Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 187/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) Asesor WSA Tomasz Wykowski Protokolant Marcin Michrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi I. K. i R. T. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. nr [...], 2.stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1995 r. Nr [...] w części uchylającej decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 1995 r. nr [...] i stwierdzającej, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa oraz odmawiającą stwierdzenia nieważności w/w decyzji z dnia [...] października 1995 r. w części stwierdzającej, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1957 r., nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa.

W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny.

Prezydium Rady Narodowej [...] orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr [...] orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej W. przy al. [...] , oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej "[...]". W orzeczeniu wskazano, że nieruchomość stanowi własność A. T.

Następnie zaś orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1957 r. nr [...] Prezydium orzekło o przyznaniu A. T. odszkodowania za wywłaszczenie w/w nieruchomości.

Pismem z dnia 5 grudnia 1989 r. R. T. i I. K. (spadkobiercy A. T. i P. T. - współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości) wystąpili z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego dotyczącego rekompensaty za przejęcie bez odszkodowania działki nr [...] o pow. [...] m2 położonej przy al.[...] na rzecz [...].

We wniosku wskazali, że w 1956 r. wydano orzeczenie o wywłaszczeniu bez doręczania go właścicielom (ich rodzicom) A. T. i P. T. Rodzice nie posiadali decyzji, a o wszystkim ojciec – A. T. został powiadomiony ustnie przez urzędnika.

Po rozpoznaniu tego wniosku Kierownik Urzędu Rejonowego w W. decyzją z dnia [...] października 1992 r. nr [...] stwierdził, że orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1956 r. i z dnia [...] stycznia 1957 r. zostały wydane z naruszeniem prawa - art. 145 §1 pkt 4 kpa.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1993 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję z dnia [...] października 1992 r. i odmówił wznowienia postępowania w sprawach zakończonych orzeczeniami z dnia [...] sierpnia 1956 r. i z dnia [...] stycznia 1957 r.

Wyrokiem z dnia 17grudnia 1993 r., sygn. akt IV SA 566/93 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1993 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że treść pisma R. T. i I. K. z dnia 5 grudnia 1989 r. zawiera elementy wniosku o wznowienie postępowania. W omawianym piśmie zawarte jest stwierdzenie, że zmarły w dniu [...] sierpnia 1961 r. były właściciel nieruchomości był ustnie powiadomiony o treści decyzji, z tym, że nie zostało w sposób jednoznaczny wymienione, czy chodzi o decyzję o wywłaszczeniu z dnia [...] sierpnia 1956 r. czy również o decyzję z dnia [...] stycznia 1957 r. dotyczącą odszkodowania. W każdym razie w świetle treści tego pisma jest niewątpliwym, iż wiadomość o decyzji wywłaszczeniowej uzyskał były właściciel nieruchomości jeszcze za swojego życia, a zatem termin biegu terminu wymienionego w art. 148 § 2 kpa rozpoczął się nie później niż przed datą śmierci poprzednika prawnego skarżącego. Uchybienie terminu wymienionego w cytowanym przepisie odnosiłoby się wobec tego tylko do decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Jeżeli natomiast o decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość R. T. i I. K. mieliby uzyskać wiadomość dopiero z pism [...] "[...]" z dnia 28 listopada 1989 r. , tak jak ustala to w motywach zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, to termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania co do tej decyzji (z dnia [...] stycznia 1957 r.) byłby zachowany, gdyż wniosek o wznowienie postępowania został zawarty w piśmie z dnia 5 grudnia 1989 r.

Rozpoznając ponownie sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 1994 r. nr [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] października 1992 r., w uzasadnieniu wskazując, że Kierownik Urzędu Rejonowego w W. nie miał żadnych podstaw do prowadzenia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] października 1992 r., gdyż w przedmiotowej sprawie nie zostało wydane postanowienie o wznowieniu postępowania.

Wobec tego Kierownik Urzędu Rejonowego w W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...] wznowił postępowanie zakończone orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1956 r. (o wywłaszczeniu), zaś postanowieniem z dnia [...] kwietnia 1995 r. nr [...] wznowił postępowanie zakończone orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1957r. ( o odszkodowaniu).

Następnie decyzją z dnia [...] maja 1995 r. nr [...] odmówił uchylenia w/w orzeczeń z dnia [...] sierpnia 1956 r. i z dnia [...] stycznia 1957r.

Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 1995 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję z dnia [...] maja 1995 r. i stwierdził, że orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] sierpnia1956 r. i z dnia [...] stycznia 1957 r. zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [...]. Decyzja ta stała się ostateczna.

Pismem z dnia [...] czerwca 2004 r. Wojewoda [...] wystąpił do Ministra Infrastruktury o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1995 r. nr [...]. Wskazał, że rozpatrując merytorycznie odwołanie stron od w/w decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 1995 r. organ wojewódzki pominął istotną okoliczność, iż zgodnie z art. 148 kpa miesięczny termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Natomiast z akt sprawy wynika, że podanie o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem wywłaszczeniowym z dnia [...] sierpnia 1956 r. wniesione zostało z uchybieniem terminu określonego w art. 148 kpa. Powyższa okoliczność podniesiona została również w wydanym w tej sprawie wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 17 grudnia 1993 r. w sprawie sygn. akt IV SA 566/93.

W piśmie z dnia 21 października 2004 r. adwokat skarżących D. R. podniosła, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 1993 r. przesądził o tym, że wiadomość o decyzji wywłaszczeniowej i decyzji o odszkodowaniu jej mocodawcy podjęli z pisma z dnia 28 listopada 1989 r., a wniosek o wznowienie postępowania został zawarty już w piśmie z dnia 5 grudnia 1989 r., czyli z zachowaniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 kpa. Ponadto, wniosek ten nie dotyczył tylko postępowania o odszkodowanie, ale także postępowania w sprawie o wywłaszczenie. Poza tym stroną tego postępowania powinien być nie tylko A. T., ale także jego żona P. T. – współwłaścicielka nieruchomości. Oznacza to, że nawet gdyby przyjąć, że termin do wznowienia postępowania dla A. T. został uchybiony, to z całą pewnością tego samego nie można powiedzieć o P. T. Przy czym skarżący R. T. nie jest jedynie następcą prawnym A. T., ale jest także następcą prawnym P. T., która w żaden sposób (ustny czy pisemny) nie powzięła wiadomości o decyzjach dotyczących wywłaszczenia i odszkodowania. Wobec tego wniosek z dnia 5 grudnia 1989 r. o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem miesięcznego terminu z art. 148 kpa.

Decyzją z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność w/w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1995 r. w części uchylającej decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 1995 r. nr [...] i stwierdzającej, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa oraz odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji z dnia [...] października 1995 r. w części stwierdzającej, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] stycznia 1957 r. nr [...] zostało wydane z naruszeniem prawa.

Pismem z dnia 21 listopada 2005 r. I. K. i R. T. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, między innymi, iż organ błędnie ocenił, kiedy spadkobiercy A. T. dowiedzieli się o wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego.

Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r.

W uzasadnieniu wskazał, iż brak jest podstaw do uznania, że R. T., jako spadkobierca P. T., dowiedział się o orzeczeniu wywłaszczeniowym dopiero z pisma z dnia 28 listopada 1989 r., na co wskazywała adwokat D. R. R.T. i I. K. są spadkobiercami A. T., który osobiście dowiedział się o wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego. Oznacza to, że w chwili śmierci A. T. ([...] sierpnia 1961 r.) osoby te odziedziczyły prawo do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego (jeżeli prawo to jeszcze przysługiwało A. T. w chwili śmierci) lub utraciły prawo do wystąpienia z takim podaniem, jeżeli miesięczny termin do wniesienia podania upłynął jeszcze za życia A. T.

A zatem - w ocenie organu odwoławczego - organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, iż R. T. i I. K. uchybili miesięcznemu terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] sierpnia 1956 r. (o wywłaszczeniu).

Natomiast, jak prawidłowo wskazał organ pierwszej instancji, z akt sprawy nie wynika, aby właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy uzyskali informacje o wydaniu orzeczenia o odszkodowaniu przed otrzymaniem pisma [...] w K. "[...]" z dnia 28 listopada 1989 r., w którym wskazano datę orzeczenia wywłaszczeniowego i znak sprawy, co pozwoliło odszukać archiwalne akta sprawy wywłaszczeniowej i odszkodowawczej wraz z decyzjami wydanymi w tych sprawach.

Na powyższą decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. skargę złożyli I. K. i R. T., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. Zarzucali zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego tj. art. 148 § 2 kpa i art. 156 § 1 pkt 2 kpa, podtrzymując argumentację przedstawioną wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wskazali, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony skutecznie i z zachowaniem przepisanego prawem terminu w stosunku do P. T., która bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym oraz w ogóle nie została ujęta w obu decyzjach. Pełną zaś wiedzę o treści decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu za P. T., R. T. powziął dopiero z pisma z dnia 28 listopada 1989 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Wznowienie postępowania jest uzależnione od łącznego spełnienia trzech przesłanek :

- przedmiotowej - w sprawie istnieje decyzja ostateczna,

- podmiotowej - żądanie wznowienia pochodzi od strony postępowania, jeżeli nie jest wszczynane z urzędu,

- podanie o wznowienie zostało wniesione w terminie wskazanym w art. 148 § 1 kpa.

Wystąpienie tych trzech przesłanek uprawnia dopiero do wznowienia postępowania i prowadzenia go co do przyczyny wznowienia i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, jak wynika z art. 149 § 2 Kpa. Brak którejkolwiek z przesłanek uniemożliwia wznowienie postępowania powodując wydanie decyzji odmownej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2336/02).

W niniejszej sprawie kwestia zaistnienia dwóch pierwszych przesłanek nie budzi żadnych wątpliwości.

Natomiast Wojewoda [...] uważa, że nie została spełniona trzecia przesłanka.

Zgodnie z art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji państwowej, który wydał w sprawie decyzję w I instancji w terminie 1 miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Wniosek R. T. i I. K. o wznowienie postępowania został wniesiony w dniu 5 grudnia 1989 r. z zaznaczeniem, iż o istnieniu decyzji wywłaszczeniowej i odszkodowawczej skarżący dowiedzieli się dopiero z pisma [...] "[...]" z dnia 28 listopada 1989 r.

Organy orzekające w sprawie skoncentrowały się praktycznie na ustaleniu, kiedy A. T. mógł się dowiedzieć o przedmiotowych decyzjach i jaki to ma wpływ na uprawnienia skarżących do skutecznego złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Natomiast organy w ogóle nie zajmowały się faktem, że współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości była P. T. – żona A. T. Nie była ona stroną postępowania wywłaszczeniowego i odszkodawczego, które - ewentualnie - toczyły się tylko z udziałem jej męża, pominięto ją również w treści decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu.

P. T. powinna być stroną tych postępowań, a w aktach sprawy nie ma żadnego dowodu na to, że tak było, jak również nie ma żadnych dowodów na okoliczność, iż wiedziała ona o decyzjach dotyczących wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania.

Wobec tego termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania określony w art. 148 § 1 kpa, w ogóle nie zaczął dla niej biec, a dla jej spadkobierców – R. T. i I. K. - termin ten zaczął biec dopiero z dniem otrzymania pisma [...] "[...]" z dnia 28 listopada 1989 r., a nie z datą jej śmierci - [...] stycznia 1977 r.

Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 1999 r. sygn. akt IV SA 1662/97 LEX nr 48730 : "Zgodnie z art. 148 § 2 kpa termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Zatem z treści tego przepisu wynika wprost, iż liczy się dzień, w którym strona się dowiedziała o decyzji, a nie dzień, w którym miała taką możliwość. Okoliczność, że strona nie dołożyła należytej staranności w celu zdobycia tej wiadomości, jest z punktu widzenia zachowania terminu bez znaczenia".

Ponadto - skoro Minister Budownictwa w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. stwierdził, że skarżący jako spadkobiercy A. T. (który wiedział się o wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego) - "odziedziczyli" prawo do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego (jeżeli prawo to jeszcze przysługiwało A. T. w chwili śmierci) lub utraciły prawo do wystąpienia z takim podaniem, jeżeli miesięczny termin do wniesienia podania upłynął jeszcze za życia A. T. - to również konsekwentnie powinien uznać, że skoro P. T. nie wiedziała o wydaniu decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu (przynajmniej w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów na tę okoliczność), to jej spadkobiercy nie mieli czego "dziedziczyć" i dla nich jednomiesięczny termin zaczął biec dopiero z chwilą dowiedzenia się o wydaniu takich decyzji.

W świetle tych okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 148 kpa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.