Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 15/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Dnia 25 sierpnia 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędzia del. WSA Rafał Wolnik po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Okręgowego Inspektora Pracy w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 508/19 w sprawie ze skargi [..] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [..] marca 2019 r., nr [..] w przedmiocie nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w P. na rzecz [..] kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 508/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [..] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [..] marca 2019 r. w przedmiocie nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w punkcie I uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją nakaz Okręgowego Inspektora Pracy w P. Oddział w P. z dnia [..] stycznia 2019 r., zaś w punkcie II umorzył postępowanie administracyjne.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Okręgowy Inspektor Pracy w P. decyzją z dnia [..] marca 2019 r. utrzymał w mocy nakaz z dnia [..] stycznia 2019 r. umieszczenia pracownika M. B. (dalej uczestniczka postępowania) w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2017r., poz. 664 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji podano, że w wyniku kontroli dotyczącej przestrzegania przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, przeprowadzonej w Szpitalu [..] w dniach 07,09,14,16,17,22 stycznia 2019 r. na pisemny wniosek pracownika, inspektor pracy ustalił, iż uczestniczka postępowania jest zatrudniona na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii Szpitala [..] ( dalej ITiA) od 15 stycznia 1996 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, obecnie na stanowisku starszej pielęgniarki. Pracownik świadczy pracę w Oddziale ITiA jako pielęgniarka odcinkowa, pracując w równoważnym systemie czasu pracy w godzinach od 7.00 do 19.00 i od 19.00 do 7.00. W dni robocze po godzinie 15.05 lub po godzinie 19.00 oraz przez 12 godzin w soboty, niedziele i święta tj. gdy nie pracują pielęgniarki zespołów operacyjnych znieczulające do zabiegów operacyjnych pacjentów tzw. planowych, pracownik Oddziału ITiA zabezpiecza Blok Operacyjny i w sytuacjach nagłych bierze udział w zespołach operacyjnych jako pielęgniarka znieczulająca do zabiegów operacyjnych pacjentów tzw. pozaplanowych i ostrych. Zgodnie z pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych za prace o szczególnym charakterze uważa się prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Organ wskazał, że pielęgniarka OITiA uczestnicząca w zabiegach operacyjnych tzw. pozaplanowych i ostrych jako pielęgniarka anestezjologiczna jest członkiem zespołu operacyjnego wymienionym w we wspomnianym załączniku do ustawy. Wskazano, że z zakresu obowiązków pracownika wynika, że jest ona zobowiązana do zapewnienia całościowej opieki pielęgniarskiej, a w szczególności do jej zadań należy m.in. udział w zespole operacyjnym przy znieczuleniach ogólnych, miejscowych i krótkich zarówno planowanych, jak i ostrych przeprowadzanych na terenie Szpitala. W następnej kolejności organ wskazał, że w Załączniku Nr 1 do Zarządzenia Nr [..] Dyrektora Szpitala [..] z dnia [..] kwietnia 2018 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, objętych prawami wynikającymi z ustawy o emeryturach pomostowych, pracodawca w punkcie 3. ustalił następujące stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze: starszy pielęgniarz koordynujący, specjalista pielęgniarstwa, starsza pielęgniarka, pielęgniarka Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii wykonujący pracę na Bloku Operacyjnym z zaznaczeniem, że na stanowisku pracy praca wykonywana jest - w pełnym wymiarze czasu pracy - w warunkach ostrego dyżuru. Jednakże, zdaniem Inspektora Pracy zapis o pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach ostrego dyżuru nie ma tutaj przesądzającego znaczenia, bowiem uzasadnione jest, aby za pracownika wykonującego prace w warunkach szczególnych traktować już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi Szpitala do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Sąd I instancji uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Okręgowego Inspektora Pracy w P. Oddział w P. z dnia [..] stycznia 2019 r.

Sąd I instancji stwierdził, że nie jest rolą sądu administracyjnego rozstrzyganie, czy wskazana w zaskarżonym nakazie osoba wykonywała prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, lecz, czy zasadnie nakazano wpisanie danej osoby do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Kwestią pozostającą poza sporem jest fakt, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika, decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 11a ustawy o PIP w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2), jednak wydanie takiego nakazu - możliwe jest wówczas, gdy - dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Nakazanie wpisania do ewidencji pracownika świadczącego pracę na stanowisku - niezaliczonym do wykazu - stanowisk, o jakim mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych. Tymczasem do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane. Jest to kompetencja ZUS oraz sądów powszechnych. Kwestią nie mogącą budzić uzasadnionych wątpliwości jest fakt, że punktem odniesienia dla przewidzianej art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PIP kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, nie może być wprost wykaz prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określonych załącznikami nr 1 czy nr 2, lecz wykaz stanowisk pracy płatnika – pracodawcy, na których taka praca jest wykonywana. W § 1 zarządzenia z dnia [..] kwietnia 2018 r. Dyrektora Szpitala [..] wskazano, że wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze stanowi załącznik nr 1 do zarządzenia. Znajdujący się w aktach sprawy załącznik obejmuje 4 punkty. Na podstawie pkt 3 załącznika do Zarządzenia [..] w wykazie stanowisk ujęto "Starszego Pielęgniarza Koordynującego, Specjalistę Pielęgniarstwa, Starszą Pielęgniarkę, Pielęgniarkę Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii wykonujących pracę na Bloku Operacyjnym". W odniesieniu do wszystkich stanowisk pracy sformułowano zastrzeżenie, że chodzi o stanowiska na których praca ta wykonywana jest w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach ostrego dyżuru. Jednocześnie, jak wynika z przekazanej Sądowi przez organ dokumentacji akt sprawy Dyrektor Szpitala dokonał rozróżnienia pomiędzy Starszymi Pielęgniarkami Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii, których miejscem pracy jest "Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii" oraz których miejscem pracy jest "Blok operacyjny". Literalnie wskazanym stanowiskiem pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ujętym w pkt 3 zał. nr 1 do zarządzenia [..] jest stanowisko Starszej Pielęgniarki Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii, dla którego miejscem pracy jest "Blok Operacyjny". Ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że pracą o szczególnym charakterze jest praca personelu medycznego – w zespołach operacyjnych – określonych dyscyplin i anestezjologii, w warunkach ostrego dyżuru i zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeżeli pracodawca pominął dane stanowisko pracy w wykazie, to arbitralne rozstrzygnięcie organów Państwowej Inspekcji Pracy w tym przedmiocie naruszyłoby granice ich właściwości, wkraczając w sferę zastrzeżoną dla organów rentowych. W toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji nie przedstawiono zaś żadnego dokumentu z treści którego wynikałoby, że miejscem wykonywania pracy (w rozumieniu wskazanego Zarządzenia nr [..]) przez uczestniczkę postępowania jest "Blok operacyjny".

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Okręgowy Inspektor Pracy w P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu w myśl art. 174 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., a także art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z 19 lutego 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 124 k.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, prowadzące do uznania, iż organy Państwowej Inspekcji Pracy nie były uprawnione do nakazania umieszczenia pracownika Szpitala [.]. zatrudnionego na stanowisku starszej pielęgniarki w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach, o której mowa w art. 41 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują, że organ był uprawniony do wydania przedmiotowej decyzji.

Wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ PiP ustalił, iż wbrew przepisom ustawy o emeryturach pomostowych nie wszyscy pracownicy zatrudnieni na stanowiskach pracy zgodnych z wykazem pracodawcy zamieszczonym w załączniku nr 1 do zarządzenia [..] zostali wpisani do ewidencji pracowników świadczących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, pomimo iż w większym bądź mniejszym zakresie świadczą pracę personelu medycznego w zespołach anestezjologicznych w warunkach ostrego dyżuru na bloku operacyjnym. Warunki ostrego dyżuru to pojęcie szersze niż ostry dyżur i nie oznacza sytuacji, w której pracownik wykonuje swoją pracę wyłącznie przy wykonywaniu nagłych zabiegów operacyjnych, ale wówczas gdy w każdej chwili istnieje możliwość zaistnienia tejże konieczności. Wobec tego należało przyjąć, że stanowisko pracownika zostało zaliczone przez ustawodawcę do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Szpital wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (dalej FEP). Natomiast płatnik składek, którym zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy jest pracodawca, o którym mowa w art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 (art. 41 ust. 4 pkt 2). W myśl art. 41 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek obowiązany jest powiadomić pracowników o dokonaniu wpisu do ewidencji, o której mowa w ust. 4. Jednocześnie art. 41 ust. 6 cyt. ustawy stanowi, że w przypadku nieumieszczenia pracownika przez płatnika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Z powyższym przepisem koresponduje art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1251 – dalej ustawa o PiP), zgodnie z którym do zadań PiP należy kontrola ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 o emeryturach pomostowych. Zgodnie z art. 11a ustawy o PiP, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonywanego wpisu w tej ewidencji.

Przyznanie pracownikowi uprawnienia do zawiadomienia właściwych organów inspekcji pracy o niewpisaniu pracownika do ewidencji określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie dowodzi, że pracownik ten może skutecznie żądać rozstrzygnięcia przez te organy, czy rodzaj świadczonej przez niego pracy powinien być zaliczony do kategorii prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze. Nie oznacza to też, że organy PIP w takich przypadkach – wykorzystując instrumenty przewidziane w art. 11a ustawy o PIP – mogą nakazać pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji. Należy bowiem pamiętać, że to pracodawca określa wykaz stanowisk pracy, na których - w jego zakładzie pracy - wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych). Mimo odesłania w art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PiP do przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, punktem odniesienia dla przewidzianej w art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PiP kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji pracowników nie mogą być wprost wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określone załącznikami nr 1 czy nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, lecz wykaz stanowisk pracy płatnika - pracodawcy (por. np. wyrok NSA z 26 marca 2015 r., I OSK 2377/13). Zatem pracodawca (płatnik składek), tworząc przedmiotowy wykaz, jest uprawniony do kwalifikowania danego rodzaju pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Z powyższego wynika, że organy inspekcji pracy - otrzymawszy skargę pracownika złożoną w oparciu o art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych - zobowiązane są prowadzić postępowanie kontrolne na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PIP. Postępowanie to może zakończyć się wydaniem, na podstawie art. 11a ustawy o PIP, nakazu o wpisaniu konkretnego pracownika do ewidencji, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych - nie został umieszczony w ewidencji. Nakazanie z kolei wpisania do ewidencji pracownika świadczącego pracę na stanowisku niezaliczonym do wykazu stanowisk, o jakim mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych, byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych. Tymczasem do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane (por. wyr. NSA z 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13, wyr. NSA z 27 października 2015 r., sygn. akt I OSK 920/14, wyr. NSA z 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 238/13, wyr. NSA z 11 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1684/14).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest już pogląd, że oceniając przedmiotowy zakres stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o PIP, należy mieć również na uwadze zawarte w ustawie o emeryturach pomostowych regulacje określające zakres kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych. Takie regulacje w sposób oczywisty ograniczają bowiem zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie pojawiających się w tym zakresie zastrzeżeń właściwym do rozstrzygnięcia sporu nie jest organ Państwowej Inspekcji Pracy, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny – w przypadku sporów emerytalny lub sąd powszechny – w przypadku wystąpienia przez pracownika z roszczeniem określonym w art. 189 k.p.c. w trakcie trwania stosunku pracy. Oznacza to, że sporny charakter sprawy zakwalifikowania pracy pracownika do prac wykonywanych w szczególnych warunkach, co jest warunkiem umieszczenia tego pracownika w omawianej ewidencji, wymaga rozstrzygnięcia tej kwestii przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Sprawa ta wykracza poza granice sprawy administracyjnej, prowadzonej przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w przedmiocie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Organy Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu mogą nakazać pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy w trybie art. 11a ustawy o PIP. Sytuacja taka zachodzi w rozpoznawanej sprawie co wynika z akt sprawy, jak i samej skargi kasacyjnej.

Wniosek powyższy potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2012 r., I OPS 4/12, w której Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 tej ustawy może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy. Uzasadniając swoje stanowisko skład siedmiu sędziów NSA wskazał, że zagadnienie prawne objęte wnioskiem Prezesa NSA wymagało rozważenia relacji między sprawami o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych lub wykreślenie go z tej ewidencji, które są rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnej przez organy PIP, a sprawami o przyznanie emerytury pomostowej oraz sprawami dotyczącymi obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, które są załatwiane przez organy rentowe i są objęte właściwością sądów powszechnych. NSA stwierdził dalej, że sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 stycznia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 i 40 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych). W konkluzji NSA zaznaczył, że z uwagi na właściwość organów rentowych i sądów powszechnych w sprawach regulowanych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz charakter ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, należy przyjąć, że w ewidencji powinni być umieszczeni pracownicy, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bez względu na to, czy wykonują wyłącznie tego rodzaju prace, czy też, poza tego rodzaju pracami, wykonują także prace innego rodzaju. Oznacza to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenie pracownika w ewidencji lub wykreślenie pracownika z ewidencji rozstrzygają wyłącznie o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy taki pracownik wykonuje dodatkowo także inne prace. Ocena, czy wykonywanie tych innych prac powoduje, że pracownik wykonuje lub nie wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz spełniania warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 o emeryturach pomostowych. W konsekwencji przywołanej uchwały, którą związany jest także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jest ukształtowanie takiej linii orzeczniczej, wedle której o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunku do nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy, wydana na podstawie art. 11a ustawy o państwowej inspekcji pracy. Oznaczałoby to bowiem, że o spełnieniu przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy PIP oraz w razie wniesienia skargi - sądy administracyjne. Nie ulega zaś wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy PIP w tych sprawach są objęte właściwością sądów powszechnych (por. wyroki NSA: z dnia 11.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 512/12; z dnia 14.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 552/12; z dnia 21.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 567/12 i I OSK 561/12 i I OSK 557/12; z dnia 28.12.2012 r. o sygn. akt I OSK 582/12 i I OSK 650/12, a także z dnia 04.01.2013 r. o sygn. akt I OSK 908/12 (wszystkie Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

Postępowanie zainicjowane skargą pracownika, wniesioną na zasadzie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych zakończyć się może wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy tylko wtedy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na FEP - nie został wciągnięty do ewidencji. Nakaz taki może również być wydany, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go systemem emerytur pomostowych, co rodzi po stronie pracodawcy (płatnika) obowiązek uiszczania składek na FEP. W sytuacji, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W postępowaniu kontrolnym zainicjowanym przez pracownika skargą na pracodawcę inspekcja nie może bowiem rozstrzygać o charakterze jego pracy i przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych. Organy PIP nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę z 2008 r. o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonych w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru.

Skoro zatem - jak to już wyżej wskazano - punktem odniesienia dla przewidzianej w art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o PiP kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie może być bezpośrednio wykaz prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określonych załącznikami do ustawy o emeryturach pomostowych, lecz wykaz stanowisk pracy płatnika (pracodawcy), na których taka praca jest wykonywana, należało rozstrzygnąć, czy stanowisko starszej pielęgniarki w Oddziale ITiA Szpitala zostało przez Pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Uczestniczka postępowania pozostaje bowiem zatrudniona na w/w Oddziale w pełnym wymiarze czasu pracy właśnie na stanowisku starszej pielęgniarki. Pkt 3 załącznika do Zarządzenia [..] Dyrektora Szpitala wynika, że w wykazie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ujęto stanowisko starszej pielęgniarki Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii, ale wyraźnie zastrzeżono, że ma to być pracownik wykonujący pracę na Bloku Operacyjnym i to w pełnym wymiarze czasu pracy, w warunkach ostrego dyżuru. Jak wynika zatem z treści analizowanego załącznika do zarządzenia, dodatkowym kryterium przesądzającym o zaliczeniu przez Pracodawcę danego stanowiska starszej pielęgniarki Oddziału ITiA do (ujętych w wykazie) stanowisk, na których praca wykonywana jest w pełnym wymiarze czasu pracy, jest wskazane "miejsce wykonywania (tej) pracy". Z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Dyrektor Szpitala dokonał rozróżnienia pomiędzy starszymi pielęgniarkami Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii na takich, których miejscem wykonywania pracy jest Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii, oraz takich, których miejscem wykonywania pracy jest Blok operacyjny. Słuszna jest zatem konstatacja Sądu I instancji, że gdyby wolą pracodawcy było zamieszczenie w wykazie stanowisk nie tylko starszych pielęgniarek Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii z miejscem wykonywania pracy określonym jako Blok Operacyjny, ale także tych, dla których miejsce wykonywania pracy zostało określone jako Oddział Intensywnej Terapii i Anestezjologii, to w pkt 3 załącznika do przedmiotowego zarządzenia nie znalazłoby się zastrzeżenie, że chodzi o wykonujących pracę na Bloku Operacyjnym w pełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji należało stwierdzić za Sądem I instancji, że stanowiskiem pracy, na którym jest wykonywana w Szpitalu praca o szczególnym charakterze jest tylko takie stanowisko starszej pielęgniarki Oddziału Intensywnej Terapii i Anestezjologii, dla którego podstawowym miejscem wykonywania pracy jest Blok Operacyjny, a takiej okoliczności nie stwierdzono względem uczestniczki postępowania. Nie można było zatem uznać, aby Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Wszystkie okoliczności faktyczne zostały bowiem wyjaśnione w sposób umożlwiający wydanie orzeczenia zgodnego z prawem.

Zarzut naruszenia art. 124 k.p.a., który określa elementy składowe postanowienia (formy działania organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym), jest bezzasadny. Po pierwsze przepis ten składa się z dwóch oddzielnych jednostek redakcyjnych (paragrafów), a rolą Naczelnego Sądu nie jest precyzowanie granic skargi kasacyjnej, po drugie przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie było postanowienie, lecz decyzja.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna rozpoznana została na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie 14 dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.