Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 891/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 583
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 27 i 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania K. W. od decyzji z dnia [...] r., nr [...] wydanej przez Burmistrza M. w sprawie orzeczenia o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego utrzymało w mocy decyzje organu i instancji

Kolegium ustaliło, że decyzją z dnia [...] r., nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia K. W. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na dziecko J. W. w wysokości [...] zł wraz z wypłaconymi zaliczkami alimentacyjnymi w wysokości [...] zł.

Od decyzji tej K. W. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., które decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję administracyjną w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie Kolegium, organ bowiem nie ustalił, czy K. W. posiada ruchomości, nieruchomości, które mógłby zbyć celem zaspokojenia roszczeń, jak również nie ustalił, czy posiada zasoby finansowe na pokrycie zadłużenia. Poza tym organ nie uzyskał informacji z Powiatowego Urzędu Pracy, czy w ogóle strona ma realne szanse znalezienia zatrudnienia w sytuacji, gdy jest osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, ze wskazaniami pracy chronionej na terenie Gminy D. lub na terenie sąsiednich gmin. Dodatkowo Kolegium zobowiązało organ I instancji do przeanalizowania sytuacji strony i ustalenia w jaki sposób zwrot żądanej kwoty będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, w szczególności czy zwrot tej kwoty nie spowoduje takiego pogorszenia jego sytuacji materialnej, iż będzie zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej, a także czy dłużnik spłacając świadczenia alimentacyjne pobrane przez osobę uprawnioną będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby.

W wyniku powyższego organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] r., nr [...] będącą obecnie przedmiotem zaskarżenia. Z jej uzasadnienia wynika, iż organ nie znalazł przesłanek do zastosowania wobec dłużnika możliwości zawartych w art. 30 ust. 2 ww. ustawy. K. W. ma [...] lat. Źródłem dochodów strony jest zasiłek stały w wysokości [...] zł. K. W. mieszka wraz z rodzicami, lecz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego miesięczne wydatki to [...] zł na leki i leczenie. Pomagają mu finansowo rodzice, nie ma żadnego majątku. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., z adnotacją – warunki pracy chronionej. Orzeczenie to wydane jest do [...] r. Ponadto organ wykonując zalecenia Kolegium ustalił, iż K. W. nie figuruje w PUP w Ł. w rejestrze osób bezrobotnych i poszukujących pracy. Ostatnio był zarejestrowany w tym Urzędzie jako osoba bezrobotna w okresie od [...] r. do [...] r. Przygotowanie zawodowe odbył w okresie od [...] r. do [...] r. PUP w Ł. poinformował, iż na dzień wydawania zaświadczenia brak jest ofert dla osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.

W odwołaniu od decyzji K. W. zarzucił organowi I instancji szereg błędów, tj. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 10, 7 i 77 oraz art. 107 § 3 K.p.a.), dyskryminację i stronnicze traktowanie strony postępowania administracyjnego. Ponadto treść odwołania zawiera stenogram rozmowy przeprowadzanej pomiędzy Kierownikiem OPS w M., a pełnomocnikiem strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że w myśl art. 27 ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną – art. 30 ust. 2 ww. ustawy. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 31 ust. 3).

Jak wynika z powołanego przepisu kwestia umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Powyższe oznacza, iż organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Kolegium zaznaczyło, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę.

Następnie Kolegium stwierdziło, że zgadza się z twierdzeniem, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika oraz, że trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności.

Kolegium podkreśliło, iż skoro przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nakazuje wziąć pod uwagę sytuację rodzinną i majątkową osoby ubiegającej się o umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty należności, to obowiązkiem organu jest rozpatrzenie wniosku z uwzględnieniem tych okoliczności.

Rozpoznając niniejszą sprawę w trybie instancji odwoławczej, biorąc pod uwagę ww. okoliczności Kolegium uznało, że chociaż sytuacja życiowa strony jest trudna, to nie może ona zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie całej kwoty zobowiązania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą bowiem żadne okoliczności o charakterze szczególnym, czy nadzwyczajnym, które uznać można by za niezależne od samego dłużnika. K. W. jest osobą młodą, w wieku aktywności zawodowej, może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Dłużnik może zatem i powinien podjąć starania w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, czego nie czyni, bowiem nie figuruje w rejestrach PUP w Ł.. Posiadany stopień niepełnosprawności oraz wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyłączają dłużnika z możliwości wykonywania pracy.

W tym miejscu podkreślić trzeba, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym trudna sytuacja materialna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. Chodzi więc o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane. Zdaniem organu odwoławczego, z całą pewnością z okolicznościami takimi nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, bowiem posiadane przez dłużnika orzeczenie o niepełnosprawności ogranicza jedynie rodzaj pracy, którą może on wykonywać, ale nie eliminuje go z życia zawodowego w ogóle. Niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie może być zaś postrzegane jako okoliczność szczególna oraz nadzwyczajna.

Kolegium zwróciło uwagę, iż strona utrzymuje się z jedynie z zasiłku stałego w wys. [...] i zasiłku pielęgnacyjnego w wys. [...] zł (razem [...] zł). Z wywiadu środowiskowego wynika, iż z kwoty tej wydaje ok. [...] zł miesięcznie na leki i leczenie i [...] zł na alimenty. W oświadczeniu złożonym w dniu [...] r. wskazał, iż rodzice pomagają mu w formie opłat i żywności. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wynikają dla K. W. wskazania dotyczące zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, jednocześnie w orzeczeniu tym uznano, że strona nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Posiadany stopień oraz wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności nie wyłączają zatem dłużnika z możliwości wykonywania pracy. W ocenie Kolegium, nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżący podjął zatrudnienie odpowiadające jego możliwościom psychofizycznym. Co prawda PUP w Ł., w wydanym zaświadczeniu, wyjaśnił, iż na dzień jego wystawiania nie ma propozycji pracy dla osób z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale okoliczność ta nie przesądza, iż takowe nie pojawią się w przyszłości. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter czasowy, bowiem orzeczenie wydane zostało na czas określony, tj. do dnia [...] r., co oznacza, że w najbliższej przyszłości być może odwołujący się odzyska pełną sprawność organizmu. Niemniej jednak z akt sprawy nie wynika, by skarżący poszukiwał jakiekolwiek zatrudnienia, już bowiem przed uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i obecnie, pomimo trudnej sytuacji życiowej, jak i istniejącego obowiązku alimentacji wobec dziecka – nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że skarżący nie jest osobą w podeszłym wieku, co również nie jest okolicznością wykluczającą go z aktywności zawodowej. Argumentacja, iż z przyczyn zdrowotnych, nie może podjąć zatrudnienia nie uzasadnia braku aktywności w zakresie poszukiwania zatrudnienia, co umożliwiłoby poprawę jego sytuacji materialnej. Fakt, że skarżący ma problemy zdrowotne, co potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności, jest okolicznością obiektywną, jednakże jak wyżej wskazano nie wyklucza to możliwości podjęcia zatrudnienia, co stanowi już okoliczność zależną od skarżącego. Tym samym, Kolegium stwierdziło, że niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego nie jest w niniejszej sprawie efektem czynników obiektywnych, bowiem zobowiązany ma możliwość poprawy swej sytuacji dochodowej.

W ocenie Kolegium, w okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, prawidłowo ocenił sytuację rodzinną i dochodową strony, uznając, że nie uzasadniała ona zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości należności alimentacyjnych. Fakt, iż dłużnik alimentacyjny ma umiarkowany stopień niepełnosprawności i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej nie jest sytuacją nadzwyczajną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, która to sytuacja uzasadniałaby uwzględnienie żądania skarżącego umorzenia należności alimentacyjnych. Jednocześnie odnosząc się do przywołanego w treści odwołania wyroku WSA w Gliwicach (z dnia 10.04.2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 743/14), Kolegium wyjaśniło, iż każda sprawa, z uwagi na inne ustalenia faktyczne jest sprawą indywidualną. I tak w ww. wyroku osoba ubiegająca się o umorzenie długu utrzymywała się ze świadczeń z pomocy społecznej, ale jednocześnie z orzeczenia o niepełnosprawności wynikało, iż jest ona na trwale niezdolną do jakiejkolwiek pracy.

Kolegium uznało, iż organ szczegółowo przedstawił wszystkie istotne okoliczności sprawy i uzasadnił wybór podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Tym samym organ ten wypełnił zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Uzasadnienie decyzji odpowiada zaś wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Przed wydaniem decyzji organ I instancji pismem z dnia [...] r. poinformował stronę, o treści art. 10 K.p.a., tj. o zakończeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz o możliwości zgłaszania żądań.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez K. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Skarżący wydanej decyzji zarzucił:

1. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 80 K.p.a., wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy oraz braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, skutkującą niezasadnym uznaniem, iż niewywiązywanie się skarżącego z obowiązku alimentacyjnego nie jest efektem czynników obiektywnych, a skarżący ma możliwość poprawy swojej sytuacji dochodowej,

2. obrazę przepisu art. 30 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przejawiającym się w ocenie przesłanek umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przyszłą hipotetyczną sytuację, gdy w rzeczywistości przepis ten odnosić się powinien do bieżącej sytuacji dłużnika istniejącej w momencie wydania rozstrzygnięcia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia,

- zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego, swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Reguły te są następujące:

1) należy opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa (np. pomoc prawna);

2) ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego;

3) organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 szczególną moc dowodową.

Przez swobodną ocenę dowodów rozumie się poszukiwanie prawdy obiektywnej przez organ, który nie jest w tym zakresie związany lub ograniczony ustalonymi prawnie sztywnymi regułami dowodowymi. Naruszając zasadę swobodnej oceny dowodów organ pominął tak istotne ustalenia, które stanowiły podstawę ujawnionego stanu faktycznego, jak fakt, że na terenie powiatu łobeskiego nie pojawiła się żadna propozycja pracy dla osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ nie ocenił również możliwości związanych z przemieszczaniem się skarżącego w celu poszukiwania pracy lub ewentualnego zamieszkania na innym terenie w celu podjęcia pracy. Oceniając powyższe okoliczności organ musiałby uznać, iż przedstawiona sytuacja skarżącego uniemożliwia mu możliwość poszukiwania pracy, która związana byłaby z ponoszeniem dodatkowych kosztów dotyczących opłat za środki transportu bądź wynajem mieszkania. Organ w zaskarżonej decyzji stwierdził: "Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter czasowy, bowiem orzeczenie wydane zostało na czas określony, tj. do dnia [...] r., co oznacza, że w najbliższej przyszłości być może odwołujący odzyska pełną sprawność organizmu". Stwierdzić należy, że równie uzasadnione jest stanowisko, iż po tym okresie skarżący otrzyma kolejne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, a biorąc pod uwagę jego charakter, powyższe twierdzenie jest bardziej uzasadnione.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie, poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego. Organ dokonując oceny stanu faktycznego stosując przepis art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej w głównej mierze oparł swoje rozstrzygnięcie na sytuacji przyszłej i niepewnej. Organ naruszył zapisy art. 30 ustawy alimentacyjnej biorąc pod uwagę podczas orzekania nie stan istniejący w momencie wydania decyzji, a raczej stan przyszły i hipotetyczny, który w ogóle może nie nastąpić. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie o sygn. akt I OSK 371/11 uznał, że skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie (art. 30 ust. 2) jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności sąd uznał, iż skarga nie może być uwzględniona, bowiem podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ prawa nie naruszył.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało szczegółowe postępowanie wyjaśniające i zgromadzony został pełny materiał dowodowy, pozwalający na poczynienie ustaleń faktycznych i podjęcie rozstrzygnięcia również w ramach uznania administracyjnego. Ustalono wysokość zobowiązań skarżącego, jego aktualne dochody, stan zdrowia, ogólną sytuację finansową i życiową. Oceniono także, jakie K. W. ma możliwości uzyskania dochodów w przyszłości.

Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.):

1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Z wniosku skarżącego z dnia 1 lutego 2016 r. wynika, iż skarżącemu chodzi o umorzenie wszystkich jego należności w całości, a więc na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 3 oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Odnośnie do art. 30 ust. 1 ww. ustawy należy stwierdzić, iż z przedłożonego przez Komornika Sądowego do akt zaświadczenia o dokonanych wpłatach nie wynika, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna w okresach wymienionych w przepisie, a tym samym organ nie miał możliwości umorzenia należności na tej podstawie prawnej.

Odnośnie zaś do art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w pierwszej kolejności należy zauważyć, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego rozstrzyga w sprawie. Wobec powyższego sąd kontrolując decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania musi rozważyć, czy organy w tym zakresie nie przekroczyły granic tego uznania. Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach uznania administracyjnego była przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98 wskazał, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny", natomiast NSA wyroku z 28 kwietnia 2003 r., sygn. akt II SA 2486/01 zwrócił uwagę, że "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 K.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Orzeczenia te w pełni pozostają aktualne pomimo upływu lat i zmian nomenklaturowych, dając podstawy do uznania, że stanowią ugruntowaną w tym przedmiocie linię orzeczniczą.

Nie ulega także wątpliwości - co także podnosiły organy pierwszej i drugiej instancji - że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. Te szczególne, czy wyjątkowe okoliczności w każdej sytuacji będą podlegały ocenie w toku indywidualnego postępowania administracyjnego, to oznacza, że każdorazowo należy odnosić je do konkretnej sytuacji podmiotu ubiegającego się o umorzenie zaległości względem państwa, co zresztą właściwie uczyniły organy orzekające w sprawie, podnosząc młody wiek strony, brak kategorycznych przeszkód zdrowotnych do podjęcia w zatrudnienia. Wywodom tym i wnioskom wyprowadzonym z nich przez organy nie sposób odebrać zasadności.

Jednocześnie wobec przytoczonych powyżej reguł orzekania w sprawach opartych na uznaniu administracyjnym, jawi się konstatacja, że rozstrzygnięcie w sprawach umorzenia zobowiązania dłużnika alimentacyjnego poddane zostało dyskrecjonalnej władzy organów administracji. O ile zatem oparte jest na prawidłowych ustaleniach istotnych dla sprawy faktów, a nadto w sposób racjonalny uzasadnione, to brak jest możliwości jego wzruszenia.

Obowiązek alimentacyjny rodzica wobec dziecka jest, co wymaga podkreślenia, nie tylko obowiązkiem moralnym, lecz także obowiązkiem prawnym i wynika z wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 583 ze zm.).

Wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w miejsce przyznanych mu od rodzica alimentów nie stanowi zwolnienia tego rodzica z jego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenia wypłacane w zastępstwie dłużnika pod tytułem zwrotnym. Nie ma więc żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów.

W przeciwnym wypadku działania dłużnika mające charakter uchylania się od prawnego obowiązku byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych na koszt podatnika zaliczek alimentacyjnych.

Dlatego sąd w pełni podziela ugruntowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest możliwe wtedy, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu.

Co prawda skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i choć z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że wskazane dla niego jest zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej, w sytuacji powszechnie znanej spadku bezrobocia i występującego lokalnie braku rąk do pracy, nie jest powiedziane, że w najbliższym czasie skarżący może uzyskać takie zatrudnienie, czy też podejmować prace dorywcze w zakresie na jaki pozwalać mu będzie stan zdrowia.

Z tych przyczyn nie można zarzucić organom błędu w ich rozumowaniu, gdyż w przypadku skarżącego zasadniczą przyczyną jego trudnej sytuacji materialnej jest brak zatrudnienia, ale i nieposzukiwanie zatrudnienia. Słusznie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja nie mogła ulec poprawie i jest sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych.

Należy dodać w ślad za naczelnym Sądem Administracyjnym, że samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników (sygn. akt I OSK 2471/15, I OSK 2622/15).

W tej sytuacji sąd uznał, że Kolegium zasadnie zaakceptowało stanowisko wyrażone przez organ pierwszoinstancyjny, a w swoim procedowaniu nie przekroczyło granic uznania administracyjnego wyznaczonych w art. 30 ust. 2 ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono w sposób klarowny, sensowny i czytelny przyczyny braku możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego.

Wskazać należy, że z art. 7 K.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji mają więc obowiązek podejmować czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy nie zaś wszelkie czynności, których przeprowadzenie postuluje strona postępowania. W ocenie sądu, zgromadzony w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie wymagał uzupełnienia. Zgromadzone w sprawie dowody zostały przez organy administracji ocenione prawidłowo i ocena ta nie wykracza poza granicę swobodnej oceny. Przy dokonywaniu tej oceny nie zostały naruszone zasady logiki, jak również ocena ta nie jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym. Możliwość przedstawienia przez stronę postępowania odmiennej oceny materiału dowodowego nie oznacza, że ocena dokonana przez organ administracji jest błędna.

Równocześnie sąd stwierdza, że jakkolwiek uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie można nazwać wzorcowym, spełnia ono podstawowe wymogi art. 107 § 3 K.p.a.

Podzielając zatem stanowisko organów, co do tego, że w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły wystarczające okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku dłużnika, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.