Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 878/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 16a ust. 1 i 8 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania J. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 3 lipca 2013 r. J. K. złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz matki K. K.

Wójt Gminy K. decyzją z dnia [...] 2013 r. odmówił przyznania żądanego świadczenia. Wskazał, że J. K. nie pozostaje w zatrudnieniu, opiekuje się chorą matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z żoną i synem, nie posiada żadnego dochodu, a jego żona posiada gospodarstwo rolne, z którego dochód w 2011 r. wyniósł 2332,46 zł. Dochodem matki za 2011 r. jest renta w kwocie 13304,66 zł. Ustalono, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 440,83 zł i jest niższy od kwoty 623 zł. Wójt dodał, że wnioskodawca pracował zawodowo na umowę o pracę, a następnie zarejestrowany był w PUP w K. jako osoba bezrobotna w okresie od 9 lipca 2010 r. do 3 października 2011 r. Od dnia 4 października 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne na matkę K. K., lecz z nabyciem prawa do tego świadczenia nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ I instancji wskazał, że w dniu 1 stycznia 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 15480, dalej: u.ś.r.). Organ powołał treść art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. akcentując, że świadczenie to związane jest z rezygnacją z pracy lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem wnioskodawca nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto wskazał, że żona wnioskodawcy posiada gospodarstwo rolne, a zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych. Dlatego należało, zdaniem organu, odmówić stronie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. K., wskazując, że nie posiada żadnego dochodu, a jego żona w dniu 30 sierpnia 2012 r. przepisała gospodarstwo rolne i obecnie nie uzyskuje żądanego dochodu.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, powołując art. 16a ust. 1 u.ś.r., że J. K. nie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, albowiem nie zrezygnował on z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką.

J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję SKO w K., podnosząc, że gospodarstwo rolne w dniu 30 sierpnia 2012 r. przekazał w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, do której dojeżdża z m. Ł. gm. K. do m. G. gm. B. odległej o 9 km. Również jego żona przekazała gospodarstwo na syna.

W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania J. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K K.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.).

Zgodnie z przepisem art.16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Rozpoznając przedmiotową sprawę organy orzekające odmawiając J. K. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w pierwszej kolejności stwierdziły, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem opieki nad niepełnosprawnym matką. Wskazały, że skarżący pracował do 2001 r., w okresie od 9 lipca 2010 r. do 3 października 2011 r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna, a następnie na mocy decyzji z dnia [...] 2011 r. otrzymywał do 30 czerwca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad swą matką.

Zaznaczyć należy, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest - jak wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r. - data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, iż w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała później, osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.

Na gruncie niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Pierwszą przesłanką różnicującą oba świadczenia jest kwestia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby występującej o przyznanie świadczenia. Ustawodawca w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przewidział, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje – po spełnieniu pozostałych wymogów – osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei w art. 17 ust. 1 u.ś.r. określono, że świadczenie pielęgnacyjne osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że krąg osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzonego od 1 stycznia 2013 r. został zredukowany jedynie do osób, które rezygnują z pracy celem opieki nad niepełnosprawnym bliskim, wyłączono zaś osoby, które nie podejmują pracy w tym celu.

Drugą cechą różnicującą w aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest uzależnienie przysługiwania drugiego z tych świadczeń od spełnienia kryterium dochodowego (art. 16a ust. 2 u.ś.r.), przy jednoczesnym braku jakichkolwiek kryteriów dochodowych odnośnie osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne.

Mając powyższe różnice zważyć należy, że miały one kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powodem odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego było stwierdzenie, że nie zrezygnował on z pracy (choć jej nie podejmował ze względu na posiadane przed 1 lipca 2013 r. świadczenie pielęgnacyjne).

Zważywszy na to stwierdzić należy, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miała, pominięta przez organy orzekające okoliczność związana ze skutkami wydania przez Wójta Gminy K. decyzji z dnia [...] 2011r. o przyznaniu J. K. od 1 listopada 2011 r. na stałe świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką K. K. i następnie wygaśnięcia tej decyzji z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), dalej: ustawa zmieniająca.

Wskazać bowiem należy, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 2713, Dz. U. 2013 r., poz. 1557) stwierdził, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Wyrok ten, w ocenie Sądu, zasadniczo wpływa na sytuację prawną skarżącego, z uwagi na to, że uznano nim za niekonstytucyjne przepisy ustawy zmieniającej - pozbawiające z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. prawa do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które świadczenie to otrzymywały.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący miał przyznane prawo do tegoż świadczenia przed 1 lipca 2013 r., od dnia 1 października 2011 r. na stałe.

W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP, wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i nie zakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku. Pamiętać należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma moc powszechnie obowiązującą w tym sensie, że oddziałuje ono na wszelkie toczące się w chwili jego ogłoszenia postępowania sądowe i administracyjne. Zasadą jest, że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia w stosownym dzienniku i z tym właśnie dniem - o ile jest ono orzeczeniem negatywnym - niekonstytucyjny przepis traci moc obowiązującą, a zatem nie może być stosowany przez sądy i organy administracyjne w sprawach wszczętych przed dniem ogłoszenia orzeczenia, a nie rozstrzygniętych do tego dnia (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wyd. Prawnicze LexisNexis 2008, s.41-64). W dniu 16 grudnia 2013 r. sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13 została opublikowana w Dzienniku Urzędowym poz. 1557, a zatem art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej od tego dnia utraciły swoją moc obowiązującą. Skarga w niniejszej sprawie złożona została dnia 1 października 2013 r., a do wyrokowania przez Sąd doszło 10 października 2014 r., a więc po ogłoszeniu wyżej przywołanego wyroku Trybunału.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, który to pogląd podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, dany akt normatywny (przepis prawny) uznany za niekonstytucyjny musi być kwalifikowany jako mający moc obowiązującą do dnia ogłoszenia wyroku Trybunału, to jednak nie powinien być zastosowany przez sąd w konkretnej sprawie ze względu na fakt wiążącego wszystkich adresatów (art. 190 ust. 1) uznania przez Trybunał Konstytucyjny, że pozostaje on w sprzeczności z Konstytucją RP, gdyż sprzeczność ta z reguły istnieje od samego początku, to jest od daty wydania danego aktu normatywnego, bądź wejścia w życie przepisu prawnego, których domniemanie konstytucyjności zostało przez Trybunał obalone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 179/09, Lex nr 507638, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2013 r., III AUa 443/13, Lex nr 1409161, Lex nr 1409161; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2013 r., II UK 156/13, Lex nr 1396413).

Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt II FSK 1964/13, Lex nr 1375594), zgodnie z którym jeżeli w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50-51). W innym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie. Fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego podjętego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, Lex nr 357511).

W art. 190 ust. 3 Konstytucji RP zawarta jest zasada wyłączenia z obrotu prawnego niekonstytucyjnego przepisu ustawy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego tą niekonstytucyjność. Nadto skoro według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału jest podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przy zastosowaniu przepisu ustawy uznanego za niekonstytucyjny (art. 145a k.p.a.) i do uchylenia przez wojewódzki sąd administracyjny takiej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz do wznowienia postępowania w sprawie prawomocnie rozstrzygniętej wyrokiem sądu administracyjnego w oparciu o taki przepis ustawy (art. 272 § 1 p.p.s.a.), to także w toczącym się postępowaniu przepis taki nie może mieć już (od daty urzędowej publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego) zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. I OSK 586/08, Lex nr 526408).

Z powyższych względów należy uznać, że w świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku.

Będące przedmiotem badania Trybunału przepisy art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej przewidywały, że osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane zaś na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku uznał, że wprowadzenie tych regulacji doprowadziło do naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Wprawdzie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej nie stanowił podstawy prawnej wydanych w niniejszej sprawie decyzji, tym niemniej zważywszy, iż do końca czerwca 2013 r. skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, a prawo podmiotowe do tego świadczenia uzyskał na stałe, to na podstawie tego właśnie przepisu został on następnie pozbawiony otrzymywanego uprzednio świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie z uwagi na fakt kontynuowania sprawowanej opieki, wystąpił z wnioskiem o ponowne ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie godząc się z pozbawieniem go nabytych praw podmiotowych co do przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacja faktyczna i prawna skarżącego jest na tyle klarowna, że oczywistym jest, iż kwalifikuje się on do grupy adresatów omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W związku z tym, chcąc ustalić, czy, a jeśli tak to w jaki sposób stwierdzona przez Trybunał niekonstytucyjność przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej mogła wpłynąć na prawa podmiotowe skarżącego, konieczne jest pogłębienie rozważań co do skutków prawnych komentowanego wyroku Trybunału z dnia 5 grudnia 2013 r.

W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, iż jego wyrok nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych korzyści za okres po 30 czerwca 2013 r., ani nie daje podstaw do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa o świadczeniach rodzinnych, bowiem wyrok ten dotyczył norm prawa intertemporalnego, które w dodatku zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń. W rezultacie, w ocenie Trybunału, zrealizowanie tego wyroku będzie wymagało zmiany prawa.

Argumentując to stanowisko Trybunał wskazał, iż zaskarżone przez Rzecznika Praw Obywatelskich przepisy zostały zamieszczone w ustawie zmieniającej, która znowelizowała ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych między innymi w części dotyczącej przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Regulowały one zatem wpływ ustawy zmieniającej na stosunki prawne powstałe i ukształtowane pod rządami dotychczas obowiązującej ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ich problematyka odnosiła się do kwestii intertemporalnych (przejściowych).

W dniu orzekania przez Trybunał treść regulacji intertemporalnej zawartej w art. 11 ust. 3 została już "skonsumowana", a okres przejściowy zaplanowany na jej podstawie minął – wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynął do Trybunału 25 czerwca 2013 r., a wygaszenie decyzji administracyjnych przyznających świadczenie pielęgnacyjne nastąpiło po upływie 30 czerwca 2013 r., przedmiotem zaskarżenia do Trybunału nie były zaś przepisy prawa materialnego ustawy o świadczeniach rodzinnych określające przesłanki nabycia świadczenia pielęgnacyjnego, zmodyfikowane przez art. 1 pkt 4 i 5 ustawy zmieniającej.

Dalej Trybunał stwierdził, że kontrola przepisów intertemporalnych, kiedy przewidziane w nich czynności zostały zrealizowane, a nie materialnoprawnej podstawy odmowy przyznania nowych świadczeń, w zasadniczy sposób wpływa na potencjalne skutki wyroku Trybunału. Okoliczności badanej sprawy przesądzają, że jedynie w wypadku ewentualnego orzeczenia o niezgodności przepisów prawa materialnego (nieobjętych zaskarżeniem Rzecznika Praw Obywatelskich), osoby, których sytuacja została ukształtowana na ich podstawie, mogłyby skorzystać z instytucji sanacyjnych, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji i operacjonalizujących tę normę odpowiednich regulacjach ustawowych. Wzruszenie aktów stosowania prawa po wyroku Trybunału o niezgodności normy intertemporalnej, zwłaszcza gdy przewidziany w jej treści mechanizm prawny zakładał wygaszenie decyzji administracyjnych ex lege, nie jest możliwe. W takich warunkach wykonanie negatywnego wyroku Trybunału zawsze będzie wymagało interwencji legislacyjnej ustawodawcy.

Do zrealizowania powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego doszło na skutek przyjęcia przez ustawodawcę ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z z 2014 r., poz. 567), dalej: u.u.w.z.o., która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., a więc przed datą wydania niniejszego wyroku. W art. 1 tej ustawy wskazano, iż określa ona warunki nabywania oraz zasadny ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej do tego świadczenia pielęgnacyjnego. Zasiłek dla opiekuna przysługuje – jak określa art. 2 ust. 1 u.u.w.z.o. – osobie, jeżeli decyzja i przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.w.z.o. zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Przy czym, co istotne z punktu widzenia skarżącego, który na mocy niekonstytucyjnego przepisu art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, utracił od 1 lipca 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłek dla opiekuna za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy (14.05.2014 r.), przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego i przysługują od dnia wejścia w życie ustawy (art. 2 ust. 3 i 4 u.u.w.z.o.).

Wyjaśniając, Sąd pragnie wskazać, że postępowanie w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna organ ustalający prawo do świadczeń pielęgnacyjnych wszczyna na wniosek osoby ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna. Wniosek ten może być złożony nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, a więc do dnia 15 września 2014 r. (art. 5 ust. 1 u.u.w.z.o.). Jak stanowi zaś przepis art. 6 ust. 1 u.u.w.z.o. prawo do tego zasiłku ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Zasiłek dla opiekuna przysługuje w wysokości 520 zł miesięcznie (art. 4 u.u.w.z.o.).

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 190 Konstytucji RP uchylił zaskarżoną decyzję, jako wydaną bez uwzględnienia skutków prawnych niekonstytucyjnych przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmieniających ustawę o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (punkt I sentencji wyroku).

Zważywszy na zmianę stanu prawnego spowodowaną wejściem w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, ponownie rozpoznając sprawę o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, organ odwoławczy zobowiązany będzie uzależnić swoje rozstrzygnięcie od tego, czy skarżącemu przyznano – jeśli wystąpił o to ze stosownym wnioskiem – prawo do zasiłku dla opiekunów. W przypadku, gdy J. K. przyznano zasiłek dla opiekunów, koniecznym będzie na podstawie art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c) znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówienie mu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt II. sentencji wyroku).