Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 632/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. b i art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Ireneusz Dukiel, asesor WSA Wojciech Śnieżyński, Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II. przyznaje adwokatowi A. K. od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

|

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 21 lipca 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 26 maja 2017 r. nr [...] ustalającą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 7.010,81 zł zostały nienależnie pobrane i zobowiązującą I. S. do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi.

W dniu 14 marca 2014 r. I. S. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, załączając do wniosku postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 17 grudnia 2012 r. sygn. akt I RC 1417/12 w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny na czas trwania procesu o separację przez zobowiązanie pozwanego B. S. do łożenia alimentów na rzecz czwórki małoletnich dzieci w łącznej wysokości 1.100 zł miesięcznie, a także zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych prowadzonej przez komornika sądowego. Decyzją z dnia 31 marca 2014 r. nr [...] Wójt Gminy R. przyznał I. S. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. w łącznej wysokości 1.100 zł miesięcznie.

Do kolejnego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 7 października 2014 r. strona dołączyła ponownie postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 17 grudnia 2012 r. sygn. akt I RC 1417/12 w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny na czas trwania procesu o separację. Decyzją z dnia 14 stycznia 2015 r. nr [...] Wójt Gminy R. przyznał I. S. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. na czwórkę dzieci.

W dniu 17 czerwca 2016 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. oraz za okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. z uwagi na powzięcie informacji o umorzeniu postępowania w sprawie o separację postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. sygn. akt I RC 1417/12 z powodu cofnięcia przez powódkę pozwu o separację. Strona przedłożyła również postanowienie Sądu Okręgowego w L. z dnia 1 kwietnia 2014 r. sygn. akt I RC 6/14 w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny na czas trwania procesu o separację przez zobowiązanie pozwanego B. S. do łożenia kwoty po 1.100 zł miesięcznie do rąk powódki. Jak ustalono, postępowanie to w dniu 1 kwietnia 2014 r. zostało zawieszone na zgodny wniosek stron, a następnie postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r. umorzone, ponieważ w ciągu roku od daty zawieszenia postępowania nie został zgłoszony wniosek o podjęcie tego postępowania.

Decyzją z dnia 28 czerwca 2016 r. nr [...] organ pierwszej instancji ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 7.010,81 zł zostały nienależnie pobrane i zobowiązał I. S. do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 19 września 2016 r. nr [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 7.010,81 zł zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 2 lutego 2017 r. nr [...] uchyliło również powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 26 maja 2017 r. nr [...] ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 7.010,81 zł zostały nienależnie pobrane i zobowiązał I. S. do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dzieci strony zostały przyznane i wypłacone wskutek świadomego wprowadzenia w błąd przez stronę. Ubiegając się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona załączyła do wniosku z dnia 14 marca 2014 r. postanowienie sądu przyznające alimenty, które już rok wcześniej, tj. w dniu 18 marca 2013 r. utraciło moc, bowiem strona wycofała wniosek o separację i nie poinformowała o tym Ośrodka Pomocy Społecznej i komornika sądowego. Ponadto w dniu 25 września 2015 r. i 8 października 2015 r. oświadczyła, że postanowienie sądu z dnia 17 grudnia 2012 r. jest nadal aktualne, czyli wtedy, kiedy drugie postępowanie o separację zostało umorzone. Z protokołu rozprawy wynika, że sąd informował stronę, że po roku postępowanie o separację zostanie umorzone i strona potwierdziła, że wszystko zrozumiała. Oba postanowienia sądu o umorzeniu postępowań o separację zostały odebrane przez pełnoletnich członków rodziny, którzy zobowiązali się korespondencję doręczyć adresatowi. Organ wypłacający świadczenia zwracał stronie uwagę, że alimenty zasądzone są na czas trwania postępowania i każdorazowo przy składaniu wniosków strona była pytana, na jakim etapie jest sprawa o separację. Pomimo, że postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia z dnia 1 kwietnia 2014 r. sygn. akt I RC 6/14 w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 14 kwietnia 2015 r. pozostawało w obrocie prawnym, to dzieci strony nie były uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ strona nie wniosła do komornika sądowego o egzekucję należności na podstawie tego postanowienia.

W odwołaniu strona wyjaśniła, że była przekonana, iż postanowienie z dnia 1 kwietnia 2014 r. "podtrzymywało" postanowienie z dnia 17 grudnia 2012 r. Informowała ustnie pracownika socjalnego w kwietniu 2014 r., że sprawa się odbyła i to pracownik powinien zażądać postanowienia. Wszystkie swoje oświadczenia pisała pod dyktando pracownika i była przekonana, że postanowienie z 2012 r. jest aktualne. W marcu 2013 r. nieświadoma konsekwencji wycofała powództwo, ale była przekonana, że zawiesiła postępowanie. Gdyby sędzia poinformowała ją o konsekwencjach (utracie alimentów), to nigdy by nie wycofała powództwa, ponieważ od listopada 2012 r. walczyła o alimenty dla dzieci. Także mąż był przekonany, że musi płacić alimenty. Dopiero gdy stracił pracę i ponownie zaczął pić, przestał płacić. W treści obu postanowień nie ma wykładni dotyczącej alimentów. W trakcie rozmowy z pracownikiem w kwietniu 2014 r. nie była informowana, że w sytuacji otrzymania jakiegokolwiek postanowienia w sprawie alimentów, powinna je przedłożyć w GOPS-ie i u komornika. Gdyby nie była pewna, że postanowienie z dnia 17 grudnia 2012 r. jest nadal ważne, to poczekałaby do rozprawy i przedłożyła nowe postanowienie. Nie działałaby na swoją niekorzyść, mając nowe postanowienie z 1 kwietnia 2014 r. Gdyby postanowienie z 1 kwietnia 2014 r. zostało przedłożone komornikowi, to i tak egzekucja byłaby bezskuteczna. Strona wyjaśniła, że był to bardzo trudny dla niej okres, walczyła o pozostawienie przy niej dzieci, uciekła z dziećmi z domu od męża alkoholika i popadła w depresję.

Organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję, wskazując że decyzja przyznająca świadczenia alimentacyjne w pkt 4 zawiera pouczenie, że w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w pouczeniu, osoba która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Okoliczności występujące w sprawie nie należą do typowych, wobec tego decyzja nie zawiera pouczenia o konieczności informowania o wystąpieniu tego rodzaju okoliczności.

Strona nie współpracowała z pracownikiem socjalnym, bowiem nie przekazywała pełnych informacji o posiadanych dokumentach. Kierowała się jedynie swoimi przypuszczeniami, co do tego, które z postanowień o udzieleniu zabezpieczenia dołączyć do wniosku. Natomiast powinna okazać oba postanowienia pracownikowi socjalnemu w celu wyjaśnienia wątpliwości. Jest też mało prawdopodobne, aby oba postanowienia o umorzeniu postępowania sądowego w sprawie separacji nie zostały przekazane stronie przez dorosłego domownika. Żadnego z tych postanowień strona nie przedłożyła pracownikowi socjalnemu. Strona nie powinna opierać się na swoich przypuszczeniach, ale powinna wszystkie dokumenty okazywać pracownikowi socjalnemu. Strona nie może powoływać się na rozmowy z pracownikiem socjalnym, ponieważ wypowiedzi strony są nieprecyzyjne i na ich podstawie trudno się zorientować o przebiegu postępowań sądowych. Ponadto z treści postanowień jednoznacznie wynikało, że zabezpieczenie jest udzielane na czas trwania procesu o separację. Strona nie może oczekiwać, że pracownicy GOPS – u będą powiadamiać ją o przysługujących jej prawach, w sytuacji gdy sama nie podejmuje wysiłku bądź nie przykłada należytej staranności, aby zorientować się w zakresie przysługujących jej dzieciom praw. Brak rozeznania strony nie wynikał z przyczyn obiektywnych, ale z nienależytego dbania przez stronę o uzyskanie wiedzy w zakresie przysługującego jej dzieciom prawa do alimentów i świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pobieranie przez stronę nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego było wynikiem zaniedbania przez stronę zapoznania się z treścią pism pochodzących z sądu i niedołożenia należytej staranności w uzyskaniu informacji co do przysługujących jej dzieciom praw.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, wskazując jak w odwołaniu od decyzji, że była przekonana, iż postanowienie z dnia 1 kwietnia 2014 r. "podtrzymywało" postanowienie z dnia 17 grudnia 2012 r. Informowała ustnie pracownika socjalnego w kwietniu 2014 r., że sprawa się odbyła i to pracownik powinien zażądać postanowienia. Wszystkie swoje oświadczenia pisała pod dyktando pracownika i była przekonana, że postanowienie z 2012 r. jest aktualne. Nieświadoma konsekwencji wycofała powództwo, ale była przekonana, że zawiesiła postępowanie. W trakcie rozmowy z pracownikiem w kwietniu 2014 r. nie była informowana, że w sytuacji otrzymania jakiegokolwiek postanowienia w sprawie alimentów, powinna je przedłożyć w GOPS-ie i u komornika. Strona wyjaśniła, że był to bardzo trudny dla niej okres, walczyła o pozostawienie przy niej dzieci, uciekła z dziećmi z domu od męża alkoholika i popadła w depresję.

Skarżąca przyznała, że istotnie nie zgłosiła w organie o zwieszeniu postępowania o separację na rok. Wskazała, że jest osobą niepełnosprawną od 2012 r., ma trudną sytuację życiową (separacja, ucieczka z domu, walka o dzieci, alkoholizm męża, choroba niepełnosprawnych syna i córki) i zajmowała się sprawami dla niej najważniejszymi. W tej sytuacji zapomniała o wznowieniu postępowania o separację i alimenty. Nie uzyskała wtedy żadnej pomocy z GOPS, chociaż pracownicy znali jej trudną sytuację. Ponadto mąż wpłacił na poczet alimentów 12.000 zł i kwotę tę można zaksięgować na poczet długu strony i pozostałą część umorzyć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 12 grudnia 2017 r. pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, zarzucając naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie okoliczności sprawy w zakresie świadomości skarżącej co do skutków, jakie umorzenie postępowania o separację wywoła w stosunku do postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia świadczeń alimentacyjnych oraz postanowienia o zabezpieczeniu wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji, podczas gdy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. m. in. art. 7, art. 77 k.p.a. i art. 2 pkt 7 i art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto zarzucono naruszenie art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że skarżąca świadomie działała w celu wprowadzenia organu w błąd, a także była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje oraz naruszenie art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. braku ostatecznej decyzji ustalającej, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały pobrane nienależnie. Obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli o obu tych kwestiach, w jednej decyzji. Poza tym skarżąca pozostawała w przekonaniu, że zabezpieczenie udzielone postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. nadal pozostawało w mocy, a kolejne postanowienie ma służyć temu, aby "podtrzymać" rozstrzygnięcie zawarte w tym orzeczeniu. Redakcja pozwu z dnia 2 stycznia 2014 r. wyraźnie wskazuje, że skarżąca wnosząc powództwo pozostawała w przekonaniu, że jest to kontynuacja poprzedniego postępowania o separację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 pkt 7 lit. b) oraz art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489). Stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. b) za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

W ocenie organu skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za okres od dnia 1 marca 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 7.010,81 zł wraz z odsetkami ustawowymi. Według organu okolicznością wykluczającą możliwość pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie był fakt umorzenia postępowania sądowego w sprawie o separację w dniu 18 marca 2013 r., w wyniku czego utraciło moc postanowienie zabezpieczające z dnia 17 grudnia 2012 r. Ponadto skarżąca nie przedłożyła organowi postanowienia zabezpieczające z dnia 1 kwietnia 2014 r., a także nie poinformowała organu o umorzeniu kolejnego postępowania w sprawie o separację postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r.

Jak wskazał organ odwoławczy, okoliczności występujące w sprawie nie należą do typowych, wobec czego decyzja przyznająca świadczenia nie zawiera pouczenia skarżącej o konieczności informowania o wystąpieniu tego rodzaju okoliczności.

Jednakże stosownie do art. 2 pkt 7 oraz art. 23 ust. 1 tej ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie sądowo – administracyjnym zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu (wyrok NSA z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 268/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 72/17). W art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest świadome wprowadzenie w błąd organu.

Okoliczności badanej sprawy wskazują wprawdzie, że skarżąca pobierała świadczenia alimentacyjne na podstawie postanowienia zabezpieczającego z dnia 17 grudnia 2012 r., które utraciło moc w dniu 18 marca 2013 r. w wyniku umorzenia postępowania w sprawie o separację, jednakże nie pozwalają na przyjęcie, że skarżąca była świadoma nieuprawnionego pobierania świadczeń i przypisanie skarżącej złej wiary, wyrażającej się w dążeniu do uzyskania nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych.

Organy wskazują, że skarżąca zobowiązana była do informowania organu pierwszej instancji o wszelkich orzeczeniach sądu, mających wpływ na przyznanie jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego i obowiązku tego nie dopełniła, natomiast kierowała się własnymi przypuszczeniami co do tego, które z postanowień o udzieleniu zabezpieczenia dołączyć do wniosku.

Zdaniem Sądu stanowisko organu nie zasługuje na akceptację.

Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa i czy wiedział o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia do pobierania świadczeń alimentacyjnych.

Przede wszystkim należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom organów, skarżąca informowała organ pierwszej instancji o rozprawie, mającej się odbyć przed sądem w sprawie o separację w dniu 1 kwietnia 2014 r. Przy składaniu wniosku o przyznanie świadczeń alimentacyjnych w dniu 14 marca 2013 r. skarżąca w pisemnym oświadczeniu wskazała: "Wnosiłam o podwyższenie alimentów na rzecz dzieci. Rozprawę wyznaczono na 1.04.2014 r." oraz "Jednocześnie oświadczam, że w dniu 1.04.2014 r. odbędzie się rozprawa sądowa o separację." Pracownik organu był więc poinformowany przez skarżącą o możliwości ewentualnej zmiany wysokości świadczeń alimentacyjnych lub też o możliwości ewentualnej utraty prawa do pobierania świadczeń alimentacyjnych, np. w wyniku oddalenia powództwa o separację i alimenty czy też umorzenia postępowania w wyniku cofnięcia powództwa. Powyższa okoliczność świadczy, że skarżąca nie zataiła przez organem pierwszej instancji informacji o toczącym się w marcu 2014 r. postępowaniu w sprawie o separację i alimenty. Jednakże pomimo złożenia oświadczenia o powyższej treści organ pierwszej instancji nie wezwał skarżącej do wyjaśnienia tej kwestii, ani w trakcie pobierania świadczeń na podstawie decyzji z dnia 31 marca 2014 r. nr [...] ani też przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 7 października 2014 r. Z akt sprawy nie wynika również, aby organ poinformował skarżącą o konieczności zawiadomienia organu o wynikach tego postępowania i przedłożenia orzeczeń sądu zapadłych w dniu 1 kwietnia 2014 r.

Na uwzględnienie zasługuje więc twierdzenie skarżącej, że nie była świadoma konieczności przedłożenia postanowienia z dnia 1 kwietnia 2014 r. o zawieszeniu postępowania sądowego w sprawie o separację i wydaniu kolejnego postanowienia o zabezpieczeniu wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny. Słusznie też skarżąca wskazuje, że gdyby była świadoma skutków umorzenia postępowania sądowego w dniu 18 marca 2013 r., to nie składałaby wniosku o przyznanie świadczeń alimentacyjnych w dniu 14 marca 2014 r. na podstawie postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., skoro mogłaby po kilkunastu dniach przedłożyć aktualne orzeczenie sądu z dnia 1 kwietnia 2014 r.

Na uwagę zasługuje w niniejszej sprawie, że skarżąca ma jedynie wykształcenie podstawowe, nie ma zawodu, pracuje przy wykonywaniu prac porządkowych, jest osobą niepełnosprawną. Jak wskazuje, musiała czasowo wyprowadzić się z dziećmi z domu z uwagi na alkoholizm męża i przemoc domową, aby uniknąć odebrania praw rodzicielskich. O okolicznościach tych był poinformowany organ pierwszej instancji. W ocenie Sądu, skarżąca mogła sądzić, że umorzenie postępowania sądowego w sprawie o separację nie ma wpływu na pozostawanie w obrocie prawnym postanowienia zabezpieczającego wykonanie obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny. Z protokołów rozpraw i nagrań z rozpraw przed Sądem Okręgowym w L. z dnia 18 marca 2013 r. i z dnia 1 kwietnia 2014 r. nie wynika, aby skarżąca była informowana o utracie mocy obowiązującej postanowienia o zabezpieczeniu w przypadku umorzenia postępowania sądowego o separację. Jak wskazuje skarżąca w jej sytuacji rodzinnej i braku środków na utrzymanie dzieci, nie zgodziłaby się na cofnięcie powództwa i umorzenie postępowania z tego powodu czy też z powodu nie podjęcia postępowania przez okres 1 roku od dnia jego zawieszenia, gdyby była świadoma skutków umorzenia postępowania w postaci utraty mocy prawnej postanowienia zabezpieczającego.

W ocenie Sądu, skarżąca mogła nie być również świadoma co oznacza w jej przypadku sformułowanie "na czas trwania procesu" oraz pojęcie "umorzenie" postępowania. Nagranie z rozprawy z dnia 18 marca 2013 r. świadczy, że skarżąca była informowana: "bo pani zawsze może wystąpić z pozwem ponownie" oraz "zawsze pani ma możliwość wystąpienia". Z nagrania rozprawy z dnia 1 kwietnia 2014 r. wynika, że skarżąca pytała: "nie wiem, czy ja muszę mieć jakiś papier, żeby to na razie podtrzymać" (obowiązek dostarczania świadczeń alimentacyjnych przez męża). Ponadto w dniu 3 stycznia 2014 r. skarżąca do Sądu Okręgowego w L. złożyła "pozew o wznowienie procesu o separację i wykorzystanie poprzednio złożonych dokumentów", wskazując że "zawiesiła postępowanie sądowe o separację" i "zawiesiła wcześniejszy pozew o separację". Skarżąca wskazała również sygnaturę akt poprzedniej sprawy o separacje, tj. I RC 1417/12. Mając na uwadze informacje udzielane skarżącej w trakcie rozpraw oraz używane przez nią sformułowania w pozwie z dnia 2 stycznia 2014 r., skarżąca mogła sądzić, że postępowanie sądowe wszczęte w dniu 3 stycznia 2014 r. stanowi kontynuację postępowania sądowego zakończonego w dniu 18 marca 2013 r., w związku z czym nadal pozostaje w obrocie prawnym postanowienie o zabezpieczeniu z dnia 17 grudnia 2012 r.

W powyższych okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu nie wystąpiły przesłanki do uznania otrzymanych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego za pobrane nienależnie świadczenie w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. b) oraz art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i orzeczenia o obowiązku ich zwrotu z uwagi na błędne zastosowanie tych przepisów w rozpatrywanej sprawie.

Nie uzasadniony jest natomiast zarzut orzeczenia w jednej decyzji zarówno o ustaleniu, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały nienależnie pobrane, jak i o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi. Pełnomocnik strony nie uwzględnił zmiany stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), która zasadniczo i w relewantnym zakresie weszła w życie w dniu 18 września 2015 r. (zob. art. 10). Powyższa ustawa zmieniająca w art. 1 pkt 3 w zakresie lit. a) i b) dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą organy mają obowiązek rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji. Z uwagi na to, że ustawa nowelizująca z dnia 24 lipca 2015 r. – poza przepisami art. 4-9 – nie określiła odmiennych uregulowań intertemporalnych lub przejściowych w zakresie będących w toku spraw o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń, toteż – uwzględniając charakter tych spraw oraz treść ich dotychczasowych podstaw prawnych – należy uznać, że zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa, już z chwilą wejścia w życie powoływanej ustawy organy procedujące w tego rodzaju sprawach miały obowiązek uwzględnić nowy stan prawny i stosownie do zasady aktualności orzekania wydać decyzje w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu, co w niniejszym przypadku bezspornie uczyniły.

Powyższe twierdzenia mają swoje źródło w treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 3584), zgodnie z którym komentowana ustawa doprecyzowuje przepisy art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w taki sposób, że wyraźnie z nich wynika, iż w przypadku nienależnie pobranych świadczeń wydawana jest jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie. Nadto w treści uzasadnienia wyraźnie zaakcentowano, iż proponowane zmiany są niezbędne z powodu konieczności ujednolicenia procesu przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na różną praktykę organów realizujących tę ustawę i rozbieżności interpretacyjne, rezygnację z nadmiernych procedur, co przełoży się na możliwość zwiększenia efektywności w odzyskiwaniu należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (wyrok NSA z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2597/16).

Stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.