Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 48/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Anna Wójcik Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 13 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. K. (dalej określanego jako: strona, skarżący, zobowiązany) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 grudnia 2016 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016, poz. 23 ze zm. – dalej jako: kpa) i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.- dalej w skrócie: upea) – którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Prudniku z dnia 14 października 2016 r. uznające za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...].

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Prudniku prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], wystawionego przez wierzyciela - Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej w skrócie Agencja lub ARiMR), a obejmującego zwrot kwoty zasądzonej nakazem zapłaty z dnia 25 maja 2012 r. wydanym przez Sąd Okręgowy w [...] Wydział [...] Cywilny, sygn. akt [...], w związku z niewykonaniem postanowień umowy Nr [...] z dnia 1 czerwca 2005 r. Odpis tytułu wykonawczego organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu w dniu 14 maja 2016 r. wraz z zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku w A w [...] Oddział w [...].

Pismem z dnia 17 maja 2016 r. zobowiązany zgłosił oparty na art. 33 § 1 pkt 1 upea zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym Nr [...]. Uzasadniając zarzut wywodził, że brak jest podstaw domagania się przez wierzyciela wykonania obowiązku zwrotu udzielonej mu pomocy. Podniósł, że pomoc w wysokości 50.000 zł została mu udzielona jako pomoc młodym rolnikom z sektorowego programu operacyjnego za lata 2004 – 2006 i w chwili składania wniosku był on przekonany o spełnieniu warunków przyznania dotacji, w tym warunku posiadania kwalifikacji zawodowych. Zdaniem strony, warunek posiadania wykształcenia rolniczego, którego niespełnienie zarzuca mu wierzyciel, domagając się po pięciu latach zwrotu dotacji, nie może być podstawą traktowania przyznanych świadczeń, jako nienależnych. Na potwierdzenie tych argumentów skarżący przedłożył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II CSK 188/13, w którym Sąd orzekł, że przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwoju obszarów wiejskich 2004-2006" (Dz. U. Nr 207, poz. 21 17 ze zm. - zwanym dalej "rozporządzeniem z 8 września 2004 r.") są niezgodne z przepisami unijnymi. Prawo polskie narzuca bowiem rolnikowi spełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia (w celu spełnienia wymagania dotyczącego kwalifikacji zawodowych), podczas gdy prawo unijne wymaga jedynie podniesienia umiejętności i kwalifikacji, a zdobycie wykształcenia nie jest jedyną drogą do osiągnięcia tego celu. Zdaniem zobowiązanego, Sąd Najwyższy przesądził w tym wyroku, że młody rolnik, by spełnić wymagania, musi jedynie wykazać staż pracy, a wykształcenie nie jest warunkiem obligatoryjnym. Zgodnie bowiem z zasadą pierwszeństwa prawa unijnego, w przypadku, gdy warunek ustanowiony w prawie krajowym jest niezgodny z wymaganiami ustanowionymi w prawie unijnym, należy odstąpić od stosowania warunku określonego prawie krajowym i uznać, że podmiot spełnił wymagania określone w prawie unijnym.

Organ egzekucyjny, stosownie do art. 34 § 1 upea, skierował zgłoszone zarzuty do wierzyciela, celem zajęcia stanowiska i zgodnie z dyspozycją art. 35 upea, zawiesił postępowanie egzekucyjne, do czasu wydania ostatecznego postanowienia wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu.

Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r. wierzyciel uznał zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny. Przedstawiając okoliczności faktyczne sprawy wskazał, że A. K. w momencie ubiegania się o przyznanie pomocy udokumentował posiadanie średniego wykształcenia (świadectwo ukończenia technikum w zawodzie technik technologii żywności, specjalizacja: przetwórstwo mleka) oraz posiadał rok i niespełna 4 miesiące stażu pracy jako rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Nie wykazał natomiast posiadania stażu pracy, mierzonego okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. Stąd, w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie realizacji projektu jak i w dniu zawarcia umowy o dofinansowanie projektu, strona nie legitymowała się odpowiednio długim stażem pracy w gospodarstwie rolnym według wymagań Programu. Pomimo warunków wynikających z umowy zobowiązany nie dopełnił w wymaganym terminie, tj. do dnia 19 lutego 2009 r. wymogu uzupełnienia wykształcenia. W okresie 5 lat od chwili podjęcia się prowadzenia gospodarstwa skarżący udokumentował wprawdzie uzyskanie wykształcenia średniego nierolniczego, a po wyznaczonym umową terminie przedstawił dokument potwierdzający zdobycie w miesiącu lipcu 2009 r. wykształcenia wyższego nierolniczego oraz świadectwo uzyskania w miesiącu lutym 2010 r. tytułu w zawodzie rolnik. Jednak w związku z brakiem wymaganego trzyletniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym wykształcenie wyższe nierolnicze, jak również tytuł kwalifikacyjny w zawodzie rolnik są – w ocenie wierzyciela - niewystarczające do uznania, że zobowiązany wypełnił warunki wynikające z umowy, dotyczące spełnienia wymogu uzyskania kwalifikacji zawodowych w rozumieniu załącznika do rozporządzenia z 8 września 2004 r. Odnosząc się do powołanego przez stronę wyroku Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r. wierzyciel stwierdził, że zapadł on w indywidualnej sprawie i nie stanowi jednolitej i wiążącej wykładni prawa. Podkreślił również, że zobowiązany zawarł w dniu 10 grudnia 2014 r. z Agencją umowę ugody, obejmującą należność zasądzoną nakazem zapłaty z dnia 25 maja 2013 r. sygn. akt [...], co oznacza, że uznał zobowiązanie.

W związku z wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezesa AMiMR postanowieniem z dnia 19 września 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku.

W tym stanie rzeczy Naczelnik Urzędu Skarbowego w Prudniku, będąc związany stanowiskiem wierzyciela, postanowieniem z dnia 14 października 2016 r. oddalił zarzut skarżącego. Uzasadniając rozstrzygnięcie powtórzył argumentację powołaną w uzasadnieniu postanowienia wierzyciela oraz wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 34 § 1 upea stanowisko wierzyciela w zakresie przedmiotowego zarzutu jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

We wniesionym na to postanowienie zażaleniu skarżący ponowił wywody oparte na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 r., stwierdzającego niezgodność przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 8 września 2004 r. w zakresie stanowiącym o kryterium wykształcenia z przepisami unijnymi. Ponadto skarżący argumentował, że w dniu podpisywania umowy dyrektor oraz pracownicy ARiMR, analizując jego sytuację względem spełnienia stawianych wymogów, zapewniali, że jeśli ukończy Technikum Rolnicze (do którego uczęszczał na kierunku technologia żywności specjalizacja przetwórstwo mleka), to spełni wszystkie wymagania wynikające z umowy. Stąd fakt, że po pięciu latach poinformowano go o braku spełnienia kryterium dotyczącego wykształcenia, budził zaskoczenie. Wyznaczono mu wprawdzie dodatkowy, jednoroczny termin na uzupełnienie wykształcenia, w czasie którego uzyskał kwalifikacje rolniczą, jednak w tak krótkim czasie nie udało się uzupełnić wykształcenia wyższego. Jak podkreślił skarżący, mimo uzyskania przez niego wyższego wykształcenia z zarządzania, ukończenia technikum rolniczego z tytułem technik technologii żywności o specjalizacji przetwórstwo mleka, tytułu zawodowego kwalifikowanego rolnika oraz szeregu kursów związanych z rolnictwem - Agencja nie uznała wykształcenia jako rolnicze, żądając obecnie spełnienia świadczenia i kierując sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego. Zdaniem strony, brak jest podstaw prawnych i faktycznych do egzekwowania należności wynikających ze spornego tytułu wykonawczego, bowiem obowiązek w nim określony nie istnieje, a sprawą winien zająć się sąd powszechny. Wskazał przy tym, że kierował pisma do Agencji oraz spotykał się osobiście z jej pracownikami w celu odzyskania należności, które wpłacił, aby uniknąć egzekucji. Jednak tłumaczono, że polskie prawo nie działa wstecz i pomimo uznania wykształcenia nie można nic już zrobić, a Agencja jest zmuszona przymusowo dochodzić zaległości i nie może ich umorzyć.

Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że stosownie do art. 34 § 1 upea, organ egzekucyjny - po uprzednim otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów - wydaje postanowienie, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 ustawy, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zgłoszony przez stronę zarzut oparty był na przesłance opisanej w art. 33 § 1 pkt 1 upea, w stosunku do której wypowiedź wierzyciela jest wiążącą dla organów egzekucyjnych. W wyniku rozpatrzenia zarzutu skarżącego wierzyciel - Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - ostatecznym postanowieniem z dnia 19 września 2016 r. - uznał zarzut nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony. W konsekwencji, organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela. Rola organu egzekucyjnego sprowadzała się bowiem wyłącznie do zbadania formalnej prawidłowości zastosowania trybu rozpoznawania zarzutów, bez możliwości odniesienia się do ich merytorycznej zawartości. Organ egzekucyjny nie był więc władny do oceny podnoszonej przez stronę argumentacji dotyczącej zasadności domagania się przez wierzyciela zwrotu kwoty zasądzonej nakazem zapłaty z dnia 25 maja 2012 r., wydanym przez Sąd Okręgowy w [...] Wydział [...] Cywilny sygn. akt [...], w związku z niewykonaniem postanowień umowy. Nie mógł też samodzielnie zbadać, czy istotnie skarżący spełnił wymogi formalne do otrzymania wsparcia finansowego, a wynikające z zawartej umowy z ARiMR i z obowiązujących przepisów prawa, jak też nie miał umocowania prawnego do oceny, czy w sprawie zobowiązanego zostały naruszone przepisy prawa unijnego w zakresie przesłanek do udzielenia pomocy i wsparcia młodych rolników. Skoro zatem wierzyciel w swoim stanowisku stwierdził, że zarzut nieistnienia obowiązku egzekwowanego tytułem wykonawczym Nr [...] jest nieuzasadniony, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Prudniku nie był uprawniony do podjęcia rozstrzygnięcia o odmiennej treści.

W konkluzji organ nadzoru stwierdził, że przewidziany przez ustawodawcę tryb rozpoznawania zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej został w sprawie zachowany i od strony formalnej nie stwierdzono żadnych naruszeń.

W skardze na to postanowienie skarżący zarzucił, że w świetle art. 5 i art. 375 § 1 i 2 kodeksu cywilnego oraz wyroków SN z 23 stycznia II CSK 188/13 i z 21 marca 2013 CSK 241/12, a także art. 39 rozporządzenia unijnego nr 817/2014 - prowadzenie egzekucji z tytułu wykonawczego nr [...] narusza zasady współżycia społecznego i Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym skarżący domagał się zakończenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzenia nieistnienia obowiązku oraz przeprowadzenia szeregu dowodów, opisanych w skardze.

Uzasadniając stawiane zarzuty skarżący powtórzył argumentację prezentowaną w piśmie o zgłoszeniu zarzutu i w zażaleniu, dotyczącą niezgodności przepisów prawa krajowego, stanowiących o obowiązku posiadania stosownego wykształcenia, z prawem unijnym. Zdaniem skarżącego, nie można egzekwować należności z nakazu zapłaty opartego na przepisach niezgodnych z wymaganiami ustanowionymi w rozporządzeniu unijnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej w skrócie [ppsa], kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ppsa – w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. – sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Mając na względzie żądanie skargi odnośnie zakończenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego i stwierdzenia nieistnienia dochodzonego obowiązku, wyjaśnić należy, że z mocy powołanych wyżej przepisów uprawnienia sądu administracyjnego ograniczone zostały do orzekania o charakterze kasacyjnym, poza wyjątkowymi i o ograniczonym zakresie możliwościami, niemającymi jednak zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, jak również poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Prudniku, nie naruszają prawa.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie zasadniczo sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ egzekucyjny pierwszej instancji, a następnie Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu zasadnie stwierdził istnienie dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym należności objętej tytułem wykonawczym nr [...], doręczonym zobowiązanemu w dniu 14 maja 2016 r. wraz z zawiadomieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. Nr [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w A w [...].

W rozpatrywanej sprawie zgłoszony przez stronę zarzut został oparty na przesłance nieistnienia egzekwowanego obowiązku, określonej w art. 33 ust 1 pkt 1 upea. Zgodnie z treścią tego przepisu podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku.

Nie ma sporu między stronami w zakresie stanu faktycznego sprawy, z którego wynikało, że w marcu 2016 r. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Prudniku, jako organowi egzekucyjnemu, przekazano do realizacji tytuł wykonawczy nr [...], wystawiony przez wierzyciela - Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w którym to tytule, jako podstawę prawną obowiązku, wskazano nakaz zapłaty z 25 maja 2012 r., wydany przez Sąd Okręgowy w [...], sygn. akt [...]. Z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że dochodzony na podstawie opisanego nakazu zapłaty obowiązek powstał wskutek naruszenia warunków umowy nr [...] z dnia 1 czerwca 2005 r., przyznającej stronie pomoc ze środków unijnych w zakresie działania: "Ułatwianie startu młodym rolnikom", w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich, 2004-2006". Przy czym przedmiotowa umowa zobowiązywała stronę do uzupełnienia, w terminie 5 lat, kwalifikacji zawodowych, czyli uzyskania wykształcenia rolniczego, określonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z 8 września 2004 r.

W realiach sprawy niniejszej to właśnie kwestia wywiązania się skarżącego z warunków umowy w zakresie uzupełnienia wykształcenia legła u podstaw zgłoszonego przez niego zarzutu nieistnienia dochodzonego obowiązku. Skarżący podnosi bowiem, że nałożony na niego w umowie nr [...] obowiązek uzyskania wykształcenia rolniczego wykraczał swym zakresem poza wymagania określone prawem unijnym, co potwierdza wyrok Sądu Najwyższego 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II CSK 188/13. W wyroku tym stwierdzono, że prawo unijne wymaga jedynie podniesienia umiejętności i kwalifikacji, a zdobycie wykształcenia nie jest jedyną drogą do osiągnięcia tego celu. Stąd, zdaniem strony, młody rolnik by spełnić wymagania musi jedynie wykazać staż pracy, nabywany także podczas trwania umowy o dofinansowanie a wykształcenie nie jest warunkiem obligatoryjnym. W konsekwencji, skarżący stoi na stanowisku, że niespełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia nie mogło być powodem cofnięcia dofinansowania i w efekcie Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie miała podstaw prawnych do uznania udzielonej pomocy za nienależną i dochodzenia jej w postępowaniu sądowym, jak też w dalszym etapie na drodze egzekucji administracyjnej.

Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, że tego rodzaju argumentacja nie mogła wywrzeć oczekiwanych skutków i nie miała wpływu na ocenę prawidłowości rozstrzygnięć wydanych przez organy egzekucyjne, w przedmiocie odmowy uwzględnienia zgłoszonego przez skarżącego zarzutu na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Podniesiony przez skarżącego zarzut nieistnienia obowiązku mieści się w katalogu zarzutów, ujętym w art. 33 pkt 1-5 upea, na gruncie którego stanowisko wierzyciela jest wiążące dla organów egzekucyjnych obu instancji. Prawidłowo zatem przy rozpatrywaniu zgłoszonego zarzutu uwzględniono jako podstawę prawną przepis art. 34 § 1 upea, zgodnie z którym zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. W myśl art. 34 § 2 tej ustawy wierzyciel wyraża swoje stanowisko w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Konsekwencją takiego toku postępowania jest wynikająca z przepisu art. 34 § 4 zasada, że organ egzekucyjny właściwy do rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów może wydać postanowienie rozpatrujące te zarzuty dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela.

Oceniając tok działań podejmowanych przez organ egzekucyjny rozpatrujący zgłoszony zarzut stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie wszystkie wynikające z powyżej przytoczonych przepisów wymagania zostały spełnione. Postanowienie w sprawie zarzutów zostało bowiem wydane dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela - to jest postanowienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymującego w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 9 czerwca 2016 r. uznającego zgłoszony zarzut za nieuzasadniony - i w zgodzie z tym stanowiskiem. Słusznie zatem organ odwoławczy podkreślił, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela. Analogicznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II FSK 172/07 (dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak dalej przytaczane orzeczenia), stwierdzając, że "organ egzekucyjny nie może podważać wypowiedzi wierzyciela, gdyż wówczas musiałby przeprowadzić pełną kontrolę istniejących decyzji, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze, do czego żadnym przepisem organ egzekucyjny nie jest uprawniony". W istocie to zatem stanowisko wierzyciela przesądza o sposobie rozstrzygnięcia zgłoszonych zarzutów w sytuacji, gdy oparte są one na jednej z podstaw wymienionych w art. 33 pkt 1-5 ustawy egzekucyjnej.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego mają na celu ochronę zobowiązanego wyłącznie w zakresie prawidłowości samego postępowania egzekucyjnego, a tym samym nie służą one weryfikacji ostatecznych orzeczeń stanowiących podstawę tytułu wykonawczego. Stanowi o tym wprost 29 § 1 upea, zgodnie z którym organ egzekucyjny przystępując do egzekucji bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku, objętego tytułem wykonawczym. Z powyższego wynika, że organ egzekucyjny nie może merytorycznie badać kwestii zasadności i wymagalności orzeczenia będącego podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Badanie, o którym mowa w tym przepisie obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony oraz czy doręczone zostało upomnienie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, badanie to ma charakter formalny (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 946/10).

W sprawie nie ulega wątpliwości, że nałożony na skarżącego obowiązek był egzekwowany zgodnie z treścią prawomocnego orzeczenia, którym w tym przypadku był nakaz zapłaty wydany przez Sąd Okręgowy w [...] 25 maja 2012 r., w sprawie o sygn. akt [...]. Z kolei formalno – prawną podstawę działań Agencji związanych ze zwrotem dotacji stanowił art. 30 § 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U z 2016 r. poz. 1512 ze zm. – dalej w skrócie [uarmr]). Przepis ten stanowi, że w sprawach dotyczących ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, które zostały przekazane przez Agencję na podstawie umowy w związku z realizacją Wspólnej Polityki Rolnej, Wspólnej Polityki Rybackiej lub sektorowego programu operacyjnego: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej - stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (§ 1). Do egzekucji wierzytelności, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (§ 2).

Powyższe okoliczności i regulacje stanowiły podstawę wydania przez Agencję w dniu 7 marca 2016 r. tytułu wykonawczego nr [...] i przekazania go do realizacji organowi egzekucyjnemu – Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Prudniku. Z zawartego w aktach sprawy odpisu tytułu wykonawczego wynika, że zawierał on wszystkie elementy określone w art. 27 upea.

Zawarte w art. 30 ust 2 uarmr odesłanie do przepisów upea przesądzało zarazem, że nałożony prawomocnym orzeczeniem na stronę obowiązek podlegał egzekucji administracyjnej. Stanowił o tym również art. 4 upea, w myśl którego egzekucję administracyjną stosuje się także do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń, innych niż określone w art. 3 i art. 3a, jednakże tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią. W przedmiotowej sprawie warunki te zostały spełnione.

W tych okolicznościach organ egzekucyjny miał wszelkie podstawy do uznania egzekucji za dopuszczalną. Dochodzony obowiązek podlegał bowiem wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej, istniał i był wymagalny, gdyż wynikał z prawomocnego orzeczenia sądu, a tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony.

Z przedstawionych powyżej przyczyn powoływane w skardze zarzuty stanowiące próbę zwalczania stanowiska wierzyciela o uznaniu za bezzasadny zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, nie mogły w rozpatrywanej sprawie odnieść zamierzonego skutku. Podniesiona przez stronę na poparcie zarzutu nieistnienia obowiązku argumentacja dążyła w istocie do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu (nakazu zapłaty), stanowiącego podstawę prawną egzekucji, co na etapie postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalne. Jak już bowiem wcześniej wskazano, zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji ostatecznych orzeczeń stanowiących podstawę tytułu wykonawczego. Tym samym na etapie postępowania egzekucyjnego nie ma już możliwości dokonywania ustaleń, które zmierzałyby do badania istoty sprawy i podważenia orzeczenia sądu, nakazującego zwrot kwoty nienależnie pobranych płatności. Do tego celu służyły stronie środki zaskarżenia przysługujące mu w postępowaniu upominawczym. Okoliczności dotyczące niezgodności z prawem unijnym wymogu posiadania wykształcenia rolniczego skarżący mógł więc skutecznie zgłaszać na etapie postępowania, w którym wydano sądowy nakaz zapłaty, lecz nie w postępowaniu egzekucyjnym, które służy zupełnie innym celom. Celem bowiem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Przyjęcie natomiast, jak tego domaga się skarżący, że organ egzekucyjny miałby badać zgłoszony zarzut pod względem merytorycznym, oznaczałoby w rzeczywistości na gruncie rozpatrywanej sprawy niedopuszczalne wkroczenie w kompetencje sądu powszechnego i podważanie prawomocnego orzeczenia środkami prawnie nieprzewidzianymi. Trafnie więc wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że dopuszczenie do merytorycznej kontroli zarzutów przez organ egzekucyjny, w których wymagane jest stanowisko wierzyciela, prowadziłoby do konkurencji środków zaskarżenia, trybów postępowania, niejednolitości orzecznictwa w związku z niemożliwością ich skontrolowania.

Organ egzekucyjny ma obowiązek doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązku określonego w tytule wykonawczym. W przypadku natomiast zgłoszenia zarzutów, których istota polega na kwestionowaniu istnienia egzekwowanego obowiązku, organ egzekucyjny może jedynie zwrócić się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, sam zaś, ze względu na ograniczenia wynikające z art. 29 § 1 upea, nie może oceniać merytorycznej trafności zgłoszonego zarzutu opartego na treści art. 33 pkt 1 tej ustawy. Skoro zaś w realiach niniejszej sprawy wierzyciel nie uwzględnił zarzutów skarżącego, organy egzekucyjne obu instancji były zobligowane zaakceptować to stanowisko. Oznaczało to - jak trafnie stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu - że organ egzekucyjny nie był władny do oceny, czy i w jakim zakresie podnoszone przez stronę kwestie dotyczące zasadności domagania się przez wierzyciela zwrotu kwoty zasądzonej nakazem zapłaty są zasadne.

Reasumując, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgłoszony przez stronę zarzut nieistnienia obowiązku nie mógł bowiem służyć do weryfikacji zasadności wydania prawomocnego nakazu zapłaty, stanowiącego podstawę egzekucji. W tej sytuacji organ egzekucyjny był zarówno uprawniony jak i zobowiązany prowadzić z majątku skarżącego egzekucję na podstawie tytułu egzekucyjnego przekazanego przez wierzyciela.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostawały również zgłoszone w skardze wnioski dowodowe. Dotyczyły one bowiem okoliczności mających, w ocenie strony, dowieść spełnienia przez nią warunków formalnych do otrzymania wsparcia finansowego, na podstawie umowy zawartej z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z treścią art. 106 § 3 ppsa, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Niedopuszczalne zatem jest przeprowadzenie przed Sądem dowodów z przesłuchania świadków, a jedynie dowodów z dokumentów, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 ppsa. Wnioskowane przez skarżącego dowody z dokumentów nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, albowiem okoliczności mające być przedmiotem dowodzenia zmierzały de facto do badania podstaw prawnych nałożonego obowiązku i weryfikacji sądowego nakazu zapłaty, co na etapie postępowania egzekucyjnego było niedopuszczalne.

Z powyższych względów skargę jako nieuzasadnioną, należało na podstawie art. 151 ppsa, oddalić.