Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2170/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 78 ust. 1 i 3, art. 199 ust. 1, art. 220 ust. 2 lit. b)
law: Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
article: art. 65 ust 5
journal: Dz.U. 2015 poz 858
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 375/17 w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. 1.800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 20 grudnia 2017 .r, sygn. akt III SA/Gd 375/17 oddalił skargę A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru oraz określenia długu celnego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Naczelnik Urzędu Celnego w G. decyzją z [...] maja 2016 r. po przeprowadzeniu postępowań w sprawie kontroli zgłoszeń celnych o: [...], dokonanych na rzecz A. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą A. w K.:

1. określił dla towarów objętych tymi zgłoszeniami - kraj pochodzenia – HK;

2. określił stawkę celną erga omnes w wysokości 6,5 % dla towarów objętych zgłoszeniami celnymi;

3. określił niezaksięgowaną kwotę należności celnych (A00) podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu w wysokości 13.203 zł;

4. orzekł o poborze odsetek, wynikających z art. 65 ust. 5 ustawy z 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1880 ze zm.; dalej: Prawo celne).

W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie zgłoszeń celnych nr [...] objęto procedurą dopuszczenia do obrotu towar opisywany w polu 31 dokumentów SAD jako "kwas cytrynowy" importowany przez A. (dalej zwanego: "stroną", "skarżącym").

Przedmiotowy towar klasyfikowany był do kodu Taric 2918 14 00 00 i jako kraj pochodzenia wskazano Malezję. Towar zakupiony został od malezyjskiej firmy E.. Przestawienie przez importera świadectw pochodzenia FORM A potwierdzających malezyjskie pochodzenie towarów uprawniało go do zastosowania preferencyjnej stawki celnej w wysokości 3 %.

W dniu 8 lutego 2016 r. do organu wpłynął raport z misji nr [...] dotyczący dochodzenia prowadzonego w Malezji przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych OLAF (zwany dalej: "OLAF"). Dochodzenie prowadzone było w celu ujawnienia procederu omijania wprowadzonych wobec Chin środków antydumpingowych nałożonych na kwas cytrynowy, polegający na wysyłaniu do odbiorców w Unii Europejskie towarów uprzednio sprowadzonych z Chin do Malezji. Przekazany przez OLAF materiał dowodowy stanowił podstawę do wszczęcia z urzędu postępowań w sprawie kontroli ww. zgłoszeń celnych w zakresie pochodzenia towarów, zastosowanej stawki celnej oraz określenia należności celnych. Zgromadzony w sprawie materiał wykazał, że przedmiotowy towar został sprowadzony z Hongkongu a nie z Malezji, a to z kolei skutkowało naliczeniem należności celnych oraz odsetek.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w G. decyzją z [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że rozszerzył materiał dowodowy o protokół przesłuchania strony z 15 listopada 2016 r. oraz pismo OLAF nr [...] z 9 stycznia 2017 r.

Zaznaczył, że spór dotyczy kraju pochodzenia towaru oraz zastosowanej stawki celnej preferencyjnej w wysokości 3 %, z uwagi na wyniki postępowania weryfikacyjnego przeprowadzonego przez OLAF w zakresie "kwasu cytrynowego". Organ wyjaśnił, że w dniu składania zgłoszeń celnych importer dysponował świadectwami pochodzenia FORM A wydanymi przez Ministerstwo Międzynarodowego Handlu i Przemysłu Malezji, jednakże w wyniku przeprowadzonego przez OLAF dochodzenia ustalono, że krajem pochodzenia spornych towarów był Hongkong, a nie Malezja.

Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego przez OLAF dochodzenia, którego wyniki zawarto w Raporcie nr [...] ustalono, że sporne towary w rzeczywistości mają pochodzenie z Hongkongu. Kontrola danych dostarczonych przez władze malezyjskie ujawniła, że 645 wysyłek kwasu cytrynowego poddanych zostało przeładunkowi (ZB1/ZB2) na terenie Malezji przed wysłaniem do UE. Ponadto analizując dane z rejestrów ZB1/ZB2 i porównując opis towaru, ilość opakowań i masę brutto, a także numery kontenerów, stwierdzono, że towary które zostały sprowadzone statkiem z Chin do Malezji, wśród których były pochodzące z Hongkongu, a następnie opuściły port w Malezji, są w rzeczywistości tymi samymi towarami, a przeładunek miał na celu ukrycie ich faktycznego pochodzenia, a w konsekwencji objęcie tych towarów preferencyjną stawką celną.

Krajem pochodzenia towarów, wskazanym w deklaracjach ZB1/ZB2 – był Hongkong. Zatem organ I instancji zasadnie zmienił stawkę celną z preferencyjnej na stawkę erga omnes, ponieważ nie zostały spełnione warunki do zastosowania preferencyjnych środków taryfowych w ramach GSP i określił niezaksięgowaną kwotę cła (A00) oraz zasadnie orzekł o odsetkach z art. 65 ust. 5 Prawa celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalając skargę wskazał, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie są decyzje organów celnych ustalające, że krajem pochodzenia importowanego przez skarżącego towaru nie jest – jak zostało to zadeklarowane przez importera - Malezja lecz krajem tym jest Hongkong. Bezsporne było, że przedmiotem importu był kwas cytrynowy (bezwodny i jednowodny), dla którego w zgłoszeniach celnych (nr [...]) wskazano określone kody Taric (2918 15 00 00 oraz 2918 14 00 00), zaś w stosunku do ww. towarów zastosowano preferencyjną stawkę celną w wysokości 3 %.

Podstawą prawną do dokonania przez organ celny kontroli zgłoszenia celnego jest art. 78 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE. L. 92.302.1 ze zm. - zwanego dalej: WKC), zgodnie z którym po zwolnieniu towarów organy celne mogą z urzędu lub na wniosek zgłaszającego dokonać kontroli zgłoszenia. Zgodnie natomiast z art. 78 ust. 3 WKC, jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują.

Kluczowym zarzutem, podnoszonym w skardze, jest zarzut błędnego ustalenia przez organy celne stanu faktycznego sprawy.

Sąd wskazał, że dochodzenie OLAF prowadzone było w celu ujawnienia procederu omijania wprowadzonych wobec Chin środków antydumpingowych nałożonych na "cytrynian sodu" oraz "kwas cytrynowy", polegającego na wysyłaniu do odbiorców w Unii Europejskiej towarów uprzednio sprowadzonych z Chin do Malezji. Przekazany organom celnym przez OLAF materiał dowodowy stanowił podstawę do wszczęcia z urzędu przez Naczelnika Urzędu Celnego w G. postępowań w sprawie kontroli zgłoszeń celnych w zakresie pochodzenia towarów oraz określenia właściwej stawki celnej (a w niektórych przypadkach także określenia ostatecznego cła antydumpingowego).

W ramach dochodzenia OLAF zażądał od organów celnych Państw Członkowskich zidentyfikowania przywozów kwasu cytrynowego zgłoszonego jako pochodzącego z Malezji. Według informacji przekazanych OLAF przez Państwa Członkowskie UE zidentyfikowano ogółem 351 partii towaru (627 wysyłek) i 18 malezyjskich nadawców. W oparciu o ww. informacje OLAF sporządził wykaz dostaw kwasu cytrynowego wywiezionego z Malezji do UE. Dochodzenie prowadzone było przy współpracy z Ministerstwem Międzynarodowego Handlu i Przemysłu Malezji (MITI), Zarządem Portu Klang i Królewską Malezyjską Służbą Celną (Urząd Celny Malezji). Wszelka komunikacja, przekaz informacji i dokumentacji z Kapitanatem Portu Klang oraz malezyjską służbą celną odbywał się przez MITI. Zarząd Portu Klang i Malezyjski Urząd Celny udostępnili misji unijnej dane z prowadzonych przez nich elektronicznych rejestrów, wyjaśniając jednocześnie procedury mające zastosowanie do towarów wchodzących i wychodzących zarówno z portu morskiego i Wolnej Strefy Handlowej (FCZ) w Porcie Klang, jak i Głównego Obszaru Celnego Malezji tj. malezyjskiego obszaru celnego. Wyjaśniono, że w Wolnej Strefie Handlowej (FCZ) Portu Klang obowiązują następujące procedury (zarządzane i nadzorowane wyłącznie przez Zarząd Portu Klang), opisane w zaskarżonych decyzjach, tj.: ZB1 - wejście towarów do strefy FCZ z zagranicy; ZB2 - wyjście towarów ze strefy FCZ za granicę; ZB4 - wnioski o czynności komercyjne, takie jak: dzielenie, pakowanie, przepakowywanie, sortowanie, klasyfikowanie etykietowanie oraz naprawa towarów magazynowanych lub będących w tranzycie. Deklaracje ZB1 i ZB2 zawierają szereg danych takich, jak kraj pochodzenia/wysyłki, nadawcę, odbiorcę, ilość kontenerów, statek, morski list przewozowy itp. W momencie transferu pomiędzy FCZ a Głównym Obszarem Celnym Malezji towary muszą zostać zadeklarowane w Malezyjskim Urzędzie Celnym. W ramach dochodzenia misja ustaliła istnienie następujących procedur celnych: K1 - import towarów na Główny Obszar Celny Malezji; K2 - eksport towarów z Głównego Obszaru Celnego Malezji.

Na podstawie wykazów ZB1 i ZB2 przekazanych przez MITI dokładnie ustalono drogę importowanego kwasu cytrynowego pochodzącego z Hongkongu, poprzez Malezję aż do Polski. Analizując dane z rejestrów ZB1/ZB2 i porównując opis towaru, ilość opakowań i masę brutto, a także numery kontenerów, stwierdzono, że towary które zostały sprowadzone statkiem z Hongkongu do Malezji, a następnie opuściły Port Klang w Malezji, są w rzeczywistości tymi samymi towarami, a ich przeładunek miał na celu ukrycie faktycznego pochodzenia i uniknięcie zapłaty należnego cła.

Mając na uwadze treść przepisów prawa materialnego, uzależniających wysokość cła na wyżej opisany towar od kraju pochodzenia importowanego towaru, Sąd w pełni podziela stanowisko organów celnych, że ustalenie i potwierdzenie faktu, że towar z jednych kontenerów został w Malezji przepakowany do innych kontenerów, było wystarczające dla wydania decyzji nakładającej cło przy zastosowaniu stawki celnej erga omnes w wysokości 6,5 % dla towarów objętych ww. zgłoszeniami celnymi. Fakt ten jednoznacznie świadczy bowiem o niemalezyjskim pochodzeniu przedmiotowego towaru. W sprawie nie było żadnych wątpliwości co do przedmiotu importu, tj. rodzaju towaru, jego ilości i klasyfikacji taryfowej.

Nie budzi przy tym też wątpliwości Sądu, że stan faktyczny został ustalony w oparciu o wiarygodne materiały źródłowe.

Odnosząc się do charakteru i podstaw działania OLAF, Sąd stwierdził, że raport OLAF, nie będący raportem końcowym, stanowi dopuszczalny dowód w prowadzonym przez odpowiednie organy postępowaniu celnym, ukierunkowanym na przeprowadzenie kontroli zgłoszenia celnego. Podobnie rzecz się ma z informacją uzyskaną przez organ odwoławczy, a dotyczącą braku możliwości ustalenia faktycznych producentów chińskich przedmiotowych towarów (co jednak w istocie nie dotyczyło tej partii towarów). Tak więc zarzuty skarżącego o braku własnych działań organów są nieuprawnione, bowiem oparły one swe ustalenia o zebrany w sprawie materiał dowodowy, w skład którego wchodził m.in. także przedmiotowy raport OLAF.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego istnienia świadectw pochodzenia towarów objętych przedmiotowymi zgłoszeniami celnymi należy zauważyć, że ustalenia i merytoryczna treść raportu OLAF, którego rzetelność nie budzi wątpliwości Sądu, nie pozwalają na oparcie ustaleń faktycznych na malezyjskich świadectwach pochodzenia towaru FORM A, bowiem zostały one uzyskane na skutek przedstawienia przez eksportera organom celnym Malezji nieprawidłowych informacji

WSA odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, stwierdził, że wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu samych organów celnych, jeżeli zostało ono wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera z wyjątkiem przypadku, gdy organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji. Z raportu OLAF wynika, że organy celne Malezji wystawiając przedmiotowe świadectwo zostały wprowadzone w błąd przez eksportera, który we wniosku o wydanie świadectwa nie ujawnił prawdziwego pochodzenia przedmiotowego towaru.

W tej sytuacji wydanie świadectwa FORM A potwierdzającego malezyjskie pochodzenie towaru nie stanowi błędu organu w rozumieniu przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Działanie w dobrej wierze łączy się ściśle z istnieniem błędu organu celnego i możliwością jego wykrycia przez importera (por. Wspólnotowy Kodeks Celny. Komentarz pod red. Wojciecha Morawskiego, Warszawa 2007, s. 941). W niniejszej sprawie wydanie nieprawidłowych świadectw nie stanowiło błędu organów celnych z uwagi na niewłaściwe działanie eksportera.

Zdaniem Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy, organy celne przyjęły w sposób prawidłowy, że skarżący nie wykazał wystąpienia okoliczności uzasadniających odstąpienie od pobrania przedmiotowych odsetek. Skarżący nie przedstawił w postępowaniu celnym dowodów potwierdzających, że podanie w zgłoszeniu celnym nieprawdziwego kraju pochodzenia importowanych towarów spowodowane było okolicznościami niewynikającymi z zaniedbania lub świadomego działania. Organ celny nie jest zobowiązany do przedstawienia dowodów na to, że zgłaszający (skarżący) nie dochował należytej staranności i działał w złej wierze, bowiem to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania, że w zakresie dokonywanych operacji handlowych, to on, będąc importerem spornych towarów, zachował należytą staranność i podjął działania w celu upewnienia się, że spełnione zostały wszystkie warunki do podania w zgłoszeniu celnym prawdziwych i kompletnych danych dotyczących importowanego towaru (np. przed zawarciem umowy podjął się inspekcji zakładu malezyjskiego kontrahenta – eksportera, produkującego importowany towar, w celu stwierdzenia, czy w istocie kontraktowany kwas cytrynowy jest tam w rzeczywistości produkowany).

Mając to na uwadze w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie, w oparciu o art. 65 ust. 5 p.c. zaistniały podstawy do obciążenia skarżącego odsetkami od nieuiszczonego w należnej wysokości cła, tj. cła wg stawki celnej erga omnes w wysokości 6,5 % dla towarów objętych ww. zgłoszeniami celnymi.

A. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a i art. 134 § 1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 3 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia, stanu faktycznego ustalonego przez organy celne z naruszeniem art. 122 w zw. z 187 § 1-2 O.p. oraz art. 121 § w zw. z 210 § 4 O.p., polegającego na dokonaniu ustaleń w oparciu o dowody nie dot. przedmiotowej sprawy, lecz innych postępowań dot. Skarżącego, oraz przedstawieniu w uzasadnieniu decyzji II instancji ustaleń faktycznych niezgodnych z rzeczywistym stanem sprawy;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a i art. 141 § 4 p.p.s.a, polegające na pominięciu kontroli legalności zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem oceny materiału dowodowego dokonanej przez Dyrektora Izby Celnej w G., co skutkowało oddaleniem skargi, mimo naruszenia w postępowaniu celnym art. 191 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. oraz art. 187 § 1 O.p., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, ukierunkowaną jednostronnie na niekorzyść Skarżącego i zaniechanie całościowego rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące do uznania, iż Skarżący w chwili dokonywania zgłoszenia celnego miał świadomość faktycznego pochodzenia towaru oraz że zdeklarowanie przez Skarżącego kraju pochodzenia nie było wynikiem błędu malezyjskich organów celnych;

II. na podstawie art. 174 § 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, t.j.:

1. art. 65 ust. 5 Prawa celnego (w brzmieniu obowiązującym w dniu 24 maja 2016 r. tj. z dnia 27 maja 2015 r. Dz.U. z 2015 r. poz. 858 z poź. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na:

a) przyjęciu, iż dla zwolnienia z poboru odsetek, wskazanych ww. przepisie, wymaganym jest udowodnienie przez importera podjęcia działań poprzedzających dokonanie zgłoszenia celnego (określonych w wyroku), w celu upewnienia się, że spełnione zostały wszystkie warunki do podania w zgłoszeniu celnym prawdziwych i kompletnych danych, pomimo iż wykładnia literalna oraz funkcjonalna ww. przepisu wymaga jedynie stwierdzenia, iż podanie danych błędnych nie wynikało z zaniedbania lub świadomego działania importera, a więc nie było przez importera zawinione;

b) pominięciu przy wykładni ww. przepisu, iż w przypadku dysponowania przez importera świadectwami pochodzenia towarów wydanymi przez właściwe organy państwa eksportu, będące dokumentem urzędowym oraz uprawniającym do zastosowania preferencyjnych stawek celnych w chwili zgłoszenia towaru, należy uznać, w przypadku braku dowodów wskazujących na świadomość importera, przy deklarowaniu kraju pochodzenia, iż nie miał on świadomości podawania błędnych danych oraz podanie błędnych danych nie było wynikiem jego zaniedbania;

c) zaaprobowaniu orzeczenia wobec Skarżącego odsetek na podstawie ww. przepisu, pomimo iż w rzeczywistym stanie faktycznym sprawy zachodzą przesłanki określone ww. przepisem, które warunkują odstąpienie od poboru odsetek;

2. art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że żaden z organów celnych (zarówno kraju eksportu, jak importu) nie popełnił błędu, co jest sprzeczne z faktami, przyjętymi przez organy celne, wynikającymi z raportu OLAF, że w Malezji nie produkuje się towarów objętych decyzją, a towar po jego sprowadzeniu do Malezji, przechodził przez wolny obszar celny, w którym dozwolone było wyłącznie jego konfekcjonowanie.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r. I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r. I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r. I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., I GSK 91/17; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane orzeczenia tamże). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz przepisów postępowania. W takim przypadku w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W punkcie I.1 i I.2 petitum skargi kasacyjnej zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 141 § 4 i art. 134 § 1, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i 2, art. 191, art. 121 w zw. z 210 § 4 O.p. Zarzuty te należy rozpoznać łącznie, ponieważ dotyczą jednej kwestii – oceny, czy przyjęty do rozpoznania sprawy przez WSA stan faktyczny sprawy został przez organy celne ustalony w sposób prawidłowy.

Nie są to zarzuty usprawiedliwione.

Przypomnieć należy, że ustalenia faktyczne sprawy dotyczyły tego, czy krajem pochodzenia importowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną towaru (kwasu cytrynowego) jest Hongkong, a nie zadeklarowana Malezja.

Badając powyższą kwestię organy celne, a za nimi WSA, oparły się przede wszystkim na dochodzeniu OLAF prowadzonego w celu ujawnienia procederu omijania wprowadzonych wobec Chin środków antydumpingowych nałożonych na cytrynian sodu i kwas cytrynowy, polegający na wysyłaniu do odbiorców w UE towarów uprzednio sprowadzonych z Chin do Malezji. Z przekazanego przez OLAF organom celnym materiału dowodowego wynikało, że Malezja nie produkuje kwasu cytrynowego, a całość eksportu kwasu cytrynowego z Malezji stanowi reeksport kwasu cytrynowego pochodzącego z innych krajów. Przy czym podkreślono, że Malezja stała się jednym z głównych eksporterów kwasu cytrynowego do UE po wprowadzeniu cła antydumpingowego na kwas cytrynowy pochodzący z Chin, a także że na rynku kwasu cytrynowego pojawiały się oferty sprzedaży kwasu cytrynowego z Chin z malezyjskim certyfikatem pochodzenia.

W ramach dochodzenia OLAF zażądał od organów celnych Państw Członkowskich zidentyfikowania przywozów kwasu cytrynowego zgłoszonego jako pochodzącego z Malezji. Według tych informacji zidentyfikowano 351 partii towaru (627 wysyłek) i 18 malezyjskich nadawców. W oparciu o te informacje OLAF sporządził wykaz dostaw kwasu cytrynowego wywiezionego do UE. Dochodzenie prowadzone było przy współpracy z Ministerstwem Międzynarodowego Handlu i Przemysłu Malezji (MITI), Zarządem Portu Klang i Królewską Malezyjską Służbę Celną (Urząd Celny Malezji). Wszelka komunikacja i przekaz informacji i dokumentacji z Kapitanatem Portu Klang i malezyjskiej służby celnej odbywał się przez MITI. Zarząd Portu Klang i Malezyjski Urząd Celny udostępnili misji unijnej dane z prowadzonych przez nich elektronicznych rejestrów, wyjaśniając procedury mające zastosowanie do towarów wchodzących i wychodzących zarówno z portu morskiego i Wolnej Strefy Handlowej (FCZ) w Porcie Klang jak i Głównego Obszaru Celnego Malezji to jest malezyjskiego obszaru celnego. Ustalono, że w Wolnej Strefie Handlowej (FCZ) Portu Klang obowiązują następujące procedury: ZB1 - wejście towarów do strefy FCZ z zagranicy; ZB2 - wyjście towarów ze strefy FCZ za granicę; ZB4 - wnioski o czynności komercyjne, takie jak: dzielenie, pakowanie, przepakowywanie, sortowanie, klasyfikowanie etykietowanie oraz naprawa towarów magazynowanych lub będących w tranzycie. Na podstawie wykazów ZB1 i ZB2 ustalono drogę importowanego cytrynianu sodu i kwasu cytrynowego pochodzącego z Chin, poprzez Malezję aż do Polski. Analizując dane z rejestrów ZB1/ZB2 i porównując opis towaru, ilość opakowań i masę brutto, a także numery kontenerów, stwierdzono, że towary które zostały sprowadzone statkiem z Chin do Malezji, wśród których były kontenery z Hongkongu, a następnie opuściły port w Malezji, są realnie tymi samymi towarami, a ich przeładunek miał na celu ukrycie faktycznego pochodzenia i uniknięcie zapłaty cła antydumpingowego.

WSA wskazał, że powyższe dodatkowo potwierdza materiał dowodowy zabezpieczony w trakcie kontroli w firmie wnoszącego skargę kasacyjną, zakończonej protokołem z 22 grudnia 2014 r. Z którego wynika, że wnoszący skargę kasacyjną pomimo posiadania świadectw pochodzenia potwierdzających malezyjskie pochodzenie kwasu cytrynowego, odsprzedawał swoim kontrahentom przedmiotowy towar jako pochodzenia chińskiego, z którymi powiązane zostały partie towaru dotyczące [...], co jasno świadczy o jego chińskim pochodzeniu.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wyżej przedstawione ustalenia faktyczne organów celnych, zaaprobowane do rozpoznania sprawy przez WSA, były wystarczające do wydania decyzji o weryfikacji zgłoszeń celnych co do pochodzenia towaru. Natomiast pismo OLAF z 9 stycznia 2017 r., stanowiło jedynie dodatkowy dowód potwierdzający wyżej opisane ustalenia faktyczne sprawy.

Nie jest także trafny zarzut skarżącego kasacyjnie, że WSA powinien uznać, że organ celny zaniechał przeprowadzenia dowodów w zakresie ustalenia chińskich producentów towarów, co narusza art. 121, art. 122, art. 187 oraz art. 191 O.p.

Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że prawidłowe jest stanowisko OLAF wyrażone w piśmie z 9 stycznia 2017 r., iż w sytuacji, kiedy towar importowany jest bezpośrednio od konkretnego producenta, podanie stosownego kodu na deklaracji celnej lub wzmianka o deklaracji producenta na fakturze wystarczają do zastosowania określonej stawki celnej obowiązującej dla tego producenta. Jednak pod warunkiem, że organy celne nie są w posiadaniu sprzecznych informacji. Importer nie może przedstawiać takich informacji urzędowi celnemu retroaktywnie, w takim przypadku stanowiłoby to posiadanie wiedzy winnego.

Powyższe wynika z ogólnych przepisów prawa celnego. W myśl bowiem art. 78 ust. 1 i 3 WKC – po zwolnieniu towarów organy celne mogą z urzędu lub na wniosek zgłaszającego dokonać kontroli zgłoszenia (ust. 1). Jeżeli z kontroli zgłoszenia lub kontroli po zwolnieniu towarów wynika, że przepisy regulujące właściwą procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawidłowe lub niekompletne dane, organy celne podejmują, zgodnie z wydanymi przepisami, niezbędne działania w celu uregulowania sytuacji, biorąc pod uwagę nowe dane, którymi dysponują (ust. 3). Zgodnie zaś z art. 199 ust. 1 RWKC – bez uszczerbku dla ewentualnego stosowania przepisów karnych, złożenie w urzędzie celnym zgłoszenia podpisanego przez zgłaszającego lub jego przedstawiciela bądź też złożenie zgłoszenia tranzytowego przy wykorzystaniu technik elektronicznego przetwarzania danych czyni zgłaszającego lub jego przedstawiciela odpowiedzialnym, zgodnie z obowiązującymi przepisami, za: - prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu, - autentyczność załączonych dokumentów oraz - przestrzeganie wszelkich obowiązków odnoszących się do objęcia danych towarów procedurą.

Z zacytowanych przepisów wynika jednoznacznie, że organy celne mają uprawnienia do kontroli dokumentów i danych handlowych w celu upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, zaś zgłaszający odpowiada za prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu oraz autentyczność załączonych dokumentów. Tak więc załączony do zgłoszenia celnego dowód pochodzenia towaru powinien być prawidłowy pod względem formalnym i materialnym.

Zatem w świetle wyżej przedstawionych okoliczności faktycznych sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie jest trafny zarzut, jakoby organy celne zaniechały przeprowadzenia dowodów w zakresie ustalenia chińskich producentów towarów w związku z pismem OLAF z 9 stycznia 2017 r. oraz przyjęcia stawki cła w wysokości 42,7%. Istotne w sprawie jest bowiem to – jak zaznaczono wyżej – że zgodnie z przepisami prawa, w celu zastosowania określonej stawki cła niezbędne jest przedstawienie organom celnym faktury handlowej od konkretnego producenta towaru i odpowiadającego rzeczywistości świadectwa pochodzenia.

W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie zgłaszając towary do objęcia ich procedurą dopuszczenia do obrotu takich dokumentów, pochodzących od prawdziwego producenta towarów, nie przedłożył. Dlatego też formułowanie zarzutów odnośnie błędnie ustalonego stanu faktycznego poprzez zaniechanie przez organy celne przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia producenta towarów dla zastosowania indywidualnej stawki przewidzianej w rozporządzeniu 1193/2008 dla wymienionego z nazw przedsiębiorstwa, są nieusprawiedliwione. Podkreślić należy, że ciężar dowodowy w tym zakresie leży po stronie importera, który w niniejszej sprawie nie przedłożył jakichkolwiek dowodów podważających ustalenia organów celnych. Dodać należy, że w postępowaniu celnym obowiązuje zasada dysponowania zakresem postępowania dowodowego przez organ prowadzący to postępowanie, które wyraża się w uprawnieniu tego organu do decydowania o tym, jakie środki dowodowe zostaną przeprowadzone. Istotne jest także to – na co trafnie zwrócono uwagę w odpowiedzi na skargę kasacyjną – że wyłączoną kompetencję w zakresie prowadzenia dochodzeń posiada OLAF, który uprawniony jest do podejmowania wszelkich działań i współpracy z badaną jednostką. Z tej także przyczyny bezzasadny jest zarzut skarżącego kasacyjnie, że organy celne nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, ponieważ krajowe organy celne nie posiadały uprawnień do samodzielnego występowania do organów celnych innego państwa w zakresie objętym niniejszym postępowaniem.

Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznaje także zarzut, że odpowiedź OLAF nie została formalnie dopuszczona jako dowód w sprawie z uwagi na brak postanowienia wydanego przez Dyrektora IC włączającego jako dowód. Pismo OLAF z 9 stycznia 2017 r. stanowi bowiem odpowiedź na pismo Dyrektora IC z 4 października 2016 r. W związku z tym nie stanowi o naruszeniu art. 187 § 2 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu.

Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi kasacyjnej sformułowane na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. okazały się chybione. W konsekwencji, stan faktyczny sprawy ustalony przez organy celne i zaakceptowany do rozpoznania skargi przez WSA jest prawidłowy, i jako taki służy do oceny zastosowania/niezastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.

W ramach zarzutów materialnych, w punkcie II.2. petitum skargi kasacyjnej, zarzucono naruszenie art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że żaden z organów celnych (eksportu i importu) nie popełnił błędu, co jest sprzeczne z faktami, przyjętymi przez organy, wynikającymi z raportu OLAF, że w Malezji nie produkuje się towarów objętych decyzją, a towar po jego sprowadzeniu do Malezji, przechodził przez wolny obszar celny, w którym dozwolone było wyłącznie jego konfekcjonowanie.

Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.

W myśl art. 220 ust. 2 lit. b) WKC – z wyjątkiem przypadków określonych w art. 217 ust. 1 akapit drugi i trzeci zaksięgowania retrospektywnego nie dokonuje się, gdy: kwota należności prawnie należnych zgodnie z przepisami prawa nie została zaksięgowana w następstwie błędu samych organów celnych, który to błąd nie mógł zostać w racjonalny sposób wykryty przez osobę zobowiązaną do uiszczenia należności działającą w dobrej wierze i przestrzegającą przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego. Jeżeli preferencyjny status towaru potwierdzony został w ramach systemu współpracy administracyjnej z udziałem organów państwa trzeciego, wydanie przez te organy świadectwa, o ile stwierdzono jego nieprawidłowość, stanowi błąd, którego w racjonalny sposób nie można było wykryć w rozumieniu pierwszego akapitu. Jednakże wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu, jeżeli świadectwo zostało wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera, z wyjątkiem przypadku, gdy w szczególności jest oczywiste, że organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji. Osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności może powołać się na dobrą wiarę, jeżeli może udowodnić, że w okresie przedmiotowych operacji handlowych zachowała należytą staranność, aby upewnić się czy spełnione zostały wszystkie warunki korzystania z preferencji. Jednakże osoba odpowiedzialna za uiszczenie należności nie może powoływać się na dobrą wiarę, jeżeli Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich opinię wyrażającą uzasadnione wątpliwości w odniesieniu do prawidłowego stosowania uzgodnień preferencyjnych przez kraj korzystający.

Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok C-47/16 z 16 marca 2017 r., a także wyrok C-407/16 z 26 października 2017 r. i powołane tam orzecznictwo) wynika, że art. 220 ust. 2 lit. b) WKC należy interpretować w ten sposób, że importer może powołać się na uzasadnione oczekiwania w oparciu o ten przepis, w celu sprzeciwienia się retrospektywnemu zaksięgowaniu ceł przywozowych, podnosząc zarzut dobrej wiary jedynie wtedy, gdy spełnione są trzy kumulatywne przesłanki. Przede wszystkim konieczne jest, aby cła te nie zostały pobrane wskutek błędu samych właściwych organów, następnie, aby był to błąd, który nie mógł w racjonalny sposób zostać wykryty przez działającą w dobrej wierze osobę zobowiązaną do pokrycia należności celnych, i wreszcie, aby osoba ta przestrzegała wszystkich obowiązujących przepisów dotyczących jej zgłoszenia celnego. Takie uzasadnione oczekiwania nie występują między innymi, gdy importer, pomimo iż miał oczywiste powody, by wątpić co do prawdziwości świadectwa pochodzenia na formularzu A, nie zbadał w miarę swych możliwości okoliczności wydania tego świadectwa w celu ustalenia, czy wątpliwości te były uzasadnione. Obowiązek taki nie oznacza jednak, że importer jest ogólnie zobowiązany do regularnego kontrolowania okoliczności wydania świadectwa pochodzenia na formularzu A przez organy celne państwa wywozu. Do sądu odsyłającego należy ustalenie z uwzględnieniem ogółu konkretnych okoliczności sporu w postępowaniu głównym, czy te trzy przesłanki są w niniejszej sprawie spełnione (pkt 43 wyroku).

Mając na uwadze powyższe podkreślić należy, że w przypadku niespełnienie choć jednej z wymienionych przesłanek odpada możliwość skorzystania z uprawnienia zawartego w omawianym przepisie. Inaczej mówiąc – przesłanka pierwsza – retrospektywnego zaksięgowania dokonuje się, gdy kwota należności została zaksięgowana w następstwie błędu nie samych organów celnych, czyli na skutek przyczynienia się innych podmiotów. Zatem wydanie nieprawidłowego świadectwa nie stanowi błędu samych organów celnych, jeżeli zostało ono wystawione na podstawie niewłaściwego przedstawienia faktów przez eksportera z wyjątkiem przypadku, gdy organy wydające świadectwo wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towary nie spełniają warunków wymaganych do korzystania z preferencji.

WSA trafnie wskazał, że z raportu OLAF wynika, iż organy celne Malezji wystawiając przedmiotowe świadectwo zostały wprowadzone w błąd przez eksportera, który we wniosku o wydanie świadectwa nie ujawnił właściwego pochodzenia omawianego towaru. W tej sytuacji wydanie świadectw potwierdzających malezyjskie pochodzenie towaru nie stanowi błędu organu w rozumieniu przepisu art. 220 ust. 2 lit. b) WKC. Działanie w dobrej wierze łączy się ściśle z istnieniem błędu organu celnego i możliwością jego wykrycia przez importera. W niniejszej sprawie wydanie nieprawidłowych świadectw nie stanowiło błędu organów celnych z uwagi na niewłaściwe działanie eksportera.

W punkcie II.1 lit. a) i b) petitum skargi kasacyjnej zarzucono natomiast naruszenie art. 65 ust. 5 Prawa celnego, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Nie jest to zarzut usprawiedliwiony.

Zgodnie z art. 65 ust. 5 Prawa celnego – organ celny pobiera odsetki, w przypadku gdy kwota wynikająca z długu celnego została zaksięgowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych, podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, chyba że dłużnik udowodni, że podanie nieprawidłowych lub niekompletnych danych było spowodowane okolicznościami niewynikającymi z jego zaniedbania lub świadomego działania (...).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA prawidłowo wskazał, iż z tych samych względów, jak w przypadku niezastosowania w sprawie art. 220 ust. 2 lit. b) WKC, brak było podstaw do odstąpienia od poboru odsetek na podstawie art. 65 ust. 5 Prawa celnego. Wynika to z tego, że to nie organy celne są zobowiązane do przedstawienia dowodów na to, że zgłaszający nie dochował należytej staranności i działał w złej wierze. To na zgłaszającym ciąży obowiązek wykazania, że w zakresie dokonywanych operacji handlowych zachował należytą staranność oraz podjął działania w celu upewnienia się, że spełnione zostały wszystkie warunki do podania w zgłoszeniu celnym prawdziwych i kompletnych danych dotyczących importowanego towaru.

Jak prawidłowo wskazano w zaskarżonym wyroku, w sprawie takich okoliczności zabrakło. Bowiem skarżący kasacyjnie, pomimo posiadania świadectw pochodzenia potwierdzających malezyjskie pochodzenie towaru, miał świadomość o jego faktycznym pochodzeniu, o czym świadczy chociażby to, że towar odsprzedawał swoim kontrahentom, jako pochodzenia chińskiego.

W tej sytuacji argumenty skarżącego kasacyjnie jakoby nie działał w warunkach zaniedbania i świadomego działania nie są usprawiedliwione.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są chybione i na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O zasądzeniu kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Zasądzona kwota obejmowała koszt sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.