Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2172/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Sędziowie NSA Jan Bała (spr.) Kazimierz Brzeziński Protokolant Katarzyna Warchoł po rozpoznaniu w dniu 18 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2028/05 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...]czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca

2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2028/05 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie

z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w części dotyczącej odsetek wyrównawczych. W pozostałej zaś części dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe skargę oddalił.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 8 lipca 2002 r. Adam Adamczyk dokonał zgłoszenia celnego samochodu osobowego marki Opel Vectra o numerze nadwozia [...], według dokumentu SAD nr [...]. Do zgłoszenia załączono m.in. umowę kupna-sprzedaży z dnia 4 lipca 2002 r. wraz z deklaracją pochodzenia towaru, podpisaną przez sprzedającego [...], deklarację wartości celnej oraz dokumenty pojazdu.

Naczelnik Urzędu Celnego w Radomiu decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...], uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie dotyczącym ustalenia wartości celnej sprowadzonego pojazdu oraz orzekł w tym zakresie na podstawie przyjętych przez siebie danych.

Na skutek przeprowadzonej następnie weryfikacji dokumentu pochodzenia uzyskano od niemieckich władz celnych informację, iż [...] nie wystawił ani nie podpisywał deklaracji pochodzenia towaru znajdującej się w przedmiotowej umowie. Jednocześnie wskazano, iż chodzi w tym przypadku o fałszerstwo dokumentu.

Mając powyższe na uwadze, postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Radomiu wznowił z urzędu postępowanie w sprawie przedmiotowego zgłoszenia celnego, a następnie w dniu 22 marca 2005 r. wydał decyzję nr [...], mocą której uchylił decyzję z dnia 26 lipca 2002 r., w części dotyczącej zastosowania stawki celnej i określenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz uznał przedmiotowe zgłoszenie celne za nieprawidłowe w zakresie ustalenia pochodzenia towaru, zastosowanej stawki celnej i określenia kwoty wynikającej z długu celnego.

Dyrektor Izby Celnej w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z dnia 20 czerwca 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie podniósł, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznym jest, iż przedłożony do zgłoszenia celnego dowód pochodzenia w postaci deklaracji na umowie sprzedaży nie może być uznany za wiarygodny. Wobec powyższego, należało - stosownie do § 11 ust 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu ich dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851) - ustalić kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej, przyjmując jako kraj niepreferencyjnego pochodzenia Niemcy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Izby Celnej w Warszawie wskazał, że weryfikacji dokumentu pochodzenia dokonano zgodnie z art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego zmienionego Porozumieniem między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi, podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (załącznik do Dz. U. Nr 104, poz. 662 ze zm.) - dalej Protokół Nr 4. Powyższa weryfikacja jest wiążąca dla organu celnego i nie może być podważana ani przez polskie służby celne, ani przez importerów w toku prowadzonych postępowań celnych.

Organ uznał również, iż organ I instancji prawidłowo obciążył stronę odsetkami wyrównawczymi, pobieranymi stosowanie do treści § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie odsetek wyrównawczych ( Dz. U. Nr 155, poz. 1515) - dalej rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. - bowiem kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych danych, wskazanych przez zgłaszającego, który posłużył się sfałszowanym dokumentem. Jednocześnie strona nie wykazała, iż posługiwanie się zakwestionowaną umową sprzedaży nie było wynikiem jej świadomego działania lub zaniechania.

A. A. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, iż została ona wydana jedynie w oparciu o pismo niemieckiego urzędu celnego stwierdzające, że sprzedający [...] nie potwierdza podpisania deklaracji pochodzenia samochodu zawartej w umowie kupna-sprzedaży, co w ocenie skarżącego stanowi poświadczenie nieprawdy przez sprzedającego. Skarżący zwrócił uwagę na pismo niemieckich władz celnych z dnia 20 sierpnia 2003 r., z którego wynika, iż [...] dokonał sprzedaży spornego pojazdu innej osobie, podczas gdy to skarżący dysponuje umową sprzedaży wraz z deklaracją opatrzoną podpisem sprzedającego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na wstępie uznał, iż nie odpowiada ona prawu w zakresie obciążenia strony odsetkami wyrównawczymi, pobieranymi w trybie art. 222 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) - dalej Kodeks celny.

Natomiast w pozostałej części Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.

Zgodnie z postanowieniami Protokołu Nr 4 produkty pochodzące z krajów Wspólnoty korzystają w imporcie z obniżonej stawki celnej, jeżeli spełniają łącznie następujące wymagania:

1st. Przedłożone zostanie świadectwo przewozowe EUR.1 wystawione przez władze celne kraju eksportu, bądź w przypadkach objętych art. 21 Protokołu Nr 4, deklaracja złożona przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej albo innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do ich identyfikacji (art. 16 Protokołu).

2nd. Udokumentowany zostanie bezpośredni przywóz towarów do Polski z obszaru Wspólnoty Europejskiej (art. 13 Protokołu Nr 4).

Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 64 Kodeksu celnego, obowiązek dokonania prawidłowego zgłoszenia celnego ciąży na importerze. Na podstawie jego wniosku i przedstawionych dokumentów towar zostaje objęty właściwą procedurą celną. Na tym etapie ma miejsce jedynie kontrola formalna zgłoszenia celnego. Po przyjęciu zgłoszenia organ celny może przystąpić do weryfikacji, w myśl przepisu art. 70 i 83 Kodeksu celnego. Podstawą dla przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji dowodów pochodzenia jest również art. 32 Protokołu Nr 4.

Stosownie do tego ostatniego artykułu weryfikacja może być przeprowadzona wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności przedstawionych dokumentów (w niniejszej sprawie władze celne miały uzasadnione wątpliwości odnośnie deklaracji na fakturze, skoro ustaliły, że cena podana na fakturze znacznie odbiega od przeciętnych cen tego typu pojazdów). Zgodnie z treścią przepisu art. 32 ust. 5 Protokołu Nr 4, wyniki weryfikacji muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie czy dokumenty są autentyczne. Władze celne kraju eksportu, do których zwróciły się polskie organy celne ponoszą odpowiedzialność za sprawdzenie pochodzenia towarów oraz za skontrolowanie spełnienia warunków do wystawienia świadectwa. W wyniku weryfikacji ustalono, iż sprzedający pojazd, nie wystawił i nie podpisał umowy kupna-sprzedaży ani deklaracji pochodzenia, wobec powyższego jest to przypadek fałszerstwa dokumentów.

Sąd podkreślił, że polskie organy celne prawidłowo oceniły wynik weryfikacji. Brak potwierdzenia pochodzenia oznacza, że przedmiotowy pojazd nie może korzystać z obniżonych stawek celnych. Słusznie więc uznano, że zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania.

Zdaniem Sądu, nie ma racji skarżący podnosząc, iż skoro samochód został zakupiony w Niemczech, to przesądza to o jego unijnym pochodzeniu. Należy zauważyć, że dla uznania pochodzenia w rozumieniu Protokołu Nr 4 określony został szczególny reżim w postaci szczegółowo opisanych reguł pochodzenia oraz szczególny tryb dokumentowania pochodzenia. Negatywna weryfikacja dowodu pochodzenia uniemożliwia uznanie towaru za pochodzący ze Wspólnoty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że polskie organy celne są związane wynikami przeprowadzonej weryfikacji oraz nie są uprawnione do przeprowadzania dowodu na preferencyjne pochodzenie towarów z innych dokumentów. Jedynymi dokumentami stanowiącymi podstawę zastosowania obniżonych stawek celnych, są świadectwo EUR 1 bądź deklaracja na fakturze.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna wyjątkowa okoliczność, która zezwalałaby na uznanie pojazdu za pochodzący.

W niniejszej sprawie organy celne zastosowały w stosunku do przedmiotowego pojazdu stawkę celną autonomiczną (niepodwyższoną o 100%), przyjmując jako kraj niepreferencyjnego pochodzenia Niemcy.

W ocenie Sądu, organy celne prawidłowo zastosowały w niniejszej sprawie przepisy prawa. Wykazanie "dobrej wiary" strony skarżącej nie ma zasadniczego znaczenia dla objęcia towarów obniżoną stawką celną.

Sąd wskazał również na naruszenie przepisów postępowania przez organy celne z uwagi na brak w materialne dowodowym niniejszej sprawy tłumaczenia pisma niemieckich władz celnych z dnia 29 sierpnia 2003 r., a jedynie przyjęcie informacji zawartej w piśmie Departamentu Kontroli Celnej Ministerstwa Finansów z dnia 15 września 2004 r. Z tłumaczenia powyższego pisma, dokonanego na zobowiązanie Sądu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r., wynika bowiem, iż organ odwoławczy błędnie wskazał w uzasadnieniu, iż niemieckie władze celne "nie twierdzą, iż umowa sprzedaży jest fałszywa". Sąd wskazał jednak, że powyższe uchybienie nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy ani prawidłowość zapadłego orzeczenia, bowiem przedmiotem postępowania nie było ustalenie wartości celnej towaru, na którą wpływ miałaby ważność umowy kupna-sprzedaży, lecz udokumentowanie pochodzenia pojazdu zgodnie z przepisami prawa celnego. Skoro zgodnie z pismem niemieckich władz celnych z dnia 29 sierpnia 2003 r. zakwestionowana w sprawie deklaracja sprzedającego o pochodzeniu towaru została sfałszowana, to uznać należy, iż organy celne słusznie przyjęły, iż pochodzenie pojazdu nie zostało udokumentowane zgodnie z obowiązującymi przepisami i ustaliły kwotę długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej.

Adam Adamczyk wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w części oddalającej skargę. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w części zaskarżonej oraz o rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie we wskazanym zakresie. Wniósł ponadto o zasądzenie na rzecz adwokata R. D. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 32 ust. 2, 5, 6 Protokołu Nr 4 polegającą na wyrażeniu poglądu prawnego, że negatywna weryfikacja deklaracji pochodzenia przez niemieckie władze celne uprawnia polskie organy do uznania, że towar sprowadzony z Niemiec jest niepreferencyjnego pochodzenia.

W ocenie skarżącego, Sąd I instancji błędnie uznał, iż negatywna weryfikacja dowodu pochodzenia przez władze celne kraju eksportu uniemożliwia uznanie preferencyjnego pochodzenia towaru. Skarżący podniósł, że z oświadczenia Wilhelma Huberta Zubera złożonego przed niemieckimi władzami celnymi, w którym kwestionuje on okoliczność wystawienia deklaracji pochodzenia towaru i podpisania umowy kupna-sprzedaży, nie można skutecznie wywodzić poglądu, że brak jest podstaw do potraktowania towaru na zasadach preferencyjnego pochodzenia.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, iż proces weryfikacji dokonany przez władze celne kraju eksportu nie został przeprowadzony zgodnie z art. 32 ust. 2 Protokołu Nr 4. W przedmiotowej sprawie proces dowodowy nie jest pełny. Organy celne winny były przeprowadzić dowód, w postaci opinii specjalisty z zakresu badania pisma ręcznego, na okoliczność, czy podpisy złożone na umowie kupna-sprzedaży z dnia 4 lipca 2002 r. oraz deklaracji pochodzenia towaru, zostały naniesione przez [...]

Skarżący podniósł, że władze wnioskujące o weryfikację winny potraktować powyższe okoliczności jako wyjątkowe i zgodnie z zapisem przewidzianym w art. 32 ust. 6 Protokołu Nr 4 mają obowiązek uznać, że towar sprowadzony przez skarżącego jest preferencyjnego pochodzenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

W piśmie procesowym zatytułowanym "skarga kasacyjna" z dnia 27 października 2006 r. A.A. przedstawił dodatkowe uzasadnienie zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej, wskazując m.in., iż:

1) niewłaściwe zastosowano "wykładnię prawną w sprawie uzasadnienia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Radomiu z dnia 22 marca 2005 r.". Uzasadnienie powyższe jest sprzeczne z pismem strony niemieckiej z dnia 29 sierpnia 2003 r., które wskazuje na to, że nie tylko fałszywa jest deklaracja pochodzenia ale również umowa kupna-sprzedaży, gdyż sprzedający przedmiotowy pojazd [...] zbył auto innej osobie;

2) zastosowano błędną wykładnię art. 32 Protokołu Nr 4 poprzez przyjęcie przez niemieckie władze celne dwóch fałszywych oświadczeń sprzedającego przedmiotowy pojazd (tj. pism z dnia 29 sierpnia 2003 r. oraz z dnia 7 września 2004 r.) oraz zaniechano dalszych działań dowodowych, tj. braku materiału dowodowego z kraju eksportu wykluczającego preferencyjne pochodzenie pojazdu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że z wyjątkiem nieważności postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi, Sąd jest związany podstawami skargi kasacyjnej. Jako podstawę kasacji skarżący wskazał naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 32 ust. 2, 5, 6 Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662).

Sąd kasacyjny przy tak ujętym zarzucie nie jest władny badać czy nie zostały naruszone, prócz wyraźnie wskazanych, także inne przepisy, których nie wymieniono, gdyż wykładnia zakresu zaskarżenia nie jest prawnie dopuszczalna. Z tego też względu przedmiotem kontroli Sądu mogą być tylko te przepisy, które zostały wyraźnie powołane w skardze kasacyjnej. Przepisy o kontroli kasacyjnej są bowiem tak skonstruowane, że to wola strony składającej skargę kasacyjną (reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika) decyduje o zakresie kontroli sądu kasacyjnego.

Odnosząc się do wskazanych w kasacji przepisów Protokołu Nr 4 UE należy stwierdzić, że mają one charakter mieszany. Dotyczą zarówno pewnych wymogów formalnych związanych z procedurą weryfikacyjną, jak i podstaw materialnych wystąpienia o weryfikację i ewentualnego pozbawiania preferencji. Wskazać należy, że w myśl art. 32 pkt 1 Protokołu Nr 4 UE dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia może być przeprowadzona zarówno wyrywkowo, jak i wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu Nr 4.

Skarżący naruszenia powyższych przepisów, jako przepisów prawa materialnego upatruje w tym, iż organy celne oraz Sąd wyraziły błędny pogląd, iż negatywna weryfikacja deklaracji pochodzenia przez niemieckie władze celne uprawnia polskie organy do uznania, że towar sprowadzony z Niemiec jest niepreferencyjnego pochodzenia. Zarzutu tego podzielić nie można. W myśl bowiem art. 32 ust. 2 omawianego Protokołu Nr 4 weryfikacji dokonują władze celne kraju eksportu i w tym celu mają prawo zażądać od każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą. W sprawie zaś jest niesporne, iż to polskie organy celne, jako władze kraju eksportu dokonały weryfikacji przedmiotowego zgłoszenia celnego. Były też uprawnione na podstawie art. 32 ust. 5 wspomnianego Protokołu Nr 4 do wystąpienia z wnioskiem do kraju importu (Niemiec) o weryfikację dowodów pochodzenia, z tego uprawnienia skorzystały, przy czym na podstawie tego przepisu mogły uznać, że nadesłane wyniki weryfikacji są takie, że umożliwiają wyraźne ustalenie, czy dokumentu są autentyczne i czy sprowadzony produkt (samochód) można uznać za pochodzący w rozumieniu tego przepisu.

W wyniku weryfikacji kraj importu (Niemcy) w piśmie z dnia 29 sierpnia 2003 r. jednoznacznie stwierdziły, że "kontrola wykazała, że jako sprzedawca wymieniony pan Wilhelm Hubert Zuber nie wystawił i nie podpisał umowy kupna-sprzedaży ani w oparciu o nią zaświadczenia o pochodzeniu. Jest to przypadek fałszerstwa. Pan Zuber sprzedał samochód innej osobie w Niemczech".

Odrębna natomiast sprawą jest podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia, iż w sprawie należało przeprowadzić dalsze postępowanie dowodowe, którego wyniki mogłyby ewentualnie podważyć wyniki weryfikacji dokonane przez władze kraju importu. Rozpoznanie tych zarzutów przez Naczelny Sąd Administracyjny byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby skarżący wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego, mających zastosowanie przed tym Sądem.

Tymczasem w podstawie kasacyjnej takie przepisy procesowe nie zostały wymienione. Jak to już podano na wstępie niniejszych rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, że nie jest władny badać naruszenia innych przepisów niż powołane w kasacji. Nie jest dopuszczalna także wykładnia zakresu i kierunków zaskarżenia. Tak więc brak wskazania w skardze kasacyjnej podstaw dotyczących naruszenia mających przed Sądem I instancji zastosowanie przepisów postępowania uniemożliwia badanie prawidłowości poglądu Sądu I instancji odnośnie ustaleń faktycznych dokonanych przez organy celne. Nie wymaga zaś bliższego uzasadnienia pogląd, iż zwalczanie ustaleń faktycznych nie może ograniczać się do powołanego w postawie skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W art. 174 p.p.s.a. wymieniono dwie podstawy skargi kasacyjnej, a mianowicie:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.

Odnośnie zaś wniosku skarżącego dotyczącego przyznania pełnomocnikowi - adwokatowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, to Naczelny Sąd Administracyjny wniosek ten zarządzeniem z dnia 18 września 2007 r. przekazał do rozpatrzenia WSA w Warszawie na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.