Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 538/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku Z.D. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

W toku postępowania ustalono, że Z.D. urodzona [...] kwietnia 1952 r. posiada okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat, 9 miesięcy i 21 dni. Ostatni okres podlegający ubezpieczeniu zakończył się 13 lutego 1981 r. Za niezdolną do pracy została uznana orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2006 r., którym stwierdzono trwałą niezdolność do pracy od 2001 r.

W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Wyjaśniono, że szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, oznaczają trwały stan, zdarzenie, które wykluczają aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W związku z tym za taką okoliczność nie można uznać przerwy w ubezpieczeniu nieusprawiedliwionej wiarygodnymi przyczynami.

Organ, powołując się na uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt II SA 249/01 wskazał, że przyznanie świadczeń na podstawie ustawy o emeryturach i rentach (...) uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Zatrudnienie, które należy brać pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku powinno obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń niewiele różniących się, co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości.

Organ stwierdził, że ustawodawca w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie wymienił trudnej sytuacji na rynku pracy. Zwrócił uwagę, na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I OSK 92/05, iż charakter świadczenia przyznawanego w szczególnym trybie nie daje podstaw do powszechnego jego przyznawania jedynie w oparciu o panujące w kraju bezrobocie, brak środków do życia i pogarszający się stan zdrowia.

W skardze do Sądu Z.D. zakwestionowała zaskarżoną decyzję wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła organowi brak rozważenia wszystkich okoliczności w jej sprawie. W jej ocenie, spełnia przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ jest całkowicie niezdolna do pracy od 2001 r., zaś od końca 1978 r. stała się częściowo niezdolna do pracy. Podniosła, że od tego czasu jej stan zdrowia uległ gwałtownemu pogorszeniu, aż do całkowitej utraty wzroku.

Podała, że trudności ze znalezieniem pracy wynikały z jej stanu zdrowia oraz wieku. Zwróciła uwagę, że w pismach do Prezesa ZUS, informowała o szczególnie wysokim bezrobociu w miejscu jej zamieszkania oraz o tym, że była zarejestrowana jako bezrobotna i poszukiwała pracy do czasu utraty wzroku. W jej ocenie powołane argumenty należy uznać za okoliczności szczególne skutkujące niespełnieniem warunków do przyznania świadczenia rentowego na zasadach ogólnych. Wskazała, że nie ma środków do życia. Jej źródłem utrzymania są alimenty w wysokości 300 zł oraz zasiłek socjalny przyznany w kwocie 30 zł. Poinformowała, że miesięczna kwota wydatków na jej leczenie wynosi ponad 250 zł. Zwróciła uwagę na nieścisłości w ustaleniach dotyczących okresów jej ubezpieczenia oraz wieku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do skargi wskazano, że z orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy nie wynika, że częściowa niezdolność do pracy powstała u skarżącej w 1978 r. Podanie tego roku w orzeczeniu wskazuje tylko na początek choroby tj. cukrzycy, który nie jest tożsamy z początkiem niezdolności do pracy. Data ta została oznaczona dla ustalenia, czy jakakolwiek niezdolność do pracy powstała u wnioskodawczyni w okresie kiedy miała jeszcze stażowe uprawnienia do świadczeń rentowych. Podkreślono, że nawet przy założeniu, że między rokiem 1978 r. a 2001 r. u skarżącej istniała częściowa niezdolność do pracy, nie można przyjąć, że fakt ten wykluczał jej aktywność zawodową. Przyznano, że organ przyjął za podstawę obliczenia stażu ubezpieczeniowego błędną datę urodzenia, co jednak nie miało wpływu na wynik sprawy. Podano, że skarżąca posiada 8 lat i 1 miesiąc okresów składkowych i 6 lat nieskładkowych, co daje skarżącej łącznie 10 lat i 10 miesięcy okresów ubezpieczenia.

Zdaniem organu powoływanie się na trudności w znalezieniu pracy ze względu na wiek i bezrobocie nie jest okolicznością szczególną w sytuacji skarżącej, gdyż przerwa w jej ubezpieczeniu powstała już w 1981 r., a nie można przyjąć, że w latach 1981- 1990 brak zatrudnienia był spowodowany bezrobociem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884).

Skarżąca w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy miała [...] lat i wypracowany okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat i 10 miesięcy. Od 14 lutego 1981 r. nie podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych sprawy nie wynikają ważne powody, dla których nie mogła ona spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak wykazanego zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu w latach 1981 – 2001 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Niewątpliwie przerwa ta nie wynikała ze stanu zdrowia, bowiem w tym czasie nie została stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy.

Zdaniem Sądu należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudności w znalezieniu pracy spowodowane bezrobociem nie jest wystarczającym argumentem dla usprawiedliwienia niepodejmowania przez 20 lat jakiegokolwiek zatrudnienia podlegającemu ubezpieczeniu. Należy stwierdzić, że cukrzyca, na którą skarżąca zaczęła chorować od 1978 r., nie wykluczała podjęcia zatrudnienia, mogła je jedynie ograniczać.

Należy zauważyć, że obowiązkiem osoby ubezpieczonej jest w ciągu swojego dorosłego życia przepracować wymagany okres w celu nabycia uprawnień emerytalno-rentowych, a tylko szczególne okoliczności, które uniemożliwiają jej zatrudnienie przez odpowiedni okres czasu, usprawiedliwiają niewykonanie tego obowiązku.

Wobec istniejącego bezrobocia w kraju i znacznej liczby osób nieposiadających stałego zatrudnienia, uznanie samego faktu pozostawania bez pracy, jako okoliczności szczególnej określonej w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...) zniweczyłoby cel i charakter tego świadczenia, które zostało uregulowane w dziale VI tej ustawy jako świadczenie przyznawane w szczególnym trybie.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności usprawiedliwiających krótki okres zatrudnienia w ciągu kilkunastu lat aktywności zawodowej. Sama bardzo trudna sytuacja materialna i rodzinna skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Niewątpliwie należy przyznać rację skarżącej, że nieprawidłowe były ustalenia organu, co do jej wieku, jednakże zdaniem Sądu fakt ten pozostaje bez wpływu na wynik postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z takim naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52, 80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.