Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 380/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 25 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] - działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako "k.p.a."), art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej jako "u.p.p.") w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 924) oraz obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (Dz. Urz. R.P. poz. 627) - wydał decyzję z dnia 23 listopada 2020 r. (nr [...]) w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych przyznanych decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia 11 maja 2016 r. (nr [...]), zmienionej decyzją z dnia 25 września 2019 r. (nr [...]), orzekając w ten sposób, że:

1. kwota świadczenia wychowawczego, wypłacona P. K. (zwanemu dalej także "wnioskodawcą", "stroną", "skarżącym") w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., w wysokości 9.000,00 zł na dziecko – A. K. stanowi świadczenie nienależnie pobrane;

2. wskazana kwota w łącznej wysokości 9.000,00 zł stanowi należność główną, która podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie;

3. decyzja podlega wykonaniu z dniem, w którym stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania wskazując, że w dniu 5 kwietnia 2016 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek P. K. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dzieci: A. K. oraz M. K. (w składzie rodziny P. K. wskazał troje dzieci: W. K. urodzona [...] 2003 r. - najstarsze dziecko; A. K. urodzona [...] 2008 r. oraz M. K. urodzona [...] 2014 r.).

W związku z powyższym decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia 11 maja 2016 r. (nr [...]) przyznano stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci zgodnie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Dnia 5 sierpnia 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęła kopia wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 15 listopada 2007 r. (sygn. akt. [...]) orzekającego rozwód pomiędzy P. K. i K. K. - matką W., ustalając miejsce pobytu dziecka przy matce oraz zasądzając na rzecz dziecka od ojca P. K. alimenty. Strona dostarczyła również kopię "Rodzicielskiego Planu Wychowawczego" zawartego pomiędzy rodzicami W. K., w którym wskazano, iż miejsce zamieszkania dziecka jest przy matce a kontakty dziecka z ojcem ustalono na piątki i weekendy oraz naprzemiennie dni świąteczne.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 28 marca 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 104/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że najstarsza córka wnioskodawcy – W. K. nie podlega zaliczeniu do członków rodziny P. K. zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.p., gdyż pozostaje pod opieką matki na mocy prawomocnego wyroku rozwodowego, który to nie wskazuje o opiece naprzemiennej, zaś przedstawiona ugoda sądowa z października 2014 r. w postaci "Rodzicielskiego Planu Wychowawczego" nie zmienia treści wyroku.

W związku z powyższym - zgodnie z art. 2 pkt 14 u.p.p. - pierwszym dzieckiem w rodzinie P. K. jest A. K.

Decyzją z dnia 25 września 2019 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta [...] odmówił P. K. świadczenia w formie świadczenie wychowawczego, wnioskowanego na A. K. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Dnia 15 października 2019 r. strona odwołała się od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 25 września 2019 r. (nr [...]), która zmieniła decyzję z dnia 11 maja 2016 r. (nr [...]), podając adres zamieszkania Z. ul. [...]. W związku z tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej dnia 17 października 2019 r. przekazał dokumentację dotyczącą świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego (...). Zgodnie z art. 2 pkt 11 u.p.p. ilekroć w ustawie jest mowa o: organie właściwym - oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub otrzymującej świadczenie wychowawcze, a w przypadku gdy o świadczenie wychowawcze ubiega się dyrektor domu pomocy społecznej - właściwego ze względu na miejsce położenia tego domu pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 10 ust. 1 u.p.p. postępowanie w sprawie o świadczenia wychowawcze prowadzi organ właściwy.

W konsekwencji dnia 23 października 2019 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przesłał akta sprawy dotyczące odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] celem rozpatrzenia.

Decyzją z dnia 4 czerwca 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza miasta [...] z dnia 20 marca 2020 r. (nr [...]) o uchyleniu własnej ostatecznej decyzji z dnia 11 maja 2016 r. (nr [...]) w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego na A. i M. K. w okresie świadczeniowym 2016/2017 oraz odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na A. K. i o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na M. K. w okresie świadczeniowym 2016/2017. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że w sprawie istotnie zaistniała podstawa wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż organowi wydającemu decyzję w dniu 11 maja 2016 r. nieznana była okoliczność, iż W. K. po rozwodzie rodziców w 2007 r. pozostawała pod opieka matki, a nie opieką naprzemienną obojga rodziców, co zostało potwierdzone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2019 r. (sygn. akt III SA/Gd 104/19). Kolegium w uzasadnieniu ww. decyzji - w związku ze zmianą w międzyczasie miejsca zamieszkania wnioskodawcy (P. K.) – wskazało także, że jakkolwiek zmiana miejsca zamieszkania strony po wydaniu decyzji ostatecznej w przedmiocie świadczenia wychowawczego nie powoduje zmiany właściwości organu w sprawie wznowienia postępowania, to ma wpływ na zmianę właściwości miejscowej organu w innych sprawach, m.in. ustalenia i dochodzenia świadczeń nienależnie pobranych, dlatego w tych sprawach organem właściwym jest Wójt Gminy [...]

Dnia 25 czerwca 2020 r. Burmistrz Miasta [...] wystąpił z wnioskiem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy [...] a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie o ustalenie świadczeń za nienależnie pobrane oraz ich zwrotu.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozstrzygnięciem z dnia 15 września 2020 r. (nr [...]) wyznaczyło Wójta Gminy [...] jako organ I instancji właściwy w sprawie ustalenia świadczenia wychowawczego wypłaconego P. K. w okresie świadczeniowym 2016/2017 za świadczenia nienależnie pobrane oraz w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Stosownie zaś do art. 25 ust. 1 u.p.p. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Na podstawie art. 25 ust. 3 i ust. 7 u.p.p. od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art.25 ust. 2 pkt 1-3 i 5 naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Mając powyższe na uwadze Wójt Gminy [...] stwierdził, iż świadczenia wychowawcze pobrane przez P. K. na dziecko A. K. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. zgodnie z kartą wypłat świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w łącznej wysokości 9.000,00 zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi, a zatem strona jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją P. K. wniósł odwołanie, w którym podniósł, że list w którym znajdowała się przedmiotowa decyzja został mu doręczony w sposób nieprawidłowy, wnosząc przy tym o to, aby "był i pozostał on nadal w doręczeniu". Niezależnie od kwestii doręczenia decyzji odwołujący się wyjaśnił, że wydatkował pieniądze jedynie na potrzeby swoich dzieci. W uzupełnieniu odwołania zaznaczył natomiast, że w jego sprawie ponownie wydano taką samą decyzje. W tej samej sprawie nie może być wydana kolejna decyzja przed zakończeniem toku odwoławczego, a decyzja taka jest nieważna.

Decyzją z dnia 25 lutego 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 25 ust. pkt 4 i ust. 3 oraz art. 20 ust. 4 u.p.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924) - uchyliło zaskarżoną decyzję w części obejmującej w pkt 2. sentencji słowa: "wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie" i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w tej części.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium zwróciło uwagę, że w myśl art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw - w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się: przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

W sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na A. K. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. zastosowanie mają zatem przepisy art. 25 u.p.p. w brzmieniu sprzed dnia 1 lipca 2019 r. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Stosownie zaś do art. 25 ust. 2 u.p.p. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego (art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.). Zgodnie z art. 25 ust. 3 u.p.p. od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Kolegium wskazało, że świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 9.000 zł wypłacone P. K. na córkę A. K. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p. w brzmieniu sprzed 1 lipca 2019 r., tj. świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p. świadczenie to podlega zwrotowi.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p. nie nalicza się odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 25 ust. 3 u.p.p.). Zwrotowi podlega zatem tylko kwota świadczenia głównego (w tej sprawie 9.000 zł). Organ wskazał również, że ustawa wprowadza zasadę pierwszeństwa potrącenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego z wypłacanego świadczenia wychowawczego i innych świadczeń wymienionych w art. 25 ust. 7 u.p.p., a dopiero w przypadku, gdy zobowiązany do zwrotu nie otrzymuje świadczeń wymienionych w tym przepisie zwrot świadczeń nienależnie pobranych następuje na rachunek bankowy organu, tj. w sposób wskazany w art. 25 ust. 9.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych co do treści aktu administracyjnego, który dokonał weryfikacji prawa strony do świadczenia wychowawczego w powołanym okresie, pomijając istotną okoliczność, że weryfikacji tej nie dokonano w drodze decyzji zmieniającej z dnia 25 września 2019 r., lecz w drodze wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 czerwca 2020 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 20 marca 2020 r. (nr [...]), wydaną w trybie art. 145 k.p.a. Decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia 25 września 2019 r. została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 stycznia 2020 r. (nr [...]), w której organ odwoławczy wskazał, że trybem właściwym dla weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego na A. K. w okresie świadczeniowym 2016/2017 jest tryb wznowienia postępowania. Błędne ustalenia faktyczne skutkowały naruszeniem prawa materialnego przez organ I instancji poprzez wadliwą kwalifikację świadczenia jako nienależnie pobranego w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p. zamiast w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p. oraz uznania, że stronę obciąża również obowiązek zapłaty odsetek z naruszeniem art. 25 ust. 3 ustawy.

Z uwagi na naruszenie prawa materialnego Kolegium orzekło reformatoryjnie usuwając z rozstrzygnięcia obowiązek zapłaty odsetek. Natomiast naruszenie prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.p. - nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego i obowiązku jego zwrotu, a zatem ta część rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji pozostaje w mocy.

Kończąc Kolegium wyjaśniło, że zwrot świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 9.000 zł nastąpi poprzez potrącenie tej kwoty z wypłacanych stronie świadczeń wychowawczych, natomiast jeżeli stronie obecnie takie świadczenia nie przysługują, wówczas zobowiązany winien dokonać zapłaty kwoty 9.000 zł na rachunek bankowy GOPS w [...] wskazany w pouczeniu pierwszoinstancyjnej decyzji.

Kolegium - w związku z zarzutem nieważności zaskarżonej decyzji – wyjaśniło także, że decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 23 listopada 2020 r. nie jest decyzją tożsamą z decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia 20 marca 2020 r. (nr [...]) i nie rozstrzyga ponownie tej samej sprawy, bowiem decyzja Wójta Gminy [...] dotyczy ustalenia i zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, zaś poprzedzająca ją - wydana w trybie nadzwyczajnym - decyzja Burmistrza Miasta [...] (utrzymana w mocy decyzją Kolegium), dotyczy weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego na jedno z dzieci. Decyzja Wójta Gminy [...] jest konsekwencją wydania decyzji ostatecznej w trybie wznowieniowym, tj. decyzji Kolegium z dnia 4 czerwca 2020 r., rozstrzygającej o braku prawa do świadczenia wychowawczego na jedno z dzieci w okresie 206/2017. Zaskarżona decyzja nie jest zatem dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

P. K. w skardze na powyższą decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazał, że "podtrzymuje w całości oddalenie i umorzenie Decyzji". W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że pomimo prawidłowego uznania w zakresie odsetek, organ odwoławczy nie przeanalizował w całości materiału dowodowego wraz z sytuacjami otrzymania decyzji - nie podjął w tym zakresie żadnych działań. W międzyczasie wyszły na jaw "inne kwestie dotyczące otrzymania korespondencji oraz innych bardzo ważnych dla spraw kwestii, których nie podjęto do uzyskania Decyzji, wszystkie informacje w dokumentach".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku analizy całości materiału dowodowego, w tym okoliczności związanych z doręczeniem decyzji, Kolegium wskazało, że nie zasługują one na uwzględnienie, stwierdzając, że przede wszystkim ze skargi nie wynika jakich okoliczności istotnych dla sprawy nie wyjaśniło lub nie przeanalizowało, zaś kwestia doręczenia decyzji organu I instancji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy co do istoty.

W piśmie procesowym, stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, skarżący wskazał, że nie pobrał nienależnie świadczenia wychowawczego. Zostało mu ono przyznane, a następnie, po kliku latach, decyzją MOPS w [...] uchylone. Na żadne kwestie wnioskowane w sprawie organ nie odpowiedział. W zakresie doręczenia decyzji skarżący wyjaśnił, że gdyby nie odebrał korespondencji o czasie, to decyzja stałaby się prawomocna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Działając w zakreślonych wyżej ramach Sąd doszedł do przekonania, że przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 lutego 2021 r. wydana w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego oraz jego zwrotu, w której organ odwoławczy podzielił stanowisko Wójta Gminy [...] zawarte w decyzji z dnia 23 listopada 2020 r. w zakresie uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącemu w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 9.000 zł na dziecko – A. K. za świadczenie nienależnie pobrane i nakazania jego zwrotu, natomiast nie podzielił stanowiska co do nakazania tego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, uchylając pierwszoinstancyjną decyzję w części obejmującej w punkcie 2. sentencji słowa "wraz z ustawowymi odsetkami" i umarzając w tej części postępowanie pierwszej instancji.

Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.p.") w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924), w myśl którego w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Ponieważ przedmiotowa sprawa dotyczyła świadczenia wychowawczego za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. (bowiem wypłaconego skarżącemu świadczenia w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.) do rozpoznania niniejszej sprawy znaleźć musiały zastosowanie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ww. nowelizacji tej ustawy (tj. do dnia 1 lipca 2019 r.).

Stosownie zatem do treści obowiązującego w niniejszej sprawie przepisu art. 25 ust. 1 u.p.p. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1/ świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a/ świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu, po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2/ świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3/ świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art.16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4/ świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5/ świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 25 ust. 3 u.p.p.).

Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (art. 25 ust. 6 u.p.p.).

W rozpoznawanej sprawie trafnie uznano, że w sprawie zaistniała określona w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p. podstawa do uznania pobranego przez skarżącego na córkę – A. K. za okres od kwietnia 2016 r. do października 2019 r. świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane.

Z okoliczności sprawy bezsprzecznie wynika, że decyzją z dnia 4 czerwca 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 20 marca 2020 r. (nr [...]), którą organ I instancji - po wznowieniu postępowania w sprawie - uchylił własną decyzję z dnia 11 maja 2016 r. (nr [...]) oraz odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na A. K. na okres od 2016-04-01 do 2017-09-30, przyznając prawo do świadczenia wychowawczego tylko na M. K. na okres od 2016-04-01 do 2017-09-30. Co więcej, na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] została przez skarżącego wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 28 stycznia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 805/20) oddalił tę skargę, a wyrok ten stał się prawomocny.

Powyższa sytuacja wyczerpuje zatem przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p., skutkującą uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Dla zastosowania bowiem tego przepisu decydujące znaczenia ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a. uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Właśnie ta druga przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż świadczenie wychowawcze zostało przyznane skarżącemu na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania.

Treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12). Ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 81/18).

Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostają podnoszone przez skarżącego okoliczności co do nieprawidłowości dokonanych przez organy w toku postępowania ustaleń faktycznych czy też twierdzenia wskazujące na rzeczywiste spożytkowanie przez skarżącego otrzymanego świadczenia na córkę. Wykazane w postępowaniu wyjaśniającym dotyczącym niniejszej sprawy okoliczności wskazują na fakty istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, które mogły stanowić wystarczającą podstawę do wydania przez organy zaskarżonych decyzji orzekających o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego przez skarżącego w okresie od kwietnia 2016 r. do października 2017 r. na córkę A. K. świadczenia wychowawczego.

W konsekwencji, w świetle zaistniałego stanu faktycznego należy przyjąć, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie ustaliły istotne okoliczności dla prawidłowego jej rozpoznania i dokonały prawidłowej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, z zastrzeżeniem jedynie, że organ odwoławczy, korzystając ze swoich kompetencji ponownego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, dokonał w oparciu o art. 25 ust. 3 w zw. z ust. 2 pkt 4 u.p.p. zmiany pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, uchylając decyzję organu I instancji w części nakładającej na skarżącego obowiązek zwrotu również ustawowych odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się z urzędu naruszenia przepisów prawa materialnego czy postępowania administracyjnego. Podkreślić jednocześnie należy, że nie każde stwierdzenie naruszenia prawa pozwala sądowi na uchylenie decyzji w całości lub w części. Unormowanie zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. stanowi o naruszeniu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszeniu prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku powoływania się na naruszenie przepisów prawa, skuteczne podniesienie zarzutów w tym zakresie wymaga zatem wykazania, że powołane naruszenie miało wpływ lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jednakże skarżący istnienia takiego wpływu nie wykazał.

Podsumowując dokonane rozważania, należy uznać, że brak było podstaw do wzruszenia i wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych w sprawie i zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).