Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1460/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją [...] z dnia [...] lipca 2016 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016, poz. 23 ze zm.; dalej jako kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r. poz. 2042; dalej jako ustawa), Minister Skarbu Państwa (dalej jako organ/minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] odmawiającą J. N. (dalej jako skarżący) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (RP).

W uzasadnieniu ww decyzji wskazano, że skarżący 5 sierpnia 2014 r. wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego poprzednika prawnego A. W. nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], a zatem po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy tj. po 31 grudnia 2008 r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy administracyjnej organ ustalił, że w dniu 1 września 1939 r. A. W. (poprzednik skarżącego) zamieszkiwał na stałe we [...] przy ul. [...], a przebywał czasowo w [...], gdzie odbywał praktyki studenckie w Mechanicznej Stacji Doświadczalnej Politechniki [...]. Ustalenia te organ poczynił m.in. na podstawie oświadczeń i zeznań skarżącego oraz innych członków rodziny, życiorysu A. W. i kopii karty rodzinnej założonej w [...] w dniu 31 października 1945 r. dla ww A. J. W., który przybył tam ze [...] (k. 40 akt adm). Organ przyjął, że odbywanie 3-miesięcznych praktyk studenckich w innej miejscowości niż dom rodzinny nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania i w konsekwencji uznał, powołując się na art. 5 ust. 1 ustawy, że wniosek został złożony po terminie nim zakreślonym.

W toku postępowania ustalono ponadto, że we wrześniu 1939 r. właścicielem nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...], był A. W., który zmarł [...] lutego 1941 r. we [...], (gdzie ostatnio zamieszkiwał), a spadek po nim nabyli: żona M. W. oraz dzieci: A. W., A. W. i M. W.. W tym kontekście minister wyjaśnił, że miejsce zamieszkania A. W. w dacie wybuchu II wojny światowej pozostaje bez wpływu na wynik sprawy gdyż w istocie właścicielem nieruchomości był wówczas jego ojciec, który na stałe zamieszkiwał we [...], a zatem termin złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty upływał z końcem 2008r. Ponadto organ ustalił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. i A. W. nieruchomości położonych we [...] przy ul. [...], toczyło się już postępowanie zakończone potwierdzającą prawo do rekompensaty decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r. nr [...]; jednak skarżący nie złożył wówczas wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i nie był stroną ww postępowania. Dowiedział się o nim w 2009r.

Gdy chodzi o stan prawny organ wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Następnie organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt. SK 11/12 z dnia 23 października 2012 r., w którym uznano, że art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ wskazał następnie, że w wyniku uchwalenia ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa zmieniająca) - art. 2 ustawy stanowi obecnie, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489 - dalej jako rozporządzenie meldunkowe)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Organ wyjaśnił dalej, że według art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - w terminie określonym w ust. 1 (tj. 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy tj. do 31 grudnia 2008r., mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą zmieniającą. Według ministra zmiany te sprowadzają się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania przez właściciela nieruchomości na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. wprowadzona została przesłanka miejsca zamieszkania na ww wymienionych terenach, a jej spełnienie oceniane jest z uwzględnieniem wyżej wskazanych przepisów obowiązujących w dacie 1 września 1939 r. Odwołując się do treści art. 25 kc organ wyjaśnił przy tym, że miejsce "zamieszkania" to miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przywołał w tym zakresie orzeczenie WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 273/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 478/11, wyrok z dnia 12 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 140/11, wyrok z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1880/10), wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt IOSK1294/10). Dalej minister powołał się na § 5 przywołanego wyżej rozporządzenia meldunkowego oraz jego § 4 ust. 1 i 2. Stanowił on, iż zmiana miejsca zamieszkania następuje przez rzeczywiste zamieszkanie w obrębie innej gminy, połączone z zamiarem ustalenia tam swej siedziby przy czym nie dotyczy to czasowej nieobecności w danej miejscowości. Za czasowo nieobecne w miejscu swego zamieszkania uznawano m.in. osoby, przebywające w innej gminie w celu kształcenia się.

Analizując ww stan prawny organ uznał, skoro skarżący, jak zeznał, wszedł w posiadanie życiorysu swego poprzednika, na który się powoływał, już w 1991r. to mógł skutecznie, w terminie określonym w art. 5 ust 1 ustawy wystąpić z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Według ministra to [...] był miejscem zamieszkania A. W. a analiza dowodu w postaci jego odręcznego życiorysu z dnia 28 marca 1954 r. nie prowadzi do odmiennych wniosków.

Organ przyjął także, że w niniejszej sprawie nie został spełniony wymóg, o którym mowa w art. 2 ust. 2. ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., tj. nie udowodniono w przewidziany ustawą sposób, że wraz ze zmianą art. 2 ust. 1 ustawy zmieniła się sytuacja prawna skarżącego. Dokumenty wskazują bowiem, że A. W. spełniał wymogi określone w art. 2 w brzemieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r.

Skargę na powyższą decyzję złożył J. N.. Decyzji ministra zarzucił naruszenie:

- art. 2 , art. 21 § 1 Konstytucji RP ;

- art. 7, 76 § 1-3, art. 77 § 1 i 80 kpa poprzez dokonanie oceny zgromadzonych dowodów w sposób sprzeczny z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego i w konsekwencji błędne ustalenie, że nie przysługuje mu prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - we [...], przy ul. [...], w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i potwierdzenie prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu skargi podał, że centrum interesów życiowych A. W. był [...], w czerwcu 1939 wyjechał on na trzy miesiące do [...] w celu odbycia praktyk studenckich, a organ nie pochylił się nad możliwościami, jakie zaistniały po ich zakończeniu oraz nie uwzględnił, że wybuch II Wojny Światowej wymógł na A. W. zmianę centrum interesów życiowych, poprzez uniemożliwienie mu powrotu do [...]. Zaznaczył, iż "bzdurą jest tu powoływanie się na rozporządzenia meldunkowe czy też kodeks cywilny", bo "w czasie wojny milczą prawa".

Gdy chodzi o naruszenie przepisów Konstytucji skarżący zarzucił, że Wojewoda [...] w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty spadkobiercom M. W. po ustaleniu, iż skarżący jest spadkobiercą A. W. - powinien był poinformować go o prowadzonym postępowaniu oraz wyznaczyć termin na uzupełnienie dokumentów. Skarżący podniósł też, że z informacji rodzinnych wiedział, że przed wybuchem II Wojny Światowej jego poprzednik mieszkał w [...] i z tego powodu nie składał wniosku w pierwszym terminie. Zarzucił dalej, że "całość prawa dotycząca rekompensat jest niezgodna z prawem i Konstytucją" a miejsce zamieszkania właściciela utraconego mienia nie powinno mieć znaczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016r. poz. 2042 – dalej jako ustawa) – w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Ustawa w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. Jak wynika z treści art. 1 ust. 2, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Potwierdzenie prawa do rekompensaty co do zasady następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 5 ust. 1 ustawy). Określony w ustawie termin na składanie ww wniosków ma charakter materialny, co oznacza, że po jego upływie uprawnienia do skutecznego domagania się rekompensaty wygasają. W tym terminie osoby uprawnione muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. zobowiązani są wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty.

W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony po 31 grudnia 2008r. Kwestią sporną było ustalenie miejsca zamieszkania A. W. w dacie wybuchu II wojny światowej i wpływu na powyższe ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...).

Skarżący twierdził, że w dacie wybuchu II Wojny światowej jego poprzednik prawny zamieszkiwał w [...]. Organy ustaliły natomiast, iż co do zasady miejscem stałego zamieszkania ww był [...], zaś 3-miesięczny pobyt na praktykach studenckich Politechniki [...] w innej miejscowości nie zmienia pierwotnego założenia.

Ww ustalenia organów administracji nie budzą wątpliwości. Należy podkreślić, że postępowanie administracyjne było prowadzone dwukrotnie (gdyż decyzja organu I instancji była uchylona do ponownego rozpoznania celem uzupełnienia materiału dowodowego). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest szczegółowe i obszerne, szeroko odnosi się do każdego dowodu zgromadzonego w sprawie. Organ dokonał analizy zebranych dokumentów oraz zeznań świadków a jego wnioski są logiczne a ocena zeznań świadków jest zbieżna z treściami zawartymi w dokumentach urzędowych, których prawdziwości czy wiarygodności skarżący nie kwestionował. Również przeprowadzona przez organ analiza przedstawionego przez skarżącego życiorysu jego poprzednika prawnego nie budzi wątpliwości Sądu. W życiorysie tym autor wskazał, że po praktykach studenckich został aresztowany podczas drogi powrotnej "do domu" (tj. do [...]).

W tym zakresie zasadnie, zdaniem Sądu, organ przyjął, że kwestię wskazania miejsca zamieszkania danej osoby należy oceniać w kontekście dwóch elementów: obiektywnego corpus (czyli faktycznego, stałego i trwałego przebywania w danym miejscu) oraz subiektywnego animus (uzewnętrznionego zamiaru, woli takiego pobytu). Jak słusznie zwrócił uwagę minister, o stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium decyduje takie przebywanie, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Corpus musi więc mieć charakter obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej danej osoby, dotyczącej życia rodzinnego, zawodowego i społecznego. Z kolei animus musi być wystarczająco uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań psychofizycznych oraz czynności prawnych (administracyjnych, pracowniczych, cywilnoprawnych, rodzinnoprawnych). Oba te elementy muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z faktycznym przebywaniem w tej miejscowości.

Ustalenia organów administracji i ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie budzą wątpliwości Sądu – w odniesieniu do przepisów ustawy w jej pierwotnym brzmieniu. Ustalenia te implikują twierdzenie, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez jego poprzednika we [...] w związku z II Wojną Światową - skarżący winien był złożyć do 31 grudnia 2008r.

Nowelizacja ustawy dokonana ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 12 lutego 2014r., poz. 195) wprowadziła istotne zmiany gdy chodzi o stronę podmiotową uprawnionych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Według nowelizacji z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty mógł wystąpić właściciel mienia pozostawionego poza obecnymi granicami RP, który:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i

2) miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych, tj. w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3–10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3–5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489).

3) opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

4) i posiada (nadal) obywatelstwo polskie.

Ustawa zmieniająca z 12 grudnia 2013r. rozszerzyła (o 6 miesięcy licząc od 27 lutego 2014r.) określony w art. 5 ust. 1 ustawy termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dla osób, które nie złożyły dotychczas wniosku - pod warunkiem jednak że wykażą one, że na ocenę spełnienia przez nie określonego w ustawie (z 2005r.) wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany nią dokonane.

Skarżący złożył wniosek w terminie określonym w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jednak nie wykazał zasadności merytorycznego rozpoznania tegoż wniosku jako złożonego w dodatkowo zakreślonym terminie tzn. nie wykazał aby na ocenę spełnienia przez A. W. wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dacie wybuchu II Wojny Światowej miały wpływ zmiany dokonane przez ww ustawę zmieniającą. W dacie 1 września 1939r. głównym miejscem zamieszkania A. W. był [...]. Poprzednik skarżącego spełniał zatem podmiotowe (gdy chodzi o warunek zamieszkiwania) wymogi art. 2 ustawy w jej pierwotnym brzmieniu a jedynie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie został złożony do 31 grudnia 2008r. Doprecyzowanie w ustawie zmieniającej z 2013r. przesłanek określających podmioty uprawnione do potwierdzenia prawa do rekompensaty i odejście od określenia wymogu spełnienia jednej z nich (zamieszkiwania na byłym terytorium RP) w konkretnym dniu tj. w dniu wybuchu II Wojny Światowej - nie miało zatem wpływu na wynik kontrolowanej sprawy.

Gdy chodzi o dodane (dookreślone) ustawą zmieniającą przedwojenne przepisy definiujące miejsce stałego zamieszkania, to zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych za miejsce zamieszkania uznawano miejsce na terenie Polski "gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu" i okoliczności tej nie zmieniał fakt pobierania nauki w szkole w innej miejscowości, na co zwrócił uwagę organ rozpoznający sprawę przywołując stosowne przepisy "rozporządzenia meldunkowego".

Ponadto, jeżeliby przyjąć, że wg art. 2 ustawy wg brzmienia sprzed nowelizacji podstawowe znaczenie w sprawie miała data wybuchu II Wojny Światowej, to istotne znaczenie dla ustalenia prawa do rekompensaty miało przysługujące prawo własności nieruchomości w tej właśnie dacie. W tym zakresie orzecznictwo nie jest jednak jednolite. W wyroku z dnia 17 kwietnia 2014 r. w sprawie I OSK 149/14 Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wskazał, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, "stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, który w związku z wojną zmuszony był opuścić" (podobny pogląd wyraził NSA w wyroku I OSK 2124/12). W kontrolowanej sprawie w dacie 1 września 1939r. właściciel nieruchomości położonych we [...] - tj. A. W. aż do swojej śmierci w 1941r. mieszkał we [...]. Miejsce zamieszkania spadkobiercy właściciela nieruchomości z daty 1 września 1939r. tj. A. W. pozostawałoby zatem bez wpływu na wynik sprawy ponieważ nie był on właścicielem ww nieruchomości w dacie wybuchu ww wojny. Jako spadkobierca właściciela, zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy, A. W. winien spełniać jedynie przesłankę z art. 2 ust. 2 ustawy tj. posiadać obywatelstwo polskie (jeśli na tym etapie pominąć kwestię zaistnienia pozostałych przesłanek z ustawy). A w konsekwencji wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty spadkobierca właściciela wg stanu na 1 września 1939r. (. W.) bądź spadkobierca spadkobiercy właściciela zamieszkującego 1 września 1939r. we [...] i posiadającego tam majątek nieruchomy (skarżący) – winien złożyć najpóźniej w terminie określonym pierwotnie w art. 5 ust. 1 ustawy, a nie w terminie określonym ustawą z 12 grudnia 2013r., bo zmiany dokonane tą ustawą nie miały wpływu na sytuację uprawnionego.

Można też przyjąć, jak to uczynił Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie IOSK 1491/13, że zarówno według pierwotnego brzmienia ustawy, a tym bardziej po jej nowelizacji - przepisy nie wymagały i nie wymagają, aby wnioskodawca miał obowiązek wykazania by byłemu właścicielowi pozostawionego mienia przysługiwał tytuł własności na dzień 1 września 1939 r. Jak wskazał w ww wyroku NSA, data ta nie miała żadnego znaczenia gdy chodzi o uzyskanie prawa własności; odnosiła się bowiem jedynie do legitymowania się przez byłego właściciela mienia obywatelstwem polskim i miejscem zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej a obecnie, po nowelizacji ustawy, ma wpływ tylko na ustalenie spełnienia przesłanki posiadania przez repatrianta obywatelstwa polskiego. W kontekście powyższego stanowiska należałoby wskazać, że uprawnionym do rekompensaty w stanie faktycznym sprawy (o ile zaistniałyby wszystkie przesłanki z ustawy, bo tych minister nie badał uznając, że wniosek jest spóźniony) był A. W. - jako osoba, która opuściła [...] i pozostawiła tam majątek nieruchomy i zamieszkała na stałe w [...], (o ile motywację ku temu stanowiła II Wojna Światowa), bądź jego spadkobiercy. Wówczas istotne byłoby ustalenie, czy w świetle przepisów ustawy i ustawy zmieniającej miejsce jego zamieszkania w dacie wybuchu II wojny światowej miało jakiekolwiek znaczenie.

Jak wskazano wyżej, według ustawy w brzmieniu z 2005r. właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP musiał posiadać obywatelstwo polskie oraz zamieszkiwać na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939r. i poprzednik skarżącego tj. A. W. ww wymogi spełniał.

Natomiast uchwalona w dniu 12 grudnia 2013 r. ustawa miała na celu dostosowanie przepisów ustawy do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12) stwierdzającego niezgodność jej art. 2 ust. 1 z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że wynikająca z art. 2 ust. 1 ustawy przesłanka "domicylu" a więc wymóg zamieszkiwania osoby uprawnionej w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odwołująca się wprost do aktualnej definicji zamieszkania a także bardzo wąskiego terminu określonego na 1 dzień - prowadziła do zawężenia kręgu osób uprawnionych do przyznania rekompensaty za mienie pozostawione w sytuacji, gdy osoby te przeniosły się na obecne terytorium Polski kilka dni przed 1 września 1939 r. Ustawa nowelizująca zmieniła art. 2 ust. 1 ustawy w ten sposób, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na tym terenie zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi przed 1 września 1939 r. Przepisy te – wymienione w art. 2 pkt. 1 ustawy w aktualnym brzmieniu – odmiennie od obecnego art. 25 kc, dopuszczały posiadanie kilku miejsc zamieszkania. Mianowicie jednego miejsca głównego ("w którym skupia się główny i przeważający zakres działalności" – art. 3 prawa prywatnego międzydzielnicowego; w którym osoba zainteresowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonuje główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej "majętność" albo – o ile chodzi o małoletnich i "niewłasnowolnych" (ubezwłasnowolnionych) – gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania" – § 9 rozporządzenia meldunkowego). Przepisy międzywojenne dopuszczały także dowolną liczbę dodatkowych miejsc zamieszkania. Zmiana dokonana ustawą z 12 grudnia 2013r. pozwalała na potwierdzenie prawa do rekompensaty osobom, które z różnych przyczyn przed dniem 1 września 1939 r. przeprowadziły się na tereny znajdujące się w obecnych granicach państwa polskiego, pozostawiając jednocześnie na Kresach wschodnich nieruchomości, do których z powodu wojny nie mogły w późniejszym okresie czasu powrócić. Przepis zawarty w art. 2 ustawy w oryginalnym brzmieniu stanowił, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (czyli w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.); i nadal posiada obywatelstwo polskie. Ustawa zmieniająca spowodowała to, że zakresem podmiotowym ustawy zostały objęte także te osoby, które na kresach wschodnich miały jedynie "dodatkowe" miejsce zamieszkania. Wobec zaś braku oznaczenia w art. 2 pkt. 1 ustawy (po nowelizacji) konkretnego "punktu czasowego", spełnienie warunku posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej winno być rozpatrywane jedynie przez pryzmat zdarzeń opisanych w art. 1 tej ustawy, a więc przez pryzmat "pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." a nade wszystko okresów, w których dochodziło do migracji ludności w związku z układami republikańskimi (art. 1 ust. 1 pkt 1–3) oraz umowami, o których mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 (vide uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej).

W konsekwencji, po zmianie art. 2 ustawy z 2005r., osoba składająca wniosek, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - musi wykazać, że osoba pozostawiająca nieruchomość na byłym terytorium Polski w związku z działaniami wojennymi - miała w tym czasie na Kresach wschodnich przynajmniej jedno miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów "przedwojennych"; a także, że z powodu pierwotnego brzmienia ustawy nie spełniała wymogu posiadania miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 kc w dniu 1 września 1939r. na byłym terytorium RP i z tego powodu nie uznała za stosowne złożenie wniosku do końca 2008r. Niepowołanie się na tę okoliczność we wniosku składanym w terminie 6-miesięcznym biegnącym od 27 lutego 2014r. (art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej) i brak jednoczesnego jej dowodzenia powinien prowadzić do uznania, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty został złożony po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy (por. P. Nycz, Zamieszkiwanie na byłym terytorium Polski jako przesłanka otrzymania rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, PS 2014/11-12/85-98). Innymi słowy złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w trybie art. 2 ustawy zmieniającej może być skuteczne (jako złożone w nowym terminie ustawowym) jedynie w sytuacji gdy z powodu niespełnienia wymogu posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939r. nie można było (skutecznie) złożyć wniosku do końca 2008r.

Stąd też szczegółowe badanie przez organ miejsca zamieszkania poprzednika prawnego skarżącego w dniu 1 września 1939r. w trakcie rozpoznawania wniosku złożonego w trybie art. 2 ustawy zmieniającej miało znaczenie w sprawie tylko w zakresie, w jakim organ mógł badać dopuszczalność tegoż wniosku w kontekście przesłanki z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Aktualnie, po nowelizacji, kwestia zamieszkiwania właściciela na Kresach wschodnich 1 września 1939r. nie stanowi wymogu określonego w ustawie. Skarżący winien był natomiast wykazać, że złożony przez niego wniosek z 5 sierpnia 2014r. opiera się na twierdzeniu, iż A. W. w dacie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP posiadał na ww terenie (na Kresach wschodnich) miejsce zamieszania w rozumieniu przepisów określonych w art. 2 ustawy w brzmieniu po nowelizacji oraz że w powodu braku posiadania w dacie 1 stycznia 1939r. miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP - skarżący uznając, że nie są spełnione wymogi z ustawy w jej pierwotnym brzmieniu - nie złożył wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do 31 grudnia 2008r. Skoro powyższe nie nastąpiło, a przy tym organ ustalił, że poprzednik skarżącego 1 września 1939r. zamieszkiwał we [...], to wniosek złożony 5 sierpnia 2014r. należało uznać za spóźniony; co skutkowało decyzją odmowną a w konsekwencji oddaleniem skargi.

Gdy chodzi o zarzuty podniesione w skardze - to są to w istocie zarzuty pod adresem ustawodawcy a nie pod adresem organu stosującego prawo. Pomimo nieco chybionych motywów uzasadnienia zaskarżona decyzja ministra nie narusza prawa a charakter naruszenia wymogów zawartych w art. 107 § 3 kpa nie uzasadnia jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przywołanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego. Organ I instancji prowadził szeroko zakrojone poszukiwania dokumentów, zwracał się do archiwów, przeprowadził dowody z zeznań świadków i skarżącego, i dokonał oceny tak przeprowadzonego postępowania dowodowego zgodnie z zasadami logiki, nie przekraczając przy tym zasad swobodnej oceny dowodów. Jak wskazano wyżej, po nowelizacji ustawy, data 1 września 1939r. nie miała znaczenia dla ustalenia miejsca zamieszkania poprzednika skarżącego. Jednocześnie ustawodawca wymógł, aby wykazanie zasadności zastosowania art. 2 ust. 3 ustawy zmieniającej ( w związku z jej art. 2 ust. 2. leżało w gestii wnioskodawcy. Ponieważ to nie nastąpiło, zasadnie w sprawie zapadła decyzja negatywna. Nie sposób przy tym przyjąć, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 czy art. 80 kpa. ‘

Analizie Sądu nie podlegało też zakończone w 2010r. postępowanie Wojewody [...], stąd zarzuty kierowane pod adresem tego organu Sąd pominął w swoich rozważaniach jako bezprzedmiotowe.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.