Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3076/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Powołane przepisy: article: art. 216
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 3, art. 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz. 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 2, art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./, nie narusza zasady równości określonej w art. 32 w związku z art. 2 Konstytucji RP.

TEZY

Art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz.U. nr 3 poz. 17 ze zm./, nie narusza zasady równości określonej w art. 32 w związku z art. 2 Konstytucji RP.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Asesor sąd. Edyta Podrazik Protokolant Staż. Katarzyna Bela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lutego 2004 r. przy udziale sprawy ze skarg 1) H.K., 2) A.S., 3) E.L., 4) M.F., 5) P.W. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargi /-/ E. Podrazik /-/ St. Małek /-/ M. Dybowski


UZASADNIENIE

Orzeczeniem nr 21 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r.

o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, na podstawie art. 2 ust. 7

i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. 3/46/17) i § 65 ust. 11 pkt a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu

postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. 16/47/62) orzekł o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstw firm, wymienionych w załączniku. W załączniku do tego orzeczenia w dziale VIII. Województwo p., pod liczbą porządkową [...] i liczbą porządkową wykazu

[...] umieszczono: Zakład "A", ul. [...], z adnotacją "warsztaty naprawcze".

Dnia [...] lutego 1992 r. do Urzędu Rejonowego w P. z wnioskiem

o zwrot działki nr "A" o powierzchni 639 m2 wystąpiła B.S. Wniosek swój B.S. motywowała tym, że działkę tą bez Jej wiedzy i zgody odebrano na Skarb Państwa. Wnioskodawczyni podała, że jako właściciel budynku ul. [...], do 1962 r. była właścicielką działki "A" o pow. 639 m2. Na wniosek z [...] listopada 1962 r. Państwowego Zakładu "B" w P. odebrano Wnioskodawczyni ową działkę i wpisano ją do oddzielnej księgi wieczystej Kw nr [...], powołując się na orzeczenie o wywłaszczeniu Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] listopada 1961 r. nr [...] przy aktach P. karta [...]. Dnia [...] kwietnia 1998 r. wniosek o zwrot tej nieruchomości złożyli spadkobiercy po zmarłej w trakcie postępowania B.S.: E.L., A.S., P.W. i M.F. — działający przez H.K. (k. 24–29 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta P. jako prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył:

I. postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb J., arkusz mapy 10, działka nr "B", wszczęte na wniosek: E.L., A.S., P.W. i M.F.;

II. postępowanie o ustalenie odszkodowania za przejętą nieruchomość opisaną w pkt I oraz o utracone pożytki, wszczęte na wniosek: E.L.,

A.S., P.W. i M.F.;

III. postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb J., arkusz mapy 10, działka nr "C", wszczęte na wniosek: E.L., A.S., P.W. i M.F.

W uzasadnieniu Prezydent Miasta podniósł w szczególności, że na wniosek B.S. przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego w P. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę nr "A" o pow. 639 m2. Dnia [...] (winno być "[...]") kwietnia 1998 r. wniosek o zwrot tej nieruchomości złożyli spadkobiercy po zmarłej w trakcie postępowania B.S.: E.L., A.S., P.W. i M.F. — działający przez H.K.

Od [...] stycznia 1999 r., kompetencje w sprawie zwrotu nieruchomości położonych na terenie miasta P., należą do Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej — zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej (Dz.U. 106/98/668). Wnioskodawcy w piśmie z dnia [...] kwietnia 1999 r. wskazali, że nieruchomość stanowiącą współwłasność B.S. i K. i E. W., zapisaną w księdze wieczystej Kw nr [...] jako parcela nr "A" wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. P. z dnia [...] listopada 1961 r.

nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, wydzielając ją z działki nr "D". Na podstawie akt archiwalnych sprawy nr [...] ustalono, że wywłaszczenie dotyczyło nieruchomości z księgi wieczystej P. tom [...] wykaz [...] o pow. 2000 m2 i nieruchomości z księgi wieczystej P. tom [...] wykaz [...] o pow. 840 m2, stanowiących własność Z.R. i H.R. — zatem nieruchomość

z księgi wieczystej Kw nr [...] nie była przedmiotem orzeczenia z [...] listopada 1961 r.

W oparciu o akta księgi wieczystej Kw nr [...] ustalono, że na podstawie orzeczenia nr 21 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, na podstawie art. 2 ust. 7 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. 3/46/17 ze zm. — dalej ustawa

z 3.1.1946 r.) i § 65 ust. 11 pkt a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. 16/47/62) na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania przeszła wytwórnia części zamiennych do silników spalinowych

— Zakład "A". Z protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia [...] marca 1950 r., sporządzonego na podstawie przepisów ustawy, w skład przejmowanego przedsiębiorstwa wchodziło pięć nieruchomości, wśród których znajdowała się parcela zapisana dawniej w księdze wieczystej P. tom [...] karta [...], stanowiąca własność w ½ części M.J. i w ½ części E.W. z żoną. Na nieruchomościach tych pobudowane były warsztaty z oddziałami pomocniczymi oraz barak administracyjny, wykorzystywany przez przejmowane zakłady.

Na podstawie ewidencji gruntów ustalono, że dawna nieruchomość zapisana w księdze wieczystej P. tom [...] karta [...], została podzielona na parcele nr "D" i "A", dla których założono nową księgę wieczystą Kw nr [...]. Na podstawie wniosku z dnia [...] listopada 1962 r., działkę nr "A" odłączono z księgi wieczystej Kw nr [...] i przeniesiono do księgi wieczystej Skarbu Państwa Kw nr [...]. Obecnie działka nr "A" odpowiada działce nr "B" z arkusza mapy 10 obręb J. i stanowi własność Skarbu Państwa. Wpisu prawa własności dokonano na podstawie orzeczenia nr 21 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. (zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego dla miasta P. z dnia 14 grudnia 1962 r.). Parcela nr "D" pozostała w księdze wieczystej Kw nr [...], w której jako współwłaściciele ujawnieni zostali: E.L., A.S., P.W. i M.F. Obecnie stanowi ona działki nr "C" i "E", będące współwłasnością A. i H.K., i pozostałych współwłaścicieli.

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(j.t. Dz.U. 46/00/ 543 — dalej ugn) reguluje instytucję zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, a przepisy o zwrocie stosuje się do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie enumeratywnie wymienionych przepisów. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. 3/46/17 ze zm.). Skoro nie została wywłaszczona w oparciu o przepisy o wywłaszczaniu nieruchomości ani przejęta lub nabyta na podstawie ustaw wymienionych w art. 216 ugn, nie może być przedmiotem postępowania o zwrot. Art. 136 ust. 3 ugn nie może stanowić podstawy prawnej żądania zwrotu nieruchomości, przejętej na Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.

Pismem z dnia [...] września 2000 r. Wnioskodawcy wnieśli alternatywnie

o ustalenie odszkodowania za przejętą nieruchomość i o utracone pożytki. Postępowanie odnośnie tego żądania umorzono wobec braku podstaw prawnych do rozstrzygnięcia takiej sprawy w drodze administracyjnej.

Na rozprawie administracyjnej dnia 20 listopada 2000 r. J.S. — pełnomocnik H.K. i H.K. — działając w imieniu pozostałych wnioskodawców, rozszerzyli wniosek o zwrot, obejmując nim także cześć działki nr "C" z arkusza mapy 10 obrębu J. Postępowanie w tej części umorzono, gdyż z badania księgi wieczystej Kw nr [...], prowadzonej m.in. dla tej działki i z oświadczenia H.K. wynika, że działka ta stanowi współwłasność Wnioskodawców. Działka ta nie stanowi własności Skarbu Państwa ni jednostki samorządu terytorialnego, a została jedynie faktycznie zajęta przez osoby trzecie. Współwłaściciele mogą tej części żądań dochodzić od osób trzecich jedynie na drodze cywilnoprawnej.

Odwołanie od tej decyzji w części dotyczącej punktu I i II wnieśli Wnioskodawcy, reprezentowani przez H.K. Odwołujący się zarzucili decyzji w zaskarżonej części rażące naruszenie prawa, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do dalszego postępowania w celu ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość zgodnie z żądaniem Wnioskodawców, względnie o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku

o wznowienie postępowania w sprawie błędnego wpisu wieczystoksięgowego. Odwołujący się podnieśli w szczególności, że decyzja jest krzywdząca, bowiem "nie rozstrzyga merytorycznie, a posługuje się podstawami formalnymi przy braku wymaganej wnikliwości". Decyzja nie uwzględnia przesłanek intertemporalnych, bo postępowanie wszczęto w oparciu o wniosek złożony pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (j.t. Dz.U. 30/91/127 ze zm.). Nie wzięto pod uwagę, że "statuujące tytuł własności Skarbu Państwa i późniejszy wpis do księgi wieczystej postanowienie z dnia [...]12.1962 r. wydane przez b. Sąd Powiatowy dla m. P. nie mogło być wydane bez uprzedniego orzeczenia o wywłaszczeniu, lecz jedynie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 3.1.1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. 3/46/17), a nadto że przedłożone Sądowi wraz z wnioskiem orzeczenie o wywłaszczeniu nie dotyczy przedmiotowej nieruchomości". W kwestii tej złożono w Sądzie Rejonowym

w P. Wydziale [...] Ksiąg Wieczystych wniosek o wznowienie postępowania. Rozstrzygnięcie zamykające Wnioskodawcom drogę do ubiegania się

o odszkodowanie za przejętą nieruchomość w trybie administracyjnoprawnym narusza zasadę z art. 32 ust. 1 Konstytucji z dnia 2.4.1997 r., gdyż pozostający

w identycznej sytuacji prawnej H. i Z.R. oraz sukcesorzy uzyskali odszkodowanie, a spadkobiercom po M.J. i in. odmawia się tego. Wynikiem błędnego i przewlekłego postępowania jest nie doszukanie się podczas badań archiwalnych, czy przy wpisach wieczystoksięgowych, dotyczących wywłaszczonych nieruchomości H. i Z. R., nie przyłączono omyłkowo orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości dziedziczonej po M.J. i in.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Wojewoda podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Nadto Wojewoda wskazał, że nieruchomości zapisane w księdze wieczystej Kw P. tom [...] k. [...] i oznaczone pierwotnie jako parcele "F" i "G" zostały przepisane, po jej zamknięciu do księgi wieczystej Kw P. tom [...] karta [...], a następnie do księgi wieczystej Kw nr [...]. Z zapisów w Kw P. tom [...] k. [...] wynika, że właścicielami nieruchomości w niej ujawnionej byli M.J. oraz E. i K. W. Aktem notarialnym nr rep. "A" M.J. zbyła swe prawa do owej nieruchomości na rzecz swej córki B.S. Postanowieniem z dnia [...] lipca 1999 r. — sygn. III Ns 2880/99 Sąd Rejonowy w P. stwierdził, że spadek po B.S. nabyła A.S. Z poświadczenia dziedziczenia wydanego przez Sąd Grodzki w P. wynika, że spadek po K.W. dziedziczą mąż E.W. i dzieci: I.W. i E.L. z d. W. Uprawnionymi do występowania z jakimikolwiek roszczeniami dotyczącymi nieruchomości — parceli nr "A" są: E.W., A.S., I.W. i E.L. Na podstawie przedłożonych przez strony dokumentów nie ustalono następstwa prawnego M.F. i P.W. po byłych właścicielach nieruchomości oznaczonej jako parcela "A". Na podstawie dokumentów ewidencyjnych i mapy stanu prawnego ustalono, że nieruchomość wpisana jako własność Skarbu Państwa na podstawie owego postanowienia Sądu Powiatowego, a oznaczona jako parcela nr "A", odpowiada uprzedniej parceli nr "G" i w chwili obecnej stanowi działkę nr "B" z arkusza mapy 10 obrębu J. Z decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta P Wydziału Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 1961 nr [...] wynika, że dokonano nim wywłaszczenia nieruchomości położonych w P. przy ul. [...], zapisanych w księgach wieczystych P. tom [...] wykaz [...] oraz tom [...] wykaz [...], jako własność H. i Z.R., a faktycznie ich spadkobierców — orzeczenie to nie dotyczy przedmiotu żądania wnoszących.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H.K., A.S., E.L. (nazwana omyłkowo "E.L." — k. 2, 38), M.F. P.W. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2001 r. — nr [...], " jako pozbawionych podstaw faktycznych i prawnych". Skarżący zarzucili decyzjom rażące naruszenie prawa, powodujące nieważność obu decyzji, pogwałcenie podstawowych zasad dowodowych i inne uchybienia. Skarżący, powtarzając argumenty uprzednio prezentowane w odwołaniu; podnieśli także, iż przed wydaniem decyzji ostatecznej nie zostali dopuszczeni do czynnego udziału w postępowaniu — w szczególności nie zapoznano ich z projektem owej decyzji i nie wezwano do złożenia dalszych ewentualnych wniosków w sprawie. Działka nr "B" nie stanowiła części składowej przedsiębiorstwa Zakład "A" w P., ul. [...], gdyż została przyłączona do masy majątkowej poprzednika Zakładu "A" w P. prawem kaduka przez okupanta w czasie II wojny światowej. Powołane wyżej przeniesienie własności działki zostało przeprowadzone wbrew opozycji prawowitych właścicieli w trybie administracyjnym, co nie wywołało żadnych skutków w sferze tytułu własności na gruncie cywilnoprawnym, jedynie pozbawiając współwłaścicieli posiadania. Dopiero w latach 1960 — 61 b. PRN m. P. Wydział Spraw Wewnętrznych podjął w stosunku do nieruchomości, w skład których wchodziła owa działka, postępowanie wywłaszczeniowe; w następstwie tego postępowania własność tej działki w oparciu o postanowienie z dnia [...]12.1962 r.b. Sądu Powiatowego dla m. P., przeszła na Skarb Państwa. Postanowienie o wpisie wieczystoksięgowym powołało błędną podstawę wywłaszczenia, która dotyczyła działek sąsiednich, za które wypłacono odszkodowanie — co do powyższego skarżąca zwróciła się o wznowienie postępowania. Strona przeciwna nie podjęła żadnych czynności dowodowych, by wykazać należytą podstawę wywłaszczeniową, skutkującą przeniesieniem własności działki nr "B" na Skarb Państwa i ograniczyła się do stwierdzenia, że obecnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami nie pozwala na zwrot nieruchomości przejętej na podstawie ustawy z dnia 3.1.1946 r. i aktów wykonawczych do tej ustawy. Umorzenie postępowania jest rażąco sprzeczne z prawem, bowiem: jako podstawę przeniesienia własności wpis wieczystoksięgowy przytacza wywłaszczenie; brak wywłaszczenia co do działki nr "B" nie stanowiącej żadną miarą ego ipso przedsiębiorstwa należącego do podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, a tylko bezprawnie zagrabioną przez okupanta część takiego przedsiębiorstwa, nie mógł wywołać prawa własności Skarbu Państwa; jeśli wywłaszczenie było (a winna to wykazać strona przeciwna, jeśli oparła w poprzednictwie co do wywłaszczenia swój wniosek o wpis tytułu własności Skarbu Państwa) to zwrot nieruchomości jest dopuszczalny i należy go orzec; jeśli wywłaszczenia nie było, to wniosek o wpis wieczystoksięgowy tytułu własności działki nr [...], jak i sam wpis jest bezpodstawny, a właścicielami są Skarżący jako sukcesorzy prawowitych współwłaścicieli.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi okazały się bezzasadne.

Roszczenie o zwrot nieruchomości jest roszczeniem cywilnoprawnym, dotyczy bowiem wykonywania prawa własności. Żądanie Skarżących, wywodzących swe prawa z tytułu następstwa prawnego od byłych współwłaścicieli, wpisanych do ksiąg wieczystych sprzed wejścia w życie podstawie ustawy z dnia 3.1.1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. 3/46/17 ze zm.), jest sprawą cywilną w znaczeniu materialnym, w rozumieniu art. 1 kpc. Art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. 46/00/543 ze zm. — dalej ugn), przewiduje żądanie zwrotu w y w ł a s z c z o n e j nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do art. 137 ugn, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wbrew stanowisku Skarżących, organy obu instancji niewadliwie ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona w rozumieniu ugn. Ustawodawca w art. 216 ugn wprowadził zasadę, że przepisy rozdziału 6 działu III ugn stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 10/74/64

i 11/82/79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. 31/58/138, 7/61/47 i 32/61/159, 27/72/192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. 27/69/216, 49/72/312, 22/85/99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. 22/69/159, 27/72/193, 14/74/84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. 27/72/192, 48/73/282, 22/85/99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tarzańskiego Parku Narodowego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że art. 216 ugn zawiera wyczerpujący katalog aktów normatywnych, odejmujących w okresie po II wojnie światowej własność nieruchomości (odpowiednio — wyroki NSA z: 3.10.2000 — IV SA 2179/98, 21.11.2000 — IV SA 2172/00; wyrok NSA z 20.6.2001 — II SA/Gd 2869/00 z akceptującą glosą E. Łętowskiej — OSP 4/02/53; krytyczna glosa A. Zielińskiego do wyroku NSA z 29.10.2001 — II SA/Kr 786/01 — OSP 9/02/119; uchwała SN

z 24.9.1992 — III AZP 12/92 — niepublikowana; postanowienie SN z 1.5.1993 — I CRN 41/93 — OSNC 10/93/185; T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wwa 1998 s. 177). W wyroku z dnia 24 października 2001 r. —

SK 22/01 — OTK 7/01/216, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 216 ugn:

1) w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. 3/45/13 ze zm.) jest zgodny

z art. 32 i art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP;

2) w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r.

o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. 35/48/240 ze zm.) jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W motywach swego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawy wymienione w art. 216 ugn były "podobne" w znaczeniu określonym w punkcie 3 uzasadnienia tegoż wyroku; obejmowały jedynie wycinek nieruchomości ziemskich, związany z procesem urbanizacji, a element nacjonalizacji zakładał jedynie ograniczony jej zasięg, realizowany jedynie "przy okazji" zdarzeń, określonych w ustawach.

Tymczasem ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz.U. 3/46/17 ze zm.), mimo że w tytule deklarowała jedynie "przejęcie na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej", w istocie — tak jak dekret o reformie rolnej miał charakter uniwersalny, obejmujący niemal wszystkie większe nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiąc jeden z podstawowych instrumentów likwidowania dawnego społeczno–gospodarczego ustroju Rzeczypospolitej

i wprowadzania systemu opartego na negacji ekonomicznej roli własności prywatnej (uzasadnienie wyroku TK z dnia 24.10.2001 r. — SK 22/ 01) — stanowiła jeden z podstawowych elementów przejmowania przedsiębiorstw przemysłowych — nie tylko wielkich, ale także średnich i małych.

Z tychże przyczyn art. 216 ugn w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 3 i 6 ustawy z 3.1.1946 r. (Dz.U. 3/46/17 ze zm.) nie narusza zasady równości (art. 32 w zw. z art. 2 Konstytucji RP).

Jeśli zatem postępowanie administracyjne od początku było bezprzedmiotowe, bowiem żaden z przepisów prawa nie pozwalał na orzekanie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości i o odszkodowaniu za przejęcie owej nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 3.1.1946 r. (Dz.U. 3/46/17 ze zm.), zatem Prezydent Miasta P. postępowanie administracyjne w tej materii prawidłowo umorzył (art. 105 § 1 kpa).

Na tę ocenę nie wpływają inne okoliczności, podnoszone przez Skarżących. W szczególności uwagi Skarżących uszło, że w odwołaniu z dnia [...] marca 2001 r. zaskarżyli decyzję Prezydenta Miasta P. jedynie w części dotyczącej punktu I i II (k. 9 akt administracyjnych). Tym samym decyzja ta stała się ostateczną i prawomocną w punkcie III i Skarżący nie mogą jej w tej części skutecznie zwalczać w skardze przed Sądem administracyjnym.

Z kolei zagadnienie trafności zastosowania przepisów ustawy z dnia 3.1.1946 r. (Dz.U. 3/46/17 ze zm.), może być skutecznie podnoszone nie w postępowaniu o zwrot nieruchomości, a w postępowaniu przed właściwym ministrem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr 21 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa (odpowiednio — wyrok SN z 8.5.1992 — III ARN 23/92 — niepubl., akceptowany przez J. Antosiewicz "Reprywatyzacja. Praktyka organów administracji, działalność prokuratury, orzecznictwo sądowe, uprawnienia byłych właścicieli"

W. Pr. 1993 s. 39–40; wyrok NSA z: 3.10.1991 — IV SA 689/91 — ONSA

3-4/91/82, 25.9.1991 — niepubl.; decyzja Ministra Gospodarki z dnia 9.4.1999 — nr DP-0241/123/96/R/WB/351/99 — niepubl., decyzja Ministra Gospodarki

z dnia 23.9.1994 — nr DRU 1906/305/91/94/ROP niepubl. — akceptowane przez R. Pessela "Rekompensowanie skutków naruszeń prawa własności wynikających z aktów nacjonalizacyjnych" W.Pr. 2003 s. 117–118). Podobna konstrukcja prawna dotyczyła postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r.

w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego oraz na podstawie ustawy

z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. 11/58/37; odpowiednio- uchwała 7 SSN

z 8.12.1987 — III CZP 47/87 — OSNC 7-8/88/91; uchwała SN

z 18.11.1992 — III CZP 133/92 z glosami: akceptującą J. Ignatowicza i krytyczną T. Dybowskiego — PS 6/93/110 i n., akceptowane przez R. Pessela — op. cit.

s. 118–120 i J. Antosiewicz — op. cit. s. 34; decyzja Ministra Gospodarki z dnia 3.7.1997 — nr BP-381/796/90/97/AM — niepubl.). Skarżący z takowym żądaniem (art. 157 § 2 kpa) nie występowali.

Skarżący nietrafnie zarzucają zaskarżonej decyzji naruszenie prawa podnosząc, że wytoczyli sprawę o wznowienie postępowania w zakresie wpisu wieczystoksięgowego i że wymagało to dokonania czynności dowodowych w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości. W istocie tak określone żądanie jest sprawą cywilną, zastrzeżoną do właściwości Sądów powszechnych (rejonowych — art. 2 § 1 w zw. z art. 509, art. 509 [1], art. 626 [1] i n. kpc). Jedynie zatem Sąd powszechny władny jest rozstrzygnąć o takim wniosku na podstawie art. 626 [3] kpc.

W doktrynie i orzecznictwie SN trafnie wskazuje się, że w sytuacji, w której nie byłoby możliwe usunięcie wadliwości wpisu w księdze wieczystej przez jego zmianę (wykreślenie), jeśli istnieje podstawa do tego w dokumentach, o jakich mowa w art. 31 i art. 34 zd. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (j.t. Dz.U. 124/01/1361 ze zm. — dalej kwh), jedyną drogą usunięcia niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest powództwo na podstawie art. 10 kwh (uchwała SN z 4.9.1969 — III CZP 58/69 — OSNC 10/70/169, akceptowane przez J. Gudowskiego w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2002 t. 2 s. 262-263 uw. 1, 2 i S. Rudnickiego "Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece" W.Pr. 2000 s. 72 uw. 9). Z roszczeniem tym Skarżący wystąpili dopiero w sprawie III C 1247/02 Sądu Rejonowego w P. (dotychczas nie zakończonej wyrokiem — k. 38), co nie mogło mieć wpływu na postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...]r.

Wobec braku ustawowego przepisu szczególnego, także żądanie odszkodowania za przejętą nieruchomość i utracone pożytki, dochodzone być mogą tylko przed sądem powszechnym (art. 177 in princ. Konstytucji RP z 2.4.1997 r. — Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319). Takowe uregulowanie — wbrew stanowisku Skarżących, prezentowanym w odwołaniu, nie stanowi naruszenia równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), bowiem spadkobiercy Z. i H.R. zostali wywłaszczeni i otrzymali odszkodowanie na podstawie art. 1, 12 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. 18/61/94),nie zaś na podstawie ustawy z dnia 3.1.1946 r.

Skarżący gołosłownie zarzucają nie uwzględnienie przesłanek intertemporalnych; żadna międzyczasowa norma prawna nie nakazuje innego rozstrzygnięcia sprawy. Przeciwnie — pod rządem art. 69 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (j.t. Dz.U. 30/91/127 ze zm.), katalog ustaw umożliwiających stosowanie zwrotu nieruchomości w trybie administracyjnym był znacznie węższy i także postrzegano go jako wyczerpujący (postanowienie SN z 11.5.1993 — OSNC 10/93/185).

Ustawodawca nie wymaga zapoznania strony z projektem decyzji ani wzywania do złożenia ewentualnych dalszych wniosków dowodowych w sprawie. Skarżący brali aktywny udział w postępowaniu rozpoznawczym —

w szczególności uczestniczyli w rozprawie dnia 20 listopada 2000 r. (k. 82–83)

i składali pismo procesowe z dnia [...] czerwca 2001 r. wraz z odpisami dokumentów (k. 24-11 akt administracyjnych).

Organ odwoławczy nie wezwał Skarżących do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 kpa), lecz uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Skarżący nie wskazuje w skardze żadnego dowodu, który prowadziłby do odmiennych ustaleń, niż poczynione przez organ odwoławczy. Normy prawa materialnego, prawidłowo zastosowane przez organy administracji publicznej, zadecydowały o wyniku toczącego się postępowania.

Wobec powyższego skargę należało oddalić (art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — Dz.U. 153/02/1271 ze zm.).

E. Podrazik St. Małek M. Dybowski

L/J