Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 348/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 4
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w punkcie pierwszym, dotyczącym odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu; 2. uchyla decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w punkcie pierwszym; 3. w pozostałym zakresie oddala skargę; 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosków J. J. i M. M., o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności:

1) orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...].06.1953 r., nr [..] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako działka nr [...], jako własność nominalna R. J., oraz

2) decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...].08.1956 r., nr [...] utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...].04.1956 r., nr [...] o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość - utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r.

Zaskarżona decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1953 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], jako własność nominalna R. J.

Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1956 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzekło o przyznaniu, na rzecz R. J., odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w kwocie [,...] zł., zaś decyzją z dnia [...] sierpnia 1965 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. utrzymała w mocy ww. orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1956 r.

Pismem z dnia 5 lipca 2004 r. J. J. (spadkobierczyni po byłej właścicielce), wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu nieruchomości oraz decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1956 r. utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1956 r. o odszkodowaniu. We wniosku podniesiono, iż w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji wywłaszczeniowej organ nie dokonał wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości na podstawie art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, iż za wywłaszczoną nieruchomość należała się nieruchomość zamienna w myśl art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., zatem organ bezprawnie pozostawił wniosek o jej przyznanie bez rozpoznania. Strona zarzuciła także, iż poprzez wskazanie w orzeczeniu wywłaszczeniowym daty wywłaszczenia na dzień 9 maja 1945 r. w sytuacji, gdy zgodnie z art. 40 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. prawo własności nieruchomości przechodziło na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie, została naruszona zasada retroaktywności prawa. W zakresie zaś dotyczącym odszkodowania, J. J. wskazała, iż przyznane odszkodowanie nie odzwierciedlało rzeczywistej wartości wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu nieruchomości oraz decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [..] sierpnia 1956r. i utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1956 r. o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 i z 1949 r. Nr 65, poz. 527) oraz przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 i z 1939 r. Nr 31, poz. 205), nie zaś na postawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o wywłaszczeniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, na które to przepisy wskazywała wnioskodawczyni. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło pod zieleń publiczną oraz sztuczne jezioro. Zatem, w ocenie organu, tworzenie kompleksów zieleni publicznej stanowi cel użyteczności publicznej zgodnie z wymogami art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Ponadto, organ opierając się na wniosku z dnia 6 maja 1945 r. R. J. o wprowadzenie w posiadanie przedmiotowej nieruchomości oraz zaświadczeniu Naczelnika Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich z dnia [...] października 1948 r., nr [...] uznał, iż spełniona została również przesłanka zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. Na podstawie ww. zaświadczenia organ pierwszej instancji stwierdził także, że przedmiotowy grunt znajdował się w dacie wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., w posiadaniu i użytkowaniu Gminy m. P. Jednocześnie, odnosząc się do zarzutu wnioskodawczyni dotyczącego naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, Minister wyjaśnił, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r.

W konsekwencji, Minister Infrastruktury uznał, że nie doszło do rażącego naruszenie prawa przy wydawaniu orzeczenia wywłaszczeniowego.

Odnosząc się natomiast do kwestii odszkodowawczych organ wskazał, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone na podstawie przepisów art. 27-33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o wywłaszczeniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 25), po przeprowadzeniu rozprawy odszkodowawczej w dniu 14 września 1955 r. Zastosowanie powyższych przepisów wskazywał art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. Natomiast zasady, na podstawie których ustalono odszkodowanie zostały określone - zgodnie z art. 28 dekretu - w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r. Nr 52, poz. 339 z późn. zm.). Organ wyjaśnił, że odszkodowanie, niskie w ocenie wnioskodawczyni, zostało ustalone w granicach obowiązującego prawa, wobec tego nie można mówić o rażącym naruszenia prawa i w tym przypadku.

Minister Infrastruktury nie znalazł także podstaw do uznania, aby w sprawie dotyczącej wywłaszczenia i odszkodowania została naruszona którakolwiek z pozostałych przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Pismem z dnia 17 lutego 2011 r. M. M. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., zaś J. J. z wnioskiem takim wystąpiła pismem z dnia 21 lutego 2011 r. W postępowaniu odwoławczym J. J. zarzuciła, że organ nie wykazał, iż zajęcie nieruchomości na cele wskazane w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. nastąpiło w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. W ocenie strony, powyższego nie można domniemywać z faktu żądania (przez R. J.) wprowadzenia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości oraz z zaświadczenia Naczelnika Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich z dnia 18 października 1948 r. J. J. podniosła bowiem, iż przedmiotowe zaświadczenie odnosi się do czynności, które zostały dokonane przed upływem dość znacznego czasu, nie przez urzędników Państwa Polskiego, lecz przez okupantów. Ponadto, strona wskazała, iż zaświadczenie nie wskazuje konkretnej daty rzekomego zajęcia, ale określa okres II wojny światowej, co wskazuje, że zaświadczający nie miał pojęcia kiedy zostało dokonane zajęcie.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [....] lutego 2011 r.

Organ odwoławczy stwierdził, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, organ który prowadzi to postępowanie, ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., co oznacza, że nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty w granicach określonych ocenianą decyzją. Powołując się na orzecznictwo administracyjne, Minister wskazał, iż przyjmuje się jednolicie, że w odniesieniu do przepisów o postępowaniu administracyjnym za rażące ich naruszenie można uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania. O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca do nadania prawa lub jego odmowy wbrew wszystkim przesłankom przepisu.

Organ odwoławczy stwierdził, że kwestionowane orzeczenie wywłaszczeniowe wydane zostało w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. nr 20, poz. 138), w brzmieniu nadanym ustawą za dnia 30 grudnia 1949 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 527), oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. 1934r., nr 86, poz. 776) w kształcie nadanym ustawą z dnia 30 marca 1939 r. o zmianie prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. 1939r., nr 31, poz. 205) - a zatem w aspekcie zgodności z przepisami ww. aktów oraz według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy oceniać zasadność i prawidłowość wywłaszczenia. Następnie organ przytoczył treść art. 1 ust. 1 ww. dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. stwierdzając, że przepis ten wyznaczała następujące przesłanki, które musiały być spełnione, aby mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r.: 1) nieruchomość musiała być zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.: a) na cel budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej; 2) nieruchomość powinna być użytkowana po dniu wejścia w życie dekretu na ww. cele; 3) nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu (16 kwietnia1948 r.) musiała znajdować się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowego.

W sprawie niniejszej organ wskazał na niewielką ilość zachowanych akt archiwalnych dotyczących badanego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1953 r. Jednakże, w ocenie organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania jego oceny nadzorczej.

Organ odwoławczy, stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w sąsiedztwie sztucznego jeziora [...]. Powyższe jezioro zostało utworzone w 1943 r. przez Niemców. Tereny znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie nowo utworzonego zbiornika zostały natomiast przeznaczone pod zalesienie - urządzenie zieleni miejskiej. Potwierdzeniem przeznaczenia gruntu stanowiącego własność R. J. pod zalesienie jest znajdujące się w aktach sprawy pismo Zarządu Miejskiego P. z dnia 28 lipca 1945 r. skierowane do Wydziału Techniczno-Budowlanego, w którym Zarząd wskazuje, iż przedmiotowa nieruchomość została zalesiona i włączona do terenów miejskich przeznaczonych do rozbudowy miasta P. Przeznaczenie przedmiotowego gruntu pod zieleń miejską potwierdziła również sama R. J. na posiedzeniu Sądu Grodzkiego w P. w dniu [...] czerwca 1945 r. w sprawie o przywrócenie posiadania, podczas którego wskazała, iż nieruchomość znajduje się w posiadaniu Gminy P., gdyż urządzono na niej park (protokół z dnia [...]). W świetle powyższego, zdaniem organu, należy także uznać, iż zaświadczenie Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich z dnia 18 października 1948 r., w którym wskazane jest, iż przedmiotowa nieruchomość zajęta została w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. przez Gminę stołecznego miasta P. pod zieleń publiczną w związku z budową sztucznego jeziora R. jest dowodem, wbrew zarzutom wnioskodawczyni, z którego wynika fakt zajęcia przedmiotowego gruntu na powyższy cel przez niemieckie władze miasta P. w okresie okupacji. Z powyższego zaświadczenia wynika również, iż przedmiotowy grunt (już zakrzewiony) tak w dniu wejścia w życie dekretu, jak i w okresie późniejszym, znajdował się w posiadaniu i użytkowaniu Gminy P.

W związku z powyższym organ uznał, iż przedmiotowa nieruchomość R. J. spełniała przesłanki zajęcia nieruchomości na cele wskazane w art. 2 pkt 1) lit. d) i e), jak również zajęta była w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na ww. cele, oraz znajdowała się w dniu wejścia w życie dekretu w posiadaniu Gminy miasta P. Jednocześnie fakt władania przedmiotową nieruchomością przez Gminę P. potwierdzają również znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące toczącego się przed Sądem Grodzkim w P. postępowania z wniosku R. J. o przywrócenie posiadania przedmiotowej parceli nr [...]. Fakt utracenia posiadania przedmiotowej nieruchomości przyznała zresztą sama R. J. podczas posiedzenia Sądu w dniu 20 czerwca 1945 r. Zatem w ocenie organu, wbrew stanowisku J. J., toczące się postępowanie o przywrócenie posiadania w zestawieniu z pozostałymi zachowanymi dokumentami oraz faktem, iż dawna parcela nr [...] znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie zbudowanego przez okupanta w 1943 r. sztucznego jeziora R. świadczy o utraceniu posiadania przedmiotowej nieruchomości przez R. J. w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r.

Jednocześnie odnosząc się do zarzutów wnioskodawczyni względem wiarygodności treści zaświadczenia Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich z dnia 18 października 1948 r. organ wskazał, iż nie ma podstaw do podważania wiarygodności treści przedmiotowego dokumentu urzędowego.

W konsekwencji, organ uznał, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki wywłaszczenia ujęte w art. 1 i art. 2 dekretu.

Natomiast, oceniając orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1956 r., nr [...] oraz utrzymującą je w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1956 r. o przyznaniu odszkodowania Minister wskazał – za organem pierwszej instancji – na przepisy prawa, stanowiące podstawę wydania powyższych rozstrzygnięć i stwierdził, że odszkodowanie ustalono wg zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalania norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 nr 52, poz. 339), do którego odsyłał art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. W uzasadnieniu orzeczenia odszkodowawczego wskazano, że przy określeniu odszkodowania przyjęto jako podstawę do jego obliczenia wartość szacunkową 1 ha najwyższej klasy gruntów rolnych w strefie miejskiej, wynoszącą 1.680 zł przy uwzględnieniu wartości zasadniczej i mnożnika właściwego dla strefy pośredniej w wysokości 2,9. W związku z powyższym Minister stwierdził, że odszkodowanie zostało obliczone prawidłowo, bowiem 0,1220 ha (pow. wywłaszczonej nieruchomości) x 1.680 zł x 2,9 = 594,384 zł (po zaokrągleniu 594,38 zł).

Jednocześnie ówczesny organ odszkodowawczy stwierdził, że nie uwzględniono wniosku o przyznanie tytułem odszkodowania nieruchomości zamiennej, bowiem wywłaszczona posiada wraz z mężem jeszcze jedną nieruchomość położoną w P., zatem wywłaszczona nieruchomość nie jest nieruchomością uprzywilejowaną w rozumieniu art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Zgodnie bowiem z ww. art. 30, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Z akt niniejszej sprawy nie wynika - w ocenie organu - aby wywłaszczona na cele użyteczności publicznej nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne. Z akt wynika natomiast, że była to działka budowlana. Ponadto z uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1956 r. oraz decyzji Komisji Odwoławczej z dnia [...] sierpnia 1956 r. wynika, iż R. J. posiadała jeszcze inną nieruchomość mieszkalną. Powyższy fakt nie był w żaden sposób kwestionowany przez R. J. w toku postępowania, ani w odwołaniu złożonym od orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1956 r. Zatem organ wywłaszczający prawidłowo uznał, w ocenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod uregulowanie zawarte w art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., bowiem nie należała do kategorii nieruchomości uprzywilejowanych. W związku z powyższym Minister wskazał, że w sprawie niniejszej nie został rażąco naruszony art. 30 dekretu dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób uznać, aby badana decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1956 r. i utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1956 r. o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, rażąco naruszały prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ odwoławczy nie stwierdził także, aby oceniane akty odszkodowawcze wypełniały którąkolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności określonych w art. 156 § 1 k.pa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] grudnia 2012 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w Warszawie wniosła J. J.. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

1) błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że grunt należący do R. J. został zalesiony i włączony do terenów miejskich, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego powinno wynikać, że grunt ten został przeznaczony pod sztuczne jezioro R;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez przyjęcie, iż przeznaczenie gruntu pod budowę sztucznego jeziora mieści się w katalogu przesłanek uzasadniających wywłaszczenie na podstawie dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945;

3) nieustalenie stanu faktycznego w zakresie daty zajęcia nieruchomości należącej do R. J.;

4) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie wniosku skarżącej w zakresie zarzutów co do zgodności postępowania z dekretem o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 oraz rozporządzeniem prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym;

5) naruszenie zasady niereaktywności prawa poprzez uznanie za dopuszczalne wydanie decyzji ze wsteczną mocą obowiązującą;

6) naruszenie zasady równości wobec prawa poprzez przyjęcie, że dopuszczalne jest różne traktowanie właścicieli wobec prawa do otrzymania nieruchomości zamiennej;

7) naruszenie prawa własności poprzez przyjęcie, iż dopuszczalne jest wywłaszczenie bez godziwego odszkodowania.

W konsekwencji, skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu skarga ma usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie w niej podniesione argumenty zasługują na uwzględnienie.

Orzeczenie o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1953 r., będące przedmiotem oceny w postępowaniu nadzorczym - jak wynika z jego treści - zostało wydane w oparciu o art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1935-1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 138 ze zm.) - dalej: dekret.

W sentencji orzeczenia wywłaszczeniowego wskazano, iż nieruchomość zapisaną w ks. wiecz. [...] własności nominalnej J. R. - wywłaszcza się na rzecz Skarbu Państwa, na cele użyteczności publicznej. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono zaś, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta pod zieleń publiczną oraz sztuczne jezioro w okresie wojny 1939-1945. W dniu 14 kwietnia 1948 r. znajdowała się we władaniu b. Zarz. Miejskiego m. P., jest nadal na wspomniany cel użytkowana, jak również została zagospodarowana z funduszów publicznych.

Z przepisu art. 1 ust. 1 cyt. dekretu wynika, że wywłaszczenie nieruchomości przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) dekretu, a zatem: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej;

2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1) lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1) i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu;

3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Ponadto analiza przepisu art. 1 ust. 1 prowadzi do wniosku, że dla oceny, czy nieruchomość została zajęta na cele publiczne, miarodajny jest stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., zaś późniejszy stan prawny i faktyczny nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu może mieć znaczenie jedynie dla ustalenia, czy nieruchomość ta w dniu 16 kwietnia 1948 r. "znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych" i jest "nadal użytkowana" w rozumieniu art. 2 pkt 2) dekretu.

W niniejszej sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uznał, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na cele wskazane w art. 2 pkt 1) lit. d) i e) dekretu - (str.7 decyzji). Przepisy te mówią o przeznaczeniu wywłaszczonej nieruchomości m.in. pod zieleńce, parki, zalesienia. Tymczasem, w kontrolowanym orzeczeniu wywłaszczeniowym z dnia [...] czerwca 1953 r. stwierdzono, że nieruchomość o pow. [...] m2 została wywłaszczona na cel użyteczności publicznej, wskazując dalej w uzasadnieniu tego orzeczenia, że pod zieleń publiczną oraz sztuczne jezioro. W ocenie Sądu, ta nieścisłość dotycząca celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości powinna być przez Ministra wyjaśniona, gdyż uniemożliwia to dokonanie oceny przesłanek w pozostałym zakresie.

I tak, Minister ponadto uznał, że również została spełniona przesłanka dotycząca zajęcia nieruchomości w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r., na cel wywłaszczenia, jak i to, że przedmiotowy grunt znajdował się w dacie wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., w posiadaniu i użytkowaniu Gminy m. P. Okoliczności te ma potwierdzać pismo Zarządu Miejskiego stołecznego miasta P. z dnia 28 lipca 1945 r., protokół w sprawie o przywrócenie posiadania z dnia 20 czerwca 1946 r., jak i zaświadczenie Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich z dnia 18 października 1948 r. Z tym stanowiskiem, Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę, zgodzić się nie może. Niezależnie bowiem od braku jednoznacznego wypowiedzenia się przez Ministra co do sprzeczności celu wywłaszczenia wynikającego z orzeczenia z dokumentami zachowanymi w sprawie, zauważyć należy, iż z art. 1 ust. 1 dekretu wynika, że dla oceny czy nieruchomość została zajęta na cele wskazane w dekrecie miarodajny jest stan prawny i faktyczny nieruchomości istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. Z pisma Zarządu Miejskiego P. z dnia 28 lipca 1945 r., na które powołał się organ wynika, że przedmiotowa nieruchomość została zalesiona i włączona do terenów miejskich przeznaczonych do rozbudowy m. P. Stan taki wynika także z pisma Zarządu Miejskiego P. z dnia 16 lipca 1945 r., w którym stwierdza się, że parcela zajęta jest przez Zarząd Miejski pod lasy miejskie i już zalesiona. Natomiast z zaświadczenia Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich z dnia 18 października 1948 r. wynika, że nieruchomość o ogólnej powierzchni [...] m2 została w czasie od 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. zajęta przez Gminę stoł. M. P. pod zieleń publiczną w związku z budową sztucznego jeziora R.

W sytuacji więc, gdyby uznać za Ministrem, że nieruchomość była wywłaszczona pod zalesienie (art. 2 pkt 1 lit. e) dekretu) i pod zieleńce, parki (art. 2 pkt 1 lit. d) dekretu) niewątpliwie zostałaby spełniona druga przesłanka wynikająca z dekretu, tj. zajęcie wywłaszczonej nieruchomości na ten cel od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. Tymczasem jednak w orzeczeniu wywłaszczeniowym z 1953 r. wskazano też, oprócz przeznaczenia nieruchomości pod zieleń publiczną, na cel wywłaszczenia związany z przeznaczeniem nieruchomości pod sztuczne jezioro, które jak stwierdził Minister w decyzji (bez powoływania się na określone dokumenty) powstało w 1943 r.

Powyższe oznacza, iż obowiązkiem organu było wyjaśnienie czy również ta część nieruchomości, która była wywłaszczona orzeczeniem na sztuczne jezioro była na ten cel – zajęta w okresie od 1 września do 9 maja 1945 r. i z jakich dokumentów to wynika. W konsekwencji, powyższe dokumenty przywoływane przez organ potwierdzają tylko jedynie przesłankę dekretową co do tej części nieruchomości, która została wywłaszczona i zajęta pod zieleń publiczną, a nie pod sztuczne jezioro.

Powyższe wskazuje na naruszenie przez organ art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. W omawianym zakresie organ nie wyjaśnił bowiem w dostateczny sposób aspektów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ocena ta narusza art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Minister wyjaśni czy jakakolwiek część nieruchomości z ogólnej powierzchni [...] m2, była wywłaszczona i zajęta na sztuczne jezioro, skoro taki cel wynikał z orzeczenia, oraz wskaże z jakich dokumentów to wynika. Organ odniesie się także do map znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy obrazujących położenie wywłaszczonej nieruchomości.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku.

Pozostałe zaś zarzuty skargi dotyczące orzeczenia wywłaszczeniowego, tj. naruszenia zasady niereaktywności prawa poprzez uznanie za dopuszczalne wydanie decyzji ze wsteczną mocą obowiązującą, nie zyskały akceptacji Sądu. W tym zakresie należy podzielić stanowisko Ministra zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Sąd w tym składzie, nie podzielił także zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia zasady równości wobec prawa poprzez przyjęcie, że dopuszczalne jest różne traktowanie właścicieli wobec prawa do otrzymania nieruchomości zamiennej, jak i dotyczące rażącego naruszenia przepisów prawa stanowiących podstawę wydania decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1956 r. utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] kwietnia 1956 r. o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. W sytuacji bowiem gdy odszkodowanie (wprawdzie w kwocie bardzo niskiej w ocenie skarżącej), ustalone zostało w zgodzie z przepisami określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalania norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 nr 52, poz. 339), do którego odsyłał art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., będący podstawą orzeczenia odszkodowawczego – nie można stwierdzić rażącego naruszenia prawa. Zasadnie Minister wskazał, że przy określeniu odszkodowania przyjęto jako podstawę do jego obliczenia wartość szacunkową 1 ha najwyższej klasy gruntów rolnych w strefie miejskiej - wynoszącą 1.680 zł przy uwzględnieniu wartości zasadniczej i mnożnika właściwego dla strefy pośredniej w wysokości 2,9, oraz że przy uwzględnieniu tych danych prawidłowo zostało określone odszkodowanie.

Stąd też, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd w pozostałym zakresie skargę oddalił.