Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 462/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) sędzia WSA Diana Trzcińska asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 maja 2022 r., nr SKO Gd/6807/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżona decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz K. B. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga K.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 2 maja 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kartuzach, działającego z upoważnienia Burmistrza Kartuz, z 11 marca 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad mężem T. B. została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z 4 kwietnia 2019 r. K. B. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na męża – T. B.

Burmistrz Gminy Kartuzy decyzją z 13 lutego 2020 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na męża - T. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 10 września 2019 r. uchyliło jednak powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, zobowiązując organ I instancji do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwzględnieniem kwestii, czy wnioskująca zrezygnowała z zatrudnienia i czy niepodejmowanie pracy ma realny, faktyczny związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz ustalenia daty rezygnacji z zatrudnienia.

W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 10 października 2019 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni ustalono, że skarżąca mieszka z mężem w domu gospodarczym. Państwo B. są w separacji sądowej od 5 sierpnia 2015 r. Wnioskodawczyni obecnie sprawuje opiekę nad T. B., który wymaga pomocy osoby drugiej w czynnościach życiowych. Wnioskująca przygotowuje posiłki, dojeżdża na konsultacje lekarskie oraz wspiera męża w podstawowych czynnościach życiowych.

Decyzją z 13 lutego 2020 r. organ I instancji ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt, iż skarżąca nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury z Kasy Rolniczego Ubezpieczeń Społecznego ani z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pomimo posiadania takiego uprawnienia, a także uwzględniając dyspozycję wynikającą z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 - dalej jako: "u.ś.r.") oraz wytyczne wynikające z decyzji SKO w Gdańsku z 10 września 2019 r.

Kolegium po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z 18 czerwca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przesłanka nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Wskazał organ odwoławczy także, że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie sprawującej opiekę, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. W związku z tym konieczne jest dokładne ustalenie, jakie czynności opiekuńcze związane z osobą chorego wykonuje wnioskodawca i ile czasu czynności te zajmują. Opieka ta związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątaniu, gotowaniu, itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Istotne jest wobec tego ustalenie, na ile chory jest samodzielny, czy jest osobą leżącą na stałe, czy może się poruszać samodzielnie lub z pomocą sprzętu rehabilitacyjnego, czy wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, czy może sam pozostać w domu na kilka godzin, czy jest zdolny do spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw, itp. Nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium wskazując na brak aktywności zawodowej strony od stycznia 2005 r. (końcowa data podlegania ubezpieczeniu KRUS - 31 grudnia 2004 r.) tj. od na ponad 8 lat przed ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności jej męża, stwierdziło, że okoliczność ta nie ma realnego, faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Opisany natomiast w wywiadzie środowiskowym zakres obowiązków, sprowadzający się do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, pomocy w sprawach urzędowych i przy wizytach u lekarzy oraz zakupu leków i towarzyszenia w czynnościach życia codziennego, nie daje - zdaniem Kolegium - podstawy do uznania, że rozmiar sprawowanej opieki uniemożliwia stronie podjęcie aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 10 listopada 2020 r., wydanym w sprawie III SA/Gd 751/20, uchylił obie wydane w sprawie decyzje oceniając w pierwszej kolejności, że organy obu instancji wadliwie przyjęły, że skarżąca nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia ze względu na to, iż niepełnosprawność jej męża nie powstała przed upływem okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Uznał Sąd, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy naruszyły prawo materialne poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Dodatkowo zdaniem Sądu ocena organu odwoławczego wyrażona w kwestii braku związku przyczynowego pomiędzy niemożnością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem z uwagi na rozmiar tej opieki, który – w ocenie organu odwoławczego – umożliwia podjęcie aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy jest co najmniej przedwczesna, bowiem nie znajduje należytego potwierdzenia w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie przez organy materiału dowodowego. Zobowiązał Sąd orzekające organy do wnikliwego ustalenia zakresu niezbędnej opieki skarżącej nad mężem i rzetelnej oceny czy istotnie posiada skarżąca możliwość podjęcia zatrudnienia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy w opisanych na wstępie rozstrzygnięciach stanęły na stanowisku, że stan sprawy nie pozwala na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad mężem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. W oparciu o przeprowadzony 14 września 2021 r. wywiad środowiskowy (protokół włączono do akt) organ ustalił, że T. B. ma lęki, depresję, zaniki pamięci, cukrzycę, problemy z sercem i problemy urologiczne. Mąż skarżącej samodzielnie ubiera się, spożywa posiłki i wychodzi na zewnątrz ("korzysta z podwórka"). W trakcie wywiadu T. B. przebywał u córki, ponieważ skarżąca bardzo źle się czuła. Skarżąca oświadczyła, iż pomaga mężowi we wszystkich czynnościach sprawiających mu trudność. Z informacji uzyskanych od skarżącej wynika, iż jej mąż jest w miarę samodzielny: swobodnie porusza się po mieszkaniu i wychodzi na zewnątrz, nie wymaga pomocy przy ubieraniu i spożywaniu posiłków. Skarżąca musi mu dawkować leki, ustalać terminy wizyt lekarskich, zawozić do lekarzy. Poza tym skarżąca robi zakupy, gotuje, sprząta i pierze. W ocenie pracownika socjalnego wnioskująca o świadczenie jedynie wspiera, pomaga mężowi w codziennym funkcjonowaniu.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (K 38/13), który zapadł w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdzono, że w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec tego SKO stwierdziło, że wbrew stanowisku Burmistrza data powstania niepełnosprawności T.B. nie mogła być brana przez organ pod uwagę w kontekście odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium zgodziło się jednak z drugą z przesłanek odmowy przyznania świadczenia, tj. rezygnacji/ niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. W ocenie Kolegium przeprowadzony wywiad wyraźnie potwierdził, że czynności jakie wykonuje wnioskująca wynikają z faktu wspólnego zamieszkiwania z mężem. Czynności wchodzące w zakres opieki związanej wyłącznie z mężem - tj. dawkowanie leków, umawianie i towarzyszenie w wizytach lekarzy - nie są na tyle czasochłonne by stanowić przeszkodę w podjęciu pracy zawodowej. Po analizie orzecznictwa sądów administracyjnych wywiodły organy, że w sprawowaniu opieki w sensie art. 17 ust. 1u.ś.r. chodzi o to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (por, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia"6 kwietnia 2017 r, sygn. akt I OSK 2950/15 oraz z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17). Z tych względów (...) prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną",

W przedmiotowej sprawie tak rozumianego związku organy się nie dopatrzyły, bowiem T.B. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu od 2013 roku, a skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym już w roku 2004. Od 9 września 2004 r. do 31 stycznia 2017 r. skarżąca była uprawniona do renty rolniczej. Od 10 marca 2017 r. do 15 stycznia 2018 r. skarżąca była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, a następnie do 2 kwietnia 2019 r. pobierała zasiłek stały. W tym czasie do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem uprawniony był syn skarżącej Ł.B. (dowód: informacja KRUS i wyjaśnienia skarżącej z 7 sierpnia 2021 r.)

Okoliczności te jednoznacznie wskazują że sytuacja zawodowa skarżącej nie miała bezpośredniego związku z koniecznością opieki nad mężem i nie mogą pozostać obojętne przy ocenie, czy wnioskująca ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełnia ustawową przesłankę "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Skoro skarżąca przez 13 lat pobierała rentę rolniczą i nie jest w stanie zająć się mężem ze względu na swój stan zdrowia i z tego względu T.B. mieszka u córki to trudno uznać, że w niniejszej sprawie istnieje związek pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zawodowej,

W ocenie organu odwoławczego, podobnie jak organu I instancji - w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad mężem z uwagi na opisany w wywiadzie zakres czynności wynikających ze sprawowanej opieki, związanej wyłącznie z osobą niepełnosprawnego T.B. oraz brak związku czasowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a datą powstania znacznego stopnia niepełnosprawności męża.

Uznając, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Kolegium, pomimo tego, że powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji było także niespełnienie warunków wynikających z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 a ustawy, uznało, że zaskarżona decyzja, co do zasady jest słuszna i utrzymało ją w mocy.

We wniesionej skardze zarzuciła skarżąca naruszenie:

1. prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tj. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy spełnia ona wszystkie przesłanki do jego przyznania;

2. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że niewykazanie przez skarżącą aktywności zawodowej od stycznia 2005 r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że to skarżąca jest jedyną osobą, która może zapewnić pomoc i opiekę swojemu mężowi T.B.

W uzasadnieniu skargi zostało podniesione, że w toku postępowania administracyjnego w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad niepełnosprawną osobą, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Organ powinien ustalić, czy osoba opiekująca się niepełnosprawną osobą w sytuacji gdyby nie sprawowała tej opieki byłaby w gotowości do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. II SA/ Gd 704/07). Skoro skarżąca, jako członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego męża, a wymaga to od niej rezygnacji z zarobkowania, to powinna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Nadto, podkreślono w skardze, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła wyłącznie małżonka osoby wymagającej opieki - skarżąca. Zaś pomimo wydania w sprawie wyroku przez WSA w Gdańsku nie zostały należycie zbadane okoliczności na które uwagę zwrócił Sąd w uzasadnieniu orzeczenia, a zwłaszcza pominięto, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja, którą odmówiono K. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad mężem T., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 tej ustawy:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła żona wymagającego opieki. Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. a więc okoliczność, że niepełnosprawność podopiecznego nie powstała w żadnym z wymienionych w tym przepisie okresów tj. do ukończenia 18 roku życia, a w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyżej do ukończenia 25 roku życia, a także art. 17 ust. 4 u.ś.r., tj. że zakres świadczonej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia.

Organ II instancji prawidłowo zakwestionował stanowisko organu I instancji powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że w sprawie wydany został wyrok przez tutejszy Sąd, w którym jednoznacznie przesądzono o braku podstaw do kwestionowania daty powstania niepełnosprawności w powiązaniu z uprawnieniem do wnioskowanego świadczenia.

Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Kartuz stwierdziło, że z ustaleń organu I instancji wynika brak spełnienia przesłanki niepodejmowania/ rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Sąd nie zgadza się z tym stanowiskiem.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo wraz z mężem. Ma [...] lata. Organy są w posiadaniu świadectw pracy skarżącej i jej historii podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz ustaliły przebieg jej zatrudnienia. Z uprawnienia skarżącej do świadczenia emerytalnego od dnia 24 lipca 2019 r. i uprzedniego pobierania do dnia 31 stycznia 2017 r. renty rolniczej organy wywiodły brak związku pomiędzy brakiem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem T. T. B. został uznany za osobę niepełnosprawną i wymagającą opieki drugiej osoby w 2013 r. i opiekę nad nim sprawował syn Ł. Opieki tej syn zaprzestał w związku z podjęciem zatrudnienia i obowiązki względem osoby niepełnosprawnej przejęła wówczas skarżąca i sprawuje je do chwili obecnej. Z uwagi na zaliczenie skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności pobierała skarżąca zasiłek stały do 2 kwietnia 2019 r., następnie wniosła o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie i 4 kwietnia 2019 r. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem.

Co istotne, skarżąca w toku postępowania wielokrotnie podawała, że jej mąż cierpi na choroby [...], ma zdiagnozowany zespół psychoorganiczny otępienny, nie zdaje sobie do końca sprawy gdzie się znajduje, nie zapamiętuje bieżących wydarzeń, powiela te same czynności. Stanowi sam dla siebie zagrożenie (odwołanie z 4 listopada 2021 r.). Już w złożonym wniosku wskazywała, że mąż gdyby sam wyszedł z domu to nie zdołałby do niego wrócić, że odkręca gaz w kuchence, ale zapomina zapalić ogień, źle znosi zmiany otoczenia, ma problemy ze snem, budzi się w nocy, ma stany lękowe. Potwierdza to dokumentacja medyczna dołączona do wniosku.

Kolegium jako argument przemawiający za brakiem związku przyczynowego pomiędzy ustaniem zatrudnienia a opieką nad mężem wskazało, że pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności a zakończeniem zatrudnienia upłynął znaczny czas. T. B. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu od 2013 roku, a skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym już w roku 2004. Od 9 września 2004 r. do 31 stycznia 2017 r. skarżąca była uprawniona do renty rolniczej. Od 10 marca 2017 r. do 15 stycznia 2018 r. skarżąca była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, a następnie do 2 kwietnia 2019 r. pobierała zasiłek stały. W tym czasie do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem uprawniony był syn skarżącej Ł. B.

Zdaniem Kolegium okoliczności te jednoznacznie wskazują że sytuacja zawodowa skarżącej nie miała bezpośredniego związku z koniecznością opieki nad mężem i nie mogły pozostać obojętne przy ocenie, czy wnioskująca ubiegając się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełnia ustawową przesłankę "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Skoro skarżąca przez 13 lat pobierała rentę rolniczą i nie jest w stanie zająć się mężem ze względu na swój stan zdrowia i z tego względu T. B. mieszka u córki to w ocenie organu odwoławczego trudno uznać, że w niniejszej sprawie istnieje związek pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem a niepodejmowaniem przez skarżącą pacy zawodowej. Brak jest w ocenie Kolegium bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Sąd tej oceny nie podziela. W ocenie Sądu Kolegium nie dostrzegło drugiej przesłanki, a więc niepodejmowania pracy przez skarżącą, które spowodowane zostało koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Mimo więc, że od momentu zaprzestania aktywności zawodowej czy utraty prawa do renty i zasiłku dla bezrobotnych do czasu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego upłynął znaczny czas to pomijają organy okoliczność, że do 7 lutego 2018 r. opiekę nad T. B. sprawował syn. Z momentem podjęcia zatrudnienia przez syna opiekę nad niepełnosprawnym przejęła skarżąca i sprawuje ją do dziś. Wadliwie czynią orzekające w sprawie organy rozważania w przedmiocie braku złożenia przez skarżąca wniosku o świadczenie emerytalne pomimo przysługiwania jej uprawnienia do świadczenia pomijając okoliczność mającą znaczenie czy zakres koniecznej opieki nad niepełnosprawnym pozwalałby na podjęcie skarżącej zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Czynią organy negatywną przesłankę do przyznania świadczenia okoliczność posiadania przez skarżącą uprawnień do emerytury i brak korzystania z niej podczas, gdy obowiązujący stan prawny tej okoliczności nie identyfikuje jako wykluczającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu nie wyklucza prawa do świadczenia okoliczność, że skarżąca wcześniej zaprzestała pracy zarobkowej czy też posiada uprawnienie do świadczenia emerytalnego, skoro na dzień złożenia wniosku istnieje obiektywna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymuszająca na niej rezygnację z zatrudnienia (jego niepodejmowanie). Co istotne, skarżąca jest osobą zdolną do podjęcia pracy, lecz nie czyni tego z uwagi na konieczny zakres opieki nad mężem.

Przeprowadzone w sprawie wywiady środowiskowe potwierdziły fakt sprawowania opieki skarżącej nad mężem, podczas ostatniego wywiadu z 14 września 2021 r. mąż skarżącej przybywał u córki a skarżąca wskazała, że źle się czuje i z tego powodu opiekę sprawuje córka. Z tej okoliczności wywiodły organy, że skarżąca zaprzestała opieki nad mężem, co jest zdaniem Sądu wnioskiem całkowicie nieuprawnionym. Należy mieć na uwadze, że opiekun osoby niepełnosprawnej może także sam zachorować i wówczas na czas własnego powrotu do zdrowia powierzyć opiekę innej osobie. Opieka nad osobą niepełnosprawną jest zajęciem wysoce wyczerpującym tak psychicznie, jak i fizycznie, także nie można opiekunom odmówić prawa do odpoczynku, a tym bardziej możliwości powierzenia opieki zaufanej osobie w sytuacji pogorszenia stanu zdrowia.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zatem dopuszcza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także tym osobom, które nie były aktywne zarobkowo i zawodowo w okresie poprzedzającym podjęcie opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy istnieje adekwatny związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką decyduje zakres wymaganych czynności i konieczny na to czas, wykluczający aktywność zarobkową i zawodową opiekuna. Jest to wystarczająca przesłanka żeby uznać, że opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż opiekuje się niepełnosprawną osobą (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 października 2021 r., I OSK 493/21, publik. w CBOSA).

W tych okolicznościach w ocenie Sądu stanowisko Kolegium zaprezentowane w zaskarżonej decyzji było nieprawidłowe. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. K. B. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 4 kwietnia 2019 r. w okresie, w którym jej mąż legitymował się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niezdolnych samodzielnej egzystencji. Skarżąca sprawuje obecnie opiekę nad mężem, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, co także organy oceniły wadliwie pomijając rodzaj schorzeń osoby niepełnosprawnej. W ocenie Sądu schorzenia, w tym szczególnie zespół psychogenny, powodują że T. B. wymaga stałej obecności drugiej osoby i osobą tą jest skarżąca.

Sąd stwierdził zatem, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze niewłaściwie oceniło, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organ dopuścił się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku).

Rzeczą organu odwoławczego, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej i odwołania, z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organ jest związany na podstawie art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika i opłaty od pełnomocnictwa (pkt II wyroku).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dnia 22 listopada 2022 r.

Zarządzenie:

1. odnotować w Rep.,

2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz z pouczeniem o terminie i trybie wniesienia skargi kasacyjnej doręczyć organowi i bez pouczenia pełnomocnikowi skarżącej.

Sędzia WSA D. Kurkiewicz