Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 35/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 7
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant : Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewoda D. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] października 2012r., Nr [...], wydaną na podstawie art.76 ust.7, art.10 ust.2 pkt 4 i ust.7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. - Wojewoda D. po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Starosty L. z dnia [...] sierpnia 2012r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 12 czerwca 2007r. do 30 kwietnia 2008r. w kwocie 3.367,85 zł – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

W dniu 3 września 2010r. M. K. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. W wyniku rozpoznania tego wniosku Starosta L. decyzją z dnia [...] lutego 2011r., Nr [...] orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Wojewoda D. w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na powyższą decyzję M. K. wniosła skargę do WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 26 października 2011r., sygn.akt IV SA/Wr 378/11 uchylił w/w decyzję Wojewody D. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, m. in., iż zupełnie nieuprawnionym było stwierdzenie organu odwoławczego o braku wpływu ogólnej sytuacji finansowej skarżącej na rozstrzygnięcie, w sytuacji posiadania przez nią wskazanej nieruchomości, gdyż takowa ma dla niego zasadnicze znaczenie. Sąd stwierdził, iż postępowanie odnośnie stanu faktycznego sprawy przeprowadzone zostało w ograniczonym zakresie, tj. w zasadzie wyłącznie na okoliczność, czy skarżąca posiada majątek, z którego można dochodzić należności.

W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania administracyjnego Starosta L. opisaną wyżej decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. kolejny raz orzekł o odmowie umorzenia M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres w/w w kwocie 3.367,85 zł. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, m.in., iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] orzeczono o zwrocie na konto Funduszu Pracy kwoty 5.724,00 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 12 czerwca 2007r. do dnia 30 kwietnia 2008r. W dniu 26 czerwca 2009 r. sprawa została skierowana do Komornika Urzędu Skarbowego (tytuł wykonawczy [...]), który dnia 25 lutego 2010 r. przekazał na konto Funduszu Pracy kwotę 410,80 zł z tytułu należności głównej. W dniu 19 lutego 2010r. wpłynęła do organu I instancji prośba skarżącej o wycofanie tytułu wykonawczego i rozłożenie na raty pozostałej do spłaty należności. Strona zadeklarowała dobrowolnie wpłaty po 200,00 zł miesięcznie. W dniu 24 lutego 2010r. została wydana decyzja o rozłożeniu należności na wskazane przez stronę raty. I tak do dnia 2 września 2010r. M. K. wpłaciła łącznie 1000,00 zł , zaś w okresie od 11 października 2010 r. do 15 marca 2011r. wpłaciła łącznie 800,00zł, wyrażając w dniu 4 maja 2011r. zgodę na zaliczenie kwoty 145,35 zł na poczet spłaty zadłużenia.

Dalej organ I instancji wskazał, iż z przedłożonych przez skarżącą w dniu 20 grudnia 2011r. dowodów wynika, iż gospodarstwo domowe tworzy 5 osób: M. K. - strona, K. K. - mąż, S. K. - córka, M. K. - syn i D. K. - córka. W/wymieniona była osobą bezrobotną począwszy od dnia 22 września 2011r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 597,90 zł, otrzymywała również zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w wysokości 189,00 zł przyznany do dnia 31 października 2012 r., oraz po 100,00 zł jednorazowo dla dwójki dzieci z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013. K. K. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy we L. Ś. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (wyrejestrowany 1 lutego 2012 r. - wniosek bezrobotnego o wykreślenie z ewidencji). S. K. jest studentką I roku na Uniwersytecie W. Filia w J. G., M. K. jest uczniem III klasy Technikum Elektronicznego w J. G., natomiast D. K. jest uczennicą III klasy Gimnazjum. Strona przedstawiła wówczas dokumenty obrazujące ponoszone przez rodzinę wydatki na podstawowe media i wydatki związane z edukacją dzieci, tj.:

- gaz - rachunek za okres 14 lipca 2011 r. - 19 września 2011 r. - 129,96 zł

- rachunek za okres 12 września 2011 r. - 28 października 2011 r. - 125,35 zł

- energia elektryczna, rachunek za okres 11 października 2011 r. - 7 grudnia 2011 r. - 206,42 zł

- telefon stacjonarny, za miesiąc sierpień 118,76 zł, nota przypominająca z września 2011 r. — 118,76 zł

- wydatki na artykuły szkolne i odzież sportową— 589,47 zł (zakupy dokonane w miesiącu sierpniu i wrześniu 2011 r.).

W dalszych rozważaniach organ I instancji wskazał, iż M. K. wraz z mężem posiada nieruchomość położoną w J. G. przy [...], natomiast - lokal mieszkalny położony w L. - w roku 2009 darowany małoletniej córce, został sprzedany w dniu 29 kwietnia 2011 r. za cenę 95 000,00 zł.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. odmówiono umorzenia kwoty 3 367,85 zł, jednakże w wyniku złożonego odwołania, Wojewoda D. decyzją z dnia 18 maja 2012r. uchylił decyzję organu I instancji, wskazując na wytyczne zawarte w w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Aby uaktualnić dane o sytuacji materialnej skarżącej, organ I instancji w wyniku przesłuchania skarżącej ustalił, że gospodarstwo domowe tworzy: M. K., jej mąż K. K., M. K. syn, uczeń technikum oraz D.K. - córka, uczennica gimnazjum. od dnia 31 maja 2012 r. nie pracuje ze względów zdrowotnych. Pobiera zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w wysokości 198,00 zł. K.K. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 520,00 zł. Od listopada 2011 r. w/wymieniona i jej mąż są podopiecznymi MOPS-u w J. G., który to po przedłożeniu rachunków za podstawowe media opłaca je. Poza tym korzystają z pomocy rodziny K. K.. Ustalono także, iż w/wymienieni posiadają nadal dom przy [...] o powierzchni mieszkalnej 85 m2, składający się z 5 pomieszczeń. Nieruchomość ta obciążona jest kwotą 66.097,76 zł na dzień 9 maja 2011r. (wyrok sądowy z 2008 r.). Mieszkanie w L. darowane w kwietniu 2009 r. małoletniej wówczas córce S., zostało przez nią sprzedane w kwietniu 2011r. Pieniądze ze sprzedaży zostały przeznaczone w części na spłatę zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej - (zaległości z tytułu czynszu i opłat za ogrzewanie).Pozostała zaś znaczna część, bo ponad 60.000,00 zł, której rozdysponowanie jest nieznane, niewątpliwe mogłoby być zdaniem organu przeznaczone na spłatę zobowiązań zgodnie z obowiązkiem alimentacyjnym ciążącym na zstępnych wobec wstępnych wynikającym z Kodeksu rodzinnego, zwłaszcza, że M. K. powołuje się na bardzo trudną sytuację materialną. Nadto organ podkreślił, że skarżąca podała, że córka mieszka w J. G., [...]. Nadto z zeznań strony wynika, iż nie posiadają ruchomości - samochody, meble, inne.

W dniu 28 czerwca 2012 r. na posiedzeniu Powiatowej Rady Zatrudnienia przedstawiono całość akt sprawy i wydana została jednogłośnie negatywna opinia w przedmiocie umorzenia.

Organ I instancji w oparciu o uzyskane z MOPS w J.G. ustalił, iż M. K. pobiera jedynie zasiłek rodzinny na dwoje dzieci, z pomocy korzystała w marcu 2012r. w formie opłaty za gaz w wysokości 150 zł i zasiłku okresowego w wysokości 82,96 zł. Obecnie MOPS nie zna sytuacji materialnej w/wymienionej.

Z pozyskanych zaś z Wydziału Komunikacji przy Starostwie we L. Ś. informacji o posiadanych przez Państwa K. środkach transportu wynika, iż M.K. posiada zarejestrowane następujące pojazdy: samochód osobowy marki [...]; motorower marki [...], rok prod. 2002. Natomiast K. K. posiada zarejestrowane środki transportu: samochód osobowy mercedes składak [...] oraz samochód ciężarowy marki [...].

W świetle powyższego organ uznał, iż M. K. świadomie zataiła prawdę o posiadanym stanie majątkowym.

Powołując się na przepis art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, organ I instancji stwierdził, że brak jest prawnych i faktycznych podstaw do dokonania przedmiotowego umorzenia, z tej to przede wszystkim przyczyny, że M. K. posiada składniki majątkowe o wartości wielokrotnie przewyższającej posiadane zobowiązania w postaci nieruchomości oraz szeregu pojazdów samochodowych, które to składniki majątkowe mogą być przedmiotem skutecznej egzekucji . Organ podkreślił, że dodatkowo nierzetelna postawa w/wymienionej wyrażająca się świadomym zatajaniem informacji o posiadanej sytuacji materialnej oraz posiadanego w rzeczywistości majątku również stanowi podstawę do negatywnej oceny możliwości umorzenia powstałego - z winy strony - zobowiązania na skutek bezprawnego pobrania świadczenia ze środków publicznych. Zasadnym jest również zdaniem organu wskazanie, że prowadzone obecnie przeciwko M. K. postępowanie egzekucyjne skutkowało zajęciem kolejnego - zatajonego przez w/wymienioną - składnika majątkowego w postaci rachunku bankowego.

W konsekwencji powyższego, organ I instancji uznał, iż prowadzone obecnie wobec w/w postępowanie egzekucyjne, które na tym etapie nie zostało uznane za bezskuteczne, dowodzi braku podstaw do zastosowania umorzenia zobowiązania opisanego powyższej na mocy art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, szczególnie w sytuacji tak jednoznacznego ustalenia zawartego w pkt 4 w przepisu. Ponadto organ stwierdził, iż posiadane przez w/wymienioną składniki majątkowe uprawdopodabniają możliwość skutecznego dochodzenia należności z tytułu nienależnego świadczenia.

W odwołaniu od tej decyzji, M. K. wniosła o jej zmianę poprzez umorzenie w całości kwoty 3.367,85 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem odwołującej sprzecznie z przepisami k.p.a. przeprowadzono uzupełniające postępowanie administracyjne. Dowodem tego jest nieuprawnione przez organ stwierdzenie, że doszło do świadomego zatajenia przez nią części jej majątku. Wbrew podjętym czynnościom przez organ, nie ma i nie miała obowiązku składania oświadczeń w zakresie majątku, który organowi powinien być znany z urzędu. Nie był on znany tylko z tego powodu, że pomiędzy poszczególnymi komórkami tego samego organu brak jest komunikacji wewnętrznej. Ponieważ Wydział Komunikacji oraz Powiatowy Urząd Pracy, to komórki tego samego urzędu Starosty, to brak tej komunikacji nie może być uzasadnieniem, ani dla bezprawnego nieskorzystania z informacji o samochodach, które posiadała, ani dla bezprawnego zmuszania jej do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Natomiast fakt zaniechania przez Starostę - PUP, skorzystania z informacji ewidencjonowanych przez urząd Starosty, do których jest ustawowo zobowiązany, nie stanowi żadnego usprawiedliwienia dla bezprawnego naruszenia jej dóbr osobistych. Nadto fakt wyrażenia się o niej, iż świadomie zataiła prawdę, dowodzi, że organowi, przy ocenie przedmiotowego wniosku, ta nieprawdziwa okoliczność, przesłoniła ocenę, zebranego materiału dowodowego, mieszczącą się w granicach administracyjnego uznania i w konsekwencji granice te, przy tej ocenie, zostały przekroczone. Ponieważ wniosek został nieobiektywnie oceniony, to wpływa to na sposób w jaki dokonano jego rozstrzygnięcia.

Dodatkowym zdaniem skarżącej dowodem braku obiektywizmu organu i całkowitej dowolności zebranego w sprawie materiału dowodowego jest i to, że według organu samochody, wyprodukowane jeszcze w latach 70-tych XX wieku, mają jakąkolwiek wartość majątkową i można z nich wyegzekwować nienależnie pobraną kwotę. Odwołująca nie sądziła, iż są one jeszcze w ewidencji pojazdów, co więcej, na skutek tego postępowania, dopiero teraz została poinformowana, że z urzędu nie zostaną one nigdy wyrejestrowane, nawet jeśli nie nadają się do ich użytkowania. Już ta okoliczność jest wystarczającą, aby organ II instancji zmienił wydane rozstrzygnięcie. WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 26 października 2011r., sygn.akt IV SA/Wr 378/11, nakazał organom prawidłowo przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Dalej odwołująca podniosła, iż organ błędnie przyjmuje, że jest ona właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 143 m2 wraz z wybudowanym na niej budynkiem, z którego można skutecznie dochodzić należności. Jeśli się ujmie przedmiotową nieruchomość w sposób zgodny z przepisami prawa budowlanego, to oczywistym jest, że z tego lokalu nie można dochodzić, ani należności, ani osiągać z niego dochodu. Organ także nie zbadał, jaki wpływ na możliwość zaspokojenia się z tej nieruchomości mają dokonane wpisy hipotek w księdze wieczystej.

Nadto skarżąca stwierdziła, iż brak jest podstaw do uznania, że pozostała kwota 60.000 zł uzyskana ze sprzedaży, uprzednio darowanego córce lokalu położonego w Lubomierzu, ma wpływ na rozstrzygnięcie. Skoro dla organu istotne było co stało się z tą kwotą , a nie to kto jest jej prawnym dysponentem, to organ winien wezwać ją aby w tym zakresie złożyła oświadczenie i aby złożyła oświadczenie co do dalszych losów tej kwoty. Skoro organ tego nie uczynił, to tym samym nie może z tego faktu, uznać go za istotny dla rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że pieniądze te nie należą już do niej i nie ma możliwości ani ona, ani organ egzekucyjny się z nich zaspokoić.

Rozpatrując wniesione odwołanie Wojewoda D. wskazał, że materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ cytując przepis art. 76 ust. 7 ustawy podkreślił, że powyższa regulacja jednoznacznie wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia całości lub części nienależnie pobranego świadczenia następuje w drodze uznaniowej decyzji właściwego organu. Jednakże uznaniowość nie oznacza dowolności organu w tej kwestii, albowiem powołany przepis art. 76 ust. 7 cyt. ustawy określa cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wyznaczając w ten sposób granice uznania administracyjnego. Zatem organ przed wydaniem decyzji winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie dowodowe (art.7 k.p.a.), następnie dokonać poprawnej oceny zgromadzonych dowodów (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Podejmując w tym przedmiocie decyzję właściwy organ administracji winien mieć także na względzie iż umorzenie należności jest instytucją wyjątkową i może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach.

Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy bezspornie wynika, iż Starosta L. decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 12 czerwca 2007r. do dnia 30 kwietnia 2008r. w kwocie 5.724.00 zł, czego strona nie kwestionowała i decyzja ta stała się ostateczna. Następnie ten sam organ , na wniosek strony, decyzją z dnia [...] lutego 2010r. nr [...] orzekł o rozłożeniu na raty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 5.724,00 zł, ustalając pierwszą ratę w wysokości 324,00 zł, a kolejne w wysokości 200,00 zł.

W dniu 3 września 2010r. do organu zatrudnienia wpłynął wniosek M. K. o umorzenie pozostałej do zapłaty kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W wyniku rozpoznania tego wniosku Starosta L. w/w decyzją z dnia 13 września 2010 r. orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 12 czerwca 2007 r. do dnia 30 kwietnia 2008 r. w kwocie 4.313,20 zł. W wyniku złożonego przez M.K. odwołania od powyższej decyzji Wojewoda D. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Następnie S.. L. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr[...] ponownie orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia 19 kwietnia 2011r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W wyniku rozpatrzenia skargi M.K. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 378/11 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające, organ I instancji podejmował czynności zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu, a opisanymi powyżej.

Powołując się na przepis art.7 k.p.a., organ odwoławczy podkreślił, że w tym zakresie strona ma obowiązek współdziałania z organem prowadzącym postępowanie, z tej to przyczyny, iż organ ma ograniczone możliwości samodzielnego ustalenia sytuacji materialnej, zdrowotnej, czy rodzinnej strony postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udokumentowania swojej aktualnej sytuacji materialnej i osobistej. Jeżeli zatem strona odmawia współdziałania lub przedstawia tylko niektóre z posiadanych przez siebie dowodów, organ jest uprawniony do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego i weryfikacji uzyskanych od strony informacji, co miało miejsce w omawianej sprawie.

Tym samym – zdaniem organu odwoławczego, strona pozostaje w mylnym przekonaniu, iż nie miała obowiązku składania oświadczeń w zakresie majątku, który organowi winien być znany z urzędu. Faktem jest, iż Wydział Komunikacji i Dróg Powiatowych oraz Powiatowy Urząd Pracy we L. Ś. podlegają pod jeden organ, którym jest S. L., jednakże nie można zarzucać, iż organ I instancji powinien znać z urzędu informacje będące w posiadaniu Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego we L. Ś., gdyż są to dwie niezależne od siebie instytucje.

Skoro strona w złożonym wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia argumentowała swoją prośbę złą sytuacją materialną, winna zatem była z należytą starannością wykazać, iż w istocie taka sytuacja w niniejszej sprawie zachodzi. Tym bardziej, iż jak wywodził w niniejszej sprawie Sąd w w/w wyroku z dnia 26 października 2011r. sygn. akt IV SA/Wr 378/11 - instytucja umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, czy to w całości, czy też w części, winna być stosowana wyjątkowo, i to jedynie w sytuacjach, gdy realnie nie jest możliwe odzyskanie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w drodze postępowania egzekucyjnego (czyli przymusowego wykonania decyzji zobowiązującej do zwrotu), bądź gdy takowe dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę zobowiązaną albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu, niezbędnych środków utrzymania. Dodatkowo, z uwagi na charakter spornych świadczeń w interesie społecznym leży przede wszystkim to, aby ewentualnie pobrane nienależnie świadczenia udzielone w ramach pomocy Państwa jak najszybciej zostały zwrócone, celem dalszego wykorzystania na cele publiczne.

Tymczasem – podkreślił dalej organ odwoławczy, jak wskazują akta sprawy, M.K. dość lakonicznie przedstawiła swoją sytuację materialną i rodzinną pomijając przy tym niektóre fakty.

Wbrew stwierdzeniom odwołującej – w ocenie Wojewody, organ I instancji z należytą starannością dążył do wyjaśnienia sytuacji materialnej i życiowej M. K.. Jednakże strona, pomijała pewne fakty obrazujące jej obecną sytuację materialną co sprowadza się do tego, iż sama zainteresowana utrudniała należyte wyjaśnienie sprawy. Nadto takie działanie podważa wiarygodność samej zainteresowanej co do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy.

Zdaniem organu odwoławczego, na uwagę zasługuje także to, iż mieszkanie w L., pierwotnie będące własnością M. K. i K. K., następnie darowane w 2009r. niepełnoletniej wówczas córce – S. K., zostało przez córkę sprzedane w kwietniu 2011 r. Natomiast pieniądze z tego uzyskanie, jak twierdzi strona, w części zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia w Spółdzielni Mieszkaniowej. Co się zaś tyczy pozostałej części środków finansowych, to M. K. nie wie co się z nią stało, gdyż jak stwierdziła - córka jest pełnoletnia i prowadzi osobne gospodarstwo domowe.

Organ podkreślił przy tym, iż opisane wyżej mieszkanie w dacie wydawania przez organ I instancji decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, tj. 14 kwietnia 2009r., stanowiło majątek M. K. i K. K., a później, tj. 9 lipca 2009r., na mocy aktu notarialnego zostało przekazane w drodze darowizny ich niepełnoletniej córce.

Organ zauważył przy tym, że faktem jest, iż rodzice nie mogą wymusić na pełnoletnim dziecku, aby przekazało im środki finansowe uzyskane ze sprzedaży nieruchomości będącej własnością dziecka, jednakże jak słusznie wywiódł organ I instancji, mając na względzie obowiązek alimentacyjny ciążący na zstępnych wobec wstępnych wynikający z ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, pozyskane przez córkę pieniądze ze sprzedaży mieszkania mogły być przeznaczone na spłatę zadłużenia powstałego w Powiatowym Urzędzie Pracy we L. Ś. Oczywiście na tym etapie związane by to było z dobrą wolą córki – S. K..

W konsekwencji powyższego, organ odwoławczy, odnosząc się do przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy, stwierdził, iż w stosunku do M. K. nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, gdyż odwołująca:

- posiada majątek, z którego można dochodzić należności - jest razem z mężem właścicielem domu mieszkalnego, w którym mieszkają oraz są użytkownikami wieczystymi działki, na której dom ten jest posadowiony, jak również sama strona posiada zarejestrowany samochód osobowy marki Fiat Punto (rok produkcji 2006) i motorower marki Peugeot Vivacity (rok produkcji 2002),

- istnieje możliwość spieniężenia posiadanych nieruchomości lub też wykazanych przez organ I instancji posiadanych rzeczy ruchomych i poprawy swojej sytuacji życiowej i bytowej,

- nie zachodzi przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 3 ustawy, gdyż odwołująca żyje,

- nie zachodzi również uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. G. wszczął już postępowanie egzekucyjne, natomiast jak już wyżej wskazano w oparciu o poprzedni tytuł wykonawczy uzyskano część kwoty.

W tych okolicznościach faktycznych i prawnych – zdaniem organu, nie zaistniały przesłanki do umorzenia skarżącej nienależnie pobranego świadczenia , wskazując przy tym, że strona brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, była informowana o przeprowadzonych dowodach i miała możliwość zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję wniosła M. K. zarzucając, że wbrew ocenie organu spełnia przesłanki do umorzenia należności w całości.

Skarżąca oświadczyła, że nie posiada tego rodzaju majątku, z którego można by dochodzić należności. Poczynione przez organ ustalenie, że samochód Fiat Grande Punto 2006 jest majątkiem, z którego można dochodzić należności jest mylne, ponieważ jest to samochód, który służy mężowi skarżącej do sprawowania opieki nad chorą 75 – letnią matką zamieszkałą [...], a z którego to tytułu mąż skarżącej pobiera z MOPS zasiłek pielęgnacyjny.

Nadto skarżąca oświadczyła, że pozostałe pojazdy należące do męża skarżącej, a to: auto – Nysa 1978 zostało zezłomowane, mercedes 1996r. został skradziony w 2000 roku, również motorower z 2002 roku został zezłomowany.

Skarżąca podkreśliła, że w chwili obecnej nie pracuje zawodowo, otrzymuje zasiłek z MOPS w J. G. i jest podopieczną tego ośrodka, tak samo jak mąż K. K.. Mają na utrzymaniu dzieci w wieku szkolnym.

Lokal w którym mieszka skarżąca wraz z rodziną obciążony jest zaś hipoteką. W ocenie skarżącej na utrzymanie rodziny dysponuje ona kwotą, która jest poniżej kwoty zaspokajającej egzystencjalne potrzeby każdego z członków rodziny. Skoro skarżąca jej nie osiąga, to tym bardziej nie posiada ona takiej kwoty dochodu z której można dochodzić należności, co oznacza, że spełnia przesłankę do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, o której mowa w art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy. Zdaniem skarżącej skarga jest w pełni uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Niewątpliwe jest w niniejszej sprawie, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2012r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2012r., Nr [...] , a który to organ powołując się m. innymi na przepis art.76 ust.7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zwaną dalej ustawa o promocji zatrudnienia (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) - odmówił umorzenia skarżącej należności powstałych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 3.367,85 zł.

Wskazać należy, że stosownie do w/w art. 76 ust 7 ustawy o promocji zatrudnienia - starosta może po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć nienależnie pobrane świadczenie w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z enumeratywnie wymienionych przesłanek, a mianowicie:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Z powyższej regulacji wynika zatem, że samo spełnienie przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1 - 4 ustawy o promocji zatrudnienia, nie zobowiązuje organu do umorzenia należności z tytułu zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Zaistnienie jednej z czterech przesłanek opisanych w pkt 1 - 4 ust. 7 art. 76 ww. ustawy powoduje jedynie, że "starosta może" umorzyć należności. Użycie bowiem przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że mamy do czynienia z tzw. decyzją uznaniową. Istota takiego rodzaju decyzji polega na tym, że nawet w przypadku, jeżeli dojdzie do sytuacji opisanej przez ustawodawcę, organ nie jest zobowiązany dokonać rozstrzygnięcia w jeden, określony sposób, ale ma możliwość swobodnego wyboru jednego z możliwych rozwiązań. W przypadku nie wystąpienia żadnej z powołanych przesłanek organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności.

Oznacza to, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności.

Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności, jak i celowości, co oznacza, że biorąc pod uwagę powyższe uwagi, badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, może być dokonane tylko w ograniczonym zakresie. Sąd sprawując kontrolę legalności, wydawanych w tym trybie decyzji nie może bowiem nakazywać organowi podejmowania określonych rozstrzygnięć.

Podkreślić przy tym należy, że istotnego charakteru w przypadku decyzji podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego nabiera zasada przekonywania wyrażona w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 k.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej, co oznacza, że uzasadnienie powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, ocenę przyjętego stanu faktycznego oraz wykładnię zastosowanych przepisów. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno więc stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego oceny w świetle obowiązujących przepisów prawa (por. W. Chruścielewski. J.P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 154).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż organy administracji obu instancji prawidłowo zastosowały powołane wyżej przepisy prawa, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego.

I tak oceniając proceduralną poprawność przeprowadzonego postępowania, a więc sam proces dochodzenia przez organ do rozstrzygnięcia sprawy oraz znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu, opis tego procesu, stwierdzić należy, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a zawarte w niej rozstrzygnięcie nie nosi znamion dowolności i mieści się w granicach przyznanego organom uznania administracyjnego. Decyzja ta zawiera uzasadnienie odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w którym wyjaśnione zostały podstawy i powody podjętego rozstrzygnięcia.

W konsekwencji powyższych ustaleń stwierdzić należy, że skoro organy ustaliły i co znajduje potwierdzenie w materiale zgromadzonym w sprawie oraz nie budzi wątpliwości Sądu, że niespełniona została choćby jedna ustawowa przesłanka określona w cyt. art. 76 ust.7 omawianej ustawy, to przyjąć należy, że organy zasadnie odmówiły umorzenia przedmiotowych należności.

Z tego też względu zarzut naruszenia przez organy art. 7 k.p.a. , jak i art.77 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędnie przeprowadzone postępowanie wyjaśniającego, nie ma usprawiedliwionych podstaw. W toku prowadzonego postępowania nie doszło również do istotnych naruszeń zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a kwestionowana decyzja została uzasadniona zgodnie z wymogami przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Zauważyć przy tym również należy, że w orzecznictwie przyjęty został pogląd – w pełni podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że nawet wówczas, gdy dłużnik spełnia kryteria określone w cyt. wyżej przepisie art.76 ust.7 ustawy , to nie gwarantuje mu to pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych należności . Ustawodawca, wskazując w art. art.76 ust.7 ustawy, że organ "może" umorzyć przedmiotowe należności pozostawił w tym zakresie swobodę (uznanie administracyjne) organowi (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 września 2010r., sygn.akt II S.A./Bd 733/10, LEX nr 752160).

Istotne jest przy tym, że organ podejmując decyzję w przedmiocie umarzania nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego - musi mieć na uwadze także i to, że chodzi o należność publicznoprawną, stąd winien mieć na względzie nie tylko interes dłużnika, ale i interes Skarbu Państwa, czyli zbiorczy interes innych osób finansowanych z tego źródła.

Zważyć przy tym należy na prezentowany przez Trybunał Konstytucyjny pogląd, iż pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający. Polityka udzielania pomocy przez państwo winna brać pod uwagę subsydiarny charakter pomocy w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy (por. wyrok TK z dnia 20 listopada 2001r., sygn. akt SK 15/01, OTK 2001/8/252).

Wprawdzie należność, której umorzenia domaga się skarżąca nie jest stricte pomocą społeczną, tym niemniej dotyczy również środków publicznych, stąd w ocenie Sądu dopuszczalne jest powoływanie się na powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącą okoliczności związane tak ze stanem zdrowia, jak i obecną sytuacją materialną (majątkową), nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, że wbrew zarzutowi skarżącej - organy wyczerpująco zgromadziły dowody umożliwiające ocenę Jej sytuacji majątkowej w dacie rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami procedury administracyjnej.

Zważyć przy tym należy, że wykładnia cyt. wyżej przepisu art. 76 ust. 7 ustawy wskazuje, iż instytucja umorzenia należności czy to w całości, czy też w części może być stosowana wyjątkowo, i to jedynie w sytuacjach, gdy realnie nie jest możliwe ich odzyskanie. Nie jest tym samym dopuszczalne uchylanie się od tego obowiązku jedynie z powodu związanych z nim uciążliwości finansowych, o ile nie zaistnieją obiektywne przeszkody ściśle określone przez ustawodawcę.

W okolicznościach niniejszej sprawy, gdy tak jak to już wyżej Sąd podkreślił decyzja wydawana w oparciu o cyt. wyżej przepis art.76 ust.7 omawianej ustawy jest decyzją uznaniową – nie mógł ( i słusznie) ujść z pola widzenia fakt zbycia ( w formie darowizny) w dniu 9 lipca 2009r. przez skarżącą i Jej małżonka lokalu mieszkalnego nr [...] składającego się z 3 pokoi i kuchni o łącznej powierzchni 57,2 m², położonego w L. przy ul.C. na rzecz ich małoletniej córki S. M. K. (akt notarialny Rep.A nr [...]).

Okoliczność ta jest o tyle istotna, że w chwili dokonywania tej darowizny, skarżąca posiadała już wiedzę, iż ostateczną decyzją z dnia 14 kwietnia 2009r. nr ZD-PE-724/S30751/4/09 Starosta Lwówecki orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 12 czerwca 2007r. do dnia 30 kwietnia 2008r. w kwocie 5.724.00 zł, a pomimo tego skarżąca dokonała wspomnianej darowizny, zdecydowanie i z całą świadomością ograniczając tym samym w znacznym stopniu swoje możliwości w uregulowaniu przedmiotowego zobowiązania.

W dalszej części rozważań, ustosunkowując się do twierdzeń skarżącej, że nieruchomość zabudowana położona w J. G. przy Pl.Z. , której wraz z mężem są właścicielami i w której zamieszkuje - jest obciążona hipoteką, Sąd zauważa, iż ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu zwykłego księgi wieczystej ([...]), stan z dnia 13 grudnia 2011r., wynika, że w Dziale IV Rubryka 4.4 zamieszczony jest wpis o ustanowionej hipotece umownej zwykłej jedynie na kwotę 20.700,00 zł.

Stąd nie znajduje potwierdzenia w powyższym, twierdzenie skarżącej o obciążeniu tejże nieruchomości kwotą ponad 60.000 zł.

W nawiązaniu z kolei do twierdzeń skarżącej, że mąż nie pracuje zawodowo, lecz pobiera jedynie zasiłek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad matką, podkreślić należy, że otrzymywany zasiłek jest konsekwencja dokonanego przez męża skarżącej wyboru. Stosownie bowiem do art.17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) – ustawodawca uzależnił przyznanie owego świadczenia pielęgnacyjnego od tego, iż określone osoby nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej, organy administracji publicznej przeprowadziły analizę okoliczności faktycznych w sprawie, w stopniu pozwalającym na dokonanie oceny, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie pozbawia Jej realnej możliwości zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zważywszy, iż w świetle przepisów omawianej ustawy obowiązkiem osoby, która uzyskała świadczenia, co do których następnie właściwy organ w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdził, iż są one nienależne, jest zwrot tych świadczeń (art. 76 ust. 1 ustawy).

Dodatkowo, zaznaczyć należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby skarżącej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności, bowiem odmowa jej umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do zwrotu należności może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo należność ta istnieje, zwłaszcza zaś, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Zobowiązana może również wystąpić do organu o rozłożenie tej należności na raty.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270) skargę oddalił.