Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 517/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1 pkt 1 i 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi T. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] lipca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. I. (dalej jako: skarżący) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] kwietnia 2020 r. (dalej także jako: organ I instancji), w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Po rozpoznaniu wniosku z [...] września 2018 r., decyzją z [...] listopada 2018 r. Wójt Gminy K. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko A. I. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od [...] października 2018 r. do [...] listopada 2019 r.

W dniu [...] października 2019 r. E. I. złożyła do organu I instancji kopię wyroku Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z [...] grudnia 2017 r., prawomocnego od [...] marca 2019 r. Wyrok ten orzeka o rozwiązaniu małżeństwa E. I. i T. I., zaś wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką A. I. (powierza matce dziecka E. I. i przy niej ustala jej miejsce pobytu.

W tych okolicznościach decyzją z [...] listopada 2019 r. organ I instancji ustalił skarżącemu wysokość nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od [...] kwietnia do [...] września 2019 r. i zażądał jego zwrotu.

W wyniku odwołania skarżącego, decyzją z [...] marca 2020 r. Kolegium uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność sporządzenia prawidłowego uzasadnienia oraz uwzględnienia zmian stanu prawnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] kwietnia 2020 r., na podstawie art. 25 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, ze zm.; dalej jako: u.p.p.w.d.), organ I instancji orzekł o nienależnie pobranym przez skarżącego świadczeniu wychowawczym w kwocie 3.000 zł oraz zażądał jego zwrotu wraz z odsetkami.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że obecnie kwestionowana decyzja wydana w jego sprawie nie rożni się od poprzedniej decyzji uchylonej przez Kolegium. Stwierdził, że przy wydawaniu decyzji o przyznaniu świadczeń nie informowano go o potrzebie zgłaszania czegokolwiek; w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę był jedynym rodzicem, który taki wniosek złożył i dlatego nie mogą być należne świadczenia E. I. (drugi rodzic), o które nie wnioskowała; córka mieszka w domu, który jest w [...] współwłasnością skarżącego i z którego został on bezprawnie usunięty; córka jest na wyłącznie jego utrzymaniu i mieszka w jego domu; matka dziecka nie wywiązuje się z obowiązku wykonywania władzy rodzicielskiej.

Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na decyzją z [...] lipca 2020 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie wykonał zaleceń zawartych w decyzji organu odwoławczego z [...] marca 2020 r. Z uwagi jednak na to, że ww. wyrok rozwodowy przesądza bezpośrednio o braku uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego na córkę A. za miesiące kwiecień–wrzesień 2019 r. Kolegium postanowiło sanować swoją decyzją zakwestionowaną decyzję organu I instancji poprzez pozostawienie jej w obrocie prawnym (dokonując koniecznego uzupełnienia). W ocenie Kolegium ponowne uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi niższej instancji byłoby niezasadne z punktu widzenia zasady ekonomii procesowej, z uwagi na brak perspektyw podjęcia formalnie prawidłowej decyzji.

W dalszym wywodzie Kolegium stwierdziło, że na mocy ww. wyroku rozwodowego z [...] grudnia 2017 r., prawomocnego od [...] marca 2019 r., skarżącemu została ograniczona władza rodzicielska nad córką A. I. do możliwości dowiadywania się o jej stanie zdrowia i o postępach w nauce. Wykonywanie tej władzy rodzicielskiej zostało w pełni powierzone matce dziecka E. I. i przy niej ustalono miejsce pobytu dziecka. Powyższe oznacza, że od [...] marca 2020 r. prawnie niedopuszczalne jest pozostawanie A. I. we wspólnym gospodarstwie domowym z jej ojcem – skarżącym. Ustalenia te wiążą również organy rozstrzygające o uprawnieniu skarżącego do przyznanych świadczeń wychowawczych za miesiące kwiecień-wrzesień 2019 r.

Kolegium wskazało, że z dniem 1 lipca 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924). Z uwagi na treść przepisów przejściowych zawartych w tej ustawie, do okresu od 1 kwietnia do 30 czerwca 2019 r. należy stosować przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym, natomiast do okresu od 1 lipca 2019 r. – w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Odnosząc się do okresu kwiecień - czerwiec 2019 r. Kolegium stwierdziło, że od [...] marca 2019 r. skarżący nie spełnia wynikającej z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. przesłanki zamieszkania dziecka z rodzicem, dającej podstawę do stwierdzenia, że wraz z córką stanowi on rodzinę w rozumieniu zacytowanego przepisu, bowiem ww. wyrok sądu zadecydował o zamieszkaniu dziecka przy rozwiedzionej matce, a więc nie można utrzymywać, wbrew temu wyrokowi, że dziecko zamieszkuje z ojcem. W konsekwencji od [...] marca 2019 r. skarżący nie spełnia przesłanki z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., dającej podstawę do stwierdzenia, że skarżący wychowuje córkę A. w rozumieniu sprawowania nad nią opieki, skoro na mocy wyroku Sądu Okręgowego miejsce pobytu dziecka jest ustalone przy matce, a ojcu została ograniczona władza rodzicielska do możliwości dowiadywania się o stanie zdrowia córki i o jej postępach w nauce. Kwestia wychowywania dziecka jest jedną z obligatoryjnych przesłanek dla przyznania świadczenia wychowawczego. W świetle powyższego w stosunku do osoby skarżącego nie ma zastosowania przesłanka kryterium dochodowego. Powyższe okoliczności wskazują na brak uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego na córkę A. w okresie kwiecień - czerwiec 2019 r.

Skoro skarżącemu wypłacono świadczenie wychowawcze w ww. okresie, w którym nie spełniał przesłanek warunkujących prawo do tego świadczenia, to uznano, że wypłacone świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, bowiem skarżący nie poinformował organu I instancji o fakcie pozostawania w obrocie prawnym, prawomocnego wyroku rozwodowego, wywierającego bezpośredni negatywny wpływ na jego uprawnienie do świadczenia wychowawczego na córkę A.. Skarżący o tym fakcie był zobowiązany powiadomić organ właściwy na mocy Skoro skarżący, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 20 u.p.p.w.d., nie powiadomił organu I instancji o powyższym, to stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., wypłacone mu świadczenie wychowawcze za miesiące kwiecień - czerwiec 2019 r. jest nienależne. Kolegium nie podzieliło argumentów skarżącego co do braku informacji o obowiązku powiadomienia organu I instancji o powyższych faktach.

Kolegium nie podzieliło argumentów skarżącego dotyczących braku odpowiedniej informacji ze strony pracowników organu I instancji. Skoro skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, złożonym na urzędowym druku, w składzie swojej rodziny (oprócz siebie) wymienił osobę żony E. I. i osobę dziecka A. I., to wyrok rozwodowy prowadzi do zmiany stanu faktycznego w sposób mający wpływ na przyznane uprawnienie do świadczenia. Stanowisko skarżącego o braku odpowiedniego pouczenia wynika zapewne z tego, że składając wniosek o świadczenie nie zapoznał się on z jego treścią. Fakt nie zapoznania się z drukiem wypełnionego i podpisanego wniosku nie może być powodem uznania zarzutu odwołującego się o braku pouczenia.

Z kolei w odniesieniu do okresu od lipca do września 2019 r. Kolegium stwierdziło, że w świetle art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym od

[...] lipca 2019 r.) nie można przyjąć, że skarżącemu przysługuje świadczenie wychowawcze na córkę za ten okres, skoro na mocy prawomocnego wyroku rozwodowego została mu ograniczona władza rodzicielska nad córką A. I. do możliwości dowiadywanie się o jej stanie zdrowia i o postępach w nauce, zaś wykonywanie tej władzy w pełni powierzono matce dziecka E. I. i przy niej ustalono miejsce pobytu dziecka. Powyższy wyrok zadecydował o zamieszkaniu dziecka przy rozwiedzionej matce, a więc nie można utrzymywać wbrew niemu, że dziecko zamieszkuje z ojcem. Logicznym jest zatem stwierdzenie o braku uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego również w miesiącach lipiec - wrzesień 2019 r., co wprost wypełnia przesłankę z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., dającego podstawę do stwierdzenia o nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeniach wychowawczych.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium T. I. zarzucił, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, oraz przy braku merytorycznego odniesienia do przedstawionych przez skarżącego argumentów. Skarżący podniósł, że jego małoletnia córka A. mieszka w domu który prawnie jest w [...] własnością skarżącego; była żona do chwili obecnej nie pracuje i nie poszukuje pracy, wbrew wyrokowi sądu zobowiązującego oboje rodziców do łożenia na utrzymanie dziecka, utrzymuje się z alimentów otrzymywanych od skarżącego; pracownicy socjalni nie podjęli działań pomimo informacji o samookaleczeniu dziecka, a także o jego wyrzuceniu z domu przez matkę. W ocenie skarżącego nie sposób w tej sytuacji przyjąć, że to była żona, a nie skarżący jest osobą która "sprawuje opiekę nad dzieckiem", osobą "u której mieszka dziecko", osobą "na której dziecko jest utrzymaniu" w rozumieniu przepisów ustawy. Skarżący zarzucił również nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia [...] sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Istotą sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie jest istnienie przesłanek skutkujących uznaniem, że świadczenie wychowawcze przyznane skarżącemu na córkę A. (decyzja z [...] listopada 2018 r.) jest świadczeniem nienależnie pobranym w odniesieniu do okresu od [...] kwietnia do [...] września 2019 r.

Okolicznością bezsporną jest to, że wyrokiem z [...] grudnia 2017 r. (sygn. akt [...] [...]) Sąd Okręgowy w L. III Wydział Cywilny Rodzinny rozwiązał przez rozwód małżeństwo skarżącego z E. I.. Wyrok ten jest prawomocny od [...] marca 2019 r. Co kluczowe dla rozpoznawanej sprawy, na mocy wyroku rozwodowego skarżącemu została ograniczona władza rodzicielska nad córką A. I. do możliwości dowiadywania się o jej stanie zdrowia i o postępach w nauce. Wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało w pełni powierzone matce dziecka E. I. i to przy niej ustalono miejsce pobytu dziecka.

Oznacza to, że od [...] marca 2019 r. małoletnia A. I., na którą przyznano skarżącemu świadczenie wychowawcze, nie może być uznawana za zamieszkującą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Wyrok rozwodowy w sposób prawnie wiążący ustalił miejsce zamieszkania córki przy matce i ograniczył władzę rodzicielską skarżącego. Twierdzenie przeciwne byłoby sprzeczne z treścią prawomocnego wyroku sądu. Treść tego wyroku w istocie determinuje w sposób bezwzględny wynik oceny w kwestii tego, czy skarżący pobrał nienależne świadczenie wychowawcze w okresie od kwietnia do września 2019 r. i to zarówno w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego do końca czerwca 2019 r., jak i 1 lipca 2019 r. Zamieszkiwanie dziecka z rodzicem zarówno w poprzednim, jak i nowym stanie prawnym stanowiło kluczową, obligatoryjną przesłankę przyznania świadczenia wychowawczego. Skarżący przestał spełniać tą przesłankę co najmniej od daty uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Ani organy orzekające w sprawie, ani sąd administracyjny aktualnie kontrolujący ich decyzje, nie mogą podważać tego, co zostało prawomocnie ustalone w powyższym wyroku. Co więcej – niezależnie od stanu prawnego ukształtowanego prawomocnym wyrokiem sądu, skarżący nie wskazuje nawet na istnienie stanu faktycznego sprzecznego z wyrokiem rozwodowym, tj. nie twierdzi, że faktycznie córka zamieszkuje z nim. Argumenty skarżącego, podnoszącego, że córka mieszka w domu, który w ľ jest jego własnością, zarówno córka, jak i była żona utrzymują się z alimentów otrzymywanych od skarżącego, była żona nie wywiązuje się prawidłowo z obowiązku sprawowania władzy rodzicielskiej nad córką, nie są w stanie podważyć przesłanek wynikających z prawomocnego, a zatem wiążącego również organy i sąd administracyjny orzekające w rozpoznawanej sprawie, wyroku rozwodowego. Są to argumenty nie mające znaczenia w rozpoznawanej sprawie, bowiem nie podważają podstawowego stwierdzenia – co najmniej od uprawomocnienia się wyroku sądu rozwodowego córka A. nie zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym (jest to niedopuszczalne prawnie w perspektywie ustaleń wyroku rozwodowego, co więcej, skarżący nie wskazuje nawet, aby wbrew wyrokowi sądu, córka faktycznie mieszkała wraz z nim), co oznacza, że upadła podstawowa przesłanka przyznania świadczenia wychowawczego, a zatem od

1 kwietnia 2019 r. skarżący pobierał świadczenie wychowawcze nie mając do tego prawa (nie spełniał kluczowej przesłanki), przy czym bezspornie nie poinformował o tym fakcie organu I instancji.

W ocenie Sądu Kolegium w pełni prawidłowo uznało, że – pomimo niewykonania zaleceń organu odwoławczego zawartych w decyzji z [...] marca 2020 r. – nie byłoby działaniem prawidłowym stosowanie po raz kolejny formuły decyzji kasacyjnej, tj. uchylenie zaskarżonej odwołaniem decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (art. 138 § 2 k.p.a.). Konieczność skorygowania błędów organu I instancji na etapie odwoławczym i wydania w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego, Kolegium prawidłowo uzasadniło zasadą ekonomii procesowej (art. 12 k.p.a.) oraz zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), wskazującą, że rolą organu odwoławczego nie jest kontrola decyzji organu I instancji, lecz ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy. Uzupełniając tą argumentację, trzeba stwierdzić, że stan faktyczny sprawy był już w pełni ustalony, nie było żadnych faktów, które wymagałyby jeszcze ustalenia. Problem sprowadzał się do właściwego zastosowania przepisów prawa, z uwzględnieniem zmieniającego się stanu prawnego oraz do prawidłowego uzasadnienia decyzji. Tego rodzaju uchybienia mogą, a nawet powinny być sanowane na etapie postępowania przed organem odwoławczym.

W pełni prawidłowo Kolegium zastosowało w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego dwa odrębne reżimy prawne, co wynikało z konieczności uwzględnienia zmian stanu prawnego. Skarżący pobierał świadczenie wychowawcze pomimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do tego świadczenia w okresie od kwietnia do września 2019 r. Jak trafnie wskazało Kolegium, z dniem 1 lipca 2019 r. weszła w życie zmiana ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Regulacje intertemporalne zawarte w ustawie nowelizującej (art. 6 ust. 1 pkt 1) nakazują stosować przepisy ustawy o pomocy w dotychczasowym brzmieniu w odniesieniu do spraw o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. W odniesieniu do okresu od 1 lipca 2019 r. należy stosować przepisy ustawy w nowym brzmieniu. W pełni zasadne zatem było dokonanie oceny prawnej w rozpoznawanej sprawie w rozbiciu na dwa okresy pobierania nienależnego świadczenia: od 1 kwietnia do 30 czerwca 2019 r. oraz od 1 lipca do 30 września 2019 r.

W odniesieniu do okresu od kwietnia do czerwca 2019 r., w stanie prawnym miarodajnym dla oceny w odniesieniu do tego przedziału czasowego, w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. ustawodawca wskazał, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Należy jednak zwrócić uwagę na ustawową definicję rodziny, zawartą w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., zgodnie z którą rodzina obejmuje odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów [...]; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Ustawodawca, na potrzeby ustalania prawa do świadczenia wychowawczego, przyjął zatem zasadę, że dziecko jest uznawane za członka jednej rodziny, a konsekwencji świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, z którym dziecko faktycznie zamieszkuje i który sprawuje nad dzieckiem faktyczną opiekę (art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.). Wyjątkiem jest sytuacja, gdy dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin dwojga rodziców a kwota świadczenia przysługuje dwóm osobom jednocześnie, tj. matce i ojcu. Ma to miejsce w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach (art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d.). Przypadek ten nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Biorąc pod uwagę, że w rozumieniu ustawy rodzinę tworzą wyłącznie rodzice wraz z zamieszkującymi wspólnie z nimi, pozostającymi na ich utrzymaniu dziećmi, a także cel świadczenia wychowawczego jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.), w pełni zasady jest wywód Kolegium, że skarżący nie stanowił rodziny wraz z córką w rozumieniu definicji z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., z uwagi na treść wyroku rozwodowego (prawomocnego od [...] marca 2019 r.), który miejsce zamieszkania dziecka ustalił przy matce, a nie przy ojcu. Prawidłowa jest również argumentacja Kolegium, że nie została spełniona przesłanka sprawowania opieki nad córką (z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.), skoro wspomniany wyrok rozwodowy ograniczył władzę rodzicielską skarżącego. Z oczywistych względów, skoro nie można uznać skarżącego i jego córki za rodzinę w specyficznym rozumieniu ustawowym, wynikającym z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., nie było podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d., odnoszącego się do kryterium dochodowego jako przesłanki przyznania świadczenia na pierwsze dziecko.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że rozstrzygnięcie sprawy opiera się na pojęciu rodziny w specyficznym rozumieniu przyjętym w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Jest to oczywiście pojęcie języka prawnego, odbiegające od znaczenia pojęcia rodziny w języku powszechnym. W ujęciu powszechnym skarżący nadal pozostaje rodziną wraz z córką, pomimo treści wyroku rozwodowego, co więcej, tworzą nadal rodzinę również w sensie prawnym (np. w perspektywie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Z uwagi na cel świadczenia wychowawczego (wsparcie osób rzeczywiście, aktualnie sprawujących opiekę nad dzieckiem – art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d.), ustawodawca przyjął specyficzne, węższe rozumienie pojęcia rodziny, wyłącznie na użytek rozstrzygania spraw o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wobec niespornych ustaleń, opartych na treści prawomocnego wyroku rozwodowego, nie ma wątpliwości, że w okresie od kwietnia do czerwca 2019 r. skarżący nie spełniał podstawowej przesłanki prawa do świadczenia wychowawczego, a pomimo to pobierał nadal to świadczenie, nie informując organu I instancji o prawomocnym wyroku rozwodowym ustalającym miejsce zamieszkania córki przy matce i rozstrzygającym o władzy rodzicielskiej.

W tej sytuacji spełnione zostały przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym do [...] czerwca 2019 r., miarodajnym dla oceny sprawy w analizowany okresie kwiecień – czerwiec 2019 r.). W świetle tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Skoro zostały spełnione przesłanki uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane przez skarżącego, zaistniała podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość świadczenia nienależnie pobranego i zobowiązującej do jego zwrotu.

W odniesieniu do okresu od lipca do września 2019 r. Kolegium prawidłowo zastosowało przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r. Ustawodawca doprecyzował przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego, wskazując jednoznacznie w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.w.d, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (przepis ten odnosi się do opieki naprzemiennej i nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie). Ponownie należy przyznać w pełni rację Kolegium: z uwagi na treść prawomocnego wyroku rozwodowego, ustalającego miejsce zamieszkania A. I. przy matce i ograniczającego władzę rodzicielską skarżącego, nie można racjonalnie twierdzić, że dziecko zamieszkiwało wspólnie ze skarżącym (należy przy tym jeszcze raz podkreślić, że skarżący nie wskazywał nawet, aby córka faktycznie z nim zamieszkiwała w tym okresie, wbrew treści wyroku rozwodowego). Skoro nie została spełniona obligatoryjna przesłanka prawa do świadczenia wychowawczego, skarżący pobierał w tym okresie świadczenie nienależne. W przypadku analizowanego okresu podstawą prawną decyzji ustalającej wysokość świadczenia nienależnie pobranego i zobowiązującej do jego zwrotu jest art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. stanowiący (w brzmieniu od 1 lipca 2019 r.), że za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

W ocenie Sądu w pełni zasadna jest również argumentacja Kolegium odnosząca się do rzekomego braku wiedzy skarżącego o konieczności poinformowania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia (w tym przypadku o treści prawomocnego wyroku rozwodowego), który to obowiązek wynika jednoznacznie z art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d.). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy (k. 30-34) skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na druku wypełnionym

i podpisanym własnoręcznie. Na formularzu wniosku (s. 9/9) znajduje się pouczenie, wyróżnione pogrubioną czcionką, o konieczności niezwłocznego zgłaszania organowi wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczenia. Osoba wypełniająca formularz i ubiegająca się o świadczenie powinna wykazać minimum należytej staranności i przynajmniej zapoznać się z treścią dokumentu, który wypełnia

i podpisuje. Jeżeli treść informacji budziłaby jakiekolwiek wątpliwości, wnioskodawca powinien zwrócić się do pracownika organu, którego bezwzględnym obowiązkiem jest udzielanie wszelkich niezbędnych informacji. Skarżący, który wypełnił samodzielnie formularz nie może zatem zasłaniać się argumentem braku świadomości istnienia obowiązku zgłaszania wszelkich zmian okoliczności wpływających na prawo do świadczenia, skoro stosowne pouczenie było zawarte w formularzu, co więcej – wyróżnione w tekście. Brak wiedzy w tym zakresie, jeśli tak rzeczywiście było, może być tłumaczony wyłącznie zaniedbaniem wnioskodawcy, który nie zapoznał się z wnioskiem przed jego wypełnieniem i podpisaniem. Argumentacja Kolegium w tym zakresie jest w pełni trafna.

Jak już wskazano wyżej, podniesione w skardze argumenty, odnoszące się do kwestii zamieszkania córki w domu pozostającym współwłasnością skarżącego, łożenia na utrzymanie córki (alimenty), wadliwego wywiązywania się przez byłą żonę z obowiązków wynikających z powierzonej jej władzy rodzicielskiej, nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie wpływają na oceną przesłanek kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że argumenty te nie podważają podstawowego stwierdzenia – co najmniej od uprawomocnienia się wyroku sądu rozwodowego córka A. nie zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym (jest to niedopuszczalne prawnie w perspektywie ustaleń wyroku rozwodowego, co więcej, skarżący nie wskazuje nawet, aby wbrew wyrokowi sądu, córka faktycznie mieszkała wraz z nim). W efekcie upadła podstawowa przesłanka przyznania świadczenia wychowawczego, a zatem od [...] kwietnia 2019 r. skarżący pobierał świadczenie wychowawcze nie mając do tego prawa (nie spełniał kluczowej przesłanki), przy czym bezspornie nie poinformował o tym fakcie organu I instancji. W konsekwencji ma obowiązek zwrócić świadczenie nienależnie pobrane, o czym orzeczono prawidłowo w zaskarżonej decyzji.

Na marginesie jedynie można dodać, że ani organy orzekające w przedmiocie świadczenia wychowawczego, ani sąd kontrolujący legalność ich decyzji, nie są uprawieni do dokonywania ocen związanych z kwestiami obowiązku alimentacyjnego skarżącego czy wykonywania władzy rodzicielskiej nad wspólnym dzieckiem rozwiedzionych rodziców. Są to kwestie należące do właściwości innych organów, w tym w szczególności sądu rodzinnego.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.