Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 253/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1; art. 2; art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1428
law: Ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku  Socjalistycznych Republik Radzieckich
article: art. 7; art. 11; art. 15; art. 77 § 1; art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c; art. 200.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędziowie: sędzia WSA Monika Barszcz asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] grudnia 2020 r., [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz L. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu" lub "organ") z [...] grudnia 2020 r., [...], którą ww. organ utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2020 r., [...] o przyznaniu L. W. (dalej: "skarżąca") świadczenie pieniężne w wysokości [...] zł z tytułu podlegania w okresie od [...] do [...] represjom wymienionym w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1936-1956 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1428; dalej również: "ustawa" lub "ustawa o świadczeniu pieniężnym"), tj. za okres 33 miesięcy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

Strona wystąpiła o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1936-1956.

Szef Urzędu decyzją z [...] października 2020 r., [...] przyznał skarżącej świadczenie pieniężne w wysokości [...] zł.

Na skutek wniesionego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z [...] grudnia 2020 r., [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2020 r., [...]. Argumentując swoje rozstrzygnięcie, Szef Urzędu wskazał, że kwota [...] zł zawarta w decyzji z [...] października 2020 r. skalkulowana została w oparciu o okres podlegania represjom, który ustalony został przez Szefa Urzędu w decyzji z [...] marca 2019 r., [...]. Wobec powyższego, organ podkreślił, iż podejmując decyzję o przyznaniu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym nie prowadzi postępowania dowodowego dotyczącego ustalenia okresu podlegania przez stronę represjom, ale jest związany treścią decyzji w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich. Zdaniem organu, zmiana decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia pieniężnego możliwa byłaby w sytuacji, gdyby została zmieniona decyzja o przyznaniu uprawnień kombatanckich z [...] marca 2019 r., [...] w zakresie wskazanego w niej okresu podlegania represjom.

Pismem z [...] stycznia 2021 r. skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na przytoczoną wyżej decyzję Szefa Urzędu z [...] grudnia 2020 r., zarzucając jej naruszenie:

1. art. 2 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7 ustawy o świadczeniu pieniężnym, poprzez jego błędną wykładnię i błędne niezastosowanie, polegające na nieprzyznaniu skarżącej świadczenia pieniężnego za okres od lipca 1949 do września 1956, podczas gdy skarżąca spełnia ustawową przesłankę "przymusowego zesłania w ZSRR" w okresie od lipca 1949 do września 1956;

2. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej: "k.p.a.") poprzez błędną i sprzeczną z zasadami logiki ocenę materiału dowodowego zabranego w sprawie, w szczególności decyzji Szefa Urzędu z [...] marca 2019 r., poprzez pominiecie wyraźnego ustalenia w treści przedmiotowej decyzji, że "Skarżąca była odebrana rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia w okresie od lipca 1949 do września 1956 (sentencja decyzji) i "przebywała w [...] Domu Dziecka w podanym wyżej okresie", z czego wynika, że w przedmiotowej decyzji Szef Urzędu ustalił, że skarżąca była przymusowo deportowana/zesłana w ZSRR w pominiętym przez Szefa Urzędu w zaskarżonej decyzji okresie;

3. art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a., poprzez jego błędne niezastosowanie, poprzez pominięcie, że integralnym elementem decyzji jest, zarówno jej sentencja, jak i treść uzasadnienia, podczas gdy Szef Urzędu wziął pod uwagę przy orzekaniu jedynie część sentencji decyzji, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w uzasadnieniu decyzji Szefa Urzędu z [...] marca 2019 r., zostało wyraźnie ustalone przez Szefa Urzędu, że skarżąca przymusowo "przebywała w [...] Domu Dziecka w podanym wyżej okresie";

4. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie całokształtu materiału dowodowego, poprzez pominięcie treści decyzji Szefa Urzędu z [...] marca 2019 r., w szczególności części jej sentencji i uzasadnienia; na przedmiotowe naruszenie ww. przepisu wskazuje również całkowity brak odniesienia się Szefa Urzędu w uzasadnieniu inkryminowanej decyzji do pozostałej części sentencji i treści uzasadnienia przedmiotowej decyzji.

Skarżąca podniosła również, że zarzuca organowi rażący błąd w ustaleniach faktycznych poprzez niezgodne z rzeczywistością stwierdzenie, że rzekomo "zaliczony do świadczenia okres represji wynikał z decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich z [...] marca 2019 r.", podczas gdy z przedmiotowej decyzji wynikał okres represji od października 1946 r. do września 1956 r. (łączny wymiar represji: 10 lat).

W oparciu o powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od Szefa Urzędu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca zwróciła uwagę, że z niezrozumiałych powodów (niewyjaśnionych też w żaden sposób w uzasadnieniu decyzji) Szef Urzędu oparł zaskarżoną decyzję na jedynie części decyzji o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich z [...] marca 2019 r. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Szef Urzędu podkreślił, iż podejmując decyzję o przyznaniu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym nie prowadzi postępowania dowodowego dotyczącego ustalenia okresu podlegania przez stronę represjom, ale jest związany treścią decyzji w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich, a jak wskazała skarżąca, w jej przypadku decyzja o przyznaniu uprawnień określiła łączny wymiar represji na 10 lat. Na skutek pominięcia ww. treści decyzji, zdaniem skarżącej Szef Urzędu błędnie przyjął, tylko 3 lata represji, uprawniające do uzyskania świadczenia zgodnie z ustawą. Szef Urzędu powołując się na to, w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego pominął ww. ustalenia w decyzji o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich. Nie wyjaśnił, dlaczego jego zdaniem ww. okres nie został wzięty pod uwagę.

W dalszej części skargi Skarżąca oświadczyła, że w lipcu 1949 r. jako dwuletnie dziecko została odebrana matce przebywającej w sowieckim łagrze i przesiedlona do miejscowości [...] na terytorium Ukraińskiej SRR, gdzie została umieszczona w Domu Dziecka w celu przymusowego wynarodowienia. Zdaniem skarżącej, faktem jest, iż skarżąca została decyzją władz sowieckich odizolowana od matki, najbliższej jej osoby i jedynego znanego jej wówczas członka rodziny, a jej pobyt w Domu Dziecka trwający do września 1956 r. miał charakter przymusowy. Wobec powyższego okres represji od lipca 1949 do września 1956, potwierdzony decyzją o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich z [...] marca 2019 r. jest okresem przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR w rozumieniu ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 roku i skarżąca powinna otrzymać także za ten okres świadczenie pieniężne na podstawie ww. ustawy.

W odpowiedzi na skargę, Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, określa ona zasady, wysokość oraz tryb przyznawania świadczenia pieniężnego osobom zesłanym lub deportowanym przez władze [...] w latach 1936-1956.

Natomiast stosownie do treści art. 2 ustawy, świadczenie pieniężne przysługuje osobie, która:

1. uzyskała na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2020 r. poz. 517; dalej: "ustawa o kombatantach") decyzję Szefa Urzędu potwierdzającą okres przebywania:

a) w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, lub

b) w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, lub

c) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

- w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, lub

- na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;

2. posiada obywatelstwo polskie w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, jest ono przyznawane jednorazowo w wysokości 200 zł za każdy miesiąc okresu podlegania w latach 1936-1956 represjom, o których mowa w art. 2 pkt 1, potwierdzonego decyzją Szefa, o której mowa w art. 2 pkt 1.

W realiach niniejszej sprawy, kluczowym jest, że Szef Urzędu decyzją z [...] maca 2019 r., [...] uchylił decyzję własną z [...] marca 2020 r., [...] oraz przyznał uprawienia kombatanckie skarżącej:

- z tytułu przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych w więzieniu ZSRR w okresie od października 1946 r. do czerwca 1949 r. oraz

- z tytułu. Łączny wymiar represji Szef Urzędu ustalił na 10 lat.

Na gruncie niniejszej sprawy, w ocenie Sądu należy rozważyć, czego organ nie uczynił, czy skarżąca spełnia warunki do uzyskania świadczenia na gruncie ustawy w związku z przebywaniem z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych w więzieniu ZSRR w okresie od października 1946 r. do czerwca 1949 r. z uwagi na to, że została odebrana rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia w okresie od lipca 1949 r. do września 1956 r. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ rachując okres, za który należy rzeczone świadczenie przyznać, całkowicie pominął ww. okres, który - co ważne - Szef Urzędu w swojej decyzji z [...] marca 2019 r. ustalił, jako okres represji, za który należy przyznać skarżącej uprawnienia kombatanckie.

W ocenie Sądu, organ przedwcześnie orzekł o wysokości przyznanej kwoty świadczenia, ponieważ, na co wskazano wyżej w ogóle nie rozważył i nie odniósł się do całej treści sentencji decyzji Szefa Urzędu z [...] marca 2019 r., na co zasadnie zwróciła uwagę skarżąca i co mogło mieć wpływ na wynik sprawy – tj. na wysokość przyznanego świadczenia.

Należy wskazać, że wykładnia literalna i celowościowa art. 4 ust. 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (a na tej podstawie także przyznano skarżącej uprawnienia kombatanckie) wskazuje, że ustawodawca uzależnił uznanie represji, którym podlegała osoba odebrana rodzicom jako dziecko, za represje o charakterze eksterminacyjnym, od wykazania okoliczności potwierdzających rzeczywiste intencje i czynności władz okupacyjnych o charakterze eksterminacyjnym. Eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2017 r. II OSK 2433/15, LEX nr 2334158).

Zatem mając na uwadze powyższe należało rozważyć, czy skarżąca – jako osoba przymusowo zesłana/deportowana w inny teren ZSRR z przyczyn religijnych i narodowościowych nie spełnia przesłanki określonej w art. 2 ust. 1 lit. c tiret drugi ustawy oświadczeniach.

Organ – zdaniem Sądu – literalnie dopasował przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich do przesłanek odnoszących się do przyznania świadczenia pieniężnego, co w niniejszej sprawie budzi uzasadnione wątpliwości. W ocenie Sądu należy bowiem zwrócić uwagę na względy celowościowe przedmiotowego świadczenia i rozważyć, czy w sytuacji skarżącej mimo sformułowanego literalnie innego brzmienia przyznanego uprawnienia kombatanckiego, nie spełnia przesłanek do przyznana jej świadczenia pieniężnego przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze ZSRR, co zostało stwierdzone w decyzji Szefa Urzędu z [...] marca 2019 r. Niewątpliwie odebranie skarżącej od rodziców i umieszczenie jej w domu dziecka na terenie ZSRR, należy traktować za okres represji, spełniający definicję "przymusowego zesłania i deportacji w ZSRR".

Warto przy tym podkreślić, że racje ma Szef Urzędu, iż jako organ właściwy do ustalenia wysokości oraz wypłaty świadczenia pieniężnego stosownie do treści art. 7 ustawy nie określa w tym postępowaniu okresu za który ono przysługuje osobie uprawnionej. W tym zakresie stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym organ ten jest związany wcześniejszą decyzją wydaną na podstawie ustawy o kombatantach potwierdzającą okres przebywania miedzy innymi na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. W tym konkretnym przypadku Szef Urzędu decyzją z [...] marca 2019 r., orzekł o przyznaniu uprawnień kombatanckich za sporny okres, a więc organ w przedmiotowym postępowaniu jest nią związany i w tym zakresie nie może pominąć jej ustaleń.

W konsekwencji powyższego, w rozpoznanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, jak i art. 107 § 3 k.p.a., w wyniku czego Szef Urzędu nie uzasadnił kompleksowo swojego stanowiska oraz nie odniósł się w sposób wyczerpujący do zarzutów skarżącej, z jakich powodów oraz na jakiej podstawie nie przyznał świadczenia za pełen okres represji ustalony na gruncie decyzji z [...] marca 2019 r.

Uwzględniając powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym rozstrzygnięciu.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł. Na zasądzoną kwotę złożył się wpis od skargi.