Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1757/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski Joanna Runge-Lissowska Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 2006 r. sygn. akt II SA/Sz 406/06 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach służbowych i wypłaty zawieszonej części uposażenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2. zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] kwotę 180 zł ( sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2006r.sygn. akt II SA/Sz 406/06 uchylił decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...] w przedmiocie zawieszenia M. M. w czynnościach służbowych i wypłaty zawieszonej części uposażenia. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] decyzją z dnia 3 marca 2004r, wydaną na podstawie 31 ust.1 pkt.4 ,art.37 i art.120 ust.1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761, ze zm.), zawiesił mł. chor. M. M. w czynnościach służbowych na okres 3 miesięcy od dnia 3 marca 2004r do 2 czerwca 2004r, z jednoczesnym zawieszeniem, od najbliższego terminu płatności, 50 % wypłaty należnego uposażenia. Następnie decyzją z dnia 2 czerwca 2004r przedłużył okres zawieszenia funkcjonariusza w czynnościach służbowych do czasu zakończenia postępowania karnego. W motywach tych rozstrzygnięć powołał się na zawiadomienie o wszczęciu przeciwko skarżącemu postępowania karnego o czyny z art.231 § 1 i art.157 § 2 kk przy zast.art.11 § 2 kk stanowiące przestępstwo umyślne ścigane z urzędu, a następnie informację o skierowaniu przez Prokuraturę Rejonową w [...] w tej sprawie aktu oskarżenia.

Wnioskiem z dnia 14 grudnia 2004r, uzupełnionym pismem z 20 grudnia 2005r M. M. wystąpił o zwolnienie go ze służby, uchylenie decyzji o zawieszeniu go czynnościach służbowych oraz wypłatę zawieszonej części uposażenia. Dyrektor Aresztu Śledczego w [...] rozwiązał ze skarżącym stosunek służbowy z dniem 31 grudnia 2004r, na podstawie art.39 ust.2 pkt.6 cyt ustawy ze Służby Więziennej. Następnie decyzją dnia 5 stycznia 2006 r., powołując się na art.37 ust.1 pkt.4 i ust.2 cyt. ustawy, odmówił M. M. uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych i wypłaty zawieszonej części uposażenia W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 i 3 ustawy o Służbie Więziennej, rozstrzygnięcie o uchyleniu zawieszenia funkcjonariusza w obowiązkach służbowych ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od prawomocnego zakończenia postępowania karnego. Natomiast zwrot zawieszonej części uposażenia możliwy jest wyłącznie po podjęciu decyzji o uchyleniu zawieszenia (art. 120 ust. 2 cyt. ustawy). Toczące się przeciwko M. M. postępowanie karne nie było prawomocnie zakończone w dniu wydania decyzji o zwolnieniu ze służby, co musi skutkować odmową uchylenia decyzji o zawieszeniu w czynnościach służbowych, a co za tym idzie, brakiem możliwości wypłacenia skarżącemu zawieszonego uposażenia.

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] powyższe rozstrzygniecie utrzymał w mocy. W decyzji z dnia [...] .podzielił stanowisko Dyrektora Aresztu Śledczego w [...]. Dodał też, że pogląd wyrażony w powoływanym przez skarżącego wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 listopada 2004r sygn. akt IISA 3563/03 nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy jedynie do funkcjonariuszy Straży Granicznej. Przepisy ustawy o Straży Granicznej mają charakter odrębny. W art. 128 odnoszą się one także do ustania zawieszenia z mocy prawa. Takich zaś uregulowań nie ma w ustawie o Służbie Więziennej.

Decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] M. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia tego rozstrzygnięcia oraz decyzji organu I instancji, jako naruszających prawo. Wyraził przy tym pogląd, że art. 120 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, zwolnienie ze służby traktuje automatycznie jako uchylenie zawieszenia w czynnościach służbowych oraz pociągające za sobą obowiązek wypłaty zawieszonego uposażenia. Wyjątkiem od tej zasady jest tylko i wyłącznie zwolnienie ze służby z przyczyn określonych w art. 39 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy tj. w następstwie wymierzenia kary dyscyplinarnej zwolnienia ze służby, skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności, jeżeli wykonanie tej kary nie zostało warunkowo zawieszone, lub za przestępstwo umyślne, ścigane z urzędu oraz skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo inne niż określone w ust. 2 pkt 4. Skarżący został zwolniony ze służby zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy tj. na własną prośbę, a nie na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 3 i 4 oraz ust. 3 pkt 2 cyt. ustawy. Ponadto, na dzień zwolnienia ze służby wyrok w sprawie karnej M. M. nie był prawomocny, nie wymierzono mu też kary dyscyplinarnej zwolnienia ze służby, W związku z czym nie było podstaw do odmowy wpłacenia skarżącemu zawieszonej części uposażenia. M. M. powołał się także na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 listopada 2004 r., sygn. akt II SA 3563/03, które odnosi się do analogicznego przepisu ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1399, ze zm.).Różnica w omawianych regulacjach polega-jego zdaniem- tylko na tym, że zgodnie z ustawą o Straży Granicznej zwolnienie ze służby powoduje uchylenie decyzji o zawieszeniu w czynnościach z mocy prawa, ustawa o Służbie Więziennej wymaga zaś wydania w tej kwestii odrębnej decyzji uchylającej zawieszenie w czynnościach służbowych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, że M. M. wyrokiem z dnia 28 listopada 2005 r. został uznany winnym zarzucanych mu przestępstw. Orzeczenie to było jednak nieprawomocne, dlatego nie zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji o zawieszeniu skarżącego w czynnościach służbowych. Ponadto pogląd prezentowany przez M. M. zmierza w istocie do wykorzystywania okresu nieprawomocności wyroku karnego celem ominięcia zasady, iż osobom skazanym prawomocnie cześć zawieszonego uposażenia nie przysługuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2006, sprostowanym postanowieniem z dnia18 września 2006r, uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu wyjaśnił, że stosunek służbowy M. M. ustał na podstawie decyzji personalnej podjętej na podstawie pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby, tj. stosownie do art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej. Instytucja zawieszenia w czynnościach przewidziana została dla funkcjonariuszy pozostających w służbie. Skoro skarżący został zwolniony ze służby, to, pomimo niezakończenia postępowania karnego, po stronie zakładu pracy powstał obowiązek rozliczenia się z nim w myśl art. 120 ust. 2 cyt. ustawy. Ciężar postawionych skarżącemu zarzutów powinien być przedmiotem oceny przy rozpatrywaniu jego wniosku o zwolnienie ze służby i skutkować decyzją odmowną. Nie może on natomiast uzasadniać nieuwzględnienia żądania wypłaty zawieszonego uposażenia po ustaniu stosunku służbowego na zasadzie art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...], reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 37 i art. 120 ustawy o Służbie Więziennej, polegającą na przyjęciu, że po stronie organu administracji istniał obowiązek rozliczenia się ze zwolnionym funkcjonariuszem w myśl art. 120 ust. 2 cyt. ustawy. Organ podtrzymał przedstawioną wcześniej argumentację, zgodnie z którą brak było podstaw do wydania decyzji o uchyleniu zawieszenia M. M. w czynnościach służbowych, z uwagi na niezakończenie toczącego się postępowania karnego. Organ dodał ponadto, że Sąd I instancji pominął ratio legis przepisu art. 120 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, którym jest pozbawienie funkcjonariuszy-przestępców prawa do pobierania wynagrodzenia równego wynagrodzeniu funkcjonariuszy pełniących służbę, przy jednoczesnym wypłaceniu zawieszonego uposażenia funkcjonariuszom, których sąd karny oczyścił z zarzutów. Fakt zwolnienia funkcjonariusza na jego prośbę nie nakłada na organ obowiązku wypłaty zawieszonej części uposażenia, ponieważ do momentu zwolnienia ze służby był on zawieszony a przyczyny zawieszenia nie ustały.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. M. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Podkreślił, że wobec zwolnienia go ze służby utrzymywanie stanu zawieszenia w czynnościach służbowych byłoby bezprzedmiotowe. Wydając decyzję o zwolnieniu skarżącego ze służby na jego prośbę Dyrektor Aresztu Śledczego musiał liczyć się z tym, iż jej następstwem będzie uchylenie zawieszenia w czynnościach służbowych i konieczność wypłaty zawieszonej części uposażenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż usprawiedliwiony jest zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem powołanych przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię.

Zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 1996r ( t.j. Dz.U. z 2002r, Nr 207, poz.1761 ze zm.) uprawnienie funkcjonariusza więziennictwa do uposażenia powstaje z dniem mianowania na stanowisko służbowe (art.96 ust.2), a wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa (art.102 ust.3). W tym okresie dopuszczalna jest zmiana uposażenia z dniem zaistnienia okoliczności uzasadniających taką zmianę (art.102 ust.1) lub zawieszenie części uposażenia w sytuacjach określonych w art. 120 ust.1 i art.121 ust.1 ustawy.

Kwestię wypłaty zawieszonej części uposażenia regulują zaś art. 120 ust.2 i art. 121 ust.2 w zw. z ust.3 ustawy. Zgodnie z art.120 ust.2 w razie prawomocnego umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu, funkcjonariusz otrzymuje część uposażenia, której wypłata została zawieszona oraz podwyżki tego uposażenia, wprowadzone w okresie zawieszenia, choćby umorzenie lub uniewinnienie nastąpiło po zwolnieniu funkcjonariusza ze służby. Przepisu tego nie stosuje się w przypadku, gdy postępowanie karne umorzono z powodu przedawnienia, amnestii lub warunkowo( ust.3). Stosownie zaś do art..120 ust.2 w razie uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych, funkcjonariusz otrzymuje część uposażenia, chyba że został zwolniony ze służby z przyczyn określonych w art.39 ust.2 pkt.3 i 4 oraz ust.3 pkt.2.

Art.121 ust.2 ustawy uchylenie skutków finansowych zawieszenia w czynnościach służbowych łączy z określonym zakończeniem postępowania karnego. Z przepisu tego zw. z ust.3 art.121 wynika, bowiem że funkcjonariusz nabywa prawo do zawieszonego uposażenia (zwiększonego o ewentualne podwyżki wprowadzone w okresie zawieszenia) tylko w przypadku prawomocnego umorzenia postępowania karnego (z wyjątkiem warunkowego umorzenia oraz umorzenia postępowania z uwagi na przedawnienie lub amnestię). Wypłata takiego uposażenia nie jest wówczas uzależniona od żadnych innych dodatkowych warunków, w szczególności nie zależy od tego czy funkcjonariusz pozostaje w służbie czy też stosunek służbowy- i na jakiej ewentualnie podstawie- został z nim rozwiązany.

Przyczyna zwolnienia ze służby może mieć natomiast istotne znaczenie w przypadku określonym w art.120 ust.2 ustawy. Rozwiązanie stosunku służbowego w oparciu o art.39 ust.2 pkt.3 i 4 oraz ust.3 pkt.2 ustawy zawsze pozbawia funkcjonariusza omawianych uprawnień. Nie oznacza to jeszcze, że inna podstawa zwolnienia ze służby rodzi bezwzględny obowiązek wypłaty świadczenia. Przepis art.120 ust.2 ustawy prawo do zawieszonej części uposażenia uzależnia bowiem od spełnienia również pozytywnej przesłanki, a mianowicie uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych.

Taka regulacja jest odmienna od rozwiązań przyjętych w niektórych innych służbach mundurowych, w tym na przykład Straży Granicznej. Ustawa o Straży Granicznej, do której odnosi się wielokrotnie powoływane przez M. M. orzeczenie WSA w Warszawie, w art.128 ust.2 przyznaje prawo do zawieszonej części uposażenia także w razie ustania zawieszenia w czynnościach służbowych. Ustawa o Służbie Więziennej powyższej możliwości jednak nie przewiduje, co niewątpliwie miało charakter zamierzony. Gdyby celem ustawodawcy było rozszerzenie przedmiotowych uprawnień w stosunku do funkcjonariuszy więziennictwa, to również ich roszczenia jednoznacznie powiązałby z ustaniem zawieszenia w obowiązkach służbowych. Skoro tego nie uczynił, to brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż roszczenia przewidziane w art.120 ust.2 ustawy przysługują nie tylko w razie uchylenia ale także ustania z mocy prawa zawieszenia w czynnościach służbowych. Przepisy dotyczące uposażenia funkcjonariuszy służb mundurowych muszą być interpretowane i stosowane zgodnie z ich brzmieniem. Niedopuszczalna jest ani ich zawężająca wykładnia ani wykładnia rozszerzająca uprawnienia wynikające wprost z określonej normy prawnej.

W związku z powyższym przypomnieć należy, iż przesłanki zawieszenia funkcjonariusza Służby Więziennej w czynnościach służbowych określone zostały w art. 37 ust.1 i ust.2 cytowanej ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. Zawieszenie to jest przy tym obligatoryjne w razie wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu. Funkcjonariusza zawiesza się w czynnościach służbowych na czas nie dłuższy niż 3 miesiące, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach okres zawieszenia można przedłużyć do czasu zakończenia postępowania karnego.

Ustawa o Służbie Więziennej nie reguluje wprost kwestii uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych. Należy jednak przyjąć, że skutki takie może pociągać tylko ustanie przyczyn zawieszenia. Jeżeli zawieszenie funkcjonariusza w czynnościach służbowych jest obligatoryjne i funkcjonariusz został zawieszony w czynnościach służbowych z uwagi i na czas trwania postępowania karnego, to tylko zakończenie takiego postępowania karnego w trakcie trwania stosunku służbowego może uzasadniać uchylenie zawieszenia. Z istoty zawieszenia w czynnościach służbowych wynika bowiem, że instytucja ta powiązana jest z istniejącym stosunkiem służbowym. W momencie zwolnienia ze służby decyzja o zawieszeniu wygasa. Uchylenie zawieszenia jest zatem możliwe tylko w trakcie trwania stosunku służbowego i wyłącznie z powodu ustania przyczyn stanowiących postawę zawieszenia.

Brak zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do utożsamiania uchylenia zawieszenia z wygaśnięciem decyzji o zawieszeniu w czynnościach służbowych. W konsekwencji uznać należy, że wygaśnięcie decyzji o zawieszeniu w momencie zwolnienia funkcjonariusza ze służby oraz rozwiązanie stosunku służbowego z innych przyczyn niż wymienione w art.39 ust.2 pkt.3 i 4 oraz ust.3 pkt.2 nie powoduje nabycia prawa do zawieszonego uposażenia na podstawie art.120 ust.2 ustawy. Uprawnienie to uzależnione jest przed wszystkim od uchylenia zawieszenia w czynnościach służbowych, a nie od wygaśnięcia decyzji o zawieszeniu. Odmienny pogląd Sądu I instancji nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia prawnego.

Na marginesie należy zauważyć, że błędne jest także stanowisko WSA w Szczecinie, iż " ciężar postawionych skarżącemu zarzutów powinien być przedmiotem oceny przy rozpatrywaniu jego wniosku o zwolnienie ze służby i skutkować ewentualnie decyzją odmowną". Zgodnie z art.39 ust.2 pkt.6 ustawy funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadku zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby. W myśl zaś art.39 ust.5 funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby. Oznacza to, że rozwiązanie stosunku służbowego na powołanej podstawie jest obligatoryjne oraz że funkcjonariusz nie może pozostawać w służbie po upływie wskazanego okresu. Organ nie może zatem odmówić uwzględnienia powyższego wniosku. Dopuszczalne jest natomiast rozwiązanie przez organ z funkcjonariuszem stosunku służbowego na innej podstawie, z tym musi to nastąpić przed upływem 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany będzie ponownie ocenić legalność zaskarżonej do niego decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...], mając na uwadze przedstawiona wyżej wykładnię obowiązujących w tym zakresie przepisów ustawy o Służbie Więziennej.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art.185§ 1 i art.203 pkt.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm).