Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 325/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej K. R. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) – dalej: k.p.a.; art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.:Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) - dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...] o odmowie przyznania K. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. C..

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła wnioskiem z dnia 15 października 2021 r. Do wniosku strona załączyła między innymi kserokopię orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 9 października 2019 r. orzekającego o uznaniu E. C. za osobę całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji; kserokopię orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27 sierpnia 2021 r. orzekającego o uznaniu K. R. za osobę częściowo niezdolną do pracy, na okres do 31 sierpnia 2024 r.; kserokopię decyzji ZUS I Oddział w Ł. z dnia 29 września 2021 r. o przyznaniu skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; wykaz czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej matki obejmujący: czynności higieniczne (codziennie), prowadzenie do toalety (codziennie), wymiana pielucho-majtek (kilka razy dziennie), smarowanie kremami przeciw oparzeniom (kilka razy dziennie), przygotowywanie ubrań, ubieranie (codziennie), ćwiczenia fizyczne (w razie możliwości), mierzenie ciśnienia (kilka razy dziennie), przygotowywanie i podawanie lekarstw, sprzątanie, pranie , prasowanie (codziennie), umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych (w razie potrzeby), wyjścia na spacery (w razie możliwości na wózku), układanie do snu, czuwanie w nocy. Ponadto z przeprowadzonego w dniu 16 listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, córką oraz niepełnosprawną matką. Rodzina skarżącej zajmuje trzypokojowe mieszkanie usytuowane na parterze kamienicy. Wymagająca opieki E. C. jest osobą rozwiedzioną, skarżąca jest jej jedyną córką. Skarżąca jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad matką. Z załączonego do wywiadu środowiskowego oświadczenia skarżącej z dnia 16 listopada 2021 r. wynika, ze strona z powodów zdrowotnych nie pracuje od marca 2020 r.

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, to jest: istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowanej opieki (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) oraz cezury czasowej powstania niepełnosprawności E. C. (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).

Kwestionując zasadność powyższego rozstrzygnięcia K. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, uznającego powyższy przepis za niekonstytucyjny w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Strona zarzuciła nadto naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie wypełnia ustawowej przesłanki związku pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a sprawowana opieką. Wniosła o uchylenie decyzji I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołało treść przepisów u.ś.r. regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej, przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał, iż data powstania niepełnosprawności E. C. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Mając bowiem na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13 orzekający o niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawna ze względu na datę powstania niepełnosprawności, jak również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych w powyższym zakresie, stwierdzić należy, iż oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy w takiej sytuacji dokonywać z pominięciem tego kryterium. Niemniej jednak w ocenie organu odwoławczego, pomimo wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. kwestionowane rozstrzygnięcie I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia uznać należy za prawidłowe. Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie ustaleń nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagająca opieki E. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nie jest również kwestionowane przez organ odwoławczy to, iż ustalenie na rzecz skarżącej prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w sprawie nie została spełniona przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, przez którą rozumie się zarówno rezygnacje z pracy jak i jej niepodejmowanie, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Tymczasem jak wynika z załączonego oświadczenia skarżącej z dnia 16 listopada 2021 r. "od marca 2020 r. nie pracuje z powodów zdrowotnych", co wprost wskazuje na brak spełnienia powyższej przesłanki. Co więcej fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może budzić wątpliwości, co do potencjalnej gotowości do podjęcia przez nią zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że wykonywanie wskazanych przez stronę czynności dnia powszedniego, jak i czynności stricte opiekuńcze nad niepełnosprawną matką ciąży na każdym z opiekunów posiadających taką osobę w kręgu swych bliskich, niezależnie od wykonywania czy zaprzestania pracy zarobkowej, a co za tym idzie sam fakt ich wykonywania nie jest wystarczający do uznania, iż spełniona została przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką. Wskazało również, iż jak wynika z akt sprawy, niepełnosprawność E. C. istniała już w dniu 19 kwietnia 2018 r., a więc w okresie aktywności zawodowej skarżącej, co zdaniem organu oznacza, że pomimo podnoszonej konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, okoliczność ta nie stanowiła przeszkody do zatrudnienia strony.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ponowiła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną niewypełniania ustawowej przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką. Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie strona wnosiła o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej zakwestionował stanowisko Kolegium dotyczące wystąpienia przesłanki uniemożliwiającej przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego to jest braku związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Podniósł, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieką całodobową. Podkreślił, iż z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę, która to okoliczność nie jest kwestionowana przez organ, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasowym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga K. R. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej w treści wywiedzionej skargi wnosił o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po zapoznaniu się z treścią skargi, w zakreślonym prawem terminie nie wnosiło o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem niniejszej skargi K. R., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką E. C..

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki E. C. jest osoba rozwiedzioną, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 9 października 2019 r. orzekającego o uznaniu za osobę całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, co w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest jednoznaczne z uznaniem, że w/w legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż K. R. jest jedyną córką E. C., co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie budzą wątpliwości Sądu również te ustalenia faktyczne organu administracji, z których wynika, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27 sierpnia 2021 r. uznającym ją za osobę częściowo niezdolną do pracy (do dnia 31 sierpnia 2024 r.) i z tego tytułu skarżąca ma ustalone prawo do renty. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257) orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż przywołany wyżej przepis w zakresie, w jakim został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (to jest w dniu 9 stycznia 2020 r. – uwaga Sądu). Konsekwencją powyższego wyroku jest to, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tym samym okoliczność posiadania przez skarżącą ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi negatywnej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. Powyższe nie jest kwestionowane przez procedujące w sprawie organy.

Natomiast zasadniczą kwestia sporu pozostaje kwestia niespełnienia przez skarżącą łącznie wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. niezbędnych do otrzymania prawa do wnioskowanego świadczenia, to jest niewykazania istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Powyższe, procedujące w sprawie organy administracji wywodzą z treści złożonego przez skarżącą oświadczenia z dnia 16 listopada 2021 r., z którego wynika, że skarżąca cyt. "od marca 2020 r. nie pracuje z powodów zdrowotnych".

Wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Co również istotne, stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Podkreślić dodatkowo należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz zgromadzony materiał dowodowy nie są wystarczające do uznania w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, iż skarżąca nie wykazała związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej, a sprawowaną opiekują nad niepełnosprawną matką. Tym samym rozstrzygnięcie procedujących w sprawie organów orzekające o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia uznać należy, za co najmniej przedwczesne.

Nie przesądzając w kwestii spełnienia przez stronę ustawowych warunków uzyskania prawa do żądanego świadczenia, nie sposób pominąć jednak okoliczności, iż ze złożonego przez skarżącą w dniu 16 listopada 2021 r. oświadczenia wynika jedynie, że począwszy od marca 2020 r. strona zrezygnowała z pracy z przyczyn zdrowotnych. Z treści powołanego oświadczania nie sposób jednak wywieść, iż niepodejmowanie przez skarżącą aktywności zawodowej, co jak sam podnosi organ odwoławczy jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia, nie jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, lecz z jej stanem zdrowia. Zasadność powyższego stwierdzenia nie wynika także z żadnego innego dokumentu przedłożonego przez skarżąca do akt sprawy, jak również nie została w sposób bezsporny wykazana przez organy administracji. Nie można bowiem wykluczyć, iż skarżąca, jako osoba częściowo niezdolna do pracy może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych, czego jednak nie czyni z uwagi na konieczność sprawowanej opieki nad matką, co zresztą strona podnosiła w toku prowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie znajduje także uzasadnienia ta argumentacja organu, odnosząca się do istnienia potencjalnej możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, z uwagi na jej stan zdrowia. Podkreślić bowiem należy, że zarówno Sąd, jak i organy administracji nie są uprawnione do oceny stanu zdrowia skarżącej i wynikającej z niego możliwości podjęcia przez stronę aktywności zawodowej. Ocena ta pozostaje w gestii właściwych organów orzeczniczych, których orzeczenia są dla organów procedujących w sprawie, jak i dla Sądu wiążące. Wbrew stanowisku organu odwoławczego bez wpływu na możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pozostaje okoliczność istnienia niepełnosprawności E. C. już w kwietniu 2018 r. i pozostawania przez skarżącą w tym okresie aktywną zawodowo, pomimo podnoszonej konieczności sprawowania opieki nad matką. W tym zakresie raz jeszcze wskazać należy, iż przepisy regulujące zasady i tryb ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zakreślają żadnych ram czasowych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter wnioskowy, co oznacza, iż jego przyznanie wymaga uprzedniego wystąpienia ze stosownym wnioskiem, a decyzję w tym zakresie, w tym także odnośnie terminu złożenia wniosku, ustawodawca pozostawił uprawnionym podmiotom.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę za niewystarczające dla przyjętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stanowiska, co do braku istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką uznać również należy te ustalenia faktyczne odnoszące się zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę względem niepełnosprawnej E. C.. Zdaniem organu odwoławczego wskazane przez stronę czynności, zarówno czynności dnia powszedniego, jak i czynności stricte opiekuńcze, ciążą na każdym z opiekunów posiadających w kręgu swych bliskich osobę niepełnosprawną, niezależnie od wykonywania czy zaprzestania pracy zarobkowej. Wskazać jednak należy, iż w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie zweryfikowano w żaden sposób zakresu czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżąca względem matki, wskazanych w załączonym do wniosku z dnia 15 października 2021 r. Nie zweryfikowano również tej okoliczności, czy wymagająca opieki E. C., z uwagi na swoje schorzenia, w tym neurologiczne, jest osobą samodzielną, czy też osobą leżącą wymagającą pomocy we wszelkich czynnościach życia codziennego, którą to pomoc, jak wynika zarówno oświadczenia skarżącej, jak i z treści przeprowadzonego w dniu 16 listopada 2021 r. zapewnia skarżąca.

Wobec powyższego uznać należy, iż kwestionowane skargą rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać bowiem należy że w art. 7 k.p.a. ustawodawca nałożył na organy obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, zaś przepis art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje na konieczność nie tylko wyczerpującego zebrania, ale również rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, stanowi zaś o naruszeniu przywołanego wyżej art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na stwierdzone uchybienia procesowe Sąd nie odnosił się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 uznając, iż na obecnym etapie byłoby to przedwczesne.

Rozpatrując sprawę ponownie organy administracji publicznej zobowiązane będą do uwzględnienia stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W szczególności do wyczerpującego i dokładnego przeprowadzenia ustaleń faktycznych, co do przyczyn niepodejmowania przez skarżąca zatrudnienia, jak również zakresu świadczonych przez skarżącą względem niepełnosprawnej matki czynności opiekuńczych, w tym ich charakteru, częstotliwości, czasu jaki zajmuje ich wykonywanie, czy też możliwości ich samodzielnego wykonania przez E. C., choćby w ograniczonym zakresie. Ponadto niezbędnym będzie ustalenie, czy schorzenia na które cierpi matka skarżącej umożliwiają jej samodzielne i bezpieczne funkcjonowanie, a co za tym idzie, czy istnieje realna możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej, pomimo posiadanego orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, co czyniłoby zasadnym negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).

B.A.