Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 187/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008r. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący MS, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...]. Jednocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący złożył uzupełniony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi. Z racji trudnej sytuacji finansowej nie posiada oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa z aktualnie uzyskiwanych przychodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Posiada dom, nie posiada oszczędności, nie uzyskuje dochodu, ma jedynie długi. Żona zatrudniona jest w jego firmie, córka jeszcze się uczy.

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w oświadczeniu z dnia [...] podał, że koszty utrzymania średniomiesięcznie wynoszą: [....]. Oświadczył, że on i jego żona nie posiadają pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Żona jest osobą współpracującą. Małżonkowie nie uzyskują dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Mieszkają w domu, który stanowi ich współwłasność. Posiadają nieruchomość w T, która składa się z działki o pow. [...] m2 jako działka zabudowana budynkiem mieszkalnym i budynkiem warsztatowym, działki o pow. [...] m2 zabudowanej halą magazynową i działki o pow. [...] m2 zabudowanej budynkiem warsztatowym. Skarżący do wniosku załączył odpis zeznania podatkowego za [...], z którego wynika, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], z innych źródeł uzyskał zaś dochód w wysokości [...]. Z zestawienia książki przychodów i rozchodów za [...] wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...], strata [...], natomiast z zestawienia za [...] wynika, że skarżący w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i za ten miesiąc odnotował stratę w wysokości [...], natomiast w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wyniosła [...], w [...], w [...], w [...], w [...] i w [...]. Wnioskodawca podał, że zatrudnia [...] pracowników.

Skarżący pomimo wezwania nie załączył zeznania rocznego podatkowego żony za [...], wyciągów z rachunków bankowych i wykazu środków trwałych należących do firmy.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z I OZ 468/11 z 06.07.2011r., I OZ 466/11 z 06.07.2011r., II OZ 504/11 z 28.06.2011r. publ. w Internecie na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, że w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r. sygn. II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 P 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Oceniając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Małżonkowie posiadają nieruchomość w T, która składa się z działki o pow. [...] m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkiem warsztatowym, działki o pow. [...] m2 zabudowanej halą magazynową i działki o pow. [...] m2 zabudowanej budynkiem warsztatowym. Skarżący podał, że żona jest osobą współpracującą. Małżonkowie nie uzyskują żadnych dochodów, utrzymują się natomiast z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący został wezwany do podania kosztów miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi wskazał, że koszty utrzymania średniomiesięcznie wynoszą [...], przy czym: [...]. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podał nie tylko koszty utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ale również koszty związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Zatem do podanych przez wnioskodawcę wydatków jako koszty miesięcznego utrzymania można zaliczyć koszty leczenia, wydatki na szkołę córki, wyżywienie i na środki czystości. Nie wiadomo natomiast w jakiej wysokości ponosi wydatki na media, z których korzysta w domu. Skarżący, mimo wezwania, nie podał również na co zaciągnął kredyt. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wcześniej wskazano, skarżący mimo wezwania nie załączył wyciągów z rachunków bankowych. Jednakże z załączonych przez niego do akt sprawy o sygn. [...] danych dotyczących kredytu i zestawień historii kredytu sporządzonych w dniu [...] przez A wynika, że wnioskodawca zaciągnął kredyt w dniu [...] w kwocie [...], rata kredytu wynosi [...], skarżący spłaca na bieżąco raty kredytu. Z informacji z rachunków bankowych sporządzonych w dniu [...] przez A wynika, że zarówno rachunki żony, jak i rachunki firmowe podlegają zajęciu egzekucyjnemu, ostatnia wpłata na rachunek żony miała miejsce w dniu [...], natomiast na rachunek firmowy w dniu [...]. Aktualnie na tych rachunkach nie są notowane żadne obroty. Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w [...] z działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w [...] kształtował się na poziomie [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...], zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w [...] wyniósł [...], natomiast z zestawienia za [...] wynika, że przychód skarżącego za miesiące [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], a zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy kształtował się na poziomie [...]. Zauważyć należy również, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w [...], jak i w [...], skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej utrzymuje siebie i swoją rodzinę, spłaca raty kredytu.

Skarżący w złożonych oświadczeniach nie uzasadnił zatem stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi), w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów na leczenie, wyżywienie, środki czystości i szkołę córki skarżący przeznacza łącznie [...]. Ponadto ponosi opłaty za media, z których korzysta w domu. Również majątek zgromadzony przez skarżącego i jego żonę (nieruchomość w T) oraz ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.

Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.