Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 97/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi R. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu A. Ł. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej; 3. w pozostałym zakresie wniosek o zwrot kosztów oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2014r., numer [...] Prezydent [...] na podstawie art. 30 ust.1,2, pkt 1-2, 6, 7, 8 i 9, 10, 11, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 104, 108 kpa zobowiązał R. Ś. (zwaną dalej: Skarżącą, Wnioskodawczynią) do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci Z. Ś. i J. Ś. w formie zasiłku rodzinnego w kwocie 2544 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie 960 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 200 zł za okres 2012.11.01 do 2013.10.31 – łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 3704 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty całości świadczeń nienależnie pobranych. Prezydent podał, że od świadczeń nienależnie pobranych za okres od 2012.11.01 do 2013.10.31 w łącznej kwocie 3704 zł naliczono ustawowe odsetki do dnia wydania decyzji z dnia 24.02.2014r. w łącznej kwocie 363, 92 zł i za okres od 25.02.2014r. do dnia wydania niniejszej decyzji, tj. do dnia 16.10.2014r. w kwocie 308,70 zł. Łączne zadłużenie świadczeń nienależnie pobranych i ustawowych odsetek za okres od 2012.11.01 do 2013.10.31 wynosi 4376,62 zł. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu podano, że R. Ś. decyzją z dnia [...].09.2012r., nr [...] miała przyznany zasiłek rodzinny na dzieci Z. Ś. i J. Ś. w wysokości po 106 zł miesięcznie na każde dziecko w okresie 2012.11.01 do 31.10.2013r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 w wysokości po 100 zł na każde dziecko w miesiącu wrześniu 2013r. Decyzją z dnia [...].12.2012r., nr [...] miała przyznany na J. Ś. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w wysokości 80 zł miesięcznie. Decyzją z [...].02.2014r. nr [...] uchylono w/w decyzje przyznające świadczenia rodzinne. Decyzją z dnia [...] lutego 2014r., nr [...] ustalono R. Ś. świadczenia nienależnie pobrane za okres 2012.11.01 do 2013.10.31 w łącznej wysokości [...] zł. Ponownie naliczono odsetki w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu, tj. [...] z dnia [...].02.2014r. oraz decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nr [...]. W uzasadnieniu organ podał również treść powołanych na wstępie przepisów art. 30 ust, 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podano również, że rygor natychmiastowej wykonalności nadano w oparciu o treść art. 108 kpa z uwagi na wyjątkowo ważny interes społeczny i ważny interes Strony, tj. konieczność jak najszybszego ściągnięcia przysługujących Skarbowi Państwa nienależnie pobranych świadczeń.

R. Ś. wniosła – w terminie i formie prawem przewidzianej odwołanie od w/w decyzji domagając się jej uchylenia w części dotyczącej pkt 2 sentencji albo wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji i uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia w całości postępowania organu I instancji.

W uzasadnieniu podała, że decyzja, odnośnie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, narusza art. 107 § 1 kpa, ponieważ błędnie określa podstawę prawną, gdyż wskazuje jedynie art. 108 kpa, a nie konkretnie jego paragraf. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynika sprawy, albowiem strona nie mogła złożyć zażalenia na kwestionowany rygor natychmiastowej wykonalności, nadany w treści decyzji w oparciu o § 2 art. 108 kpa. Nadto w ocenie Skarżącej uzasadnienie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest tak ogólnikowe, że nieprzekonujące i nielogiczne. Strona nie wie jakimi przesłankami kierował się organ przy dochodzeniu do stwierdzenia, że "interes społeczny jest wyjątkowo ważny" i jednocześnie "interes strony jest ważny" dlatego, że istnieje "konieczność jak najszybszego ściągnięcia przysługujących Skarbowi Państwa nienależnie pobranych świadczeń". Z uwagi na naruszenie prawa przy nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności konieczne jest wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji w oparciu o przepis art. 135 kpa.

Wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania Wnioskodawczyni podała, że nie wiedziała, że nie może pobierać zasiłku i dodatków do zasiłku rodzinnego. Nikt nie powiedział jej ustnie ani pisemnie, kiedy nie ma prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Wnioski o świadczenia rodzinne składała w wielkim pośpiechu. Pracownik organu winien zorientować się, że może w takiej sytuacji czegoś w ogóle nie zrozumieć albo źle zrozumieć. Podała, że ani we wniosku, ani w decyzji ustalającej prawo do świadczenia nie było żadnego pouczenia o braku prawa do pobierania świadczeń. Nie dostała też żadnej ulotki z takim pouczeniem. Nie wiedziała kiedy nie może pobierać świadczeń. Treść decyzji ustalającej prawo do świadczeń zapisane jest małą czcionką. Czytanie sprawia jej trudność, mimo tego przeczytała każde zdanie i nie ma tam żadnej informacji o tym, kiedy nie ma prawa do pobierania świadczeń. Z żadnej decyzji nie wynika, kto i kiedy nie może pobierać świadczeń. Podała, że mąż pokazała jej dopiero umowę (od 10.09.2012r.) w listopadzie 2013r. i dopiero wtedy mogła ją przedłożyć w MOPR. Zdaniem Wnioskodawczyni to organ był odpowiedzialny za ustalenie wszystkich okoliczności dla wydania decyzji, a nikt nie zapytał jej o najważniejsze, tj. czy mąż pracuje. To organ a nie ona popełniła błąd. Nie planowała wprowadzać organu w błąd. To organ I instancji wprowadził ją w błąd, ponieważ w ogóle nie pouczył jej kiedy i dlaczego nie ma prawa do pobierania świadczeń rodzinnych. Wnioskodawczyni podała, że wszystkie wyroki WSA mówią, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli świadczeniobiorca nie został pouczony o braku prawa do ich pobierania. Organ powinien kierować się tymi wyrokami.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2014r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ ustalił, że:

[...]

W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji jest słuszna i zgodna z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niewątpliwie w trakcie okresu zasiłkowego doszło do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do dalszego pobierania świadczenia. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium wskazało, że powołany przepis jednoznacznie wskazuje, iż możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane uzależniona została od prawidłowego pouczenia wnioskodawcy o braku prawa do jego pobierania. Jest to, w ocenie Kolegium, okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia, która warunkuje możliwość dochodzenia zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego. Pouczenie powinno być zawarte w treści decyzji ustalającej świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru. Dopiero z tym momentem można uznać, że osoba pobierająca świadczenie przejmuje na siebie obowiązek powiadomienia organu o okolicznościach wpływających na jego utratę. Kolegium uznało, że w decyzjach organu I instancji, przyznających świadczenia, zawarte zostały stosowne pouczenia, co więcej w decyzji przyznającej świadczenia art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie "uzyskanie dochodu" zostało dodatkowo wytłuszczone przez organ I instancji. Organ w pouczeniu wyraźnie wskazał, kiedy następuje uzyskanie dochodu. Ponadto Kolegium wskazało, że pouczenie takie umieszczone zostało również we wniosku o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, a zapoznanie się z treścią pouczenia, strona potwierdziła własnoręcznym podpisem. Wobec tego Kolegium uznało, że nie można przyjąć, że Strona składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych nie została należycie poinformowana przez organ I instancji, gdyż została o tym pouczona, iż ma obowiązek zgłosić wszelkie zmiany mające wpływ na przyznanie świadczeń rodzinnych, lecz obowiązkowi temu uchybiła. Strona miała zatem wiedzę, że należy o wszelkich zmianach poinformować organ I instancji.

Kolegium w pełni podzieliło to stanowisko, które wyraziło już w decyzji [...] lipca 2014r. i uznało, że podnoszone w odwołaniu zarzuty o braku stosownego pouczenia Strony o okolicznościach wyłączających prawo do dalszego pobierania świadczeń rodzinnych, są nieuzasadnione. W ocenie Kolegium brak jest również podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji w części dotyczącej nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności, jak i do wstrzymania natychmiastowego wykonania decyzji. Wprawdzie organ I instancji nie wskazał na podstawie, którego paragrafu art. 108 opiera swoje rozstrzygnięcie, to skoro nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności nastąpiło w decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wiadomym jest, iż rozstrzygnięcie to zapadło na podstawie art. 108 § 1 kpa. W przeciwnym razie organ I instancji nadałby rygor natychmiastowej wykonalności powyższej decyzji w drodze odrębnie wydanego postanowienia. Nie można uznać również (jak próbuje to wykazać odwołująca), że nie wydanie postanowienia na podstawie art. 108 § 2 kpa pozbawiło ją możliwości zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji, ponieważ możliwość taką Strona ma wnosząc odwołanie od decyzji z dnia [...].10.2014r. Z możliwości tej strona zresztą skorzystała. Kolegium podało, że rację ma Strona, że uzasadnienie w tym zakresie jest ogólnikowe, jednak, w ocenie Kolegium, nie jest to takie naruszenie przepisów, które uzasadniałoby uchylenie decyzji w tym zakresie albo wstrzymanie nadanego jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Organ I instancji stwierdził, że zaistniały podstawy do takiego rozstrzygnięcia z uwagi na wyjątkowo ważny interes społeczny i ważny interes Strony, tj. konieczność jak najszybszego ściągnięcia przysługujących Skarbowi Państwa nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem Kolegium trudno dopatrzeć się w niniejszej sprawie ważnego interesu Strony, niewątpliwie jednak ściągnięcie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest podyktowane interesem społecznym. Środki te są bowiem należnościami publicznoprawnymi, należą się osobom, które ze względu na gorszą sytuację finansową potrzebują wsparcia ze strony państwa. W przypadku ich nienależnego pobrania powinny jak najszybciej zostać zwrócone. Taka sytuacja ma też miejsce w niniejszej sprawie.

Od decyzji tej – w terminie i formie prawem przewidzianej R. Ś. wniosła skargę wnosząc o: uchylenie – w całości – zaskarżonej decyzji, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji, ustanowienie radcy prawnego, przyznanie kosztów postępowania. Podała, że organ nie rozważył sprawy wszechstronnie. Z uzasadnienia decyzji nie wiadomo dlaczego organ uważa, że strona została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia. Organ pominął zarzuty z odwołania w powyższym zakresie, zbagatelizował znaczenie wskazanych przez stronę błędów w postępowaniu organu I instancji, w tym, że strona nie była przesłuchana przed wydaniem decyzji. Organ nie odniósł się w ogóle do wniosku o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji. W uzasadnieniu podniosła argumenty wskazane w odwołaniu dotyczące nieprawidłowego podania podstawy prawnej do zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności i brak uwzględnienia faktu, że nie była prawidłowo pouczona o zasadach pobierania świadczeń rodzinnych.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2015r. podała, że nie było żadnego pouczenia o braku prawa do pobierania świadczeń. Zaskarżony organ błędnie przyjął, że strona zarzuciła organowi, że nie została należycie pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń i błędnie przyjął, że strona podnosiła w odwołaniu zarzuty o braku stosownego pouczenia o okolicznościach wyłączających prawo do dalszego pobierania świadczeń rodzinnych. Działając przy błędnych założeniach organ II instancji dokonał błędnej analizy treści zapisów zawartych w decyzji przyznającej świadczenia oraz we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, tj. pod kątem czy w dokumentach było zawarte stosowne pouczenie. W ocenie Skarżącej takiego pouczenia w żadnym z tych dokumentów nie było a organ II instancji błędnie przyjął, że było. Skarżąca podała, że organ II instancji nie odniósł się do zarzutu, że strona nie była przesłuchana przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, czym organ I instancji naruszył procedurę administracyjną. Tymczasem w sprawie pozostała niewyjaśniona okoliczność czy strona miała wiedzę oraz ogólną zdolność rozumienia pouczenia w taki sam sposób jak organ wydający decyzję, a ocena świadomości strony co do znaczenia treści pouczenia na podstawie treści odwołania nie jest zasadna, Skarżąca bowiem odwołania nie sporządziła samodzielnie, jedynie je podpisała. Skarżąca podała, że organ II instancji w ogóle nie odniósł się do wniosku o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji. Uznanie przez organ II instancji argumentów strony dotyczących nieprecyzyjnie podanego art. 108 kpa, zamiast art. 108 § 1 kpa, a także ogólnikowego uzasadnienia w przedmiocie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności powinny obligować organ do uchylenia decyzji w tym zakresie albo wstrzymania nadanego jej rygoru natychmiastowej wykonalności. Zdaniem Skarżącej organ II instancji w ogóle nie wyjaśnił, czy żądanie wstrzymania nadanego decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest nieuprawnione oraz czy wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności naruszałoby interes społeczny. Zaskarżony organ nie dopatrzył się również zaniechania w tym zakresie przez organ I instancji. Skarżąca podała, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Kwota należności głównej i odsetek do zwrotu wynika, zdaniem Skarżącej z błędów popełnionych przez organ. Postępowanie trwało tak długo z powodu błędów w postępowaniu popełnionych przez organ I instancji. Strona była przekonana, że za nieprawidłowe decyzje administracyjne nie może ponosić odpowiedzialności. Strona była pewna, że wypłacano jej należne kwoty. Skarżąca podała, że nie jest w stanie zwrócić pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Nie posiada żadnych oszczędności, ani możliwości pozyskania dodatkowych dochodów. Wydatki, które są ponoszone w rodzinie co miesiąc nie dają możliwości oszczędzenia kwoty, o której mowa w zaskarżonej decyzji. Skarżąca podała, że w grudniu 2014r. złożyła do organu I instancji wniosek o umorzenie w/w należności. Nie ma jeszcze decyzji w tej sprawie. W jej ocenie wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest konieczne, ponieważ zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów Skarżącej Kolegium podało, że zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez brak przesłuchania Skarżącej przed przyznaniem świadczenia był bezpodstawny. Art. 86 kpa stanowi, że organ administracji publicznej może przesłuchać stronę, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ I instancji nie miał obowiązku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Strony, to jej obowiązkiem było wykazanie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej rodziny mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Kolegium podało, że Skarżąca wykazuje się niekonsekwencją co do zatrudnienia męża. W odwołaniu wskazuje, że dopiero w listopadzie 2013r. mogła poinformować organ o fakcie zatrudnienia męża i przedłożyć umowę o pracę (dopiero bowiem wówczas okazał jej umowę), z drugiej zaś strony – skoro Skarżąca miała wiedzę na temat zatrudnienia G. Ś. znacznie wcześniej to wiedzą tą powinna podzielić się z organem I instancji.

Postanowieniem z dnia 3 marca 2015r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...]. Pełnomocnikiem z urzędu dla Skarżącej wyznaczona została r.pr. A. Ł.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie dnia 2 czerwca 2015r. pełnomocnik Skarżącej wniosła jak w skardze o uchylenie decyzji i o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte wraz w kosztami przejazdu do sądu i z sądu PKP w kwocie łącznej 48,90 zł. Podała, że organy nie wysłuchały skarżącej, nie wyjaśniły dlaczego skarżąca tak się zachowała, a pouczenia były przepisaniem przepisu – zbyt ogólnikowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...].10.2014r., jest zgodna z prawem.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W przedmiotowej sprawie stan faktyczny dotyczący przebiegu postępowania, wydawanych decyzji był bezsporny i prawidłowo wskazany w zaskarżonej decyzji.

Decyzją z [...] maja 2014r. nr [...] Prezydent Miasta [...] ustalił, że świadczenia rodzinne pobrane przez Skarżącą na dzieci Z. i J. Ś. za okres od dnia [...].11.2012r. do [...].10.2013r. w wysokości 3704 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2014r. nr [...] utrzymało w mocy w/w decyzję. Skarżąca nie zaskarżyła tej decyzji. Tym samym decyzja z [...] maja 2014r. stała się ostateczna i prawomocna.

Decyzją z dnia [...] października 2014r., numer [...] Prezydent Miasta [...] zobowiązał R. Ś. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci Z. Ś. i J. Ś. w formie zasiłku rodzinnego w kwocie 2544 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie 960 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 200 zł za okres 2012.11.01 do 2013.10.31 – łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty całości świadczeń nienależnie pobranych. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy w/w decyzję.

Podstawę prawną wydania tej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2015.1114). Zgodnie z tym przepisem. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 8 cyt. ustawy kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania Skarżącej zwrotu wypłaconych jej w okresie od 1.11.2012r. do 31.10.2013r. świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 3704 zł. (zasiłku rodzinnego w kwocie 2544 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie 960 zł, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 200 zł) wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji z [...].10.2014r. i liczonymi nadal do dnia spłaty.

Wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone Skarżącej za okres od dnia 1.11. 2012 r. do dnia 31.10.2013 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie Skarżącej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy do zwrotu tych świadczeń. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o jego zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., I OSK 620/10, LEX nr 694359). W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy - skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W konsekwencji zarzuty Skarżącej co do zasadności uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez nią w okresie od dnia 1.11.2012 r. do dnia 31.10. 2013 r. za świadczenia nienależne, nie mogły mieć wpływu na jego wynik. (por. wyrok WSA w Lublinie z 27 maja 2014r., II SA/Lu 770/13) Z tych względów nie było podstaw do analizowania zarzutów Skarżącej wskazanych w odwołaniu i skardze w zakresie ustalania czy organ I instancji winien był ją przesłuchać przed przyznaniem świadczenia, czy była ona prawidłowo pouczona czy też nie. Podnoszone one być mogły jedynie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...], a nie w niniejszej sprawie. I właśnie w takich sprawach były wydawane przez sądy administracyjne wyroki, w uzasadnieniach, których wskazywano na okoliczność, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli świadczeniobiorca nie był pouczony o braku prawa do ich pobierania. W decyzjach wydawanych w następstwie ostatecznych decyzji ustalających, że pobrane świadczenie było nienależne, okoliczności dotyczących ustalania czy świadczenie miało charakter nienależny nie są i nie mogą być po raz kolejny oceniane.

Wysokość kwoty do zwrotu w decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania ustalona została prawidłowo. Obejmowała ona bowiem pobrane przez Skarżącą nienależne świadczenie w okresie od 1.11.2012r. do 31.10.2013r. w łącznej kwocie 3704 zł, na którą składały się świadczenia z tytułu zasiłków rodzinnych na dwójkę dzieci w wysokości po 106 zł miesięcznie na każde dziecko (łącznie 2544 zł), dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 w wysokości po 100 zł na każde dziecko w miesiącu wrześniu 2013r (łącznie 200 zł) i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w wysokości 80 zł miesięcznie (łącznie 960 zł). W zakresie ustalenia odsetek decyzja również była prawidłowa. Jak bowiem wyżej wskazano, zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Odsetki ustalane są przy tego rodzaju zwrocie świadczeń z urzędu przez organ i w/w przepis nie uzasadnia ich naliczania od ustalania czy postępowanie w zakresie ich dochodzenia trwało długo z przyczyn leżących po stronie organu czy też strony. Naliczenie odsetek czy zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego.

Odnosząc się do kwestii nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności Sąd podziela stanowisko Kolegium, że brak precyzyjnego wskazania podstawy prawnej w tym zakresie nie stanowi naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, a tylko tego typu naruszenie mogło skutkować uchyleniem decyzji w tym zakresie. Takie naruszenie ma bowiem miejsce wówczas, gdyby prawidłowe wskazanie tej podstawy mogłoby spowodować, ze rozstrzygnięcie byłoby inne. Taka sytuacja w sprawie miejsca nie miała. Brak precyzyjnego wskazania podstawy prawnej nie stanowi w niniejszej sprawie również rażącego naruszenia prawa. Ma ono bowiem miejsce w sytuacji, gdy powinna być zastosowana inna podstawa prawna, bądź doszło do całkowicie sprzecznej z normą prawną jej subsumcji czy interpretacji. W niniejszej sprawie taka sytuacja również miejsca nie miała.

Rygor natychmiastowej wykonalności może być nadany decyzji zarówno w chwili jej wydania (art. 108 § 1 kpa), jak i po jej wydaniu (art. 108 § 2 kpa). Rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w sprawie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, jeżeli rygor ten jest nadawany w chwili wydania decyzji, stanowi jej składnik. Z tego względu rozstrzygnięcie to nie może być przedmiotem "osobnego zażalenia". W piśmiennictwie wskazuje się, że brak jest przeszkód, aby przedmiotem odwołania od decyzji uczynić jedynie rozstrzygnięcie w sprawie nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności (W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne, 1983, s. 209). Zarzut Skarżącej sprowadzający się do uznania, że brak wskazania paragrafu art. 108 kpa miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie mogła złożyć zażalenia na kwestionowany rygor natychmiastowej wykonalności nadany jej w oparciu o § 2 art. 108 kpa był bezzasadny. Skoro rygor został nadany w nieostatecznej decyzji nie miała miejsce sytuacja określona w § 2 art. 108 kpa a brak wskazania § 1 tego przepisu nie zmieniał faktu, że był on podstawą do nadania rygoru już w decyzji nieostatecznej a nie w postanowieniu wydanym później. Nadanie rygoru w decyzji nieostatecznej nie odebrało stronie Skarżącej możliwości odwołania się od tego rozstrzygnięcia, z czego Skarżąca skorzystała. Nie doszło więc do sytuacji, w której brak wskazania konkretnego paragrafu art. 108 kpa miał wpływ na wynik sprawy. Kolegium wydając zaskarżoną decyzję słusznie wskazało, że nadanie rygoru nie było uzasadnione ważnym interesem strony. Podało, że podyktowane było jedną z przesłanek wskazanych w art. 108 § 1 kpa, a mianowicie interesem społecznym, gdyż środki te są należnościami publicznoprawnymi, należą się osobom, które ze względu na gorszą sytuację finansową potrzebują wsparcia ze strony państwa. W przypadku ich nienależnego pobrania powinny jak najszybciej zostać zwrócone i taka sytuacja ma też miejsce w niniejszej sprawie, co nie budzi wątpliwości. Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone, uzasadnienie, choć krótkie, wyjaśnia zasadność zastosowania przepisu art. 108 § 1 kpa, dotyczy bowiem jak słusznie wskazało Kolegium należności publicznoprawnych, które służą zaspokajaniu potrzeb osób w najtrudniejszej sytuacji materialnej i w razie ich nienależnego pobrania winny być jak najszybciej zwrócone.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) skargę oddalił.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 wyroku, w oparciu o art. 250 powołanej ustawy oraz § 15 w zw. z § 14 ust.2 pkt 1 c i w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.Dz.U.2013.490), przyznając pełnomocnikowi wynagrodzenie w kwocie 240 zł stanowiące jednokrotną stawkę minimalną powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Przyznanie wyższej kwoty nie było uzasadnione z uwagi na fakt, że pełnomocnik w toku postępowania wskazał jedynie, że popiera skargę i podnosił za Skarżącą argumenty nie mające żadnego znaczenia w przedmiotowej sprawie, dotyczyły one bowiem ostatecznej decyzji w zakresie uznania świadczenia za nienależne a nie przedmiotowej decyzji. Wydatki nie zostały zaś udokumentowane. W niniejszej sprawie Skarżąca również wnosiła o przyznanie kosztów, co z uwagi na wynik sprawy i treść art. 200 p.p.s.a. a także z uwagi na fakt , że skarga wolna była od wpisu a inne wydatki nie zostały przez Skarżącą udokumentowane, nie było zasadne. Z tych względów orzeczono jak w pkt 3 wyroku.