Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 4/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. (dalej: SKO, organ drugiej instancji) z dnia [...] października 2021 r. (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia [...] sierpnia 2021 r. (nr [...]) wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy L. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: organ pierwszej instancji) i odmawiającej wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, regulowanego treścią przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Z ustaleń przyjętych przez organ drugiej instancji za podstawę orzekania w sprawie wynika, że w dniu 21 lipca 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – W. T. (urodzonym 12 lutego 1926 r.). Z dokumentów dołączonych do wniosku wynikało, że ojciec strony legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia 20 kwietnia 2021 r., stwierdzającym zaliczenie go do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 21 stycznia 2021 r., tj. od 94 roku życia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W ramach przedstawionych w tej decyzji ustaleń faktycznych organ podał, że wnioskodawczyni (lat 63) zamieszkuje w miejscowości C. wspólnie z mężem E. K. (lat 65) oraz ojcem, który od 2020 r. jest wdowcem. Wnioskodawczyni ma brata, który mieszka w miejscowości oddalonej od C. o 100 km. Ojciec strony poza domem porusza się na wózku inwalidzkim. Wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze przy ojcu są rozłożone w czasie od rana do wieczora.

Organ pierwszej instancji stwierdził również, że strona ma ustalone prawo do świadczeń emerytalnych. Powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. uznał, że fakt ten wyklucza ustalenie stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, skutkującą przyjęciem, że okoliczność pobierania przez stronę świadczenia emerytalnego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że w sprawie pominięto regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której to reguły wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w u.ś.r. wnioskodawcy przysługuje prawo wyboru korzystniejszego świadczenia. Strona zwróciła uwagę, że wspomniany przepis wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r., a zatem w dacie złożenia wniosku skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia.

Po rozpoznaniu zarzutów odwołania, powołaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, jednak z inną argumentacją niż ta, jaka została zaprezentowana w decyzji z dnia [...] sierpnia 2021r. W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłaty tych świadczeń określa ustawa o świadczeniach rodzinnych. Zwrócił uwagę, że świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu ustawy (art. 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Dalej podniósł, że materialnoprawną podstawą przyznania świadczenia rodzinnego jest art. 17 ust. 1 u.ś.r. SKO przytoczyło treść tego przepisu oraz zaakcentowało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają, czy też nie podejmują aktywności zawodowej.

Na tle dotychczas zaprezentowanej argumentacji SKO zwróciło uwagę, że przed wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji przeprowadził ze stroną wywiad środowiskowy w toku którego ustalono, że brat wnioskodawczyni (A. T.), mieszkający w odległości 100 k, od C., nie angażuje się w opiekę nad ojcem w żaden sposób. Nie jest możliwa opieka z jego strony nad ojcem nawet na krótki czas, tak aby strona mogła pojechać na urlop. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika również, że strona opiekuje się ojcem od marca 2020 r. tj. od śmierci jego żony J. T. Niepełnosprawny rozpoczyna dzień około 7.00 toaletą, przy której strona mu pomaga. Wnioskodawczyni pomaga także ojcu przy ubieraniu się (nie jest on w stanie samodzielnie się ubrać). Następnie, wnioskodawczyni przygotowuje ojcu śniadanie, (podobnie jak wszystkie inne posiłki). Ojciec strony dzień spędza na oglądaniu telewizji, na tarasie, na rozmowach ze stroną, na drzemkach. Niepełnosprawny ma własny pokój na parterze oraz łazienkę dla siebie.

Zdiagnozowano u niego następujące schorzenia: nadciśnienie, cukrzycę typu 2, torbiele obu nerek, przyrost gruczołu krokowego, a podczas ostatniej hospitalizacji (w dniach od 3 do 9 stycznia 2020 r.) guzek płuca prawego, ostra infekcję dolnych dróg oddechowych oraz zaostrzenie w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc.

Z opisu czynności wykonywanych przez stronę w ramach opieki nad ojcem wynika, że strona wymienia ojcu pieluchomajtki, balsamuje ciało, przygotowuje ubrania, mierzy ciśnienie, mierzy poziom cukru, raz dziennie podaje ojcu leki, przygotowuje i podaje posiłki (do czterech razy dziennie), sprząta, robi pranie, prasuje, robi zakupy (według potrzeb), pomaga w transporcie do lekarza, wychodzi na spacery (przy pomocy wózka inwalidzkiego), masuje, układa do snu oraz w razie potrzeby czuwa przy ojcu podczas snu.

W świetle tych ustaleń oraz zgromadzonych dowodów SKO stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad ojcem.

Kolegium podkreśliło, że w sprawie nie kwestionuje ani tego, że ojciec strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ani też tego, że strona zapewnia mu tę opiekę. Zaakcentowało przy tym również, iż biorąc pod uwagę rodzaj i zakres czynności wspomagających ojca w codziennym funkcjonowaniu SKO uznało, że sprawowana przez stronę opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. SKO wyraziło pogląd, że większość z czynności wymienionych w wywiadzie środowiskowym nie wymaga całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności strony (jak: sprzątanie, pranie pomoc przy kąpieli i ubieraniu się, robienie zakupów, realizacja recept, wizyty lekarskie). Ponadto, niektóre z tych czynności nie muszą być wykonywane codziennie (jak: zakupy, wizyty lekarskie, realizacja recept). SKO zwróciło uwagę, że niepełnosprawny ojciec strony nie jest osobą leżącą. Porusza się w obrębie własnego mieszkania o lasce, ale samodzielnie. Niepełnosprawny nie wymaga czynności pielęgnacyjnych, a jedynie pomocy i nadzoru przy wykonywaniu niektórych z nich.

Konkludując organ drugiej instancji uznał, że zakres samodzielności ojca strony, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak wyjaśnił, świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. W tym kontekście podniósł, że ojciec strony nie wymaga karmienia, ani leczenia odleżyn, czy ran. Nie wymaga pielęgnacji przetok, czy stomii. Nie używa cewnika. Okoliczność, że strona przygotowuje ojcu posiłki, robi zakupy, realizuje recepty, częściowo pomaga przy ubieraniu się nie oznacza, że spełnia wymogi opieki z art. 17 ust. u.ś.r. Nie jest to bowiem opieka wykluczająca jakąkolwiek aktywność wnioskodawczyni.

Końcowo Kolegium podniosło, że okolicznością uniemożliwiającą stronie przyznanie wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek mającą charakter wtórny do stwierdzonego braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a brakiem zatrudnienia, jest kwestia wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., albowiem strona ma ustalone prawo do emerytury.

Decyzja ostateczna SKO stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ewentualnie zaś, o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Formułując zarzuty skargi strona wskazała na naruszenie:

1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozwinięciu argumentacji skargi strona nawiązała do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 577/21 wskazując, że w wyroku tym wyjaśniono jak należy rozumieć zawarty w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot "stałej oraz długotrwałej opieki". Strona podkreśliła, że w judykacie tym Sąd stwierdził, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka "stała" w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie. Skarżąca zaakcentowała również (odwołując się do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19), że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość oraz ciągłość, ale także zapewnienie niepełnosprawnemu egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest on w stanie sam sobie zapewnić.

W ramach dalszej argumentacji skargi strona podniosła, że w zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji oparł się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r., podczas gdy (zgodnie z poglądami wypowiadanymi w orzecznictwie sądowym) zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), a także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadą udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz osobom niepełnosprawnym.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Kwestie sporne w sprawie dotyczą tego, czy stronie zasadnie odmówiono ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem W. T.

Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji zaprezentowano prawidłową wykładnię prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), którą z kolei poprzedziły ustalenia faktyczne w zakresie niezbędnym do oceny zasadności zgłoszonego przez stronę wniosku.

W punkcie wyjścia do szczegółowych rozważań w sprawie należy przypomnieć, że zasadność złożonego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem skarżąca wywodzi z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Odwołując się do pełnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie, poza sporem pozostawała okoliczność, że skarżąca, będąca córką osoby wymagającej opieki, spełnia kryteria podmiotowe o jakich mowa wart. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. W okolicznościach faktycznych sprawy nie jest również kwestionowane to, że ojciec strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sporna na tle powołanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. pozostaje natomiast między stronami kwestia wystąpienia w sprawie tzw. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (ojcem).

Jakkolwiek sam wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został zredagowany w ten sposób, że strona, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wnosi w nim o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, to wobec faktu, że pobiera ona świadczenie emerytalne nie ulega kwestii, że w stanie faktycznym sprawy rozważenia wymagała przesłanka niepodejmowania przez nią zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem, a nie rezygnacji z zatrudnienia w związku z tą okolicznością. Godzi się zauważyć, że strona, reprezentowana w toku postępowania przez fachowego pełnomocnika, na żadnym etapie postępowania nie podnosiła (ani też nie wykazała), iż w związku z opieką nad ojcem musiała zrezygnować z zatrudnienia w czasie, kiedy już przysługiwały jej świadczenia emerytalne. Wskazywała jedynie, że opiekować się ojcem zaczęła w marcu 2020 r., tj. od kiedy został on wdowcem.

W kwestii objętego skargą zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w myśl którego, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, Sąd odniesie się na dalszym etapie rozważań.

Pozostając przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. to trafnie zwraca uwagę organ drugiej instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązując się ze swojego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają, czy też nie podejmują aktywności zawodowej. Innymi słowy, pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielana wyłącznie w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja przez opiekuna, albo nie jest możliwe podjęcie przez niego nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy w ogólnym wymiarze czasu pracy, maksymalnie przez osiem godzin na dobę.

Stąd wymagane jest każdorazowo ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ analizował istnienie tego związku w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego (głównie bazując na informacjach podanych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 5 sierpnia 2021 r. oraz w opisie czynności jakie wnioskodawczynie wykonuje w ramach opieki nad ojcem) i uznał, że taki związek w sprawie nie zachodzi.

Sąd ocenę organu drugiej instancji w pełni podziela. Co należy wyraźnie podkreślić, organ drugiej instancji nie zakwestionował w sprawie ani tego, że ojciec strony wymaga opieki w zakresie wskazanym w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, jak i tego, że strona mu takową opiekę zapewnia. Uznał natomiast, biorą pod uwagę rodzaj i intensywność czynności opiekuńczych, że wykonywana przez stronę opieka przy ojcu nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Analizy pojęcia "opieki" w sprawach z zakresu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać przez pryzmat treści 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale również, przy uwzględnieniu ratio legis wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego do systemu prawa. Celem przyznania świadczenia jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych w kontekście dyrektyw wykładni celowościowej i co jest też powszechnie przyjęte w orzecznictwie sądowym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki, ale z tego powodu, że zakres tej opieki w sposób obiektywny stanowi przeszkodę do podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała lub długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny - podobnie jak i pozostałe orzeczenia przywołane w tym uzasadnieniu - na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej ujmując, z komentowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie jej - spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

Warto w tym miejscu dodać, że przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji i nie kwestionowanego opisu czynności opiekuńczych, strona pomaga ojcu przy rannej i wieczornej toalecie, przygotowuje odzież i pomaga w codziennym ubieraniu się, zmienia pampersy, mierzy ojcu ciśnienie oraz poziom cukru, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, wychodzi z ojcem na spacer (na wózku inwalidzkim), masuje i balsamuje ciało, układa do snu (w razie potrzeby czuwa podczas snu), realizuje recepty, zawozi do lekarza, a nadto, wykonuje szereg czynności jakie zwyczajowo wchodzą w zakres prowadzenia gospodarstwa domowego (robi zakupy, sprząta, pierze, prasuje).

Co wymaga w sprawie podkreślenia i co również zaakcentował organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, ojciec strony nie jest osobą leżącą, porusza się w obrębie własnego mieszkania o lasce, ale samodzielnie (poza mieszkaniem na wózku inwalidzkim). Strona nie karmi ojca. Niepełnosprawny nie wymaga leczenia odleżyn, ani ran. Nie wymaga pielęgnacji przetok, czy stomii.

W tym stanie rzeczy, zgodzić się należy z pomieszczonej w zaskarżonej decyzji konkluzją organu, że zakres samodzielności ojca strony, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, by wykluczał podjęcie przez stronę zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ojciec wnioskodawczyni, wymaga pomocy m.in. przy ubieraniu się, przy przygotowywaniu posiłków, przy mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru, przy podawaniu leków oraz przy wykonywaniu niektórych czynności pielęgnacyjnych. Zakres tego rodzaju czynności nie jest na tyle intensywny i absorbujący by stanowić obiektywną przeszkodę do podjęcia przez stronę zatrudnienia w znaczeniu wynikającym z treści art. 3 pkt 22 u.ś.r. Jak wskazała sama strona, leki podawane są ojcu raz dziennie. Z kolei, nie ma przeszkód aby przy odpowiedniej organizacji czasu pracy strona podała ojcu śniadanie a kolejne posiłki po powrocie z wykonywanej pracy rozumianej w sposób zgodny z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Co do samego przygotowywania posiłków, to nie ma przecież przeszkód by je przyrządzać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. Analogicznie należy odnieść się do podnoszonej przez stronę okoliczności wykonywania pozostałych prac domowych jak robienie zakupów, sprzątanie, pranie prasowanie. Niewątpliwie z kolei, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych i dowóz ojca do lekarzy nie mają miejsca codziennie. Z kolei co się tyczy spacerów z ojcem i wspólnego spędzania z nim czasu to tego rodzaju czynności nie wykraczają poza zwyczajowo przyjętą troskę dzieci wobec zaawansowanych wiekiem i schorowanych rodziców. Godzi się w tym miejscu przypomnieć, że moralnym obowiązkiem dorosłych dzieci wobec zaawansowanym wiekiem rodziców jest udzielanie im wsparcia, także w postaci utrzymywania relacji rodzinnych.

W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy nie można pominąć, że strona zamieszkuje z ojcem, a zatem przynajmniej część czynności domowych (robienie zakupów, pranie, prasowanie) może być wykonywana w ramach gospodarstwa domowego, jakie niewątpliwie prowadzi wnioskodawczyni.

W nawiązaniu do akcentowanej przez stronę okoliczności jaką jest postawa jej brata, który nie angażuje się w opiekę nad ojcem to należy wskazać, że kwestia wzajemnych relacji rodzinnych nie może mieć znaczenia na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Brat strony, podobnie jak wnioskodawczyni, obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec ojca, który to obowiązek może być realizowany nie tylko poprzez osobistą opiekę, ale i poprzez opłacanie czynności opiekuńczych na zasadach wolnorynkowych. Kwestia stosunku bratowej do tego obowiązku jest – z punktu widzenia przepisów prawa - okolicznością nie mającą żadnego znaczenia w sprawie.

Odnosząc się do powoływanych w skardze orzeczeń sądów administracyjnych to należy wskazać, że wyroki na które powołuje się strona zapadły na gruncie konkretnych stanów faktycznych i nie są wiążące w realiach kontrolowanej sprawy.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd uznał, że w zaskarżonej decyzji SKO zaprezentowało prawidłową wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podniesiony w skardze zarzut naruszenia tego przepisu okazał się zatem bezpodstawny.

Wbrew zarzutom skargi, w sprawie Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zasadność naruszenia tego przepisu strona argumentowała ograniczeniem się do literalnej wykładni tego przepisu z pominięciem dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej a także prokonstytucyjnej.

Oczywiście Sądowi znane jest orzecznictwo sądowe odnoszące się do sytuacji prawnej osób pobierających świadczenia emerytalne i ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy, Sąd dostrzega ugruntowaną już linię orzecznictwa, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie zwraca się uwagę na pewien kontekst historyczny wprowadzenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. oraz konieczność zapewnienia równości wobec prawa osobom pobierającym świadczenie emerytalne a ubiegającym się o świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1648/21, CBOSA).

W sprawie należy niemniej jednak dostrzec, co wyraźnie zostało zaakcentowane w zaskarżonej decyzji, że okoliczność pobierania przez stronę świadczenia emerytalnego stanowiła wtórną przeszkodę do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, albowiem zasadniczą podstawą odmowy uwzględnienia jej wniosku na etapie orzekania przez organ drugiej instancji było stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką nad ojcem. Z tych względów, nie mogły mieć w sprawie znaczenia wypowiadane w orzecznictwie sądowym poglądy wskazujące na konieczność pouczenia wnioskodawcy- emeryta o powinności zawieszenia świadczenia emerytalnego, co usunęłoby niedopuszczalny w świetle prawa zbieg świadczeń, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Nie można nie dostrzec, że w licznych orzeczeniach sądowych odnoszących się do tej kwestii obowiązek pouczenia przez organy o prawie do zawieszenia świadczenia emerytalnego ma związek z faktem, że osoba występująca z wnioskiem spełnia przesłanki z art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że pobiera emeryturę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 121/21, CBOSA). W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, albowiem jak zostało trafnie ocenione w zaskarżonej decyzji, w sprawie nie ma miejsca związek przyczyno-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Odmowa ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak spełnienia podstawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie może być zatem postrzegana w danych okolicznościach sprawy jako naruszająca treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. Jak trafnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, fakt pobierania przez stronę świadczenia emerytalnego miał charakter wtórny wobec zasadniczego argumentu jakim jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a opieką nad ojcem. W orzecznictwie trafnie się podkreśla, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki, ale z uwagi na spowodowaną zakresem i intensywnością czynności opiekuńczych obiektywną niemożność podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. Opieka wykonywana nawet codziennie, ale przez część doby nie może być traktowana jako uniemożliwiająca podjęcie opiekunowi zatrudnienia, choćby w niepełnym wymierzę czasu pracy.

Kierując się przedstawiona argumentacją, Sąd działając na podstawie ar. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) skargę w sprawie w całości oddalił.