Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2307/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 2307/03 | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2005r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr), WSA Ewa Rojek, Protokolant: Iwona Sadowska-Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2005r., sprawy ze skargi "K." S.A. w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28 października 2003r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...] zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

Spółka Akcyjna K. złożyła w Urzędzie Skarbowym deklaracje VAT-7 za miesiące: sierpień, wrzesień, październik 2001 r., w których wykazała do zwrotu na rachunek bankowy następujące kwoty różnicy podatku od towarów i usług:

- za m-c sierpień [...] zł,

- za m-c wrzesień [...] zł,

- za m-c październik [...] zł.

Urząd Skarbowy dokonał w obowiązującym terminie zwrotu podatku na podany we wniosku aktualizacyjnym rachunek bankowy w Banku I w ramach tzw. czynności materialno-technicznych.

Ponieważ pieniądze nie wpłynęły na rachunek bankowy Spółki, ta pismem z dnia [...].2002 r. wystąpiła do Urzędu Skarbowego z żądaniem wpłaty powyższych kwot wraz z należnymi odsetkami. Organ podatkowy I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, które ustaliło, że wnioski aktualizacyjne zostały sfałszowane, a pieniądze w części przejęły nieuprawnione osoby. Odzyskaną z Banku I kwotę [...] zł Urząd Skarbowy przekazał Spółce na właściwe konto bankowe w Banku II, natomiast pozostałą część tj. kwotę [...] zł nie zwrócił, ponieważ nie otrzymał jej z Banku I, kwota ta została przejęta przez nieuprawnione osoby.

Urząd Skarbowy w dniu [...].2002 r. powiadomił Prokuraturę Rejonową w K. o popełnieniu przestępstwa. Postanowieniem z dnia [...].2002 r. sygn. akt [...] Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. umorzył śledztwo z uwagi na niewykrycie sprawców przestępstwa.

Spółka K wystąpiła także z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Skarbowemu w K. o zasądzenie na jej rzecz kwoty [...] zł tytułem zwrotu nadpłaty podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2001 r. oraz odsetek od zwróconej z opóźnieniem kwoty podatku.

Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...].2002 r. sygn. akt [...] pozew odrzucił z powodu niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie.

Spółka wielokrotnie interweniowała w organach podatkowych domagając się załatwienia wniosku z dnia [...].2002 r. i zwrotu różnicy podatku wraz z odsetkami, składając do Izby Skarbowej skargi na niezałatwienie sprawy w terminie z dnia [...].2002 r. oraz z dnia [...].2003 r.

Efektem tej ostatniej było wydanie przez Urząd Skarbowy postanowienia z dnia [...].2003 r. Nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł oraz odsetek z tytułu opóźnienia przekazanej już kwoty podatku VAT w wysokości [...]zł.

W ocenie Urzędu Skarbowego załatwienie sprawy, z którą zwrócił się Podatnik nie należy do spraw rozpatrywanych w trybie postępowania podatkowego. Ma ona charakter cywilno-prawny i regulują ją odrębne przepisy. W związku z tym sprawa nie może być załatwiona decyzją administracyjną.

Na powyższe postanowienie Spółka złożyła zażalenie z dnia [...].2003 r. do Izby Skarbowej wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ponowne merytoryczne załatwienie skargi z dnia [...].2003 r. i zwrotu należnego podatku VAT wraz z odsetkami za zwłokę w jego zwrocie. Podatnik podniósł, że stanowisko organów podatkowych wyrażające się w twierdzeniu, że jest to sprawa cywilno-prawna jest sprzeczne poglądem Sądu Okręgowego w K. wyrażonym w prawomocnym postanowieniu z dnia [...].2002 r.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 28 października 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ podatkowy II instancji podtrzymał stanowisko Urzędu Skarbowego, co do charakteru cywilno-prawnego rozpatrywanej sprawy, podnosząc, że w sprawie nie mamy do czynienia ani z nadpłatą, ani ze zwrotem podatku, co najwyżej można mówić o odszkodowaniu za poniesioną szkodę.

Ustalenie, kto i w jakim zakresie przyczynił się do jej powstania należy właśnie do postępowania przed sądem powszechnym i z takim powództwem należy ewentualnie wystąpić do sądu powszechnego. Odrzucenie pozwu przez Sąd Okręgowy w K., zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, było efektem wystąpienia przez Spółkę z niewłaściwym powództwem - opartym na niewłaściwej podstawie.

Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej została złożona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia [...].2003 r., w której Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie Izby Skarbowej do ponaglenia Urzędu Skarbowego, aby wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie oraz wypłacił Skarżącej należną kwotę podatku oraz należnych odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu skargi Strona przywołała argumenty przedstawione już wcześniej w zażaleniu na postanowienie organu podatkowego I instancji.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę z dnia [...].2004 r. podtrzymał w całej rozciągłości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawna. Ponadto sąd administracyjny badający legalność zaskarżonego aktu może, w razie uwzględnienia skargi, wydać jedynie orzeczenie kasacyjne.

Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, jednakże strony różnią się w ocenie skutków, jakie zaistniałe zdarzenie wywołało w zakresie realizacji normy prawnej sformułowanej w art. 21 ust. 2 i 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym / Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm. /.

Organy podatkowe nie kwestionują faktu sfałszowania dokumentów / wniosku aktualizacyjnego / na podstawie, których dokonały zwrotu podatku. Jednakże stanęły na stanowisku, iż przekazując kwotę podatku wykazaną w deklaracji VAT-7 na wskazany rachunek bankowy dokonały prawidłowego zwrotu, o którym mowa w/w przepisach ustawy o VAT. Dlatego też brak jest podstaw prawnoprocesowych do występowania z żądaniem zwrotu różnicy podatku raz już zwróconej i prowadzenia postępowania podatkowego, które mogłoby się zakończyć wydaniem merytorycznej decyzji administracyjnej.

W ocenie organów podatkowych sprawa ma charakter cywilnoprawny -odszkodowawczy i jako taka winna być przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym.

Konsekwencją przyjęcia takiego stanowiska było wydanie postanowienia na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej odmawiającego wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł oraz odsetek od opóźnionego zwrotu kwoty [...] zł.

Zgodnie z treścią wyżej powołanego przepisu, w przypadku, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn, postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Przepis art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej ustanawia dwie podstawy do odmowy wszczęcia postępowania:

1. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną,

2. jeżeli z jakikolwiek przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego mogą z kolei dotyczyć:

- braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego,

- sytuacji gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe,

- sytuacji gdy w sprawie zapadła już decyzja.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy Sąd uznał, iż w rozpatrywanej sprawie żadna z w/w sytuacji nie zachodzi.

Stosownie do treści art. 133 Ordynacji podatkowej stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy / § 1 /.

Stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierz skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa / § 2 /.

Spółce akcyjna K. w świetle wyżej przytoczonych przepisów niewątpliwie przysługuje przymiot strony postępowania podatkowego.

Zdaniem Sądu Skarżąca miała prawo domagać się merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej.

Odmowa wszczęcia postępowania oznacza, że żądanie zawarte wniosku podatnika nie może zostać rozstrzygnięte merytorycznie. Postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego załatwienia. Odmowa wszczęcia postępowania oznacza także brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Przy czym odmowa wszczęcia postępowania nie może być utożsamiana z brakiem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony.

Skarżąca domagała się wypłaty zadeklarowanej do zwrotu, a nie otrzymanej kwoty podatku od towarów i usług na właściwy rachunek bankowy i jej żądanie znajdowało prawne umocowanie w art. 21 ust. 2 i 6 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

Ponadto Spółka żądała wypłaty odsetek za zwrot różnicy podatku w kwocie [...] zł z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 21 ust. 6 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym mając oparcie w przepisie art. 21 ust. 7 w/w ustawy.

W takim przypadku, gdy organ podatkowy z różnych względów twierdzi, że zwrot podatku, bądź oprocentowanie nie przysługuje, to należy odmówić żądanego zwrotu i oprocentowania, wydając stosowną decyzję merytoryczną, a nie odmawiać wszczęcia postępowania w sprawie.

W ocenie składu orzekającego, przekazanie przez Urząd Skarbowy kwoty podatku VAT przypisanej do zwrotu na rachunek bankowy wskazany w sfałszowanym wniosku aktualizacyjnym nie czyni bezzasadnym wszczęcie i prowadzenie postępowania z wniosku strony o zwrot podatku VAT i wypłatę odsetek w sytuacji, gdy de facto podatnik należnych pieniędzy nie otrzymał.

W tym miejscu należy przywołać treść art. 21 ust. 7 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, który stanowi, że różnicę podatku nie zwróconą przez urząd skarbowy w terminie, o którym mowa w ust. 6 w zdaniu pierwszym, traktuje się jako nadpłatę podatku podlegającą oprocentowaniu w rozumieniu przepisów o zobowiązaniach podatkowych / w obecnie obowiązującym brzmieniu: przepisów Ordynacji podatkowej /.

Podatnik nie otrzymał należnej mu i bezspornej części kwoty podatku VAT, a pozostałą część otrzymał- z opóźnieniem, w jego ocenie Urząd Skarbowy pozostawał .więc w zwłoce, o której mowa w w/w przepisie, dlatego miał interes prawny w tym, aby żądać wszczęcia postępowania podatkowego i wydania rozstrzygnięcia w którym organ podatkowy ustosunkowałby się merytorycznie do zgłoszonych żądań.

Przyczyną odmowy wszczęcia postępowania podatkowego może być niewątpliwie brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Dotyczy to sytuacji, gdy żądanie sformułowane jest na podstawie ustaw podatkowych, ale nie może być przedmiotem postępowania podatkowego.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że nie dotyczy to natomiast przypadków, gdy organ podatkowy nie jest właściwy do rozpoznania żądania, bądź jest to żądanie podlegające rozpoznaniu w innego rodzaju postępowaniu. W takich przypadkach sposób postępowania organu podatkowego reguluje art. 170 i 171 Ordynacji podatkowej /por. B. Adamiak, J. Borkowski, R. Masztalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa-Komentarz 2003, Oficyna Wydawnicza UNIMEX /.

W konkluzji Sąd uważa, że zaskarżone postanowienie nie mogło pozostać w obrocie prawnym, ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły przesłanki do wydania postanowienia w trybie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. / orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono według art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.