Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 124/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi Ł. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć dwadzieścia) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. M. (dalej: strona, skarżąca) z dnia 23 czerwca 2021r. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na leki, opłaty miesięczne za dom (w tym energię, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych, szamba), żywność dietetyczną, bilety MPK, środki higieniczne oraz środki czystości.

W uzasadnieniu powyższego wniosku strona oświadczyła, że nie posiada z siostrą żadnego dochodu, tylko pomoc finansową z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: MOPS), a dochód matki strony jest obniżony (zajęcie administracyjne ) i kwota do dyspozycji miesięcznie jest poniżej średniej krajowej, uniemożliwiając tym samym funkcjonowanie i zapewnienie pomocy Państwa Polskiego w najpotrzebniejszych potrzebach do egzystencji każdego człowieka, tym bardziej w okresie szczególnym, jakim jest bez wątpienia epidemia korona wirusa.

Sytuacja zdrowotna i finansowo-bytowa w jakiej znajduje się strona i jej siostra została szczegółowo przedstawiona we wniesionych, wcześniejszych wnioskach i wywiadach, która aktualnie jest wyjątkowo ciężka i ulega pogorszeniu, tym bardziej w związku z istniejącą sytuacją pandemii korona wirusa i istniejącymi zagrożeniami strona ma bardzo ograniczone możliwości pomocy w leczeniu, jak i żywności/ każdy członek rodziny strony jest w grupie wysokiego ryzyka z ograniczoną odpornością z dużym narażeniem na ryzyko zarażenia. W tym zakresie strona powołał się na zaświadczenie lekarskie, które dostarczono z dniem 2 lipca 2020 r.

Strona wywodziła ,że oprócz chorób przewlekłych, których konsekwencją jest dalsze leczenie, przyjmowanie leków specjalistycznej diety żywieniowej, jak też konieczna diagnostyka w tym szpitalna , laboratoryjna .Każdy z członków rodziny strony (strona, jej matka i siostra) wymaga specjalistycznej diety i przyjmowania niezbędnych leków, a także systematycznej koniecznej rehabilitacji. Strona , jej matka i siostra są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, jak również spoczywa na nich obowiązek ponoszenia opłat za jego utrzymanie. Jedynym źródłem utrzymania jest pomoc finansowa z MOPS udzielana w formie zasiłku.

Decyzją z dnia 7 września 2021r., nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art 3 ust 4, art 7 pkt 4, 5, 6, art 8, art 17 ust 1 pkt 5, art 39 ust 1 ust 2, art. 106 ust. 1, 3, 3a, 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej: u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) , działający na podstawie upoważnienia Prezydenta W. , Specjalista pracy socjalnej Miejskiego Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie zasiłku celowego na opłaty mieszkaniowe (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości stałych, szamba), zakup leków, środków czystości i higieny, biletów MPK oraz żywności dietetycznej z tym uzasadnieniem , że strona nie kwalifikuje się do przyznania pomocy w formie prawa do zasiłku celowego z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, wynoszącego dla trzyosobowej rodziny 1584zł .

Odrębną decyzją z dnia 7 września 2021 r. nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art 3 ust 4, art 7 pkt 4, 5, 6, art 8, art 17 ust 2 pkt 1 , art 41 ust 1 , art. 106 ust. 1, , art. 110 ust. 7 i 8 u.p.s. oraz art. 104 k.p.a. , organ I instancji odmówił również przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku z dnia 23 czerwca 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- strona (lat 45) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą bliźniaczką oraz mamą M. M. (dalej: matka strony), mieszkają one w starym poniemieckim domu;

- rodzina strony utrzymuje się z emerytury mamy w kwocie 1406,25 zł oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 239,66 zł, w łącznej kwocie 1645,25 zł. Przy czym dochód obciążony jest z powodu egzekucji administracyjnej na kwotę 416,55 zł w związku z zadłużeniem z tytułu dzierżawy i bezumownego korzystania przez rodzinę strony z nieruchomości przy ul. [...][...];

- od dnia 21 września 2010 r. strona jest zarejestrowana w PUP we W. jako osoba bezrobotna .Jej siostra ma status osoby bezrobotnej od dnia 27 lipca 2010 r.;

- zarówno strona jak i jej siostra posiadają wykształcenie wyższe. Strona pracowała w banku jako specjalista ds. bankowych. Obecnie choruje i nie planuje podjęcia pracy;

- strona wraz z siostrą od wielu lat się leczą, jednak poza zaktualizowanymi zaświadczeniami od lekarza rodzinnego nie przedkładają żadnych innych dokumentów medycznych, powołując się m.in. na ochronę danych osobowych. Według informacji strony , odbywa dużo wizyt u lekarzy specjalistów, poddaje się rehabilitacji i badaniom specjalistycznym.;

- matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, choruje przewlekle;

- strona deklaruje, że wymaga stałego przyjmowania leków i diety.

Organ I instancji stwierdził ,że strona nie przedstawia rachunków za opłaty mieszkaniowe, informuje tylko o wysokości opłat. Swoją postawę tłumaczy panującą epidemią. Rodzina nie chce korzystać ze zbiorowych form żywienia ze względu na stan zdrowia. Z załączonego do akt sprawy rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że strona została pouczona o konieczności wystąpienia o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Z powodu dalszego leczenia i diagnostyki nie będzie jednak występować o jego ustalenie. Załączony do akt sprawy kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazuje również, że strona odmówiła udzielania informacji dotyczących daty i wysokości zaciągniętego przez matkę kredytu na karcie kredytowej. Ponadto organ stwierdził ,że strona nie zakupiła pieca gazowego ze środków otrzymanych na ten cel w grudniu 2019 r. (zasiłek celowy w kwocie 2900 zł).

W ocenie organu I instancji strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym i nie przeznaczyła przyznanej jej pomocy zgodnie z decyzją. Strona nie przedstawiła dokumentów stwierdzających wysokość i datę wziętego kredytu, a także nie przedstawiła rachunków za opłaty domowe i leki. Ponadto strona nie udzieliła informacji o swojej sytuacji zdrowotnej i zawodowej, t.j. nie przedstawiła dokumentów potwierdzających datę i wysokość wziętego, kredytu z karty kredytowej przez jej mamę, oraz nie przedstawiła rachunków za opłaty dotyczące faktury za zakupione leki w miesiącu maju 2021r w celu ustalenia faktycznego obciążenia rodziny. W związku z tym nie ma możliwości ustalenia faktycznego dochodu rodziny strony, istnieje również wątpliwość czy w ramach karty kredytowej nie pobierane są kolejne środki finansowe.

Organ I instancji powołał się na art. 11 ust. 1 u.p.s., z którego wynika, że w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Organ pomocowy przytoczył także brzmienie art. art 11 ust 2 u.p.s. stanowiącego podstawę do odmowy przyznania świadczenia, stwierdzając , ze powyższe przesłanki miały miejsce w niniejszej sprawie W tak ustalonym stanie faktycznym organ I instancji, odmówił stronie przyznania prawa do specjalnego zasiłku celowego.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że dochód matki wynosi 1129,36 zł netto, co oznacza że dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego stronę do zasiłku celowego. Podniosła, że sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna uzasadniają przyznanie jej wnioskowanego wsparcia. Nadto wyraziła zapatrywanie, że organ ma obowiązek udzielenia jej pomocy.

Decyzją z dnia 16 listopada 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że strona nie przedstawiając rachunków za opłaty mieszkaniowe, czy też dokumentów potwierdzających konieczność przyjmowania leków oraz dokumentami medycznej mającej potwierdzić deklarowany przez stronę zły stan zdrowia, potrzebę stosowania diety, jak też odmawiając udzielenia informacji, które wyjaśniłyby kwestię korzystania przez matkę strony z kredytu na karcie kredytowej, nie podejmuje współpracy z pracownikiem socjalnym pozwalającej ocenić zasadność zgłoszonych potrzeb i możliwość zaspokojenia ich z udziałem środków publicznych w zgodzie z zasadami określonymi w ustawie o pomocy społecznej. Bierność strony w tym zakresie nie znajduje przy tym żadnego racjonalnego wytłumaczenia. Usprawiedliwianiem dla

niej nie może być obecnie ani pandemia, która w przeciwieństwie do sytuacji z pierwszej połowy roku nie ogranicza dostępu strony do miejsc publicznych i różnego rodzaju usług (np. punktów ksero), ani przepisy RODO.

Według organu II instancji , za przejaw braku współpracy z pracownikiem socjalnym uznać również należy niechęć skorzystania przez stronę z możliwości ubiegania się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z posiadaniem którego, łączy się możliwość korzystania z prawa do określonych świadczeń socjalnych (np. zasiłku pielęgnacyjnego). Pomoc społeczna nie może zastępować własnych starań jednostki w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Bezrefleksyjne udzielenie pomocy społecznej osobom mającym możliwości i uprawnienia, które mogą umożliwić im samodzielne zaspokajanie potrzeb, byłoby sprzeczne nie tylko z istotą pomocy społecznej, ale również z zasadą sprawiedliwości społecznej i solidarności - zważywszy na źródło finansowania tych świadczeń.

Kolegium podkreśliło ,że świadczenia z pomocy społecznej finansowane są bowiem ze środków wypracowanych przez daną społeczność lokalną lub całe społeczeństwo. Nie bez znaczenia dla stanowiska Kolegium pozostaje również to, ze strona do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zakupiła pieca gazowego w ramach przyznanych na ten cel przez organ pierwszej instancji w grudniu 2019 r. środków w wysokości 2900 zł.

Zdaniem organ II instancji , przywołane wyżej okoliczności, pozwalają uznać twierdzenia strony zawarte w odwołaniu za przejaw polemiki od pewnego czasu konsekwentnie uprawianej przez stronę z organem pierwszej instancji, mającej na celu usprawiedliwienie dążeń strony do uczynienia z pomocy społecznej stałego i łatwego źródła utrzymania, na zasadach formułowanych i akceptowanych przez stronę, a nie na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących.

W konkluzji Kolegium stwierdziło ,że zaskarżona decyzja nie uchybia prawu i jest wyrazem subsumcji stanu faktycznego i norm prawa powszechnie obowiązującego.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca, wniosła o:

- dołączenie do sprawy dowodu z pełnej dokumentacji pisemnej wniesionej przez stronę do wyżej wymienionej sprawy od 1 stycznia 2020 r. do lutego 2022 r. wraz z dołączoną do nich dokumentacją, jak również dokumentacji Instytucji MOPS w sprawie;

- zwolnienie z ponoszenia całkowitych kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała m.in. ponownie, że dochód jej rodziny wynosi 1129,36 zł netto i jako taki nie przekracza kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku celowego oraz że trudna sytuacja życiowa jej rodziny została szczegółowo opisana w kierowanych do organu pierwszej instancji pismach.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i przedstawioną w niej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2021, poz. 137) i tylko naruszenie tego prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji uzasadnia jej uchylenie, czyli wycofanie z obrotu prawnego. Sąd administracyjny nie ma przy tym podstaw prawnych , aby oceniać rozstrzygnięcie organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Nie rozpatruje również danej sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego i im podobnych . Sąd nie jest też władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony zaskarżoną decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony.

Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że wydano ją w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy zgodnie z przedmiotem sprawy.

Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, której art. 8 ust. 1 ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania obu decyzji w sprawie ) przewidywał ,że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje:

- osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

- osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

- rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Z materiału aktowego sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką i siostrą, rodzina utrzymuje się z emerytury matki w kwocie 1406,25zł i dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 239,66 zł . Łączny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi 1645,91 zł i przekracza ustawowe kryterium 1584 zł kwalifikujące do otrzymania bezzwrotnej pomocy społecznej.

Poczynionych w tym zakresie ustaleń skarżąca skutecznie nie podważyła . Pomimo ustalenia dotyczącego przekroczenia kryterium dochodowego konieczne było rozważenie ewentualnej, potencjalnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. W tej sytuacji z uwagi na fakt niespełnienia przez skarżącą przesłanki kryterium dochodowego , trafnie organ pomocowy jednocześnie rozważył również możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, przysługującego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe i nie podlega zwrotowi, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s..

Natomiast ocena zasadności rozstrzygnięcia w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 tej ustawy, według którego pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Określony w art. 41 u.p.s. specjalny zasiłek celowy, oznacza możliwość przyznania bezzwrotnego świadczenia pieniężnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe.

Jednakże rodzaj oraz zakres świadczenia, o które wnioskowała skarżąca, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle wydanych w sprawie decyzji w zakresie odmawiającym przyznania specjalnego zasiłku celowego, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych określonych w art. 7 u.p.s, tj. przykładowo bezdomności, ubóstwa, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 u.p.s. nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Zgodnie z art. 41 pkt 1u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty w przytoczonym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje na to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego . Oznacza to ,że nie zawsze zainteresowana osoba spełniająca ustawowe kryteria zasiłek ten otrzyma , ponieważ organ może , ale nie musi przyznać świadczenie . Pomoc społeczna nie jest bowiem w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią ubiegających się, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości, a uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną.

W związku z tym działanie w ramach uznania administracyjnego, nie może być postrzegane, tak jak chce tego skarżąca, jako obowiązek wydania rozstrzygnięcia o treści oczekiwanej przez stronę. Polega ono bowiem, stosownie do art. 7 k.p.a., na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.

Wymaga zaakcentowania ,że uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala jednak organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Organ orzekający nie może jednak pominąć tego, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Z ugruntowanego już orzecznictwa sądowo-administracyjnego w tym zakresie wynika, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi okolicznościami nie są brak środków na życie, czy konieczność opłaty czynszu względnie spłaty zaciągniętej pożyczki bankowej .Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej, której ani organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, odbiegających od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1009/09, publ. LEX nr 580291, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., II SA/Po 433/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Przechodząc od tych ogólnych rozważań na grunt okoliczności analizowanej sprawy stwierdzić należy ,że ocena zasadności wywiedzionej skargi wymaga udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy trafnie organ zastosował wobec skarżącej sankcję z art. 11 ust. 2 u.p.s. , ze względu na brak współpracy z pracownikiem socjalnym poprzez nieprzedstawienie wymaganych dokumentów i rachunków, w związku z ubieganiem się przez nią świadczenia z pomocy społecznej ora zmarnotrawienia już przyznanych środków pomocowych.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem ,że skarżąca wnioskiem adresowanym do organu pomocowego zainicjowała postępowanie w przedmiocie przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej. W obowiązującym systemie prawnym ustalenie sytuacji osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej następuje w trybie określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 4 u.p.s. nałożył na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powodu braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy. Przewiduje to art. 11 ust. 2u.p.s., który stanowi ,że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Wprawdzie zgodnie z art.7 k.p.a. organ pomocowy zobowiązany jest do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego , to jednak na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych , zgodnie z art.4, art.106 ust.4 i art.107 ust.1 , 4a, 5 b u.p.s.. Innymi słowy , aby otrzymać pomoc społeczna , należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Pierwszym zaś wysiłkiem , jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczna jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej ( zob. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018r. sygn. I OSK 1734/17 , Lex nr 2442791) . Powyższemu obowiązkowi skarżąca nie zadość uczyniła , bowiem pomimo kilkakrotnego wzywania przez organ do przedstawienia rachunków za opłaty domowe i faktury za zakupione leki oraz dokumentu potwierdzającego datę i wysokość zaciągniętego kredytu z karty kredytowej , skarżąca poprzestała tylko na oświadczeniu , stwierdzającym ,że wszystko wyjaśniła już w wywiadzie środowiskowym ( pismo skarżącej z dnia 27 lipca 2021tr. ).

Tymczasem tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach strony. Wobec tego w sytuacji , gdy organ wskazuje stronie na określone źródło informacji ( środek dowodowy) w celu wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, potwierdzających twierdzenia strony , to jej powinnością jest zaoferowanie organowi wskazanych przez organ dowodów chyba, że wynikają z nich okoliczności już udowodnione lub znane organowi z urzędu. To prawo procesowe strony w postaci żądania przeprowadzenia dowodów ma kapitalne znaczenie dla obrony jej interesu prawnego , oznacza bowiem czynny udział strony w ustaleniu stanu faktycznego sprawy , będącej przedmiotem postępowania administracyjnego . Dotyczy to zwłaszcza sytuacji , gdy ustalenie stanu faktycznego jest podstawą do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony

Zważyć bowiem należy, że organ udzielający pomocy społecznej rozdysponowuje środki publiczne. Celem prawidłowego zrealizowania tego zadania organ pomocy społecznej nie tylko może, ale i zobligowany jest oprzeć swoje decyzje o przyznaniu bądź odmowie przyznania pomocy społecznej na obiektywnych przesłankach. Specyfika analizowanej materii została dostrzeżona przez ustawodawcę, w związku nałożył na potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organem pomocowym w zakresie ustalenia faktycznej sytuacji dochodowej , majątkowej , zdrowotnej. Jednakże brak współpracy w powyższej kwestii przez ubiegającego się o jakąkolwiek formę pomocy społecznej implikuje uniemożliwienie weryfikacji sytuacji życiowej wnioskodawcy.

Analizując w takim aspekcie zaskarżoną decyzję ostateczną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz badając ich legalność w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy ,Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Nie sposób bowiem przyjąć, aby organ nie oparł się w rozstrzyganiu swojej decyzji na całokształcie zebranego materiału dowodowego, który z powodu biernej postawy skarżącej nie został w całości skompletowany.

Przechodząc kolejno do zarzutów nakierowanych na materialną treść rozstrzygnięcia,, zauważyć należy, że cytowane wyżej przepisy art. 4 i 11 ust. 2 u.p.s. odnoszą się m.in. do konsekwencji braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym. Natomiast ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, dlatego też ustawodawca dość rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Odmowa odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi , wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s., przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że tylko należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy może pozwolić organowi na wnikliwą ocenę sytuacji materialnej osoby zwracającej się o świadczenia z pomocy społecznej, a w konsekwencji - pozytywne rozpatrzenie jej wniosku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 marca 2019r., sygn. akt II SA/Łd 111/18).

W związku z tym omawiane przepisy prawne – o czym była już mowa wyżej - niejako nakładają na organy pomocowe obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń.

Dlatego też ponownego podkreślenia wymaga fakt, że to na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2019r., sygn. akt IV SA/Wr 302/18). Zatem wymaga to bezpośredniej współpracy beneficjenta pomocy społecznej z organem, a odmowa tej współpracy, z mocy ustawy o pomocy społecznej , traktowana jest jako naruszenie przez beneficjenta obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 stycznia 2019r., sygn. akt II SA/Bk 648/18).

Jak wynika z materiału aktowego ,organ pomocowy podejmował liczne próby rzetelnego przeprowadzenia postępowania i zebrania obligatoryjnych dowodów w sprawie. Bierna postawa skarżącej i nieprzedstawienia żądanych przez organ dokumentów niewątpliwie stanowią przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaznaczyć też należy , że skarżąca systematycznie korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. W świetle przytoczonych wcześniej przepisów ustawy o pomocy społecznej nie można jednak akceptować postawy skarżącej, ukierunkowanej wyłącznie na pobieranie świadczeń z pomocy społecznej, przy jednoczesnym braku aktywności i zaangażowania z jej strony w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym postawa skarżącej, która jest osobą stosunkowo młodą , posiada wyższe wykształcenie , doświadczenie zawodowe związane z pracą w banku i nie chce poddać się badaniom w celu wydania orzeczenia lekarskiego ustalającego stopień jej niepełnosprawności.. Tymczasem w powołanej ustawie o pomocy społecznej określono przesłankę obowiązku współdziałania beneficjenta pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. a jeżeli nie wykonują tego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy społecznej.

Zważywszy , że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji, co przesądza o pozostawieniu kwestii oceny postawy wnioskodawców w tym zakresie organom pomocowym. Jednocześnie przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007 r. s. 38).

W ocenie Sądu , egzekucja od beneficjenta, bądź potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej obowiązku współdziałania jest istotna z tego punktu widzenia, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. W związku z tym bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia, o czym mowa w przepisach art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4 u.p.s.. Z przywołanych przepisów wynika bezsprzecznie, że organy pomocowe zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywał obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu powyższemu obowiązkowi organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie zadość uczyniły. Dokonana zatem przez organy administracji ocena dowodów jak i cały przebieg postępowania w niniejszej sprawie nie naruszają zasad postępowania administracyjnego. Nie jest więc ona dowolna. Skoro organy obu instancji wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia w ramach uznania, kontrolowane akty są zgodne z normami prawa procesowego, to – w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie przekraczają granic uznania administracyjnego.

Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj.Dz.U.2022 poz .329) . Podstawę prawną rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji wyroku stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).