Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 66/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. WSA Jerzy Siegień Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Rady Ministrów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1415/12 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1415/12, po rozpoznaniu skargi J. W. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w postaci renty specjalnej, uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku podano, że Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) po rozpoznaniu wniosku J. W. z dnia [...] listopada 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskiem z dnia 12 czerwca 2010 r. J. W. zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej. W uzasadnieniu wniosku wskazał m.in., że w dniu 2 sierpnia 2002 r. wracając ze spotkania konsultacyjnego dotyczącego pracy magisterskiej, przy bezchmurnym niebie i upalnej pogodzie został porażony piorunem. Doznał uszkodzenia mózgu, szczególnie w obrębie płatów czołowych. Przeszedł śmierć kliniczną oraz blisko trzyletni brak kontaktu ze światem zewnętrznym. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 31 grudnia 2013 r. Posiada też orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z jego treścią, jest niezdolny do pracy oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest pod stałą opieką psychologiczną - uczestniczy w rehabilitacji neuropsychologicznej. Bezskutecznie ubiegał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, renty socjalnej, renty w drodze wyjątku.

Organ podał dalej, że J. W. zamieszkuje wspólnie z rodzicami i dwójką rodzeństwa, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Rodzina zajmuje 4 – pokojowe mieszkanie w bloku. Wnioskodawca nie ponosi kosztów związanych z opłatami mieszkaniowymi, otrzymuje także od rodziców pomoc rzeczową w formie posiłków i leków. Rodzice nie zadeklarowali jednak pomocy finansowej na rzecz syna. W ocenie matki wnioskodawcy, pomimo złego stanu zdrowia, jest on zdolny do samoobsługi, samodzielnie korzysta z komunikacji miejskiej. Pozostaje pod stałą opieką lekarza psychiatry. Obecnie uczęszcza na terapię neuropsychologiczną, której koszty pokrywa we własnym zakresie. Wnioskodawca objęty jest pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie od 2003 r. Poza przysługującym zasiłkiem stałym i pielęgnacyjnym otrzymał wsparcie doraźne w postaci zasiłków celowych.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił J. W. przyznania świadczenia specjalnego. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ podkreślił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

W ocenie organu, zgromadzone w sprawie dokumenty nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania J. W. renty specjalnej.

Organ podkreślił też, że wnioskodawca posiada dochód, na który składa się zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny, ponadto Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wspiera wnioskodawcę, przyznając mu zasiłki celowe. Zaznaczył też, że rodzina wnioskodawcy znajduje się w bardzo dobrej sytuacji finansowej, a faktyczny dochód przypadający na osobę w rodzinie wnioskodawcy wielokrotnie przekracza kwotę kryterium dochodowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej, uprawniającego do udzielenia pomocy.

Po rozpoznaniu skargi wniesionej przez J. W., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 310/11 uchylił zaskarżoną decyzję, bowiem stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał, że uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od oceny stanu faktycznego sprawy przy zastosowaniu dopuszczalnych reguł wykładni prawa. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy przepis prawa posługuje się pojęciem niedookreślonym, nieostrym, nieposiadającym jednoznacznej definicji. Takim pojęciem jest zaś niewątpliwie "szczególnie uzasadniony przypadek". Okoliczności, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, muszą być zatem oceniane indywidualnie, w skali danej sprawy i tylko w takim wymiarze winny być rozpoznawane. Zatem indywidualizując zasługi konkretnego człowieka, czy też oceniając zdarzenia losowe, jakich tenże człowiek doświadczył, należy odnosić je do kontekstu jego osobistej sytuacji, nie można natomiast czynić tego w wymiarze globalnym (powszechnym).

Dotychczasowa praktyka organu w sprawach świadczeń specjalnych potwierdza, że przyznawane są one nie tylko osobom legitymującym się wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, ale także osobom będącym ofiarami nadzwyczajnych zdarzeń losowych, jak np. rodzinom ofiar wypadku górniczego w Kopalni Halemba, dzieciom ofiar zawalenia się hali targowej, czy też poszkodowanym w wypadku polskiego autokaru pod Grenoble we Francji.

Skarżący wskazał na nadzwyczajne zdarzenie losowe, któremu uległ w dniu 2 sierpnia 2002 r. W tym dniu skarżący, wracając ze spotkania konsultacyjnego dotyczącego pracy magisterskiej, przy bezchmurnym niebie i upalnej pogodzie został porażony piorunem. W wyniku tego zdarzenia, mając 26 lat i będąc na ostatnim roku studiów, stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy, o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, organ nie rozważył czy okoliczności niniejszej sprawy można kwalifikować w kategoriach nadzwyczajnego zdarzenia losowego, uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego. Tego rodzaju rozważania zastąpił natomiast rozważaniami na temat braku po stronie skarżącego szczególnych zasług dla kraju oraz analizą sytuacji materialnej jego rodziny, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Rady Ministrów, reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok w całości, domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1319/11, oddalił skargę kasacyjną.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż organ naruszył przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to powiązane jest z wykładnią przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Bezsporne jest, iż użyte w tym przepisie pojęcie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem nieostrym, zawierającym elementy ocenne, które nie są jednak tożsame z uznaniem administracyjnym. Przy stosowaniu bowiem pojęć nieostrych organ działa nie w ramach uznania administracyjnego lecz w oparciu o ustalone fakty wypełnia je treścią, wskazując na sposób rozumienia określonego pojęcia.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej orzecznictwo sądów administracyjnych, Trybunału Konstytucyjnego, ale również praktyka stosowana przez organ, przyjęła takie rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", w którym o tej szczególności świadczą bądź posiadane przez daną osobę cechy wyróżniające, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej, sportowej czy społecznej świadczące o zasługach danej osoby oddanych społeczeństwu, bądź też nadzwyczajne okoliczności zdarzenia losowego, które doprowadziło do określonej sytuacji danej osoby. Te dwie przesłanki nie muszą występować kumulatywnie i podlegają odrębnemu wyjaśnieniu oraz przeanalizowaniu na tle ustalonego stanu faktycznego. Interpretacja organu, że obie te przesłanki muszą zaistnieć kumulatywnie jest błędna i niepoparta stosowną argumentacją.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w niniejszej sprawie organ skoncentrował się na kwestiach związanych z sytuacją zdrowotną, rodzinną, bytową wnioskodawcy, które z oczywistych względów mają również znaczenie dla skorzystania przez organ z uprawnień wynikających z powołanego art. 82 ust. 1 ustawy, ale nie może zastąpić ustaleń i oceny danego zdarzenia losowego pod kątem istnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Dopiero bowiem dokonanie stosownych ustaleń i analiza zaistniałego zdarzenia losowego w powiązaniu z jego konsekwencjami dla wnioskodawcy pozwoli na podjęcie prawidłowej decyzji. Zasadnie więc Sąd I instancji uznał, że naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Prezes Rady Ministrów, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. W uzasadnieniu organ podał, że J. W. został przyznany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Lublinie zasiłek stały w wysokości 324,00 zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny 153,00 zł netto. Z przedstawionych zaświadczeń wynika, że rodzina wnioskodawcy dysponuje miesięcznie kwotą 8637,07 zł. Wnioskujący, z tytułu niepełnosprawności pobiera zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 477,00 zł.

Miesięczny koszt terapii neuropsychologicznej wynosi 280,00 zł, natomiast koszty związane z zakupem leków około 50,00 zł. J. W. objęty jest pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie i doraźnie otrzymuje dofinansowanie do kosztów leczenia oraz zasiłek na zakup żywności.

W opinii organu zgromadzone dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania J. W. świadczenia specjalnego. Organ podał, że rocznie od 20 do 50 osób jest rażonych piorunem, a więc wnioskodawca nie jest jedyną osobą, która doświadczyła takiego zdarzenia. Nawet w przypadku uznania okoliczności wystąpienia zdarzenia losowego w przedmiotowej sprawie, nie może być traktowana w oderwaniu od aktualnej sytuacji socjalno-bytowej wnioskodawcy. J. W. może od osób zobowiązanych do alimentacji ubiegać się o środki na zaspokojenie niezbędnych potrzeb.

Skargę od powyższej decyzji wniósł J. W. Domagając się jej uchylenia, zarzucił naruszenie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez rażąco nieprawidłową interpretację przepisów oraz art. 7, 8, 11, 12 i 75 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto podał, że organ nie wykonał wytycznych zawartych w wyrokach sądów administracyjnych, a przede wszystkim nie rozważył zaistnienia przypadku wyjątkowego nadzwyczajnego zdarzenia losowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za uzasadnioną, wskazał, że zgodnie z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, a zatem organ obowiązany był, wydając decyzję, zastosować się do wskazań zawartych zarówno w wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Sąd I instancji podniósł, że w sprawie niniejszej Sąd polecił, aby organ, wydając decyzję, dokonał oceny stanu faktycznego przy zastosowaniu dopuszczalnych reguł wykładni prawa.

Świadczenie specjalne może być przyznane między innymi, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek, a okoliczność ta musi być oceniana indywidualnie. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, należało oceniając zdarzenie losowe, jakiego doznał skarżący, odnieść do kontekstu jego sytuacji osobistej, organ nie może tego czynić w wymiarze globalnym, powszechnym.

Podkreślono, że zdarzenie miało miejsce, gdy skarżący wracając ze spotkania konsultacyjnego dotyczącego pracy magisterskiej, przy bezchmurnym niebie i upalnej pogodzie został porażony piorunem. Miał 25 lat, był na ostatnim roku studiów, w wyniku wypadku przeżył śpiączkę i jest niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Wcześniej w czasie studiów nie pracował.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ nie rozważył, czy można dany przypadek zakwalifikować w kategoriach nadzwyczajnego zdarzenia losowego, a ponownie skoncentrował się na ocenie sytuacji rodzinnej skarżącego, zupełnie pomijając fakt wystąpienia szczególnego zdarzenia losowego i oceny tej okoliczności jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Organ podał, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym, ponieważ rocznie przez pioruny jest porażonych od 20 do 50 osób. Jednak niniejszy przypadek, to nie jest porażenie piorunem w czasie burzy, ale niezwykle rzadko występujące zjawisko atmosferyczne "gromu z jasnego nieba".

Sąd podkreślił, że wbrew zaleceniom Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ zobligowany do udowodnienia poprawności swojego rozumowania, tego nie uczynił, koncentrując się na kwestiach związanych z sytuacją zdrowotną, rodzinną i bytową wnioskodawcy, które jak wskazał NSA, z oczywistych względów mają również znaczenie dla skorzystania przez organ z uprawnień wynikających z art. 82 ustawy, ale nie mogą zastąpić ustaleń i oceny danego zdarzenia losowego pod kątem istnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Wobec tego, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie uwzględnił wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 310/11, których słuszność potwierdził w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1319/11 Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Rady Ministrów, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uwzględnieniu skargi pomimo braku podstaw do tego, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne uznanie, że Prezes Rady Ministrów wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględnił wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 310/11, których słuszność potwierdził w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1319/11 Naczelny Sąd Administracyjny przez co naruszył art. 170 p.p.s.a. w sposób, który powinien skutkować jej uchyleniem;

2) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i zastosowanie w zakresie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach poprzez uznanie, że organ administracji odstąpił od oceny szczególnego zdarzenia losowego (tj. porażenia piorunem skarżącego) jako szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu tego przepisu.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że organ nie kwestionuje nadzwyczajności i tragizmu zdarzenia, jakim jest porażenie człowieka piorunem, jednakże nawet tak tragiczne zdarzenia losowe, jak porażenie piorunem nie stanowią samoistnie szczególnie uzasadnionego przypadku umożliwiającego przyznanie renty specjalnej. Podkreślając, że użyte przez Sąd określenie "grom z jasnego nieba" jest określeniem potocznym, stwierdzono, że dla organu jest niezrozumiałym na podstawie jakich wytycznych Sąd dokonał weryfikacji twierdzeń organu pod kątem jednego z rodzajów wyładowania elektrycznego, uznając je za niezwykle rzadkie i pomijając choćby inne niezwykle rzadkie odmiany (np. piorun kulisty, piorun perełkowy). Organ odniósł się do wyładowań elektrycznych w ogólności, gdyż nie dysponuje wiedzą na temat szczegółów tragicznego zdarzenia, które dotknęło skarżącego, a co jeszcze istotniejsze nie znajduje podstaw dla różnicowania pod względem skutków prawnych zdarzenia będącego odniesieniem obrażeń w wyniku uderzenia pioruna w zależności od okoliczności w jakich wyładowanie miało miejsce i jaki charakter miało wyładowanie.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, Sąd I instancji niewłaściwie zinterpretował wytyczne wynikające z wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2011 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2011 r. Konfrontacja treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i motywów rozstrzygnięcia Sądu powoduje w konsekwencji również zasadne wątpliwości co do okoliczności - w jakim zakresie i w oparciu o jakie dodatkowe czynności organ winien w ponownym postępowaniu rozszerzyć zakres postępowania, w szczególności o jakiego rodzaju dodatkowych rozważaniach traktuje Sąd, skoro organ wziął pod uwagę zagadnienie w stopniu niezbędnym do określenia jego konsekwencji prawnych i w tym kontekście wypowiedział się negatywnie co do możliwości potraktowania za nadzwyczajne zdarzenie losowe skutkujące przyznaniem świadczenia specjalnego. Reprezentujący w niniejszej sprawie Prezesa Rady Ministrów radca prawny podniósł m.in., że w opinii organu, który rozpatruje rocznie wiele tysięcy wniosków o rentę specjalną, nie ulega wątpliwości, iż przyznanie renty specjalnej skarżącemu, którego sytuacja materialna (głównie dzięki opiece rodziny) jest w kategoriach socjalnych akceptowalna, spowodować musi przyznawanie rent w setkach, jeśli nie tysiącach przypadków innych wnioskujących, będących ofiarami równie tragicznych zdarzeń i pozostających w o wiele gorszych warunkach bytowych, co stanowiłoby nadużycie instytucji ubezpieczeniowych.

Następnie podkreślono, że decyzja wydana na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy i stwierdzono, że Sąd I instancji nie tylko w sposób niedopuszczalny dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy z punktu widzenia kryteriów słuszności, ale wkroczył również w zastrzeżoną dla Prezesa Rady Ministrów kompetencję do wypełnienia treściowego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zdaniem skarżącego, stanowisko Sądu jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05.

Zdaniem skarżącego, w świetle konkretnego uzasadnienia decyzji argumentacji organu nie można uznać za dowolną, co wskazuje, że zarzut naruszenia zasad wynikających z arat. 170 p.p.s.a. ma charakter wyłącznie zastępczy, a rzeczywistą podstawą zakwestionowania decyzji jest odmienna ocena w zakresie słuszności i celowości, a zatem w zakresie zastrzeżonym ustawowo dla uznania organu.

Organ stwierdził, że nie podziela stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie materii, która dla rzetelności oceny wymaga pogłębionej i kompleksowej analizy zarówno w zakresie zjawisk meteorologicznych, jak i systemu ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu, trudno w tym kontekście za wiążące uznać ustalenia Sądu różnicujące w zakresie interwencji państwa tragiczne zdarzenia bez uwzględnienia nie mniej istotnych aspektów, jak na przykład zasada równego traktowania obywateli przez Państwo czy też możliwości finansowych państwa przy szczególnym uwzględnieniu sytuacji materialno-bytowej jego mieszkańców.

Zdaniem organu, Sąd przekroczył zakres swojej kognicji wynikający z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stwierdzono następnie, że organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, uwzględniając wytyczne wielokrotnie pojawiające się w wyrokach sądów administracyjnych, zbadał sprawę kompleksowo, w sposób dogłębny i adekwatny do przedmiotu sprawy, rozważył wszystkie okoliczności faktyczne, co znajduje potwierdzenie w treści uzasadnienia decyzji. W zaistniałej sytuacji zarzut nieuwzględnienia wytycznych zawartych w poprzednich wyrokach uznać należy za bezpodstawny.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł J. W. reprezentowany przez R. W.

W obszernym uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną odniesiono się krytycznie do treści uzasadnienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik J. W. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, argumentując, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniają zakwalifikowanie zdarzenia jako "szczególne, wyjątkowe i nadzwyczajne zdarzenie losowe".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, by w sprawie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które ten Sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu. Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga ta nie zasługiwała na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 powołanej ustawy. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero ustalenie, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, pozwala na kontrolę prawidłowości zastosowania prawa materialnego i jego wykładni.

Przystępując do rozpoznania zarzutu o charakterze procesowym należy przypomnieć, że sprawa niniejsza jest rozpoznawana po raz kolejny, bowiem wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 310/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa Rady Ministrów wydaną w niniejszej sprawie, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1319/11, oddalając skargę kasacyjną organu, potwierdził prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji, który w uzasadnieniu wyroku zawarł określone stanowisko i wytyczne.

Rozpoznając w takiej sytuacji sprawę, w wyniku skargi wniesionej od kolejnej decyzji w sprawie z wniosku J. W. wydanej przez Prezesa Rady Ministrów w dniu 5 czerwca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był na te kwestie zwrócić szczególną uwagę i dokonać wnikliwej oceny, czy wskazania co do dalszego toku postępowania zawarte w poprzednich wyrokach zostały przez organ wykonane. Z mocy bowiem art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ponadto, na mocy art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego też zarówno wykładnia prawa materialnego, jak i wytyczne wyrażone w niniejszej w sprawie w zapadłych wcześniej orzeczeniach, które wiązały nie tylko organ, ale również i Sąd I instancji, prawidłowo stanowiły podstawę odniesienia przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.

W wyroku z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1319/11 Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się co do rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnione przypadki" użytego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oddalając skargę kasacyjną organu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylającego decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 2010 r. Sąd ten podkreślił, że dopiero dokonanie stosownych ustaleń i analiza zaistniałego zdarzenia losowego w powiązaniu z jego konsekwencjami dla wnioskodawcy pozwoli na podjęcie prawidłowej decyzji, a zatem treść tych wytycznych nie pozostawia wątpliwości, że te indywidualne okoliczności, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, muszą być przez organ uwzględnione.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też w wyroku z dnia 30 lipca 2011 r., że w sprawie niniejszej organ skoncentrował się na kwestiach związanych z sytuacją zdrowotną, rodzinną i bytową wnioskodawcy, które chociaż mają znaczenie dla skorzystania przez organ z uprawnień wynikających z art. 82 ust. 1 ustawy, nie mogą zastąpić ustaleń i oceny danego zdarzenia losowego pod kątem istnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Tymczasem, mimo związania powyższą oceną prawną i wskazaniami sądów, wynikającego z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Prezes Rady Ministrów w decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. nie dokonał stosownych ustaleń, ani indywidualnej oceny zdarzenia losowego, jakie dotknęło J. W. i nie rozważył jego skutków dla wnioskodawcy pod kątem istnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku oraz możliwości przyznania świadczenia przewidzianego w art. 82 ust. 1 ustawy. Mimo wiążących w postępowaniu zaleceń co do konieczności rozważenia indywidualnych okoliczności – nie tylko bytowych, dotyczących J. W., organ odmawiając ponownie przyznania świadczenia nadal koncentrował się na sytuacji materialnej jego rodziców, mimo że wnioskodawca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jak wynika z ustaleń organu pomocy społecznej, który udziela zainteresowanemu pomocy m.in. w postaci zasiłków celowych.

Za nieporozumienie uznać należy kwestionowanie na obecnym etapie postępowania wiążącej w sprawie oceny prawnej i wynikających z niej wytycznych. Zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody na temat rodzajów wyładowań elektrycznych pozbawione są jakiejkolwiek przydatności dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak przytoczone dane statystyczne co do ogólnej liczby osób porażonych piorunem, czy też uwaga odnosząca się do liczby wniosków o rentę specjalną wynikających z tragicznych zdarzeń, jakie wpływają do organu.

Wyrażone w skardze kasacyjnej przekonanie, że organ zbadał sprawę kompleksowo, nie znajduje odzwierciedlenia w materiale sprawy. "Wytyczne" wynikające z wyroków sądowych wydanych w innych sprawach, na które powołano się w skardze kasacyjnej, nie mogły uchylić obowiązków organu w zakresie wykonania wiążących go wytycznych wydanych w sprawie niniejszej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdzając istnienie w tym względzie uchybień, prawidłowo ocenił zaskarżoną decyzję, Sąd nie naruszył art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 października 2012 r. nie dokonywał wykładni art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd odwołał się do treści poprzednich wyroków w sprawie i wskazując na uchybienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy stwierdził, że organ nie rozważył, czy można zdarzenie losowe, jakiego doznał skarżący, zakwalifikować w kategoriach nadzwyczajnego zdarzenia losowego, a skoncentrował się na ocenie sytuacji rodzinnej skarżącego.

Sąd w żaden sposób nie zakwestionował – jak zarzucano w skardze kasacyjnej – uznaniowego charakteru decyzji wydawanej w oparciu o art. 82 ust. 1 powołanej ustawy, ani nie zastąpił organu w ocenie okoliczności faktycznych sprawy. Sąd – odwołując się do wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego – stwierdził jedynie, że organ nie dokonał stosownych ustaleń i oceny nakazanej przez ten sąd zdarzenia losowego pod kątem istnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku i mimo że był do tego zobligowany nie udowodnił poprawności swojego rozumowania.

Oczywistym jest, że Prezes Rady Ministrów ma prawo swobodnie ocenić czy konkretny przypadek odpowiada przesłankom "szczególnie uzasadnionego przypadku", uzasadniającego możliwość przyznania świadczenia wyjątkowego, o którym mowa w art. 82 ust. 1. Jednakże swoboda organu nie oznacza dowolności. Wydając w tego rodzaju sprawach decyzję administracyjną Prezes Rady Ministrów jest związany regułami postępowania administracyjnego, a uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza jej kontroli sądowej. Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej kontrola ta służyć ma ocenie, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz czy kontrolowana decyzja nie nosi cech dowolności. Chociaż wybór rozstrzygnięcia należy do organu, to sposób rozstrzygnięcia sprawy wymaga, szczególnie w przypadku odmowy przyznania świadczenia, odpowiedniego uzasadnienia przedstawiającego motywy, jakimi kierował się w danej sprawie organ administracji.

Zakwestionowanie przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji z tej przyczyny, że odmowa przyznania świadczenia nie została poprzedzona wskazanymi w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2011 r. ustaleniami i rozważaniami i nie zawiera właściwego uzasadnienia, nie narusza uprawnień organu w zakresie wyboru rozstrzygnięcia. Skoro organ, wbrew wiążącym go wytycznym, ponownie uchybił obowiązkom w zakresie właściwego rozpoznania sprawy i wydał decyzję, której przypisana być może cecha dowolności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązany był tę decyzję uchylić.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.