Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 119/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania I. S. (dalej: strona, skarżąca) od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy M. decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M.(dalej w skrócie: organ pierwszej instancji) z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmawiającej stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem B. S. (dalej: syn, dziecko skarżącej), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] grudnia 2017 r. strona wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na trwałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt [...]) oraz ze wskazaniem stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt [...]), co wynikało z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z dnia [...] maja 2016 r., [...], zmienionego wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt. [...] oraz wyrokiem Sądu Okręgowego we W. [...] Wydział [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że z uwagi na zakres potrzeb dziecka skarżącej oraz sprawowanej względem niego opieki przez matkę nie zachodzi w sprawie przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki.

Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 8 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 405/18 oddalił skargę strony.

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2018 r. oraz decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że rozpatrując wniosek strony organ pierwszej instancji powinien ustalić w sposób prawidłowy stan faktyczny sprawy, tj. czy mamy do czynienia z zakresem i charakterem sprawowanej opieki o jakim mowa w orzeczeniu o niepełnosprawności.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym organ pierwszej instancji ustalił, że pełnoletni syn skarżącej ([...] lat) został na mocy wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...] zaliczony na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ ustalił również, że dziecko skarżącej jest osobą samodzielną, choruje na cukrzycę i niedoczynność tarczycy, poza tym nie cierpi na inne schorzenia oraz jest w pełni sprawne fizycznie i umysłowo. Syn skarżącej studiuje obecnie w trybie stacjonarnym na Uniwersytecie [...] we W., samodzielnie dojeżdża pociągiem na uczelnię do W. (skarżąca podwozi go jedynie do stacji kolejowej), przebywając bez opieki i nadzoru matki około 8-9 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu poza domem. Dziecko skarżącej samo potrafi zmierzyć sobie poziom cukru i ustawić pompę insulinową. Opieka ze strony skarżącej polega na pomiarze cukru podczas snu syna. Ponadto skarżąca, prowadząc gospodarstwo domowe, przygotowuje posiłki dla rodziny, w tym posiłki dla syna dostosowane do jego aktualnego poziomu cukru.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż nie występuje zależność pomiędzy brakiem ze strony skarżącej aktywności zawodowej a zakresem sprawowanej przez nią opieki nad dzieckiem.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej w skrócie: ustawa lub u.ś.r.) poprzez:

- błędną wykładnię pojęcia "opieki", która, zdaniem strony, nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, aby spełniać przesłankę stałości i długotrwałości, gdyż sposób jej sprawowania zależy od rodzaju schorzeń występujących u syna,

- nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawną, tj. nieprawidłowe uznanie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad synem nie jest stała, długotrwała i nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.,

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez:

- brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez bezpodstawne kwestionowanie stanu zdrowia dziecka skarżącej oraz konieczności współudziału opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji bez dokonania oceny związanej z rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności posiadanej przez jej syna oraz zakresu sprawowanej opieki przez skarżącą, nierozpoznanie wpływu czynności, które podejmuje matka na możliwość podjęcia przez nią pracy zarobkowej, w szczególności wstawania w nocy co półtorej/dwie godzinny w celu pomiaru cukru, przygotowywania odpowiednio zbilansowanych posiłków i dbałości o ich spożywanie przez syna w odpowiednich porach, umożliwienie mu dotarcia do szkoły poprzez codzienne dowożenie na stację kolejową i odbieranie po zajęciach, planowanie, umawianie i odbywanie wizyt u lekarzy specjalistów, dbanie o funkcjonalność i utrzymanie sprawności sprzętu medycznego (pompy insulinowej, zbiorniczków wkłucia), dbałość o kondycję psychiczną syna, wspierania syna w każdym aspekcie procesu jego leczenia, kształcenia i rehabilitacji, udzielania synowi ciągłego wsparcia psychologicznego oraz pomocy w każdej sytuacji, gdy syn tego wymaga, odbywania szkoleń w zakresie obsługi niezbędnego sprzętu medycznego,

- brak ustalenia schorzeń współistniejących, na które cierpi dziecko skarżącej (poza insulinożerną cukrzycą typu 1, chorobą Hashimoto oraz astmą), tj. alergii pokarmowej, bradykardii serca i niedoczynność tarczycy, a także nierozważenia wpływu obciążenia chorobą na stan psychiczny dziecka, zaburzenia jego koncentracji, zmęczenia, potrzeby długiego snu przez chorobę Hashimoto i współdziałania matki w ciągłym procesie motywowania syna do podejmowania walki z chorobą i czynienia postępów w nauce oraz dostosowywania dawek leków do stresujących sytuacji związanych ze sprawdzaniem jego wiedzy i zaliczeniami przedmiotów.

Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, decyzją z dnia [...] października 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, brak aktywności zawodowej po stronie opiekuna (rodzica dziecka) oraz wymagane przepisami prawa orzeczenie o niepełnosprawności nie stanowią wystarczających przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowym z warunków jest bowiem ustalenie, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia ma miejsce w celu sprawowania osobistej opieki, i że sprawowanie opieki uniemożliwia aktywność zawodową. Organ podkreślił, że w sprawie istotny jest również fakt, że syn skarżącej jest osobą pełnoletnią, samodzielną, zdolną do zaspakajania swoich potrzeb życiowych, nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że samo orzeczenie o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami nie wystarcza - w świetle obowiązującego prawa - dla określenia zakresu potrzeb osoby niepełnosprawnej, tj. opieki, pielęgnacji i wsparcia. Konieczne jest bowiem zbadanie sytuacji faktycznej i ustalenie, czy opiekun osoby niepełnosprawnej współdziała na stałe na co dzień w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także ustalenie, czy podejmowane są działania odpowiadające pojęciu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Organ odwoławczy podkreślił, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika jednoznacznie, iż syn skarżącej jest osobą pełnoletnią, samodzielnie poruszającą się i zaspakajającą podstawowe potrzeby życiowe, bez stwierdzonego upośledzenia funkcji psychicznych i umysłowych. Syn skarżącej jest obecnie studentem pierwszego roku studiów stacjonarnych na Uniwersytecie [...]. Udział skarżącej w procesie leczenia syna polega na dokonywaniu pomiarów poziomu cukru w nocy, przygotowywaniu posiłków dostosowanych do potrzeb zdrowotnych syna oraz dbaniu o stan urządzeń medycznych. Organ podniósł również, że z akt sprawy nie wynika, aby dziecko skarżącej było rehabilitowane i w procesie tym uczestniczyła na stałe skarżąca. Ponadto strona nie bierze udziału w procesie edukacji syna, który studiując, spędza około 8-9 godzin dziennie poza domem przez 5 dni w tygodniu. W związku z powyższym - w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego - nie jest konieczna stała lub długotrwała opieka lub pomoc ze strony skarżącej związana z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji jej dziecka.

Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji - czyniąc zadość przepisom art. 7 i 77 k.p.a. - zebrał i ocenił materiał dowodowy w stopniu odpowiednim i wystarczającym dla dokonania oceny, czy strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad synem. Organ podkreślił, że sprawowana opieka winna wykluczać podjęcie lub kontynuowanie jakiejkolwiek aktywności zarobkowej, choćby w połowie wymiaru czasu pracy. Dokonane ustalenia dotyczące zakresu specjalnych potrzeb syna skarżącej, jego możliwości w zakresie samodzielnego zaspakajania swoich potrzeb i dbania o stan zdrowia, jak również charakteru i zakresu czynności podejmowanych przez skarżącą, prowadzą natomiast do wniosku, że strona mogłaby podjąć i kontynuować zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Przemawia za tym zarówno czas, jaki strona przeznacza na opiekę nad synem oraz zakres czynności, który nie wyklucza łączenia aktywności zarobkowej (w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy) ze sprawowaniem tak rozumianej opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Strona zarzuciła organowi odwoławczemu:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r.:

- poprzez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu (na str. [...] i [...] uzasadnienia decyzji), że "świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych (dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami oraz osób po 16 roku życia z orzeczeniem znacznego stopnia niepełnosprawności) pomimo, że art 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza rozgraniczenia na osoby do 16 roku życia i powyżej, a jedynie wymaga, aby opieka była sprawowana nad osobą "legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji", co przeczy temu, iż w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., istnieje kategoria osób takich jak syn skarżącej, tj. osoba po 16 roku życia, która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wraz ze wskazaniami pomimo, że kwestia ta została rozstrzygnięta w stosunku do dziecka skarżącej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we W. [...] Wydział [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...];

- poprzez błędną wykładnię (niezgodną z wykładnią dokonaną w niniejszej sprawie przez NSA w wyroku z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19) pojęcia "opieki", która nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, aby spełniać przesłankę stałości i długotrwałości, gdyż sposób jej sprawowania zależy od rodzaju schorzeń występujących u dziecka skarżącej oraz nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawną, tj. nieprawidłowe uznanie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad synem nie jest stała i długotrwała (str. [...] i [...] uzasadnienia) i nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust 1 u.ś.r., a w konsekwencji nie przyznanie świadczenia stronie, która zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń oraz brak wyczerpującego uzasadnienia, w szczególności polegające na tym, że:

- organ nieprawidłowo ustalił, iż syn skarżącej jest osobą samodzielną i choruje tylko na cukrzycę oraz niedoczynność tarczycy, poza tym nie cierpi na inne schorzenia, pomimo, że dziecko skarżącej cierpi ponadto na: astmę, alergię pokarmową, bradykardię serca oraz niedoczynność tarczycy, przy czym sprzężenie kilku chorób somatycznych ma znaczne przełożenie na stan psychiczny i psychologiczny syna skarżącej, wywołując zaburzenia koncentracji, znaczne zmęczenie, potrzebę długiego snu przez chorobę Hasimoto, labilność emocjonalną, depresję, zaburzenia emocjonalne, które mogą w poważny sposób zagrażać życiu syna;

- organ bezpodstawnie kwestionuje stan niesamodzielności syna skarżącej pomimo, że w wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] grudnia 2017 r. sygn. akt [...] wskazano, iż dziecko wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

- organ nieprawidłowo ustalił, że sprawowanie opieki przez skarżącą ogranicza się jedynie do "przygotowywania synowi posiłków oraz pomiaru cukru w nocy, gdy syn śpi, dbałości o sprzęt medyczny", celowo pomijając szereg czynności podejmowanych przez skarżącą, o których informowała ona organ w licznych pismach i w trakcie wywiadów środowiskowych, a które to czynności uniemożliwiają stronie wykonywanie pracy zarobkowej;

3) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i powielając argumentację w niej zawartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa, a wobec tego nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a).

W kontrolowanej sprawie trzeba również mieć na uwadze, że Skład orzekający był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania Sądu wyższej instancji, wyrażonymi w prawomocnym wyroku z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skład orzekający związany jest zatem wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 405/18 w sprawie ze skargi strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z wnioskiem strony z dnia [...] grudnia 2017 r. oraz uchylił decyzje organów obu instancji wydane w sprawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpatrując wniosek strony z dnia [...] grudnia 2017 r., organ pierwszej instancji powinien ustalić w sposób prawidłowy stan faktyczny sprawy, tj. czy mamy do czynienia z zakresem i charakterem sprawowanej opieki o jakim mowa w orzeczeniu o niepełnosprawności.

W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania, organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmawiającą stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem, utrzymaną następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], będącą przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy, przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała lub długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny - podobnie jak i pozostałe orzeczenia przywołane w tym uzasadnieniu - na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej ujmując, z komentowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie jej - spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności (np. dzieckiem) - bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16). W takim kontekście także sam fakt legitymowania się przez podopiecznego orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczającą przesłanką uprawniającą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

W powyższym świetle, jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która pozostaje ściśle związana z zakresem sprawowania rzeczywistej i koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bk 624/12).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powołanymi na wstępie przepisami p.p.s.a. oraz będąc związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, tutejszy Sąd uznał, że skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, organy wykonały wszystkie zalecenia zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i na podstawie w pełni zgromadzonego materiału dowodowego w sposób przekonujący przyjęły, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem - co stanowiło kwestię sporną w sprawie.

Jak wynika z dokonanych w toku postępowania ustaleń, zwłaszcza w ramach wywiadu środowiskowego, ale także z dokumentów przedłożonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego oraz twierdzeń samej skarżącej, zakres czynności opiekuńczych sprawowanych nad pełnoletnim, niepełnosprawnym synem sprowadza się do: przygotowywania mu przez skarżącą odpowiednio zbilansowanych posiłków i dbałości o ich spożywanie przez syna w odpowiednich porach dnia, dokonywania w nocy pomiarów cukru we krwi, podawania leków (w tym obsługi pompy insulinowej), dbałości o sprzęt medyczny, ustalania i planowania wizyt lekarskich, pomocy w przejazdach syna na zajęcia na Uniwersytecie [...] we W. (dowożenie na stację kolejową i odbieranie z niej), dbałości o kondycję psychiczną syna, tj. wspierania syna w każdej sytuacji, gdy tego wymaga. Zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami organów, syn skarżącej jest osobą samodzielnie poruszającą się i zaspakajającą podstawowe potrzeby życiowe, bez stwierdzonego upośledzenia funkcji psychicznych i umysłowych. Zdaniem Sądu, organy słusznie oceniły zatem, że zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad dzieckiem nie stanowi przypadku sprawowania ciągłej opieki w sposób uniemożliwiający pracę zarobkową. Przemawia za tym zarówno czas, jaki skarżąca przeznacza na opiekę nad synem, jak i zakres czynności.

Trzeba podkreślić, na podstawie lektury akt administracyjnych sprawy, że syn skarżącej nie jest osobą obłożnie chorą. Wbrew twierdzeniom skarżącej, która w trakcie trwającego postępowania wielokrotnie wskazywała na zły stan zdrowia dziecka oraz towarzyszące mu rozchwianie emocjonalne, syn skarżącej jest osobą w pełni sprawną zarówno intelektualnie (studiuje na Uniwersytecie [...] we W.) jak i fizycznie (nie wymaga rehabilitacji) i codziennie dojeżdża samodzielnie pociągiem na zajęcia, podwożony do stacji kolejowej przez skarżącą. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika również, że syn skarżącej, studiując w trybie stacjonarnym, spędza około 8-9 godzin dziennie poza domem przez 5 dni w tygodniu oraz potrafi sam zadbać o swoje zdrowie poprzez dokonywanie pomiarów poziomu cukru we krwi i nastawianie pompy insulinowej na odpowiednią dawkę.

W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych ustaleń podczas wywiadu środowiskowego oraz na podstawie oświadczeń samej strony, organy słusznie przyjęły, że rozmiar obowiązków skarżącej związanych z opieką nad synem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie bowiem czynności jak przygotowywanie zbilansowanych posiłków, czy też umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej. Zdaniem Sądu, podnoszona przez stronę zarówno w treści skargi, jak i w odwołaniu, dbałość o kondycję psychiczną syna i wspieranie go w każdej sytuacji, należy do naturalnych obowiązków każdego rodzica troszczącego o dobro swojego dziecka bez względu na stan jego zdrowia. Podkreślenia wymaga, że z akt sprawy nie wynika, aby syn skarżącej wymagał ciągłej jej obecności, czy też nadzoru, w stopniu uniemożliwiającym stronie jakąkolwiek aktywność zawodową. Ponadto opis wykonywanych czynności opiekuńczych podany przez skarżącą w trakcie wywiadu środowiskowego nie wskazuje na to, by się charakteryzował nadmierną częstotliwością w ciągu dnia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu lub utrzymywaniu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem przez nią opieki, a zatem strona nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad dzieckiem.

W szczególności nie ma wpływu na podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej podnoszona przez nią okoliczność ciągłego motywowania syna do czynienia postępów w nauce. Zaznaczyć należy, że skarżąca (wspólnie z pełnoletnim synem) podjęła dobrowolnie decyzję o kontynuowaniu przez niego nauki na uczelni wyższej, co - wedle relacji strony - wiążące się z dodatkowym stresem syna, i tym samym koniecznością dostosowywania przez skarżącą dawek leków zażywanych przez syna do stresujących sytuacji związanych ze sprawdzaniem jego wiedzy i zaliczeniami przedmiotów na studiach. Podkreślić trzeba, że wyłącznie do oceny skarżącej należy wyważenie pozytywów kontynuowania przez jej syna dalszego kształcenia, wziąwszy pod uwagę jego stan psychiczny oraz fizyczny, charakteryzujący się zaburzeniami koncentracji, ciągłym zmęczeniem, potrzebą długiego snu, labilnością emocjonalną, czy depresją. Czym innym jest bowiem wymienione w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. "stałe współdziałanie opiekuna na co dzień w procesie edukacji dziecka", polegające na stałej obecności rodzica podczas zajęć prowadzonych w szkole, czy w ramach indywidualnego toku nauczania, a czym innym "motywowanie dziecka do czynienia postępów w nauce", polegające na wymaganiu od niego ukończenia studiów wyższych, pomimo, że kontynuowanie nauki potęguje u dziecka uczucie stresu i zmęczenia oraz wzmaga stany depresyjne, a w konsekwencji powoduje konieczność zwiększenia dawek podawanych mu leków.

Odnosząc się końcowo do zawartych w skardze zarzutów natury procesowej, wskazać należy, że organy - czyniąc zadość przepisom art. 7 i 77 k.p.a. - zebrały i oceniły materiał dowodowy w stopniu odpowiednim i wystarczającym dla dokonania oceny, czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad synem. Organy oparły swoje ustalenia zarówno na oświadczeniach strony zawartych we wniosku, jak i na dokumentach przedłożonych przez stronę na dalszych etapach postępowania oraz przede wszystkim na treści wywiadu środowiskowego. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny sprawy, wskazując, że zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nie wyklucza podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Powyższe ustalenia znalazły swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Z akt sprawy nie wynika również, aby stronie uniemożliwiono wzięcie czynnego udziału w postępowaniu, a zatem - wbrew twierdzeniom skarżącej - nie został naruszony przez organy art. 10 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę w całości.