie o uznaniu dziecka przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Olkuszu w dniu 30 grudnia 1997 r. Dziecko nosi nazwisko ojca – U.. W dniu 15 stycznia 1998 r. Wojewoda Katowicki wydał J. U. paszport z ważnością do 15 stycznia 2008 r. G. W. w dniu 16 kwietnia 2003 r. złożyła wniosek o stwierdzenie posiadania przez córkę obywatelstwa polskiego. Wojewoda Małopolski powołał się na art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, zgodnie, z którym zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców podlegają uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, jeżeli nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia dziecka, tak więc oświadczenie o uznaniu dziecka nie ma wpływu na jego obywatelstwo. W sprawie nie mają zastosowania przepisy Konwencji z 31 marca 1965 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem ZSRR w sprawie zapobiegania powstawaniu przypadków podwójnego obywatelstwa (Dz.U. z 1966 r. nr 4, poz. 19 ze zm.), ponieważ J. U. urodziła się jako córka obywatelki Ukrainy. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ganna Wojciechowska zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 1 ust 4 Konwencji z 31 marca 1965 r., art 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim oraz art. 34 ust. 2 Konstytucji RP – przez ich niezastosowanie oraz naruszenie art. 8, 80 i 107 § 3 k.p.a. Zdaniem skarżącej uznanie jest szczególnym sposobem ustalenia ojcostwa i wywiera skutki we wszystkich dziedzinach prawa ex tunc. Zgodnie z art. 1 ust. 4 Konwencji z 31 marca 1965 r. w przypadku braku zgodnego oświadczenia rodziców o wyborze obywatelstwa dla dziecka będzie ono posiadało wyłącznie obywatelstwo tej umawiającej się strony, na terytorium, której urodziło się. O obywatelstwie dziecka świadczy też posiadanie przez nie polskiego paszportu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu powołanego wcześniej wyroku podniósł, iż w chwili urodzenia dziecka nie było wiadomo obywatelem, jakiego państwa jest ojciec dziecka. Taki stan faktyczny nie wyczerpuje dyspozycji art. 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie. Zdaniem Sądu organy administracji prawidłowo uznały, że został przekroczony termin określony w art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie. Uznanie dziecka, choć wywołuje skutki ex tunc, rozciąga się jedynie na stosunki rodzinnoprawne między uznanym a uznającym. Sąd stwierdził też, że toczy się postępowanie zmierzające do ustalenia czy były podstawy do wydania dziecku polskiego paszportu.

W skardze kasacyjnej J. U. reprezentowana przez matkę G. W. zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego – art. 1 ust. 4 Konwencji z 31 marca 1965 r., poprzez jego niezastosowania; art 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim poprzez jego niezastosowanie; art. 34 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie. Wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i stwierdzenie, że małoletnia J. U. posiada obywatelstwo polskie, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono argumenty podniesione wcześniej w skardze do Sądu I instancji. Zdaniem skarżącej skutki uznania rozciągają się także na sferę praw stanu i to z mocą wsteczną. W sprawie mają zastosowanie zarówno art. 1 ust. 4 Konwencji z 31 marca 1965 r., jak i art 6 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim. Osoba ojca J. U. nie uległa od chwili jej urodzenia zmianie. K. U. jest biologicznym ojcem dziecka, a akt uznania potwierdził tylko ten fakt. Podkreślono, że wydanie paszportu stanowi poświadczenie obywatelstwa, a zatem zaskarżona decyzja stanowi w istocie cofniecie praw już nabytych. Art. 34 ust 1 Konstytucji RP stanowi, że obywatel polski nie może utracić obywatelstwa, chyba, że się sam jego zrzeknie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie w pełni odpowiada tym wymogom, bowiem, zawarte w niej żądanie zmiany zaskarżonego orzeczenia i stwierdzenia, że małoletnia J. U. nabyła i posiada obywatelstwo polskie nie znajduje oparcia w przepisach obowiązującego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. może, co prawda w przypadku wyłącznie naruszenia prawa materialnego uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę, ale w żadnym przypadku ze względu na kasacyjny charakter sądowej kontroli legalności działania administracji nie może przyznać skarżącemu żadnych praw czy obowiązków. Także podstawy skargi kasacyjnej zostały nie do końca właściwie sformułowane. Prawidłowo sformułowana skarga kasacyjna powinna zarzucać wyrokowi, że Sąd uznał za usprawiedliwione oparcie zaskarżonej decyzji o art. 7 ust. 1 ustawy z 25 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r. nr 28, poz. 353 z późn. zm.), mimo, że, zdaniem skarżącej, należało ją wydać na podstawie wskazanego w skardze art. 6 ust. 1 ustawy i art. 1 ust. 4 wskazanej wcześniej Konwencji.

Podniesione wyżej uwagi nie zmieniają tego, że zarzuty zawarte w skardze nie są trafne. W chwili urodzenia dziecka nie było wiadomo, że ojcem dziecka jest obywatel polski. W akcie urodzenia wpisano jako ojca A. O.. Skoro matka nosząca takie samo nazwisko była obywatelką Ukrainy nie wynikała z tego faktu żadna wskazówka mogąca świadczyć o tym, że biologiczny ojciec dziecka był obywatelem polskim. W chwili urodzenia więc małoletniej J. nie mógł mieć w sprawie zastosowania przepis art. 1 ust. 4 Konwencji z 31 marca 1965 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem ZSRR w sprawie zapobiegania powstawaniu przypadków podwójnego obywatelstwa (Dz.U. z 1966 r. nr 4, poz. 19 ze zm.). Przepis ten może mieć bowiem zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy rodzice dziecka, z których jedno jest obywatelem polskim, a drugie obywatelem jednego z państw będących sukcesorem ZSRR w ciągu 3 miesięcy od dnia urodzenia dziecka nie złożą oświadczenia o wyborze obywatelstwa dla dziecka. Tak więc w takiej sytuacji z upływem owego terminu dziecko nabywa obywatelstwo tego państwa, na którego terytorium się urodziło. W tym terminie przepis ten nie mógł mieć zastosowania, bowiem w tym czasie nie istniały żadne prawne przesłanki przemawiające za tym, że ojcem dziecka jest obywatel polski. Z tych samych powodów w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 6 ustawy o obywatelstwie polskim. Stan faktyczny mający miejsce w rozpatrywanej sprawie odpowiada zaś dyspozycji zawartej w art. 7 ust. 1 ustawy z 25 lutego 1962 r. Wbrew bowiem twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej w sprawie miała miejsce zmiana ustalenia osoby ojca dziecka. W wyniku jego uznania w miejsce A. O. został wpisany K. H. U.. Niezależnie od tego, z jakim momentem wywiera swe skutki uznanie dziecka – a nie powinno budzić wątpliwości, że skutki te powstają ex tunc - przepis art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie musi być traktowany jako przepis szczególny w stosunku do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących uznania dziecka. Przepis art. 7 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim pozwala na uwzględnienie zmiany ustalenia osoby jednego lub obojga rodziców wtedy, gdy nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia dziecka. Nie może ulegać wątpliwości, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy miała miejsce zmiana ustalenia ojca dziecka. Taka zmiana, w trybie tego przepisu mogła nastąpić wyłączenie w terminie owego jednego roku od urodzin dziecka.

Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną nie może wypowiadać się na temat zgodności z prawem wydania w dniu 15 stycznia 1998 r. J. U. polskiego paszportu. Zauważyć jednak trzeba, że zarzut naruszenia art. 34 ust. 2 Konstytucji jest zupełnie nietrafny, bowiem istotą sporu w tej sprawie jest właśnie to, czy małoletnia J. U. nabyła obywatelstwo polskie.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.