Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1117/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 9, art. 154 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 205 par. 2, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA: Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędzia WSA: Jolanta Rosińska Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2012 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. – K. G. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji własnej odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. B. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 22 kwietnia 2011 r. zatytułowanym "wniosek o zmianę decyzji" I.W. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o zmianę niekorzystnej decyzji tego organu z dnia 24 marca 2010 r. nr 002339109/1 i ponowne rozpatrzenie jej sprawy z uwagi na obowiązującą od dnia 20 kwietnia 2011 r. nowelizację ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej, opublikowaną w Dzienniku Ustaw nr 72 z dnia 5 kwietnia 2011 r. W dalszej części wniosku strona przytoczyła okoliczności związane z wysiedleniem jej, jej rodziny wywiezieniem do pracy przymusowej, konkludując że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Kierownik Urzędu w trybie art. 235 § 1 k.p.a. zakwalifikował wspomniane pismo jako wniosek o zmianę lub uchylenie decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. i decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a., art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) - odmówił I.W. uchylenia decyzji własnej z dnia 30 kwietnia 2010 r. nr DO-III/K0918/0023739109/2/2010 oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 marca 2010 r. nr 0023739109/1.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ powołując się na treść art. 154 k.p.a. wywiódł, że decyzja o której uchylenie wnosi strona jest ostateczna, wobec czego spełniona jest pierwsza z przesłanek zastosowania tego trybu weryfikacji decyzji ostatecznych. W opinii organu wnioskodawczyni nie wskazała jednak, by za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Dodatkowo Kierownik zauważył, że brzmienie art. 2 w powiązaniu z art. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Zgodnie zaś z art. 4 tej ustawy świadczenie jest przyznawane decyzją organu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. W przekonaniu organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o wykonywaniu przez stronę pracy w pobliżu miejsca stałego zamieszkania w miejscowości W., co prowadzi do wniosku, iż strona nie spełnia warunków do przyznania spornego świadczenia.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I.W. powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i obowiązującą od dnia 20 kwietnia 2011 r. nowelizację ustawy o świadczeniach pieniężnych (...), żądając rozpatrzenia jej sprawy w oparciu o nowy stan prawny. W motywach wniosku strona przytoczyła okoliczności związane z deportacją i pracą przymusową.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., art. 2 pkt 2 lit. a, art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.

W jej uzasadnieniu organ stwierdził, że strona w złożonym wniosku nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, że prowadzone w tym trybie postępowanie administracyjne nie ma na celu ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, lecz weryfikację wydanej uprzednio decyzji ostatecznej pod względem takich kryteriów jak interes społeczny lub słuszny interes strony. Decyzja Kierownika z dnia 30 kwietnia 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 24 marca 2010 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego nie tworzą dla strony żadnych praw, dlatego też mogły być wzruszone w myśl art. 154 k.p.a. W doktrynie i judykaturze nie ma definicji interesu społecznego lub słusznego interesu własnego dlatego też w myśl art. 6 k.p.a. organ administracyjny zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa. W przekonaniu Kierownika Urzędu nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 kpa jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, co w tym wypadku miało miejsce w dniu 30 kwietnia 2010 r. Reasumując organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w oparciu o przepis art. 154 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. W. wniosła o uchylenie wydanych decyzji powtarzając argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Pismem procesowym z dnia 18 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu – radca prawny M.B. uzupełnił zarzuty wniesionej uprzednio skargi podnosząc, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:

- art. 154 k.p.a., bowiem przepis ten został zastosowany pomimo tego, że nie było podstaw do rozpoznania sprawy w tym trybie;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, czy skarżąca podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych (...) w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 kwietnia 2011 r.;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji, mimo że została wydana z naruszeniem prawa.

Pełnomocnik podkreślił, że przepis art. 154 k.p.a. nie może mieć zastosowania w sytuacji zmiany stanu prawnego, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce ze względu na akcentowaną już wcześniej przez skarżącą nowelizację art. 2 pkt 2 ustawy. W takiej sytuacji organ administracji powinien potraktować pismo strony jako nową sprawę administracyjną, a nie jako wniosek o zmianę lub uchylenie decyzji i ponownie ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w kontekście obowiązujących od dnia 20 kwietnia 2011 r. przepisów prawa. Wobec tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik strony wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r., a także zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając że koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani w części.

Na rozprawie w dniu 17 lutego 2012 r. stawił się pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu, który poparł skargę oraz Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w Ł. – K.G., który przyłączył się do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są uzasadnione.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Rzeczona kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, zadaniem Sądu administracyjnego jest ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. o odmowie uchylenia własnej ostatecznej decyzji z dnia 30 kwietnia 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 marca 2010 r. odmawiającej I.W. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

W ocenie Sądu, okolicznością niesporną jest, że skarżąca pismem z dnia 22 kwietnia 2011 r. zatytułowanym "wniosek o zmianę decyzji" zwróciła się do organu administracyjnego o zmianę niekorzystnej dla niej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 marca 2010 r. i rozpatrzenie jej sprawy w świetle znowelizowanych przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej.

W tym miejscu godzi się wyjaśnić, że w sprawie I.W. została już wydana przez Kierownika Urzędu ostateczna decyzja odmawiająca przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego wobec czego wzruszenie tego rozstrzygnięcia było możliwe tylko w drodze jednego z trybów nadzwyczajnych, które są wobec siebie niekonkurencyjne, a zatem w drodze wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej bądź też uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Jednakże decyzja co do wyboru jednego z tych trybów postępowania winna być pozostawiona stronie, bowiem to na jej wniosek organ wszczyna postępowanie (art. 61 § 1 k.p.a.). Inaczej mówiąc, skoro strona jest inicjatorem postępowania administracyjnego, to ona też jest władna określić treść żądania, które wyznaczy rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ administracji związany jest tym żądaniem, co oznacza, że nie może z urzędu dokonywać zmiany jego kwalifikacji. Treść żądania strony wyznacza stosowna norma prawa materialnego lub procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego.

Jak wynika z akt sprawy Kierownik Urzędu doszedł do przekonania, że skoro I.W. nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, pismo z dnia 22 kwietnia 2011 r. stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 k.p.a. należy zakwalifikować jako wniosek o uchylenie decyzji własnej, w trybie art. 154 k.p.a.

Ze stanowiskiem organu co do reguł wynikających z regulacji art. 235 § 1 k.p.a. nie można się zgodzić, albowiem w doktrynie uznaje, się, że "zakres przedmiotowy art. 235 jest węższy niż art. 233 i 234, ponieważ odnosi się wyłącznie do skarg w ścisłym tego znaczeniu, tzn. do skarg w rozumieniu art. 227. Nie odnosi się ten przepis do wniosków (podań) stron, nazwanych mylnie skargami. Taki wniosek płynie z zastrzeżenia w art. 235 § 1 in fine, że chodzi o żądania dotyczące wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych z urzędu". (vide: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - B. Adamiak, J. Borkowski, 11 wydanie, Warszawa 2011, s. 718).

W sytuacji gdy organ administracji publicznej ma wątpliwości dotyczące trybu w jakim strona żąda weryfikacji decyzji czy też innymi słowy wątpliwości co do rzeczywistej treści jej żądania, wówczas powinien zwrócić się o wyjaśnienie tej kwestii, udzielając jej stosownych informacji i wskazówek, wypełniając tym samym obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. Na organie orzekającym w sprawie, ciąży bowiem obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Niedopuszczalne jest natomiast dowolne i samodzielne interpretowanie wniosku strony oraz jego kwalifikowanie, a taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Problematyka zmiany decyzji ostatecznych unormowana została przez ustawodawcę w art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej w tekście k.p.a.). Wspomniany przepis stanowi mianowicie, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (§ 1). W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2).

Wobec powyższej regulacji nie budzi wątpliwości fakt, że wspomniany przepis określa dwie przesłanki, które co istotne muszą być spełnione łącznie, ażeby można było wzruszyć decyzję ostateczną. Po pierwsze, musi być to decyzja, która nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania. I po drugie, za wzruszeniem decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Posłużenie się przez ustawodawcę spójnikiem "lub" oznacza, że za zmianą decyzji może przemawiać tylko interes społeczny bądź też tylko interes strony, choć nie można wykluczyć sytuacji, gdy za zmianą decyzji ostatecznej będzie przemawiał wzgląd na oba te interesy.

Rozstrzygnięcie podejmowane przez organ w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oparte jest na uznaniu administracyjnym, co w konsekwencji oznacza, że jest on zobligowany do respektowania postanowień art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracyjny winien wobec tego wykorzystać posiadane możliwości w celu pozytywnego załatwienia sprawy dla strony, jeżeli nie sprzeciwiają się temu konkretne racje interesu społecznego.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza niewątpliwie spełnienie pierwszej z wymienionych przesłanek, bowiem w sprawie I.W., jak zostało to już wcześniej wspomniane, wydana została przez Kierownika Urzędu ostateczna decyzja odmawiająca stronie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, czyli innymi słowy decyzja, mocą której żadna ze stron nie nabyła prawa.

Kwestią sporną pozostaje natomiast ocena drugiej przesłanki, czyli ustalenie, czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

W judykaturze sądów administracyjnych, ukształtowało się stanowisko, które zresztą Sąd w pełni podziela, że przesłanki, wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony, muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Jak wynika z tego, postępowanie administracyjne prowadzone w ramach przepisu art. 154 § 1 k.p.a. powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Oceniając, czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony, przemawiający za uchyleniem decyzji, należy wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2010 r. sygn. akt I OSK 428/10, Lex nr 745237). Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 k.p.a. należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a. zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r. sygn. akt II OSK 1406/06, Lex nr 427601).

W tym miejscu, warto w szczególności zwrócić uwagę na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 9 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1531/06 (Lex nr 418289), w myśl którego, postępowanie w trybie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem mającym nowy przedmiot w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym. Przepis ten nie może być przy tym traktowany jedynie jako stwarzający możliwość uznaniowego działania organów administracji i to tylko w interesie publicznym reprezentowanym przez organy administracji, albowiem pozwala on na zajęcie się ponownie sprawą również w interesie strony. Bez tego przepisu prawidłowo wydana odmowna decyzja administracyjna pozbawiałaby stronę możliwości ubiegania się o określone prawa "po wsze czasy", co dalekie byłoby od racjonalnego pojmowania administracji publicznej. Zmiany polityki administracyjnej, wykładni prawa, oceny stanów faktycznych, następujące po wydaniu w sprawie odmownej decyzji ostatecznej nie prowadzą do jej wadliwości lub bezprzedmiotowości, a wobec tego bez dopuszczenia odwołalności decyzji lub jej wzruszenia w trybie nadzoru, strona byłaby pozbawiona możliwości uzyskania dla siebie nowego rozstrzygnięcia jej sprawy.

Sąd analizując zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r. w kontekście poczynionych wyżej uwag i obowiązujących przepisów prawa stwierdził, że organ uchylił się od rzeczowej i logicznej oceny, czy w realiach rozpoznawanej sprawy występują przesłanki przemawiające za zmianą lub uchyleniem własnej ostatecznej decyzji o odmowie przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Organ nie zbadał bowiem, czy za wzruszeniem ostatecznej decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony, ograniczając się li tylko i wyłącznie do oceny, że to strona nie wykazała istnienia owych przesłanek koniecznych do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 30 kwietnia 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 24 marca 2010 r. Prezentując tym samym przekonanie, że sam organ jest zwolniony od "aktywności" i podejmowania działań, w celu wyjaśnienia stanu sprawy, a jego rola sprowadza się wyłącznie do autorytatywnej oceny, iż brak jest możliwości zastosowania norm wynikających z art. 154 k.p.a. Kierownik Urzędu podkreślił, iż brzmienie art. 2 w zw. z art. 3 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. A w przekonaniu organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o wykonywaniu przez stronę pracy w pobliżu miejsca stałego zamieszkania, w miejscowości W., co prowadzi do wniosku, że strona nie spełnia warunków do przyznania spornego świadczenia.

Zdaniem Sądu arbitralne stanowisko organu o braku podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 154 § 1 k.p.a. bez szczegółowych rozważań o istnieniu bądź nieistnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego i obowiązujących norm prawnych jest co najmniej przedwczesne, a tym samym podjęte z naruszeniem zasad procedury administracyjnej, wynikających z art. 7 i art. 77 § 1, a znajdujących odzwierciedlenie w prawidłowej realizacji wymogu z art. 107 § 3 k.p.a..

Błędny jest przede wszystkim pogląd Kierownika Urzędu, iż w przypadku strony nie został spełniony warunek deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej, skoro według ustaleń organu strona świadczyła pracę przymusową w pobliżu miejsca stałego zamieszkania. Organ niewątpliwie nie dostrzega, że obecne brzmienie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) będące konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wprowadza kryterium geograficznego, czy też inaczej mówiąc kryterium odległości na jaką miało nastąpić wywiezienie, jako warunku przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Dla przyznania rzeczonego świadczenia konieczne jest ustalenie, że w konkretnym przypadku miała miejsce deportacja, czyli wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. (...) oraz, że strona świadczyła pracę pod przymusem na rzecz okupanta. Przy czym deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska, a następnie życiem w otoczeniu wrogości i wyobcowania. Natomiast sam fakt odległości wywiezienia nie został poddany reglamentacji prawnej, tym samym nieuprawnione byłoby obwarowywanie tej przesłanki dodatkowymi, pozaustawowymi warunkami, tym bardziej iż zmierzałyby one do ograniczenia dostępności do tego świadczenia, co nie było celem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, zmierzającym do zrównania uprawnień wywiezionych do pracy przymusowej poza granice kraju z wywiezionymi w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. Tak więc wywiezienie, jak w przypadku skarżącej, do miejscowości oddalonej o kilkanaście kilometrów, jeżeli trwało co najmniej 6 miesięcy i było związane z wykonywaniem pracy przymusowej wypełnia ustawowe przesłanki uprawniające do świadczenia pieniężnego.

Podkreślić należy, że ostateczna decyzja organu z dnia 30 kwietnia 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 24 marca 2010 r. podjęte zostały po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wspomnianego wyżej wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., co oznacza, że w dacie wydania tychże rozstrzygnięć, organ był zobowiązany do zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), w brzmieniu nadanym tym wyrokiem.

Za niezasadny więc Sąd uznaje zarzut skargi, o braku podstaw prawnych do rozpoznania wniosku strony w trybie art. 154 k.p.a. wobec zmiany stanu prawnego, tak jak i twierdzenie skarżącej, iż organ winien potraktować jej pismo jako nową sprawę administracyjną i ponownie ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w kontekście obowiązujących od dnia 20 kwietnia 2011 r. przepisów prawa.

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej, może być zastosowany tryb z art. 154 k.p.a., (oczywiście po ustaleniu, iż takie jest żądanie strony), gdyż po wydaniu dotychczasowej decyzji nie nastąpiła zmiana obowiązującego prawa powodująca powstanie nowej sprawy. Otóż, jak zostało to już wywiedzione, ostateczna decyzja Kierownika Urzędu z dnia 30 kwietnia 2010 r., utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 24 marca 2010 r., podjęta została na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny z dnia 16 grudnia 2009 r. Nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 72, poz. 380), z mocą obowiązującą od dnia 20 kwietnia 2011 r. nie zmieniła treści normatywnej stanowiącej podstawę rozstrzygania organu ostateczną decyzją z dnia 30 kwietnia 2010 r. Organ, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, w trybie zwykłym, zakończonym decyzją z dnia 30 kwietnia 2010 r. jak i ponownie, w trybie nadzwyczajnym, stosował prawo materialne w takim samym brzmieniu.

W ocenie Sądu, w tej sprawie, nie ma więc zastosowania szczególny tryb zmiany decyzji ostatecznych przewidziany w art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), w myśl którego zmiana decyzji ostatecznych, odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, czyli ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony. Bowiem sprawa Pani I.W. została załatwiona ostateczną decyzją odmawiającą prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r., w jej obecnym brzmieniu, nadanym treścią wyroku TK.

Podsumowując Sąd stwierdził, iż Kierownik Urzędu, z naruszeniem prawa, uchylił się od ustalenia rzeczywistej treści żądania strony skarżącej co do trybu w jakim winien zostać rozpoznany jej wniosek, a wydając decyzję w oparciu o regulację art. 154 § 1 i 2 k.p.a., nie zweryfikował z należytą starannością, wymaganą przepisami art. 7 i 77 § 1 k.p.a., czy w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek przemawiających za zmianą bądź uchyleniem decyzji ostatecznej o odmowie przyznania I.W. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Stwierdzone uchybienia prowadzą do wniosku, że organ orzekający naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do usunięcia ich z obrotu prawnego.

Prowadząc ponownie postępowanie, organ zobowiązany będzie, korzystając z przepisu art. 9 k.p.a., ustalić treść żądania strony, a następnie rozpoznać jej wniosek zgodnie z zasadami postępowania przewidzianymi dla wskazanego trybu. Jeśli strona będzie domagała się rozpoznania jej wniosku w trybie art. 154 k.p.a. Kierownik Urzędu winien zbadać, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa przemawiają za zmianą decyzji z uwagi na wystąpienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony, a wyniki tych ustaleń przestawić, zgodnie z wymogami art. 11 i 107 § 3 k.p.a., mając przy tym na względzie wskazania i ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a., o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, rozstrzygając w myśl art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349).

B.C.