Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1884/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 53
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art. 156 par. 1, art. 157 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M.M. i C.M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [..], po rozpoznaniu wniosku M. i C. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] – utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] maja 1978 r., nr [...] orzekającej, na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] położonej w R., stanowiącej w dacie przejęcia własność M. i C. M.

Od decyzji Ministra z dnia [...] czerwca 2012 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli M. i C. M.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 53 ust. 1 ww. ustawy z dnia 27 października 1977 r. w sytuacji, gdy właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, to nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa mogły być na jego wniosek w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo. W ocenie Ministra, weryfikowana w trybie nieważnościowym decyzja jest prawidłowa, bowiem M. i C. M. nie osiągnęli wieku niezbędnego do nabycia uprawnień emerytalnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy (tj. 65 lat mężczyzna i 60 lat kobieta). Jak bowiem wynika z datowanego na dzień [...] listopada 1975 r. Aktu Własności Ziemi (nr [...]) – M. M. w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w B. miała ukończone 46 lat, zaś C. M. 49 lat. Ustosunkowując się natomiast do kwestii przysługiwania Państwu M. renty inwalidzkiej Minister podniósł, iż w aktach niniejszego postępowania brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że osoby te zostały zakwalifikowane do I lub II grupy inwalidzkiej (a więc, został spełniony podstawowy warunek do nabycia tego świadczenia, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r.).

Nawiązując z kolei do przesłanki dotyczącej złożenia stosownego wniosku przez właściciela nieruchomości w przedmiocie jej przejęcia na własność Państwa Minister wskazał, iż w dokumentacji sprawy znajduje się podpisane przez M. M. oświadczenie z dnia 6 czerwca 1978 r. obejmujące jej "zgodę na przekazanie na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne gruntu położonego w R. oznaczonego Nr [...]". Organ podkreślił ponadto, iż mając na względzie treść powyższego pisma, a także brak w aktach jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałby sprzeciw po stronie C. M. na przejęcie przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa, jak również niewniesienie przez niego odwołania od decyzji Naczelnika Gminy w B., należy wnioskować, iż rozstrzygnięcie to było w istocie zgodne z wolą zarówno M. M., jak i C. M.

Odnosząc się do zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowiska strony, iż nie mogą się zgodzić ze stwierdzeniem, jakoby przejęcie nieruchomości obejmującej działkę nr [...] na własność Państwa odbyło się za aprobatą C. M., uargumentowanego twierdzeniem, iż "w tym czasie przez dłuższy okres mieliśmy kłopoty małżeńskie i żyliśmy jak w separacji. Oświadczamy zatem, że C. nie wyrażał zgody na przekazanie gruntu", Minister stwierdził, że postępowanie nieważnościowe nie służy ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy zakończonej weryfikowaną decyzją, lecz ma na celu ocenę, czy objęte nim rozstrzygnięcie w dacie jego wydania obarczone było którąś z wad z art. 156 § 1 Kpa. Biorąc pod uwagę te spostrzeżenia oraz konfrontując je ze zgromadzoną dokumentacją organ uznał, że decyzja Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] maja 1978 r. nie naruszyła w stopniu rażącym prawa. Jakkolwiek wniosek o przejęcie przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa nie zachował się, to jednak Minister stwierdził, że z oświadczenia M. M. z dnia [...] czerwca 1978 r. wynika wprost, iż przejęcie to odbywało się de facto za jej aprobatą. Okoliczność ta, jak również zachowanie C. M., który na żadnym etapie postępowania administracyjnego toczącego się przed Naczelnikiem Gminy w B., jak również po jego zakończeniu, nie kwestionował działań swojej żony, jednoznacznie przemawiają za uznaniem, iż decyzja z dnia [...] maja 1978 r. wydana została za zgodą małżonków M. Powyższych ustaleń nie może podważyć przytoczony przez wnioskodawców argument o kłopotach małżeńskich, jakie rzekomo stały się wówczas ich udziałem. Argument ten sprowadza się bowiem w istocie do subiektywnej oceny dotyczącej osobistych relacji między małżonkami i w konsekwencji nie może być kwalifikowany w kategoriach którejś z przesłanek określonych w art. 156 § 1 Kpa. Tym samym, w ocenie Ministra, nie sposób przyjąć, iż analizowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Gminy w B. w sposób rażący naruszyła art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w zakresie, w jakim przepis ten odnosił się do złożenia przez właściciela gospodarstwa rolnego wniosku w przedmiocie przejęcia nieruchomości wchodzących w skład tegoż gospodarstwa na własność Państwa.

Skargę na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., wnieśli M. i C. M. W uzasadnieniu jeszcze raz podnieśli, że decyzja Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] maja 1978 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na brak podpisu jednego z małżonków – C. M., pod zgodą na przejęcie gospodarstwa rolnego. Skarżący oświadczyli ponadto, że C. M. nie wyraził zgody na przekazanie przedmiotowego gruntu, jednak nie potwierdził swojego sprzeciwu pisemnie. Nie odwołał się też w ustawowym terminie od decyzji Naczelnika Gminy, gdyż nie posiadał wiedzy o jej wydaniu, bowiem żona – M. M., nie poinformowała go o tym fakcie (przyczyny osobiste - separacja). Zatem – w ocenie skarżących – traktowanie braku reakcji C. M. na wydanie decyzji jako zgody na rozstrzygnięcie w niej zawarte jest błędne.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów Państwa M., oprócz argumentów przedstawionych w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy zaznaczył, że M. M. składając oświadczenie z dnia 6 czerwca 1978 r. działała w imieniu swoim i męża, o czym świadczy nagłówek oświadczenia, w którym wymienieni są oboje małżonkowie, mimo podpisania dokumentu jedynie przez M. M.. Ponadto na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajdują się imiona i nazwisko obojga adresatów decyzji z dnia [...] maja 1978 r., mimo iż podpis potwierdzający jej odebranie złożyła tylko M. M. Powyższe, w ocenie Ministra, przemawia za przyjęciem, iż C. M, godził się na przejęcie gospodarstwa na własność Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z wszystkich przyczyn w niej bezpośrednio podniesionych.

Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia sierpnia 2012 r. została wydana w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 157 § 2 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej. Jest ono samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa i dopiero ujawnienie w kontrolowanej decyzji jednej z nich może skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa ma miejsce wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

Zatem, zadaniem organu nadzoru było ustalenie, czy kontrolowana przez niego decyzja Naczelnika Gminy w B. z dnia [....] maja 1978 r. została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących w dacie jej wydania przepisach prawnych, a także czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane.

I tak, z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ nadzoru nie wywiązał się z tego obowiązku należycie.

Podstawę materialnoprawną decyzji Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] maja 1978 r. stanowi art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie z ustępem pierwszym powyższego artykułu, jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełnia warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na jego wniosek, w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, iż do przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego lub jego części mogło dojść w sytuacji ustalenia, że: 1) właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy; 2) właściciel gospodarstwa rolnego złożył wniosek o jego przejęcie.

W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że M. i C. M. nie osiągnęli wieku niezbędnego do nabycia uprawnień emerytalnych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy dnia 27 października 1977 r. (tj. 65 lat mężczyzna i 60 lat kobieta), gdyż biorąc pod uwagę informacje, dotyczące daty urodzin wnioskodawców, zawarte w Akcie Własności Ziemi z dnia [...] listopada 1975 r. – M. M. w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w B. miała ukończone 46 lat, zaś C. M. lat 49. Minister wskazał także, że w aktach niniejszego postępowania brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że M. M. oraz C. M. zostali zakwalifikowani do I lub II grupy inwalidzkiej. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w materiale dokumentacyjnym sprawy oraz nie są kwestionowane przez stronę skarżącą.

Nawiązując z kolei do przesłanki dotyczącej złożenia wniosku przez współwłaścicieli gospodarstwa rolnego w przedmiocie jego przejęcia na własność Skarbu Państwa Minister podniósł, iż w dokumentacji sprawy znajduje się oświadczenie małżonków z dnia 6 czerwca 1978 r., podpisane tylko przez M. M., obejmujące jej "zgodę na przekazanie na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne gruntu położonego w R. Zdaniem Ministra, mając na względzie treść powyższego oświadczenia, a także brak w aktach innego dokumentu, z którego wynikałby sprzeciw C. M. na przejęcie przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa, jak również niewniesienie przez niego odwołania od decyzji Naczelnika Gminy w B. - należy wnioskować, iż decyzja Naczelnika była zgodna z wolą zarówno M. M. jak i C. M.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko jest przedwczesne.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do twierdzenia Ministra, który poprzestał na stwierdzeniu, że jakkolwiek wniosek o przejęcie przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa nie zachował się, to jednak z oświadczenia M. M. z dnia 6 czerwca 1978 r. wynika wprost, że przejęcie to odbywało się de facto za jej aprobatą, a z zachowania C. M., nie wynika aby kwestionował działania swojej żony. Zdaniem Sądu, skoro jednym z warunków wszczęcia postępowania w niniejszym zakresie było złożenie stosownego wniosku, to w sytuacji wydania decyzji Naczelnika Gminy w Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] maja 1978 r., która do takowego wniosku się odwołuje, nie można wykluczyć, że wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego został złożony przez małżonków M., a stosowne wzmianki w tym zakresie znajdują się we właściwych archiwach. Wystąpień do instytucji archiwalnych w aktach sprawy Sąd jednak nie odnalazł.

Dopiero w zależności od powyższych ustaleń, organ nadzoru powinien przeprowadzić analizę, czy treść oświadczenia M. M. wyrażającego zgodę na przekazanie na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości położonej w R., datowanego na dzień [...] czerwca 1978 r., było wystarczające i prawnie skuteczne do wydania decyzji Naczelnika Gminy w B. o przejęciu gospodarstwa rolnego w dniu [...] maja 1978 r., czyli miesiąc przed złożeniem ww. oświadczenia. Oznacza to, iż obowiązkiem organu nadzoru było wyjaśnienie, czy w świetle regulacji zawartej w art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r., oraz ewentualnie innych jej przepisów, wyrażenie zgody na przejęcie gospodarstwa rolnego - ex post, tj. po wydaniu decyzji orzekającej o przejęciu, było równoznaczne z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego lub jego części, warunkującym wszczęcie postępowania w tym przedmiocie w trybie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r.

Ponadto należy zauważyć, iż w sytuacji gdy prawo własności do nieruchomości położonej w R. przysługiwało obojgu współmałżonkom, co wynika z aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] listopada 1975 r., obowiązkiem organu nadzoru było wyjaśnienie, czy M. M. składając oświadczenie z dnia [...] czerwca 1978 r., posiadała zgodę współmałżonka do dokonania czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym, wyrażoną w formie wymaganej dla danej czynności prawnej, w świetle regulacji obowiązującego wówczas kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczącej stosunków majątkowych między małżonkami. Jak stwierdził bowiem organ, powyższe oświadczenie – zgodę, M. M. składała również w imieniu C. M. Brak zaś sprzeciwu z jego strony, jak również niewniesienie przez niego odwołania od decyzji Naczelnika Gminy w B., świadczy o tym, iż M. M. działała zgodnie z jego wolą. Stwierdzenie takie, w ocenie Sądu, jest nieuprawnione i wymagające wyjaśnienia.

W świetle powyższych okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. wydane zostały z naruszeniem prawa (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), wobec czego należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

W tej sytuacji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ biorąc pod uwagę ocenę i zalecenia Sądu zawarte w niniejszym wyroku, powinien ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, przeanalizować całość dostępnych dokumentów, i dopiero w zależności od tych ustaleń powinien ustalony stan faktyczny skonfrontować z treścią ww. art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. i wypowiedzieć się co do ewentualnego jego naruszenia. Swoje zaś ustalenia i rozstrzygnięcie organ wyczerpująco umotywuje w uzasadnieniu wydanego orzeczenia, sporządzonego zgodnie z art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.

-----------------------

7