Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2386/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7B ust. 1 pkt 3 lit. A,  art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2021 poz 1800
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała (spr.), Protokolant Adrianna Siniarska, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2483/18 w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 28 sierpnia 2018 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.300.2018.1.AJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz B. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2483/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie", "Sąd pierwszej instancji") uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "Dyrektor", "Organ") z dnia 28 sierpnia 2018 r. nr 0114-KDIP2-1.4010.300.2018.1.AJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oraz zasądził na rzecz B. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka", "Strona", "Skarżąca", "Wnioskodawczyni") zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 2 lipca 2018 r. Spółka wystąpiła do Dyrektora z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie rozpoznania przychodu w związku z otrzymaniem świadectw użytkowych przez spółkę komandytową, której Spółka jest wspólnikiem.

Przedstawiając zdarzenie przyszłe Wnioskodawczyni podała, że jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych w Polsce od całości osiągniętych dochodów niezależnie od miejsca położenia ich źródła. Wnioskodawca wraz z osobami fizycznymi jest komandytariuszem w spółce komandytowej zajmującej się najmem nieruchomości. Spółka posiada w swoim majątku także udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, która w najbliższym czasie zostanie przekształcona w spółkę akcyjną, której statut będzie przewidywał możliwość umorzenia akcji (w zamian za umorzone akcje spółka będzie mogła wydać świadectwa użytkowe bez określonej wartości nominalnej). Jeżeli statut nie będzie stanowił inaczej, świadectwa użytkowe uczestniczyć będą na równi z akcjami w dywidendzie oraz w nadwyżce majątku pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji. W przyszłości może dojść do umorzenia akcji Spółki w spółce akcyjnej, w szczególności, z uwagi na planowane ewentualne wyjście Spółki ze spółki akcyjnej. Niezależnie od trybu umorzenia, zostanie ono dokonane za wynagrodzeniem. Wynagrodzenie w wysokości wartości nominalnej umarzanych akcji zostanie pokryte z zysku lub z obniżenia kapitału zakładowego i z natury rzeczy nie będzie przekraczać kosztów nabycia (objęcia) umarzanych akcji. Nadto, w miejsce umarzanych akcji Spółki, spółka akcyjna wyemituje na rzecz Spółki świadectwa użytkowe, które będą reprezentować prawo do otrzymania dywidendy oraz udziału w nadwyżce majątku spółki akcyjnej ponad wartość nominalną kapitału zakładowego.

W związku z powyższym opisem Skarżąca zadała pytanie, czy w opisanym zdarzeniu przyszłym przychód Wnioskodawczyni, w tym z tytułu świadectw użytkowych, powstanie, stosownie do przysługującego udziału w zyskach Spółki, tylko w momencie wypłaty przez spółkę akcyjną na rzecz Spółki dywidendy lub innych kwot, do których uprawniać będą świadectwa użytkowe na gruncie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku od osób prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1036 ze zm., dalej jako "u.p.d.o.p.").

Zdaniem Skarżącej wynagrodzenie za umorzone akcje w wysokości wartości nominalnej umorzonych akcji nie podlega opodatkowaniu, gdyż nie przekracza kosztów nabycia (objęcia) umorzonych akcji. W dacie emisji świadectw użytkowych Wnioskodawca nie osiągnie też przychodu podatkowego z tytułu objęcia (nabycia) świadectw użytkowych. Przychód Wnioskodawcy, stosownie do przysługującego mu udziału w zyskach Spółki, powstanie natomiast w momencie wypłaty przez spółkę akcyjną na rzecz Spółki dywidendy lub innych kwot, do których uprawniać będą świadectwa użytkowe.

Dyrektor uznając w zaskarżonej interpretacji indywidulanej stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe, wskazał, że w kontekście przedstawionego zdarzenia przyszłego, należy zdecydowanie odróżnić kwestie:

• uzyskanie przychodu w związku z umorzeniem akcji (spółki akcyjnej) lub zbyciem akcji w celu umorzenia za wynagrodzeniem częściowo w formie pieniężnej (do wysokości wartości nominalnej) oraz w formie niepieniężnej - w formie świadectw użytkowych;

• uzyskanie przychodu z realizacji praw wynikających ze świadectw użytkowych (z pewnego rodzaju wierzytelności).

W obydwu ww. przypadkach są to przysporzenia majątkowe o charakterze trwałym, definitywnym (świadectwa użytkowe otrzymane przez Wnioskodawcę nie będą podlegały zwrotowi), będą one powiększały wartość aktywów Wnioskodawcy.

W ocenie Dyrektora, w przypadku otrzymania wynagrodzenia częściowo w formie niepieniężnej, ustawodawca nie różnicuje momentu uzyskania przychodu od momentu uzyskania przez beneficjenta pieniężnego ekwiwalentu tego świadczenia. Organ nie zgodził się z twierdzeniem Wnioskodawcy, że świadectwa użytkowe nie stanowią wynagrodzenia za umorzone akcje.

W konsekwencji, na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. b lub art. 7b ust. 1 pkt 3 lit. a u.p.d.o.p., Wnioskodawca będzie zobowiązany do rozpoznania przychodu z zysków kapitałowych w związku - odpowiednio - z umorzeniem akcji bądź ich zbyciem w celu umorzenia niezależnie od tego, czy wynagrodzenie będzie wypłacone w formie pieniężnej, czy też Wnioskodawca otrzyma świadectwa użytkowe za umorzone akcje. Skarżąca nie będzie zatem zobowiązana do efektywnego rozpoznania przychodu w związku z otrzymaniem świadectw użytkowych jedynie w przypadku, gdy wartość odpowiadająca kosztowi nabycia bądź objęcia akcji będzie większa lub równa rynkowej wartości umarzanych akcji (tj. co do zasady odpowiadającej łącznej wartości wynagrodzenia otrzymanego w formie pieniężnej oraz w postaci świadectw użytkowych).

W skardze na wydaną interpretację Skarżąca wniosła o jej uchylenie. Zaskarżonej interpretacji indywidualnej Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 14b § 1 oraz art. 14c § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej "O.p.") poprzez przyjęcie za podstawę oceny prawnej okoliczności niewynikających z opisu zdarzenia przyszłego zawartego we wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji, tj. poprzez przyjęcie, że:

a) wynagrodzenie za umorzone akcje wypłacone zostanie w części w formie pieniężnej, a w części w formie niepieniężnej, a ponadto, że

b) łączna wartość tego wynagrodzenia wynikać będzie z uchwały walnego zgromadzenia spółki akcyjnej

- podczas gdy z opisu zdarzenia przyszłego nie wynikał podział wynagrodzenia umorzeniowego na dwie części. To naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do zakwalifikowania przez Organ świadectw użytkowych jako wynagrodzenia niepieniężnego za umorzone akcje, a dalej przyjęcie, że świadectwa użytkowe podlegać będą opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych już w momencie ich wydania;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 7b ust. 1 punkt 1 lit. b) oraz punkt 3 lit. a) u.p.d.o.p., poprzez niewłaściwą ocenę co do ich zastosowania, polegającą na uznaniu, że otrzymanie świadectw użytkowych skutkuje powstaniem przychodu podatkowego z umorzenia akcji spółki akcyjnej lub zbycia w celu umorzenia, w dacie emisji tych świadectw, a w konsekwencji także:

b) art. 22 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p., poprzez niewłaściwą ocenę co do ich zastosowania polegającą na uznaniu, że otrzymanie świadectw użytkowych stanowi przychód podatkowy będący trwałym i definitywnym przysporzeniem majątkowym w dacie emisji tych świadectw.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej interpretacji indywidualnej i wniósł o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 2483/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy tzw. świadectwa użytkowe, wydawane na podstawie art. 361 ustawy z dnia 15 września 2000 r. (Dz. U. z 2017 poz. 1577 ze zm., dalej "k.s.h."), skutkują uzyskaniem przez uprawnionego z tych świadectw przychodu podatkowego już w momencie ich emisji/otrzymania, czy też dopiero w momencie późniejszego i ewentualnego otrzymywania dywidendy lub innych świadczeń wynikających z dysponowania świadectwami.

Zdaniem Sądu, Organ wadliwie zinterpretował charakter świadectw w świetle przepisów Kodeksu spółek handlowych. Ocena świadectw nie jest bowiem kwestią faktów deklarowanych we wniosku interpretacyjnym, lecz należy do zagadnień z zakresu wykładni prawa – prawa handlowego. O ile prawo handlowe nie uznaje świadectw użytkowych za wynagrodzenie za umarzane akcje, to pytanie Skarżącej, w trybie art. 14h w zw. z art. 169 § 1 O.p., o charakter świadectw, byłoby niecelowe i bezprzedmiotowe, gdyż nie dotyczyłoby sfery faktów, lecz oceny prawnej, którą wyrazić musiał sam Organ. Skarżąca trafnie odnotowała, że art. 359 § 2 k.s.h., art. 360 § 2 pkt 3 k.s.h., a zwłaszcza art. 361 k.s.h., wprost przewidują sytuację, gdy umorzenie następuje bez "wynagrodzenia" akcjonariusza, i że może on wtedy otrzymać – zamiast świadczenia w postaci wynagrodzenia za umarzane akcje – jedynie świadectwa użytkowe. Świadectwa nie są zatem wynagrodzeniem niepieniężnym za umorzenie akcji, tym bardziej nie są wynagrodzeniem pieniężnym. Z art. 361 § 1 k.s.h. wynika, ze świadectwa użytkowe wydaje się "w zamian za akcje", co w zestawieniu z powyżej przywołanymi przepisami k.s.h. zasadnym czyni stanowisko Skarżącej, że świadectwa są tylko dodatkowym lub nawet jedynym (w przypadku umorzenia nieodpłatnego) uprawnieniem byłego akcjonariusza, którego akcje podlegały umorzeniu. Świadectwa są formą kontynuacji uprawnienia do uczestnictwa w zysku spółki pomimo utraty statusu akcjonariusza, które to uprawnienie wcześniej, przed umorzeniem, inkorporowane było w akcjach.

Ponadto, Skarżąca prawidłowo oceniła, że świadectwa użytkowe, jako instrumenty finansowe (art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o obrocie instrumentami finansowymi), uprawniają tylko do udziału w zysku spółki oraz w nadwyżce majątku spółki, pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji (art. 361 § 2 k.s.h.). Dlatego, z punktu widzenia ograniczonych uprawnień wynikających ze świadectw użytkowych, w zakresie uprawnień majątkowych zachodzi analogia do uprawnień z samych akcji – świadectwo uprawnia do dywidendy, ale samo nie kreuje takiej dywidendy. Świadczenie, które łączyć należy ze świadectwem, nie jest pewne (jest warunkowe), gdyż zależy od podjęcia w przyszłości uchwały o wypłacie dywidendy, o ile w spółce wystąpi zysk do podziału dla akcjonariuszy. Dlatego Skarżąca słusznie odnotowała, że wartość świadectwa w chwili jego otrzymania przez Spółkę komandytową nie będzie znana, co uniemożliwia ustalenie podstawy opodatkowania. Ponownie za uprawnioną należy tu uznać analogię do otrzymania przez potencjalnie uprawnionych certyfikatów inwestycyjnych albo opcji na akcje lub innych dokumentów inkorporujących uprawnienie do przyszłego i ewentualnego zysku spółki, otrzymywanych przez pracowników spółki kapitanowej w ramach stosowanych w obrocie gospodarczym i prawnym programów motywacyjnych. Wspólną cechą tych wszystkich świadczeń jest ich potencjalność, nieokreśloność i niewymierność w chwili otrzymywania dokumentów. Dlatego te wszystkie dokumenty inkorporujące jakieś uprawnienia majątkowe mają charakter jedynie ekspektatywy prawa, a nie samego prawa do zysku. O ile ze świadectwem łączyć można trwały i definitywny przyrost majątku osoby uprawnionej, to przyrost taki będzie kwestią przyszłości, i dopiero w przyszłości podlegać on będzie opodatkowaniu. Na gruncie ustawy ten wniosek skorelowany jest z normą art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. b u.p.d.o.p., gdzie za przychód z udziału w zyskach osób prawnych, w tym z umorzenia akcji, uznano wartości uzyskane faktycznie, a nie tylko potencjalnie. Tak skonstruowany system prawa podatkowego "domknięty" jest przez art. 12 ust. 1 oraz ust. 3 u.p.d.o.p., gdzie za przychód uznano wartości "otrzymane", a nie zaledwie spodziewane (ust. 1), zaś, o ile przychodami z zysków kapitałowych są przychody już tylko "należne", choćby nie zostało otrzymane faktycznie, to nie dotyczy to specyficznego przychodu z tychże zysków kapitałowych, określonego w art. 7b ust. 1 pkt 1 ustawy, czyli m.in. z umorzenia akcji (art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p.). W ten sposób ustawodawca podatkowy konsekwentnie respektuje zasadę, że tam, gdzie za przychód uznawana jest jakaś wartość tylko należna, albo – tym bardziej – przyszła, niepewna i tylko spodziewana, tam wyraźnie zastrzega taką intencję w stosownym przepisie, taka samo, jak zastrzega inną swoją intencję, że za przychód uznaje się wartości dopiero faktycznie otrzymane przez podatnika, choćby już wcześniej (przed faktycznym otrzymaniem) pojawiały się jakieś "widoki" (ekspektatywy) na trwałe przysporzenie majątkowe.

Sąd pierwszej instancji stanął też na stanowisku, że argumenty Organu, dotyczące możliwości potrącenia kosztu wynikającego z wartości umorzonych akcji, zmierzają do uniknięcia konsekwencji, jakie wyniknęłyby z pierwotnego, nieuprawnionego przypisania świadectwom użytkowym charakteru definitywnego, wymiernego przysporzenia już w chwili ich objęcia. Odniesienie się do tych argumentów byłoby konieczne, gdyby Organ miał rację upatrując w świadectwach przychodu podatkowego, a nie tylko ekspektatywy tego przychodu. Dlatego rozwiązanie dylematu podwójnego opodatkowania, zaproponowane w odpowiedzi na skargę, nie znajduje podstaw normatywnych i ma charakter prawotwórczy. Przede wszystkim jednak jest po prostu zbędne, gdyż Skarżąca trafnie upatrywała swojego przychodu w związku z uzyskaniem świadectw jedynie wtedy, gdy Spółka komandytowa faktycznie otrzymała (będzie otrzymywała) dywidendy lub inne wartości związane z tymi świadectwami.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiódł Dyrektor, wnosząc o uchylenie wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie skargi oraz zasądzenie od Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ wniósł także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zarzucono naruszenie:

1. art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 7b punk 3 lit a) oraz art. 12 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż Skarżąca nie rozpozna przychodu z tyłu umorzenia akcji za które otrzyma świadectwa użytkowe, w momencie otrzymania świadectw użytkowych, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia ww. norm winna skutkować przyjęciem, iż w sytuacji otrzymania świadectw użytkowych, które będą reprezentować prawo do otrzymania dywidendy oraz udziału w nadwyżce majątku spółki akcyjnej ponad wartość nominalną kapitału zakładowego spółki akcyjnej, to Skarżąca zobowiązana będzie do rozpoznania przychodu z zysków kapitałowych w związku odpowiednio z umorzeniem akcji bądź ich zbyciem w celu umorzenia niezależnie od tego, czy wynagrodzenie będzie wypłacone w formie pieniężnej, czy Skarżąca otrzyma świadectwa użytkowe za umorzone akcje.

2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 14b § 1 i § 3 w zw. z art. 14c § 1 i 2 O.p. poprzez sporządzenie uzasadnienia, w którym z jednej strony Sąd a quo wyraźnie wskazuje, iż organ nie tyle naruszył normy procesowe co dokonał niewłaściwej wykładni norm materialnoprawnych gdy tymczasem jako podstawę uchylenia wskazuje art. 145 § pkt 1 lit c) p.p.s.a., co wskazuje na akceptację dla wywiedzionych w skardze naruszeń prawa procesowego, które w ocenie organu interpretacyjnego nie miały w niniejszej sprawie miejsca.

Uzasadniając zarzuty Organ wskazał, że istota problemu sprowadza się do przesądzenia daty powstania przychodu podatkowego z otrzymanych świadectw użytkowych z tytułu umorzenia akcji w spółce akcyjnej, w której akcjonariuszem będzie spółka komandytowa (Skarżąca swoje uprawnienie wywodzi z członkostwa w spółce komandytowej w roli komandytariusza). Innymi słowy czy z chwilą otrzymania świadectw użytkowych (z chwilą ich wydania za umorzone akcje) powstaje przychód podatkowy dla Skarżącej, czy też rozpoznanie przychodu odroczone jest w czasie do dnia realizacji praw wynikających z otrzymanych świadectw użytkowych.

Zdaniem Organu ustawodawca wielokrotnie nakłada na podatników obowiązek zapłaty podatku niezależnie od tego czy efektywnie otrzymali jakiekolwiek wymierne wynagrodzenie pieniężne. Nie negując, że otrzymanie świadectw użytkowych dla beneficjenta oznacza w sensie ekonomicznym ekspektatywę otrzymania przyszłych świadczeń (dywidend), to obowiązku rozpoznania przychodu w związku z umorzeniem akcji nie można uzależniać od formy otrzymanego wynagrodzenia. Otrzymanie świadectw użytkowych oznacza przysporzenie majątkowe o charakterze trwałym, definitywnym (nie będą podlegały zwrotowi).

Ponadto w opisie zdarzenia przyszłego Skarżąca wskazała, że świadectwa użytkowe będą związane z udziałem w nadwyżce majątku spółki akcyjnej ponad wartość nominalna kapitału zakładowego zgodnie z k.s.h. Skoro wartość rynkowa akcji może być większa od ich wartości nominalnej, to wartość świadectw użytkowych odpowiadającą różnicy pomiędzy wartością rynkową a nominalną umarzanych akcji należy uznać za wynagrodzenie za umarzane akcje. Natomiast skarżąca nie będzie zobowiązana do rozpoznania przychodu w związku z otrzymaniem świadectw użytkowych jedynie w przypadku, gdy wartość odpowiadająca kosztowi nabycia, bądź objęcia akcji będzie większa lub równa rynkowej wartości umarzanych akcji (tj. co do zasady odpowiadającej łącznej wartości wynagrodzenia otrzymanego w formie pieniężnej oraz w postaci świadectw użytkowych).

Akceptując tok rozumowania Skarżącej i Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym wynagrodzenie z tytułu umorzenia akcji stanowią jedynie środki pieniężne odpowiadające wartości nominalnej akcji, to otrzymanie świadectw użytkowych należałoby uznać za nieodpłatne przysporzenie również podlegające opodatkowaniu w momencie otrzymania tych świadectw.

Organ przyjął za zasadne stanowisko, że w rozpatrywanej sprawie nie naruszył norm procesowych, albowiem swoje rozstrzygniecie uzasadnił w kontekście unormować materialnoprawnych, zaś samo stwierdzenie o braku wynagrodzenia i związana z tym emisja świadectw użytkowych za umarzane akcje, nie oznacza, iż na gruncie prawa podatkowego czynność ta nie będzie powodować powstania przychodu podatkowego jako związana z otrzymaniem wymiernych praw majątkowych.

Spółka nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie jest zasadna, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego, w momencie otrzymania świadectw użytkowych, wydanych na podstawie art. 361 k.s.h., po stronie Skarżącej powstanie podlegający opodatkowaniu przychód.

Zważywszy na zarzut skargi kasacyjnej przede wszystkim wskazać należy, że w świetle art. 7b ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. za przychody z zysków kapitałowych uważa się m.in. przychody z udziału w zyskach osób prawnych, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1 pkt 4b, stanowiące przychody faktycznie uzyskane z tego udziału, w tym przychody z umorzenia udziału (akcji) lub ze zmniejszenia ich wartości (pkt 1 lit. b), a także inne, niż określone w pkt 1 i 2, przychody z udziału (akcji) w osobie prawnej lub spółce, o której mowa w art. 1 ust. 3, w tym przychody ze zbycia udziału (akcji), w tym ze zbycia dokonanego celem ich umorzenia (pkt 3 lit. a). Zgodnie natomiast z art. 12 ust. 1 oraz 3 u.p.d.o.p. za przychody z zysków kapitałowych uważa się również przychody należne, jednak z wyłączeniem przychodów z zysków kapitałowych z tytułu udziału w zyskach osoby prawnej, w tym dywidendy (art. 7b ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, objęcie przez Skarżącą świadectw użytkowych nie rodzi przychodu podatkowego, albowiem do majątku Wnioskodawcy nie weszły żadne prawa (przysporzenia majątkowe mające konkretny wymiar finansowy). Uznanie, że przychód powstaje w momencie otrzymania/wydania świadectw użytkowych, prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania świadectwa nie osiągnął. Otrzymanie świadectw użytkowych nie daje żadnych korzyści, ponieważ świadectwa są takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie wypłaty dywidendy, czy nadwyżki majątku spółki pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji lub ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany, ewentualnie innych czynności.

Zgodnie bowiem z art. 361 § 1 k.s.h., statut może przewidywać wydanie świadectw użytkowych w zamian za umorzone akcje. Świadectwa użytkowe są papierami wartościowymi, które inkorporują tylko wskazane prawa obligacyjne, a nie dają żadnych praw korporacyjnych. Świadectwa użytkowe nie mają żadnej wartości nominalnej, dlatego też ich posiadaczom nie mogą przysługiwać żadne inne prawa udziałowe, które są związane z prawami obligacyjnymi, poza tymi wymienionymi w art. 361 § 2 k.s.h. W art. 361 § 3 k.s.h. ustawodawca wprost wskazał, iż posiadacz świadectwa użytkowego nie posiada żadnych praw udziałowych w spółce z wyjątkiem określonych w § 2 tego artykułu. Tak więc sytuacja posiadacza świadectw użytkowych znacząco różni się od pozycji wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy komandytariusza spółki komandytowej. Tak samo odmienna będzie sytuacja podmiotu kontynuującego uprawnienia przysługujące z tytułu posiadanych świadectw użytkowych w stosunku do wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy komandytariusza spółki komandytowej. Wydanie świadectwa użytkowego, mimo że odbywa się za umorzoną akcję, nie stanowi o kontynuacji praw udziałowych. Wszelkie prawa i obowiązki z akcji gasną z chwilą umorzenia, tj. wpisu do rejestru obniżenia kapitału zakładowego.

Ponadto zauważyć trzeba, że świadectwa użytkowe są papierami wartościowymi, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, które spółka może wydawać akcjonariuszom w zamian za umorzenie ich akcji. Możliwość wydawania świadectw użytkowych zależy od postanowień statutu - jako tytuły uczestnictwa w zysku spółki muszą być one pod rygorem bezskuteczności ich ustanowienia wobec spółki, przewidziane w statucie. Świadectwa użytkowe dają prawo do dywidendy oraz prawo do uczestnictwa w nadwyżce majątku spółki pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji. Prawo do dywidendy nie jest uzależnione od wcześniejszego zaspokojenia akcjonariuszy co najmniej dywidendą minimalną określoną w statucie. Nie dają natomiast innych uprawnień, jakie mają akcjonariusze spółki (prawo głosu, prawo do informacji o spółce). Uprawniony ze świadectwa użytkowego nie ponosi żadnej odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z umorzonej akcji.

W dacie emisji świadectwa użytkowe nie są definitywnym przysporzeniem majątkowym, a zatem nie stanowią przychodu w rozumieniu art. 7b ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., gdyż wartość przyszłych świadczeń na rzecz podatnika z tytułu świadectw użytkowych nie jest określona. Nadto, otrzymanie świadectw użytkowych nie powoduje zwiększenia majątku podatnika, a generuje jedynie uprawnienie do otrzymywania określonych świadczeń w przyszłości. W chwili emisji świadectw użytkowych nie jest wiadome ani możliwe do przewidzenia, czy i kiedy dojdzie do wypłaty dywidendy lub innych świadczeń, do których uprawniają. Możliwe jest, że nigdy do takich wypłat nie dojdzie, m.in. ze względu na brak podejmowania uchwał o wypłacie dywidendy lub w przypadkach niewystąpienia zysku w spółce.

Nawiązując do argumentacji organu interpretacyjnego wskazać należy, że wynagrodzenie z tytułu umorzenia akcji oraz emisja świadectw użytkowych w miejsce umarzanych akcji to dwie odrębne instytucje prawa. Pierwsza z nich uregulowana jest w art. 359 k.s.h., a druga w art. 361 k.s.h. Przepisy te wyraźnie rozróżniają pojęcie "wynagrodzenia za umorzone akcje" od wydawanych w ich miejsce "świadectw użytkowych" poprzez odmienne uregulowanie przypadków i wymogów umorzenia akcji za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia oraz z drugiej strony, emisji i uprawnień przypisanych świadectwom użytkowym. W przypadku umorzenia akcji dokonywanego za wynagrodzeniem, przepisy k.s.h. przewidują dwa źródła finansowania wynagrodzenia: tzw. czysty zysk spółki lub obniżenie kapitału zakładowego. Z przepisów art. 360 § pkt 3 k.s.h. jasno wynika, że jest możliwe umorzenie akcji i wydanie świadectw użytkowych nawet, jeśli umorzenie następuje bez wynagrodzenia (w trybie art. 359 § 2 zdanie drugie k.s.h.). W takim przypadku nie ma też w szczególności wymogu obniżenia kapitału zakładowego i przeprowadzania tzw. postępowania konwokacyjnego właściwego przy wypłacie wynagrodzenia umorzeniowego. Z powyższego wynika zatem, że świadectwa użytkowe nie stanowią wynagrodzenia za umarzane akcje skoro mogą być emitowane także wówczas, gdy przepisy k.s.h. (art. 360 § 2 pkt 3) wyraźnie przewidują, że umorzenie następuje bez wynagrodzenia.

Nie sposób także zauważyć, że moment uzyskania dochodu ze świadectw użytkowych nie jest tożsamy z momentem ich objęcia/nabycia. Cechą papierów wartościowych, jakimi są świadectwa użytkowe, jest to, iż generują dochód w przyszłości: w postaci dywidendy, czy też nadwyżki majątku spółki pozostałej po pokryciu wartości nominalnej akcji, bądź w przypadku ich odpłatnego zbycia. W momencie zaś otrzymania świadectw użytkowych przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne w stanie faktycznym. Dopiero wypłata dywidendy, nadwyżki czy zbycie świadectw użytkowych pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył świadectwa w wyniku umorzenia jego akcji. Objęcie świadectw użytkowych samo przez się nie daje żadnego przychodu. W praktyce wygląda to tak, że w chwili nabycia świadectw podatnik nie wie, jaki uzyska przychód, bowiem okaże się to dopiero w przyszłości. Przychód uzyskany z tego tytułu należy zakwalifikować jako przychód z kapitałów pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 7b ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody z udziału w zyskach osób prawnych, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1 pkt 4b, stanowiące przychody faktycznie uzyskane z tego udziału, w tym przychody z umorzenia udziału (akcji) lub ze zmniejszenia ich wartości.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w danej sprawie ma także zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2011 r., I FSK 525/10). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., I FSK 972/09) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

Zbliżony problem prawny, jak w rozpoznanej sprawie, był przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyrokach dotyczących nieodpłatnego nabycia akcji związanych z udziałem w programie motywacyjnym wyrażono pogląd, że opodatkowanie przychodu z nieodpłatnego przyznania opcji na akcje i opodatkowanie przychodu ze sprzedaży akcji nabytych w wyniku realizacji tych opcji jest niedopuszczalne, gdyż w istocie prowadziłoby do dwukrotnego opodatkowania tego samego przychodu (zob. wyroki z 21 lipca 2017 r., II FSK 1716/15; z 21 lipca 2016 r., II FSK 1725/14; z 10 listopada 2016 r., II FSK 2243/14; z 23 listopada 2016 r., II FSK 3675/14; z 2 lutego 2018 r., II FSK 142/16, z 23 grudnia 2018 r. II FSK 3357/16, czy też w wyroku z 21 marca 2019 r., II FSK 847/17).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę, mając na względzie podobieństwo zachodzące w przypadku nieodpłatnego nabycia akcji związanych z udziałem w programie motywacyjnym, podziela te poglądy na gruncie niniejszej sprawy, a tym samym nie zgadza się ze stanowiskiem prezentowanym przez organ. Aprobata wykładni dokonanej przez Dyrektora skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego (analogicznie z tytułu nabycie świadectw użytkowych) opodatkowany byłby dwukrotnie: po raz pierwszy w momencie ich nieodpłatnego objęcia, po raz drugi z momentem odpłatnego zbycia tychże akcji.

Reasumując, nabycie świadectw użytkowych skutkuje powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem od osób prawnych w momencie gdy dojdzie do realizacji praw w postaci dywidendy lub innych wartości związanych ze świadectwami użytkowymi. Stanowisko to jest zbieżne z tym, które przedstawił Sąd pierwszej instancji.

Za chybiony uznać należy zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 14 b § 1 i 3 w zw. z art. 14c § 1 i 2 O.p. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się bowiem zarzucanego Sądowi pierwszej instancji braku logicznej spójności w wyjaśnieniu zajętego stanowiska. Spełnia ono bowiem - w zakresie będącym istotą sporu - wszystkie ustawowe wymogi. Zawiera należytą argumentację, przedstawioną w sposób zrozumiały i weryfikowalny. Należy wyjaśnić, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09), jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyroki NSA: z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt II OSK 1620/10; z dnia 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1002/11). Tych wadliwości uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku odniesiono się w sposób rzeczowy i odpowiednio wnikliwy zarówno do charakteru świadectw użytkowych, jak i podnoszonych w tym kontekście argumentów dotyczących momentu powstania przychodu z tytułu ich objęcia.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od organu administracji na rzecz strony orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).