Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 128/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 112, art. 136 ust. 2 i ust. 3, art. 137, art. 216
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.), Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz, Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka, po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt II SA/Ke 569/10 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 października 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 569/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] lipca 2010 r. w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Starosta K. na podstawie art.142 w związku z art. 136 ust 3, art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), zwanej dalej u.g.n., oraz art. 104 k.p.a. odmówił M. M. zwrotu nieruchomości położonej w Ł. gm. M., przejętej na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1962 r. wydaną w trybie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71), utrzymaną w mocy decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1962 r., oznaczonej w dniu przejęcia jako parcela nr 4 o pow. [...] m2 – uregulowanej w KW [...] pod nazwą "[...]" i jako parcela 15 o pow. [...]m2 – uregulowanej w KW Nr [...] pod nazwą "[...]", położonej w Ł., gromada M.

Organ ustalił, że J. M. na podstawie umowy cesji z dnia [...] lipca 1933 r. nabyła na własność pochodzącą z parcelowanego majątku państwowego Ł. nieruchomość numer 4, a na podstawie umowy cesji z dnia [...] maja 1936 r. nieruchomość oznaczoną nr 15. W latach 1933-1944 gospodarowała na tych gruntach osobiście. Majątek w czasie II wojny uległ zniszczeniu. Po jej zakończeniu J. M. przekazała nieruchomości wchodzące w jego skład w dzierżawę rolnikowi J. R. Po śmierci dzierżawcy w 1949 r. przekazała nieruchomość w administrowanie Gminnej Radzie Narodowej w M., której Prezydium oddało (wydzierżawiło) przedmiotową nieruchomość Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w M. W dniu [...] marca 1962 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. decyzją działając na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej parcelę nr 4 pod nazwą "[...]" i parcelę nr 15 pod nazwą "[...]", położonej we wsi Ł. gromady M. powiatu K.. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1962 r.

Organ wskazał, iż art. 136 u.g.n. stosuje się do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów tej ustawy oraz odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wskazanych w art. 216 u.g.n. Przepis ten enumeratywnie wylicza kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa w innym trybie. Wśród tych nieruchomości nie wymienia się takich, które zostały przejęte przez Skarb Państwa na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Katalog ten ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzonej wykładni. W związku z powyższym wymienione we wniosku parcele nie stanowią nieruchomości wywłaszczonych i tym samym nie mogą podlegać zwrotowi w oparciu o przepisy ustawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Wojewoda Ś., na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz 9a w związku z art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 u.g.n., po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda wskazał, iż art. 136 ust. 3 stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast zgodnie z ust. 4 tego artykułu postanowienia tego przepisu stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zawartej stosownie do art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc części nieruchomości, która nie została objęta wywłaszczeniem, a nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele. Użycie w powołanym przepisie określenia "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Ponadto art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw wymienionych w tym właśnie przepisie oraz przejętych na rzecz określonych podmiotów (państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej) i na potrzeby Tatrzańskiego Parku Narodowego. Katalog aktów prawnych wymienionych w powyższym artykule ma charakter zamknięty i nie podlega rozszerzonej wykładni. Nie stwarza zatem możliwości odzyskania nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych aktów prawnych. W niniejszej sprawie nieruchomość została przejęta na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71). Ustawa ta nie jest wymieniona w art. 216u.g.n., nie była też ustawą wywłaszczeniową. Taki tryb przejmowania nieruchomości nie może być utożsamiany z instytucją wywłaszczenia nieruchomości. W dacie przejmowania przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70 ze zm.). Przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na jej podstawie jest traktowane jako wywłaszczenie. Skoro przedmiotowe nieruchomości nie zostały przejęte w trybie tej ustawy, to nie można uznać, iż zostały one wywłaszczone. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie pozwalają na zwracanie nieruchomości przejętych na rzecz Państwa na podstawie innych przepisów niż wskazane w art. 216 tej ustawy. Pozbawienie własności J. M. nie wiązało się z realizacją określonych celów publicznych. W ocenie organu odwoławczego, przedmiotowy tryb przejęcia nieruchomości nie był wywłaszczeniem, albowiem wywłaszczenie dokonywane było pod konkretne cele publiczne, którego w niniejszym przypadku nie określono oraz w oparciu o inne przepisy.

Skargę na powyższą decyzję wniósł M. M.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uznał skargę za nieuzasadnioną.

Sąd I instancji stwierdził, że ustalenia organu oraz zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja prawna jest prawidłowa.

Sąd wskazał, że przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w u.g.n., określają – art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. oraz art. 216 u.g.n. To te przepisy determinują wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona" w rozumieniu u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. zwrotowi podlega nieruchomość wywłaszczona lub jej część. Z kolei art. 216 u.g.n. rozszerza zakres tej instytucji na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw enumeratywnie w nim wymienionych oraz przejętych na rzecz wymienionych tam podmiotów. Sąd stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły, że przez pojęcie "nieruchomość wywłaszczona" należy rozumieć nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej ściśle, a zatem na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji wywłaszczeniowej, wydanej na podstawie obowiązujących przepisów, które regulowały ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. W dacie przejmowania przedmiotowej nieruchomości zasady i tryb wywłaszczania nieruchomości regulowała ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70 ze zm.). Nie jest sporne, iż nabycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło w trybie ww. ustawy, skoro podstawę prawną decyzji o jej przejęciu na własność Skarbu Państwa stanowił art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71). W ocenie Sądu, Skarb Państwa nie przejął prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze wywłaszczenia rozumianego sensu stricto.

Sąd podał także, iż rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości w trybie i na zasadach przewidzianych w art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. również na nieruchomości, które nie mieszczą się w pojęciu "nieruchomości wywłaszczonych" sensu stricto zawiera art. 216 u.g.n. Przepis ten w sposób taksatywny wylicza kategorie nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa zrównanych z nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 u.g.n. Sąd wskazał, że pośród ustaw i dekretów wymienionych w tym przepisie nie ma ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. Nr 17, poz. 71). Z uwagi na konstrukcję prawną art. 216 u.g.n. (enumeratywne wyliczenie) jego rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna.

Za bezzasadny Sąd uznał zarzut, iż ingerencja w prawo własności przez Skarb Państwa, skutkująca odjęciem prawa własności dotychczasowym właścicielom, która ma oparcie w przepisach prawa publicznego w sprawie konkretnej i indywidualnej uzasadnia przyjęcie, iż mamy do czynienia z "nieruchomością wywłaszczoną" i uzasadnia żądanie jej zwrotu w trybie art. 136 ust. 3 i 4 u.g.n. Zdaniem Sądu, przyjęcie takiego rozumienia pojęcia "nieruchomości wywłaszczonej", skutkowałoby uznaniem, iż art. 136 u.g.n. daje możliwość ubiegania się o zwrot każdej nieruchomości bez względu na to na jakich zasadach i w jakim trybie doszło do jej nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Takiemu stanowisku przeczy jednak zamieszczenie przez ustawodawcę, w odrębnej jednostce redakcyjnej (art. 216 u.g.n.), rozszerzenia możliwości zwrotu nieruchomości przewidzianej w art. 136 ust. 3 u.g.n również na nieruchomości, których własność Skarb Państwa nabył na zasadach niemieszczących się w konstrukcji wywłaszczenia sensu stricto i które nie mogłyby być zwrócone na podstawie tego przepisu. Innymi słowy, zaaprobowanie stanowiska autora skargi w zakresie interpretacji przepisów u.g.n. dotyczących wywłaszczenia i zwrotu wywłaszczonych nieruchomości czyniłoby zbędnym zamieszczenie przez ustawodawcę w u.g.n. art. 216.

Sąd podzielił również stanowisko organów, iż pozbawienie własności Janiny M. nie wiązało się z realizacją określonych celów publicznych, co dodatkowo przemawia za stanowiskiem, iż w przedmiotowa nieruchomość nie może być uznana za nieruchomość wywłaszczoną w rozumieniu u.g.n. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż wywłaszczenie nieruchomości dokonywane było (i jest nadal) pod konkretne cele publiczne. Zwrot nieruchomości w trybie przepisów u.g.n. jest zaś możliwy tylko wówczas, gdy nieruchomość wywłaszczona lub przejęta w trybie przepisów wymienionych w art. 216 u.g.n. nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia ( przejęcia).

Sąd nie doszukał się również sprzeczności regulacji objętych art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 u.g.n. z przywołanymi przez autora skargi wzorcami Konstytucji RP. Sąd wskazał, iż art. 216 u.g.n. był poddany kontroli zgodności z Konstytucją i to dwukrotnie. Trybunał Konstytucyjny wyrokami z 24 października 2001 r. w sprawie SK 22/10 oraz z 9 grudnia 2008 r. w sprawie SK 43/07 nie doszukał się niezgodności tego przepisu z konstytucyjnym porządkiem prawnym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. M.

Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to:

1. naruszenie art. 112 ust. 2 w związku z art. 136 ust. 2 i 3 oraz art. 137 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez uznanie, że nie zachodzą podstawy do zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem wobec braku ku temu podstawy prawnej z uwagi na nie wymienienie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71) w treści art. 216 u.g.n.;

2. naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w związku z art. 112 u.g.n. w związku z art. 136 ust. 2 i 3 oraz art. 137 u.g.n. przez uznanie, że przejęcie nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71) nie jest wywłaszczeniem nieruchomości, a tym samym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa bez odszkodowania nie podlega żadnej ochronie i nie obliguje Skarbu Państwa do zwrotu nieruchomości wobec jej zbędności dla realizacji celu publicznego, gdyż brak jest ku temu podstaw prawnych;

3. naruszenie art. 216 u.g.n. poprzez uznanie, że nie znajduje on zastosowania w sprawie w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że dokonane przejęcie nieruchomości nie jest wywłaszczeniem, iż nie doszło do wywłaszczenia na rzecz państwowych lub spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej w sytuacji, gdy nieruchomością władała i gospodarowała rolnicza spółdzielnia w Morawicy.

II. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik tego postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/, polegające na:

1. poprzez częściowo błędne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, które pomijając istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności jednoznacznie nie udzielił odpowiedzi, czy w niniejszej sprawie doszło do wywłaszczenia w szerokim tego słowa znaczeniu, czy też nie, jak również czy art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. w związku z art. 112 u.g.n. posługują się pojęciem wywłaszczenia w sensie wąskim, czy też szerokim, oraz jakie znaczenie ma dokonywanie takiego podziału, a przede wszystkim zdefiniowanie pojęcie wywłaszczenia przy użyciu pojęcia decyzji wywłaszczeniowej;

2. zaniechaniu uchylenia wyrokiem zaskarżonych decyzji administracyjnych w sytuacji, gdy wprost z decyzji wywłaszczeniowych wynikało, że wywłaszczenie jest dokonywane celem pozyskania gruntów rolnych do dalszego z nich korzystania przez Spółdzielnie Produkcyjną "[...]" w M., która zajmowała się ich uprawą.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, co do zgodności art. art. 216 u.g.n. w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości przejętych na podstawie art. 9 z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, w sytuacji gdyby Sąd uznał, że brak jest podstaw do uznania, że przejęcie nieruchomości było wywłaszczeniem.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż Sąd I instancji bezzasadnie przyjął rozróżnienie na wywłaszczenie sensu stricte oraz wywłaszczenie w szerokim rozumieniu, bez wyjaśnienia tego ostatniego terminu. Analiza zaskarżonego wyroku nie pozwala na stwierdzenie, czy Sąd uznaje za przejętą w niniejszej sprawie nieruchomość za wywłaszczoną w szerokim tego słowa znaczeniu, czy w ogóle nie uznaje jej za wywłaszczoną. Skarżący wskazał, że nie jest prawidłowy pogląd, iż brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, jeżeli nie doszło do wywłaszczenia sensu stricto.

Skarżący stwierdził, że przejęcie nieruchomości od Janiny M. pomimo braku dwóch elementów (dokonania wywłaszczenia na podstawie aktu prawnego, który ani w swoim tytule, ani w treści nie posługuje się pojęciem wywłaszczenia oraz brakiem wypłaty odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość) było wywłaszczeniem. Podniósł także, że w przedmiotowej sprawie doszło do ingerencji w prawo własności przez Skarb Państwa, na mocy decyzji administracyjnej, wskutek czego doszło do odjęcia prawa własności dotychczasowym właścicielom na rzecz Skarbu Państwa. Ingerencja ta miała oparcie w przepisach prawa publicznego, w sprawie konkretnej i indywidualnej, mocą decyzji wywłaszczeniowej. Z tego względu doszło do wywłaszczenia nieruchomości. To, iż ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. z 1958 r. Nr 17, poz. 71) nie posługuje się takim pojęciem, nie oznacza, iż w świetle art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami zaistniałego zdarzenia nie należy uznawać za wywłaszczenie.

Skarżący wskazał, że dokonane wywłaszczenie zostało dokonane w zgodzie z ówczesnym pojmowaniem celu publicznego. Ponadto ustawowa definicja nie zawiera, jako elementu instytucji wywłaszczenia, by dokonywane było ono za odszkodowaniem i również z tego względu niezrozumiałe jest takie ujęcie wywłaszczenia, jakie zaprezentował Sąd.

Zdaniem skarżącego tym samym należy przyjąć, że wywłaszczenie zostało dokonane na rzecz; państwowego lub spółdzielczego przedsiębiorstwa gospodarki rolnej. W sposób oczywisty okoliczność ta winna być badana przez organy administracji, czego one nie uczyniły, jak również okoliczności tej nie brał pod uwagę Sąd.

Skarżący stwierdził, że gdyby jednak uznać, iż dokonane przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa nie jest wywłaszczeniem, w tej sytuacji zasadne byłoby rozważenie, czy art. 216 u.g.n. w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości przejętych na podstawie art. 9 z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego jest zgodny z Konstytucją. W niniejszej sprawie doszło bowiem do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości na mocy decyzji administracyjnej o charakterze konkretnym i indywidualnym na cel publiczny, co uzasadniałoby wymienienie przedmiotowej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w katalogu ustaw opisanych w art. 216 u.g.n. Zaniechanie w tym zakresie prowadziłoby natomiast do naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 64 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlega oddaleniu.

Ponieważ opiera się na obu podstawach, to w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji jest prawidłowy lub nie został skutecznie podważony, można dokonać oceny procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie jest zasadny.

Przede wszystkim Sąd I instancji w sposób szczegółowy przedstawił swoje stanowisko dotyczące interpretacji pojęcia "wywłaszczona nieruchomość" użytego w przepisach ww. ustawy o gospodarce nieruchomościami i jednoznacznie stwierdził, iż przejęcie nieruchomości rolnej na podstawie art. 9 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa, nie stanowiło wywłaszczenia, o którym mowa w art. 136 i art. 216 ust. 1 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to jest prawidłowe a przestawione przez Sąd I instancji argumenty są trafne. Zbędnym więc jest ich powtarzanie. Jednakże dodać należy, iż Trybunał Konstytucyjny rozpatrując zgodność z Konstytucją rozwiązań prawnych przyjętych w art. 216 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami (wyrok z dnia 24 października 2001 r. sygn. Sk 22/01; z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. Sk 43/07) odwoływał się do pojęcia "wywłaszczenie", przyjmując, iż jednym z elementów tego pojęcia jest "... odjęcie prawa własności na bliżej określony cel publiczny". Natomiast przejście na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych w trybie art. 9 powołanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości... nie następiło na określony cel publiczny. Przesłanki warunkujące zastosowanie określonego w nim trybu odnosiły się bowiem do uregulowania prawa własności w sytuacji jego niewykonywania przez dotychczasowego właściciela. Określona nieruchomość rolna musiała pozostawać we władaniu Państwa tak w dacie wejścia w życie ww. ustawy, jak i w dacie wydania decyzji w trybie art. 9 (ew. przekazana przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym). Przy czym nie miało tutaj znaczenia w jakim trybie, czy za pomocą jakich środków prawnych lub faktycznych nastąpiło objęcie we władanie przez Państwo określonej nieruchomości.

Niezależnie od oceny przyjętych rozwiązań prawnych stwierdzić należy, iż nie było to wywłaszczenie. Nie każde bowiem przejęcie własności nieruchomości jest wywłaszczeniem.

Dodać przy tym należy, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy niezakwestionowanym przez skarżącego, nie nastąpiło wywłaszczenie na rzecz państwowego lub spółdzielczego podmiotu gospodarki rolnej. Fakt, że przedmiotową nieruchomość oddano w pewnym okresie w użytkowanie rolnej spółdzielni produkcyjnej nie oznacza, iż nastąpiło wywłaszczenie na rzecz tej spółdzielni, bowiem nie to było celem przejęcia.

Odnośnie zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 21 Konstytucji RP to również nie jest on zasadny. Przepis ten określa zasadę własności jako podstawowe prawo jednostki i podstawową zasadę ustrojową. Sąd w żaden sposób normy tej nie naruszył. O naruszeniu tej konstytucyjnej zasady nie może bowiem świadczyć stanowisko Sądu, iż przejęcie nieruchomości w trybie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości... nie stanowiło wywłaszczenia, o którym mowa w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd bowiem w żaden sposób nie ingerował w prawo własności i obecnie obowiązujące zasady wywłaszczenia. Wprawdzie doszło do przejęcia własności nieruchomości, ale nie na zasadach określonych w art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z tych wszystkich względów uznać należy, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.