Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 790/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 3 i ust. 4, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją działającego z upoważnienia Wójta Gminy, Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ I instancji) z dnia "[...]", matka

strony J. D. (skarżąca) – S. N., została skierowana do domu pomocy społecznej A, a w dniu 2 lipca 2018 r., na podstawie decyzji Starosty z dnia "[...]", została umieszczona w tej placówce.

Z uwagi na fakt, że opłata za pobyt w ww. domu pomocy społecznej wnoszona przez S. N. nie pokrywa pełnej odpłatności, tj. kwoty 2940 zł, organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w celu sprawdzenia czy dzieci p. N. spełniają ustawowe warunki do zobowiązania ich do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w pozostałym zakresie.

W wyniku dokonanych ustaleń stwierdzono, że czworo spośród siedmiorga dzieci p. N., w tym J. D., jest zobowiązanych do ponoszenia odpłatności z uwagi na dochód na osobę w rodzinie przekraczający 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Wójta Gminy, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej obciążył J. D. za pobyt matki w ww. domu pomocy społecznej w następujący sposób:

w okresie od 2 lipca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. w kwocie 303 zł, płatne na rachunek

bankowy GOPS w terminie 2 dni od dnia, w którym decyzja stanie się

ostateczna;

począwszy od 1 sierpnia 2018 r. 303 zł miesięcznie, płatne na rachunek bankowy

GOPS w terminie do 10 - tego każdego miesiąca za dany miesiąc,

począwszy od miesiąca sierpnia 2018 r., przy czym obowiązek wnoszenia opłaty

aktualizuje się w chwili kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Od powyższej decyzji strona odwołała się w terminie. Zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie:

1) art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (dalej w skrócie u.p.s.), poprzez zobowiązanie jej do ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, podczas gdy ponoszenie opłat za ten pobyt przez grupę zobowiązanych powinno następować zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ww. ustawy

2) art. 7, 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) w związku z art. 14 u.p.s., poprzez brak rozważenia materiału dowodowego, w szczególności wysokich kosztów utrzymania strony i problemów zdrowotnych jej męża;

3) art. 8 k.p.a. w związku z art. 14 u.p.s., poprzez działanie organu sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej polegające na niedoręczeniu stronie wstępnej decyzji organu o umieszczeniu matki w domu pomocy społecznej i ustaleniu miesięcznej opłaty za pobyt.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że z językowej wykładni art. 103 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika jednoznacznie, że brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji obciążającej ją koniecznością ponoszenia jakichkolwiek opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W jej ocenie możliwe jest to jedynie w drodze konsensualnej umowy między organem a podmiotem prywatnym.

Wskazała również, że organ nie wysyłając członkom rodziny S. N. decyzji o umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej i decyzji ustalającej odpłatność za ten pobyt dopuścił się rażącego naruszenia zasady zaufania do organów administracji publicznej. Dodano, że S. N. ma prawo do dożywotniego zamieszkiwania nieruchomości obecnie zajmowanej przez K. N., która w całości przejęła gospodarstwo rolne w spadku po mężu, tj. synu S. N..

W ocenie skarżącej K. N. jest w lepszej sytuacji finansowej i ma możliwość pokrycia wskazywanych przez GOPS należności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podkreśliło, że organ administracyjny prowadzący postępowanie w sprawie nałożenia obowiązku partycypowania w odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej nie ma luzu decyzyjnego. Jeżeli zatem z ustaleń organu wynika, że zachodzą przesłanki z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s., jest on zobligowany do wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty obciążającej osobę zobowiązaną (małżonek, zstępny). W niniejszej sprawie ustalono, że S. N. jest wdową. Tym samym obowiązek partycypowania w kosztach jej pobytu w domu pomocy społecznej spoczywa na jej dzieciach, tj. zstępnych. Organ pierwszej instancji ustalił, że zobowiązanych w powyższym zakresie jest czworo dzieci S. N., w tym strona zaskarżonej decyzji.

Łączny dochód rodziny strony skarżącej wyniósł 3690 zł, a dochód na osobę w rodzinie 1845 zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 514 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 u. p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Kwota 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.) wynosi 1542 zł. Dochód na osobę w rodzinie strony jest zatem wyższy niż ww. 300 % kryterium, a tym samym skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia częściowej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, z tym zastrzeżeniem, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ pierwszej instancji prawidłowo zatem ustalił wobec strony skarżącej obowiązek ponoszenia odpłatności w kwocie 303 zł miesięcznie. Obciążenie powyższe nie spowoduje bowiem, że kwota dochodu na osobę w rodzinie strony skarżącej będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. kwota 1542 zł.

Organ odwoławczy podkreślił również, że przed wydaniem decyzji w

przedmiocie ustalenia tej opłaty, nie jest konieczne wcześniejsze zawarcie umowy dotyczącej tej odpłatności.

Skargę na ww. decyzję wywiodła J. D., wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania ze względu na brak podstaw prawnych do jej wydania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które

miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., poprzez zobowiązanie

skarżącej do ponoszenia opłat za pobyt S. N. w DPS, podczas

gdy ponoszenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez grupę

zobowiązanych powinno następować zgodnie z umową zawartą w trybie art.

103 ust. 2 u.p.s., co implikuje konieczność istnienia umowy, celem domagania

się zwrotu poniesionych wydatków;

art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału

dowodowego, w szczególności nie wzięcie pod uwagę wysokich kosztów

utrzymania zobowiązanej oraz problemów zdrowotnych męża skarżącej;

art. 8 k.p.a w związku z art. 14 u.p.s. poprzez działanie organu sprzeczne z

zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej poprzez nie

doręczenie skarżącej wstępnej decyzji organu o umieszczeniu S. N. w DPS i ustaleniu miesięcznej opłaty za pobyt S. N. w

DPS;

art. 7 k.p.a. poprzez obciążenie skarżącej obowiązkiem ponoszenia opłaty za

pobyt S. N. w Domu Pomocy Społecznej, podczas gdy

skarżąca nie ma odpowiednich środków, aby móc regularnie świadczyć

orzeczoną kwotę, co może doprowadzić skarżącą do ubóstwa, co w

konsekwencji czyni przedmiotową decyzję sprzeczną z zasadą słuszności.

W piśmie procesowym z dnia 25 października 2018r. będącym uzupełnieniem skargi strona skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną, podkreślając, że jej rodzice przekazali całe gospodarstwo na rzecz brata C. N., który popełnił samobójstwo. S. N. miała mieć zagwarantowane zamieszkiwanie w domu będącym częścią gospodarstwa. Jednakże według skarżącej została ona wyrzucona z tego domu przez żonę nieżyjącego syna i jej dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył , co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2017 r., poz. 2188 j.t).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy

co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 j.t. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o obciążeniu skarżącej kosztami za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 j.t., dalej jako: "u.p.s.").

Stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

W art. 61 ust. 1, ustawa ta stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Przy czym podmioty określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Regulacja ta prowadzi do wniosku, iż obowiązek podmiotów określonych w przepisie art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 ma charakter akcesoryjny i powstaje dopiero wówczas, gdy mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności.

Ponadto stosownie do brzmienia art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Natomiast według art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 650, 1000 i 1076), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 i 1076);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272).

W przedmiotowej sprawie niewątpliwie kwota 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.) wynosi 1542 zł. Dochód na osobę w rodzinie strony jest zatem wyższy niż ww. 300 % kryterium, a tym samym strona jest zobowiązana do ponoszenia częściowej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ prawidłowo zatem ustalił obowiązek ponoszenia odpłatności w kwocie 303 zł miesięcznie. Podkreślić należy, że ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie ma charakteru uznaniowego. Zaprezentowane przepisy w sposób szczegółowy regulują mechanizm wyliczenia takiej opłaty jaką obciążony jest konkretny zobowiązany. Przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. natomiast precyzyjnie określa jakich dochodów nie wlicza się do ustalenia dochodów w celu ustalenia kwoty opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Zwrócić należy również uwagę, że w literaturze i orzecznictwie pewien spór wywoływała kwestia możliwości wydawania oddzielnych decyzji administracyjnych w przedmiocie ustalenia obowiązku ponoszenia opłat przez osoby, które nie zawarły umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Takie oddzielne decyzje o odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej zostały wydane wobec dzieci S. N..

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny Uchwałą Składu 7 Sędziów z dnia 11 czerwca 2018r. (I OPS 7/17) uchwalił, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu tej uchwały wskazano m.in., że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Takim aktem stosowania prawa, w którym nastąpi ustalenie osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, jest decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy. Adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, a więc osoby zobowiązanej do ponoszenia tej opłaty może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 nastąpi ustalenie zarówno osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty jak i ustalenie wysokości opłaty za pobyt w konkretnym domu pomocy społecznej, a także ustalenie jaka kwota opłaty (jaka część opłaty) przypada na poszczególne osoby zobowiązane do jej wnoszenia. W każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 ustawy. Zaznaczono również, że o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Wskazano, że decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Z treści ww. uchwały można wywieść, że to jedna decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s., tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Tak więc obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. kreuje dopiero decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. (zob. wyroki NSA: z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10, z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 383/16, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2734/15, z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 825/16, zam. w CBOSA).

Tymczasem organ ustalając krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt S. N. w domu pomocy społecznej oraz wysokość tej odpłatności uczynił to kilkoma odrębnymi decyzjami, co z wyżej wskazanych względów jest niedopuszczalne. Dlatego też zakwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzja (jako jedna z kilku decyzji ustalających odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej S. N.) o ustaleniu wobec skarżącej odpłatności za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej, dotknięta jest wadą prawną.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że wydanie jednej decyzji w przedmiotowej sprawie uczyni bardziej przejrzystym i spójnym rozstrzygnięcie organu co do obciążenia poszczególnych osób kosztami z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Ułatwi również potencjalną zmianę takiej decyzji, na przykład w razie zmiany okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie w niej zawarte. Ponadto wydanie jednej decyzji pozwoli przeprowadzić jedno postępowanie administracyjne w sprawie, a nie kilka odrębnych.

Nie można pominąć również tej okoliczności, że strona skarżąca jako osoba zobowiązana do uiszczenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej powinna uczestniczyć w postępowaniu dotyczącym ponoszenia odpłatności przez jej rodzeństwo. W rozpoznawanej sprawie, na skutek wydawania odrębnych decyzji w odniesieniu do każdego dziecka, możliwości kwestionowania ustalenia wysokości opłaty czy też zwolnienia od jej ponoszenia, skarżąca została pozbawiona.

Na podstawie decyzji znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy należy stwierdzić, że w każdej z nich opłatą była obciążana S. N. i jedno z jej dzieci. Nie jest to sytuacja zrozumiała i z pewnością nie pozwalała na uczestniczenie skarżącej w sprawach, które prowadzone były z udziałem jej rodzeństwa. Nie można mnożyć postępowań i decyzji, tylko z tego powodu, że więcej niż jedna osoba będzie zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt w D.P.S., bo opłata jest tylko jedna i powinna być wydana jedna decyzja rozstrzygająca taką sprawę w całości.

Odnośnie zaś do zarzutu strony skarżącej dotyczącego braku istnienia umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., a tym samym braku podstaw do zobowiązania strony do odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, podnieść trzeba, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie ustalenia rzeczonej opłaty, nie jest obligatoryjne uprzednie zawarcie umowy w przedmiocie tejże odpłatności. Zasadnie podniosło Kolegium, że wyłączenie dopuszczalności wydania decyzji w sytuacji braku zawarcia

umowy lub jej zawarcia z określeniem kwoty partycypacji odbiegającej od rzeczywistych

kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej czyniłoby iluzorycznym ustawowy

obowiązek osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. ponoszenia kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej (vide: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1639/17, dostępny w CBOSA). Nadmienić należy, że krąg osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest ściśle określony, niezależnie od tego czy odpłatność następuje na podstawie umowy czy decyzji. Nie ma więc przy tym znaczenia wskazywana przez stronę okoliczność przekazania całego gospodarstwa rolnego przez rodziców skarżącej na rzecz brata C. N., ani też to, że matka skarżącej miała mieć zagwarantowany do śmierci pobyt w domu brata. Niewątpliwie jednak organ powinien dołożyć wszelkich starań żeby kwestię odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uregulować na podstawie umowy.

Liczba osób mogących być zobowiązanymi do dokonania odpłatności dodatkowo przemawia za poczynieniem przez organ dalszych starań, ku temu aby większą uwagę poświęcić na możliwość umownego załatwienia tej sprawy. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji próba taka nie przyniosła rezultatu, ale też starania organu nie były szczególnie intensywne. Organ winien uświadomić i skarżącej i jej rodzeństwu, że odpłatność dotyczy najbliższego członka ich rodziny, bo obecnie wydaje się, że dzieci zapominają o swojej matce jako członku ich rodziny. Nie można wykluczyć tego, że prowadzenie jednego postępowania, w którym będą uczestniczyć wszystkie dzieci osoby umieszczonej w D.P.S. może ułatwić zawarcie porozumień z osobami, które zgodnie z kryteriami ustawowymi, byłyby zwolnione od obowiązku ponoszenia opłat. Łączna kwota opłaty nie jest niska, ale nie jest ona nadmiernie wygórowana zwłaszcza w sytuacji gdyby zgodnie obok swojej matki ponosiłoby ją siedmioro dzieci i do tego organ powinien nakłaniać wszystkich uczestników prowadzonego postępowania.

Nadmienić należy również, że niedoręczenie zobowiązanym do odpłatności (w tym stronie skarżącej) decyzji o umieszczeniu ich matki w domu pomocy społecznej nie ma wpływu na legalność podjęcia zaskarżonej decyzji. Decyzja o umieszczeniu w domu pomocy społecznej finalizowała bowiem odrębne postępowanie administracyjne, które dotyczyło stosunku administracyjnego pomiędzy S. N., a właściwym organem. Nie dotyczyło ono zatem bezpośrednio jej dzieci, w tym strony skarżącej.

Rozpoznając sprawę ponownie organy zastosują się do wykładni przepisów przedstawionych w wyroku i wskazówek co do dalszego postępowania.

W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.