Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 496/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9, art. 79a par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą T. K. (Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W uzasadnieniu organ podał, że z analizy konta płatnika składek w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że Skarżący nie przesłał do 30 czerwca dokumentów rozliczeniowych za okres marzec-maj 2020 r., a także dokumentów zawierających informację o rocznym przychodzie, rocznym dochodzie oraz formie opodatkowania i ustalonej podstawie wymiaru składek na zasadach i w terminie określonym w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W 2020 r. płatników korzystających z "małego ZUS plus" obowiązują dwie podstawy wymiaru składek: ustalona na okres styczeń 2020 r. oraz ustalona na okres od lutego do grudnia 2020 r. Deklaracje za styczeń ZUS DRA cz. II należało przekazać do końca stycznia 2020 r. oraz za luty 2020 r. ZUS DRA cz. II należało przekazać razem z kompletem dokumentów rozliczeniowych DRA za luty 2020 r. w terminie do [...] marca 2020 r. Za marzec - maj 2020 r. na Pana koncie zostały utworzone dokumenty rozliczeniowe z urzędu. Dokumenty zostały złożone dopiero [...] lipca 2020 r. Przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca br., stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W skardze do tut. Sądu Skarżący zarzucił decyzji naruszenie zasady zaufania obywateli do urzędów państwowych. Podał, że przysługiwało mu prawo do zwolnienia z obowiązku płacenia składek ZUS na własne ubezpieczenie społeczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Termin składania wniosków upływał [...] czerwca 2020 r. W związku z powyższym udał się osobiście w czerwcu 2020 r. do Oddziału ZUS w T., przy ul. [...] i w obecności pracownika ZUS, który dostarczył mu odpowiednie druki, wypełnił je. Dodał, iż wszystkie dokumenty zostały sprawdzone przez pracownika ZUS. Skarżący uznał, iż dopełnił wszystkich czynności potrzebnych do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek. Na dowód tego przedłożył informacje z dnia [...] lipca 2020 r. za marzec, kwiecień i maj z Oddziału ZUS w T., które zostały podpisane przez Dyrektora Departamentu Realizacji Dochodów. Wskazał, że na dzień ich wydania nikt nie miał żadnych zastrzeżeń do jego wniosku, nie brakowało żadnego dokumentu. W takiej sytuacji nie mógł przypuszczać, iż wypełnione dokumenty są niepoprawne czy też niepełne. Zdaniem Skarżącego, gdyby brakowało jakiegokolwiek dokumentu, to ZUS powinien zwrócić mu wniosek celem uzupełnienia. Skarżący nie zgodził się z sytuacją, w której ZUS uznał jego wniosek za prawidłowy i zwolnił go z opłacania składek, a później uznał, że wniosek jest niepełny i odmówił prawa do zwolnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że z dniem [...] kwietnia 2019 r. Skarżący zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej pod nazwą [...]. Jako kod tytułu ubezpieczenia Skarżący podał 0590, co wskazuje na wolę korzystania z instytucji tzw. "małego ZUS plus" i opłacania niższych składek na ubezpieczenia społeczne. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że, w wyniku zmiany przepisów, płatników korzystających z "małego ZUS plus" obowiązują w 2020 r. dwie podstawy wymiaru składek, tj. za styczeń 2020 r., podstawa ustalona na dotychczasowych zasadach – uzależniona od przychodu i za okres luty - grudzień 2020 r., podstawa ustalona na nowych zasadach – uzależniona od dochodu. Zmiana w powyższym zakresie wiązała się z obowiązkiem przedłożenia przez płatników stosownych dokumentów, tj. wraz z kompletem dokumentów za styczeń 2020 r. należało złożyć deklarację ZUS DRA cz. ll za styczeń, natomiast wraz z kompletem dokumentów za luty 2020 r. (tj. w marcu 2020 r.) należało przedłożyć deklarację ZUS DRA cz. II pozwalającą ustalić podstawę wymiaru składek za okres od lutego do grudnia 2020 r. (art. 4 i 5 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, Dz. U. z 2019 r., poz. 2550). Do dnia 30 czerwca 2020 r. Skarżący nie przedłożył jednak dokumentów za luty 2020 r., wobec czego dokumenty rozliczeniowe za miesiące marzec - maj 2020 r. zostały utworzone przez organ z urzędu, jednak z niewłaściwą podstawą wymiaru składek, bazującą na danych ze stycznia 2020 r. Dopiero w dniu [...] lipca 2020 r. Skarżący złożył dokumenty rozliczeniowe z nową, właściwą podstawą wymiaru składek za okres luty - wrzesień 2020 r. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że zarzut dotyczący błędnego przyjęcia przez organ, że Skarżący, wbrew obowiązkowi, nie złożył dokumentów rozliczeniowych w terminie, jest nieuzasadniony. Zatem zdaniem organu oczywiste jest, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

CO\/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ), w szczególności art. 31zq ust. 3 tej ustawy. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skargi dotyczących otrzymanych przez Skarżącego informacji o zwolnieniu z opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. organ wyjaśnił, że informacje te zostały wygenerowane w wyniku błędu systemu. Pomyłka została jednak przez organ zauważona, a informacje anulowano.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 listopada 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2021 r. (k. 60 akt sądowych). Przed wydaniem wyroku Skarżącemu umożliwiono pisemne wypowiedzenie się w sprawie, co uczynił składając pismo z [...] września 2021 r. (k. 53).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ podnosi, że Skarżący w ustawowym terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r. nie dostarczył dokumentów rozliczeniowych, w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Dokumenty rozliczeniowe – jak podaje Organ w odpowiedzi na skargę - zostały dostarczone do ZUS dopiero [...] lipca 2020 r.

Należy odnotować, że Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. powołując się na przepisy ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568). W podstawie prawnej wydanej decyzji z dnia [...] września 2020 r. organ powołał m.in. art. 31 zo ust. 2 i 31zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (ustawa o COVID-19).

Organ w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji poprzedzającej (z [...] sierpnia 2020r.) oraz w odpowiedzi na skargę powołuje się na to, że Skarżący nie złożył wymaganej dokumentacji rozliczeniowej do 30 czerwca 2020 r.

W tym stanie rzeczy należy podać, że na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (ustawa o COVID-19), na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Zgodnie z art. 31zq ust. 3 tej ustawy, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...), chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Zatem, z ww. przepisów wynika, iż obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania.

Stanowisko Skarżącego co do meritum jest takie, że spełnił warunki do uzyskania zwolnienia, udał się do ZUS celem dopełnienia formalności, a pracownik przyjmujący dokumenty nie stwierdził braków ani uchybień. Skarżący stoi na stanowisku, że ZUS odmawiając mu następnie zwolnienia z opłacania składek, naruszył zasadę zaufania obywateli do urzędów państwowych.

Porządkująco Sąd wskazuje, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

Skarżący nie twierdzi, że nie miał obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i za maj 2020 r.

Sąd w postępowaniu organu dostrzega jednak istotne naruszenie art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Tej zasady ogólnej, wyrażonej w art. 9 k.p.a., organ nie przestrzegał.

Doszło zarazem do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że organ nie wskazał stronie przesłanek od niej zależnych (takich jak wymóg złożenia deklaracji), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony z tego tylko powodu, że dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r. zostały złożone z przekroczeniem terminu 30 czerwca 2020 r. Złożenie wniosku, który zdaniem organu był niekompletny, obligowało go do podjęcia działań eliminujących niedopatrzenie strony.

Ewentualne odstąpienie od zastosowania się do wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. obwarowane jest istotnym warunkiem, gdyż przepis ten w zdaniu drugim stanowi: "Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się". Oznacza to, że gdyby nawet organ dostrzegał przesłanki pozwalające mu nie zastosować się do wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a., to musiałby utrwalić to w aktach sprawy, tymczasem tego rodzaju adnotacji w aktach nie ma.

Naruszenie art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło stronie uzyskanie wiedzy o tym, że nie złożyła wszystkich wymaganych do uzyskania zwolnienia dokumentów, a w konsekwencji – pozbawiło ją prawa do zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków w porę, tj. jeszcze przed upływem terminu 30 czerwca 2020 r.

Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).

Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek [...] czerwca 2020 r. Na skutek złożenia wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu – jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca) nie upłynęło co prawda zbyt wiele czasu, godzi się jednak zauważyć, że strona składała wniosek o zwolnienie ze znacznym wyprzedzeniem w stosunku do ustawowego terminu. Obiektywnie rzecz oceniając, organ dopuścił się uchybienia, ponieważ nie zwrócił stronie uwagi na to, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych. Zaś niedługo po upływie wyznaczonego w ustawie terminu na złożenie wymaganych dokumentów ([...] lipca 2020 r.) – organ pomyłkowo poinformował Skarżącego o przyznaniu mu zwolnienia. Organ ten watek bagatelizuje, pozostaje jednak faktem, że przyznając sobie prawo do tak istotnego błędu, który potem został zwyczajnie "anulowany", odmawia stronie prawa do popełnienia błędu wynikającego z nieznajomości prawnych uwarunkowań decydujących o możliwości przyznania mu zwolnienia.

Nadmienić należy, że Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika. Należy też dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Przebieg wydarzeń wskazuje zdaniem Sądu na to, że to nieświadomość, znajomość prawa była przyczyną niezłożenia wymaganego dokumentu w terminie. Skarżący [...] lipca 2020 r. owe dokumenty złożył, co ZUS w odpowiedzi na skargę potwierdza. Niestety, podjęta przez Skarżącego próba uzupełnienia brakującej dokumentacji rozliczeniowej, została uznana za spóźnioną.

Mając świadomość obciążenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się (od wiosny 2020 r.) negatywnie na możliwości sprawnego działania – Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby ZUS stosował się – i uczynił to w porę – do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby poinformować Skarżącego o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

Zaniechanie informacyjne organu dotyczyło nie tyle treści przepisów powszechnie obowiązującego i opublikowanego prawa, ile tego, że stronie nie uświadomiono istnienia obowiązku złożenia konkretnych dokumentów, warunkujących zastosowanie zwolnienia. Organ nie poinformował więc strony o "okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają znaczenie dla ustalenia praw i obowiązków", a w każdym razie w aktach sprawy nie ma dowodu na to, aby organ wzywał stronę do złożenia brakujących dokumentów i organ nie twierdzi, że to robił. Strona zaś najwyraźniej była w błędzie co do przysługującego jej zwolnienia z obowiązku składania deklaracji i trwała w tym błędnym przeświadczeniu, że składając wniosek dopełniła wszystkich formalności uzyskania zwolnienia.

Drugie zdanie art. 9 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek chronienia strony przed poniesieniem szkody z powodu nieznajomości prawa. Z tego obowiązku organ również się nie wywiązał. Szkodą, którą strona poniosła, było nieuzyskanie zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Jedyną przeszkodą w uzyskaniu zwolnienia było – jak wynika z decyzji – niezłożenie wymaganych dokumentów w terminie, o czym jednak ZUS strony w porę nie poinformował.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01, LEX nr 50158). Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

W niniejszej sprawie swoim zaniechaniem organ dopuścił do tego, że na skutek upływu terminu na złożenie dokumentu, strona spotkała się z odmową pozytywnego załatwienia jej wniosku. Zachodzi tu bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Zdaniem Sądu w tej sytuacji należy podjąć działanie, które wyeliminuje negatywny dla strony skutek tego, że organ rażąco naruszył swoje obowiązki wynikające z zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a.

Rozpatrując sprawę ponownie organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów rozliczeniowych, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli strona w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może jej odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać strony. Strona nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z obrazą art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko i argumentację, jakie w podobnej sprawie zaprezentował WSA w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 441/21. Sąd stanął w nim na stanowisku, że organ biorąc pod uwagę cel przedmiotowego zwolnienia z opłacania składek ZUS (jakim było zdaniem tut. Sądu zniwelowanie gospodarczych i społecznych skutków epidemii) oraz trwający nadal stan epidemii, powinien rozważyć zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz. U. poz. 2255). Nakazują one, aby w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepis weszły w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Omawiana regulacja niejako koryguje nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy COVID-19 obowiązujący od 31 marca 2020 r., który przewidywał w ust. 1 pkt 2, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Wejście w życie 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 ma na celu zniweczenie skutków prawnych uchylenia art. 15 zzr ustawy COVID-19.

Te poglądy, zaprezentowane w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu w z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 441/21 Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela.

Reasumując, stwierdzając, że naruszenia art. 9, art. 79a § 1, 107 § 1 pkt 6 i 107 § 3 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.