Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 374/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 330
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jedn.
article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca),, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant: Referent Paulina Rolińska-Mazur, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Dowódcy 4 Skrzydła Lotnictwa Szkolnego w Dęblinie z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawarcia kontraktu na pełnienie zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję i rozkaz personalny nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. Dowódcy 42 Bazy Lotnictwa Szkolnego w Radomiu oraz umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 maja 2022 r. (nr 56/pers) Dowódca [...] S. L. S. w D. – po rozpatrzeniu odwołania skarżącego B. S. – utrzymał w całości w mocy rozkaz personalny z dnia 4 kwietnia 2022 r. (nr [...]) Dowódcy [...]. B. L. S. w R. w przedmiocie odmowy zawarcia kolejnego kontraktu z żołnierzem pełniącym służbę kontraktową.

Do wydania powyższych decyzji administracyjnych doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W piśmie z dnia 28 marca 2022 r. żołnierz służby kontraktowej kapral B. S. zwrócił się do Dowódcy [...]. B. L. S. w R. z wnioskiem o zawarcie kolejnego kontraktu na pełnienie służby kontraktowej w tej Bazie. Wyjaśnił, że pełni zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu nr [...] z dnia 28 czerwca 2019 r. zawartego na okres 3 lat – od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. i zamierza służbę tę pełnić w dalszym ciągu.

Rozkazem personalnym z dnia 4 kwietnia 2022 r. Dowódca [...]. B. L. S. w R. – jako organ pierwszej instancji – odmówił skarżącemu zawarcia kolejnego kontraktu.

Materialnoprawną podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 14 ust. 1 i art. 15 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 536) oraz § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 marca 2010 r. w sprawie powoływania do służby zawodowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2337).

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że decyzja o zawarciu kolejnego kontraktu ma charakter uznaniowy. Organ zrelacjonował przebieg służby skarżącego podnosząc, że został on ukarany dyscyplinarnie przez Dowódcę [...]. B. L. S. karą pieniężną za rażące naruszenie dyscypliny wojskowej, to jest Regulaminu Ogólnego Sił Zbrojnych oraz ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Wskazał również, że wobec skarżącego toczy się postępowanie przygotowawcze prowadzone przez Placówkę Żandarmerii Wojskowej w R. na polecenie Prokuratury Rejonowej S.-N. w S., w związku z popełnieniem czynu z art. 348 w związku art. 345, 346 i 347 Kodeksu Karnego, w stosunku do żołnierzy [...]. B. L. S.. Dodatkowo organ pierwszej instancji stwierdził, że żołnierz w związku z długotrwałym przebywaniem na zwolnieniu lekarskim w 2021 roku (przez 97 dni) jest osobą niedyspozycyjną, a dyspozycyjność w wojsku jest jednym z podstawowych elementów stosunku prawnego, ponieważ wynika ona z charakteru zadań powierzonych tej formacji i nie może być od nich rozdzielona. W konsekwencji uznano, że zawarcie kolejnego kontraktu ze skarżącym nie jest celowe w rozumieniu faktycznych potrzeb Sił Zbrojnych.

Odwołanie od powyższego rozkazu personalnego wniósł skarżący B. S..

Decyzją z dnia 23 maja 2022 r. Dowódca [...] S. L. S. w D. – jako organ odwoławczy – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że wejście w życie w dniu 23 kwietnia 2022 r. ustawy z dnia z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu niniejszego postępowania. Organ przywołał również treść art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny, z którego wynika, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Mając na względzie fakt, że ustawa nie zawiera żadnych regulacji dotyczących postępowań w sprawie zawarcia kolejnego kontraktu, a zatem "nie stanowi inaczej", rozpatrzenie wniesionego odwołania jest prawnie dopuszczalne, a wydana w tym postępowaniu decyzja administracyjna będzie ważna i prawnie wiążąca. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy zauważył również, że decyzja o zawarciu kolejnego kontraktu ma charakter uznaniowy. Żaden przepis materialnego prawa administracyjnego w trybie administracyjnym nie przyznaje skarżącemu prawa (roszczenia) do zawarcia kolejnego kontraktu. Podstawową przesłanką zawarcia kontraktu, zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, są potrzeby Sił Zbrojnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Podkreślił, że mianowanie w służbie kontraktowej ma podobny charakter do umowy o pracę na czas określony, a zatem żołnierz powinien liczyć się z tym, iż kontrakt może nie zostać przedłużony. Organ odwoławczy uznał tym samym, że organ pierwszej instancji w sposób szczegółowy wyjaśnił i opisał powody, jakimi kierował się przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, a toczące się postępowanie karne i liczne zwolnienia lekarskie skarżącego są okolicznościami, które całkowicie uzasadniały odmowę zawarcia kolejnego kontraktu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zaskarżył powyższą decyzję Dowódcy [...] S. L. S. w D. w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, a zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm. – dalej jako "k.p.a."), poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieumorzenie postępowania w całości, gdy stało się ono bezprzedmiotowe;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy – art. 790 § 1 w zw. z art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez organ II instancji, że wejście w życie art. 790 ustawy o obronie Ojczyzny w dniu 23 kwietnia 2022 r. nie stoi na przeszkodzie dalszemu prowadzeniu przedmiotowego postępowania z uwagi na treść art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny.

Ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów:

1) pisma z dnia 8 marca 2022 r. wydanego przez szefa Zarządu Organizacji i Uzupełnień – P1 płk. K. S. w sprawie wstrzymania procedur dot. przedłużenia istniejących kontraktów;

2) pisma z dnia 14 kwietnia 2022 r. wydanego przez Dowódcę Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych gen. J. M., polecającego dokonanie do dnia 22 kwietnia 2022 r. sprawdzenia i weryfikacji oznaczenia w SEW statutu żołnierzy w służbie kontraktowej oraz służbie stałej, z poleceniem usunięcia nieprawidłowości (zmiany służby kontraktowej na stałą);

. na okoliczność wykazania faktu, że przyjęta przez organ interpretacja przepisów jest odmienna od wykładni przyjętej przez Zarząd Organizacji i Uzupełnień – P1 oraz Dowódcę Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych.

W odpowiedzi na skargę Dowódca 4. S. L. S. w D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w sprawie dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Z tego względu zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji mogą ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej skutecznie można postawić uzasadniony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to odpowiednio miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Natomiast według art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Biorąc pod uwagę wskazany powyżej zakres kontroli sądowoadministracyjnej należało uznać, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek przy nieco odmiennej argumentacji niż w niej wskazana.

Zauważyć trzeba, że przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła wydana w dniu 23 maja 2022 r. decyzja Dowódcy 4. S. L. S. w D. akceptująca odmowę zawarcia kolejnego kontraktu na pełnienie zawodowej służby wojskowej ze skarżącym, jako żołnierzem służby kontraktowej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 536) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 marca 2010 r. w sprawie powoływania do zawodowej służby wojskowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2337).

Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, która utraciła moc w dniu 23 kwietnia 2022 r., żołnierz służby kontraktowej najpóźniej na trzy miesiące przed dniem upływu okresu, na jaki został zawarty kontrakt, może wystąpić z wnioskiem o zawarcie kolejnego kontraktu lub powołanie do służby stałej.

Według zaś § 15 ust. 2 wskazanego wyżej rozporządzenia w sprawie powoływania do zawodowej służby wojskowej, który także utracił moc z dniem 23 kwietnia 2022 r., w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniesionego przez żołnierza służby kontraktowej wniosku, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy, właściwy organ zawiera z tym żołnierzem kolejny kontrakt na pełnienie zawodowej służby wojskowej lub wydaje rozkaz personalny o powołaniu żołnierza do służby stałej. Odmowa zawarcia kolejnego kontraktu lub powołania żołnierza do służby stałej następuje w formie rozkazu personalnego.

Zwrócenia uwagi w tym miejscu wymaga, że w dniu 23 kwietnia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2305, ze zm.), uchylająca dotychczasową ustawę o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (art. 823 pkt 12 i art. 824 ustawy o obronie Ojczyzny). Przepis art. 790 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny stanowi natomiast, że żołnierze pełniący służbę kontraktową w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stają się żołnierzami zawodowymi w rozumieniu niniejszej ustawy, z zachowaniem ciągłości służby, chyba, że w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy złożą u dowódcy jednostki wojskowej, w której wykonywali obowiązki służbowe, rezygnację z pełnienia służby wojskowej. Służba kończy się najpóźniej z upływem czasu, na jaki został zawarty kontrakt. Do kontraktów zawartych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zachowaniem przysługujących uprawnień. Stosownie zaś do art. 790 ust. 2 ustawy, rozkaz ewidencyjny o powołaniu do zawodowej służby wojskowej oraz o wyznaczeniu na stanowisko służbowe wydają organy, o których mowa w art. 186.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy rozpoznały wniosek skarżącego o zawarcie kolejnego kontraktu na pełnienie zawodowej służby wojskowej wyłącznie w oparciu o dotychczas obowiązujące przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Z akt sprawy wynika dodatkowo istotna dla sprawy okoliczność, że rozkazem personalnym Nr [...] z dnia 24 czerwca 2022 r. Dowódca Generalny Rodzaju Sił Zbrojnych, na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 790 ust. 1 i ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny, stwierdził fakt powołania skarżącego kpr. B. S. – żołnierza służby kontraktowej, do zawodowej służby wojskowej oraz wyznaczenia na stanowisko służbowe z dniem 23 kwietnia 2022 r.

Wobec powołania skarżącego, dotychczas pełniącego służbę kontraktową, do zawodowej służby wojskowej i wyznaczenia z dniem 23 kwietnia 2022 r. (a zatem z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny) na stanowisko służbowe podoficera obsługi samolotu, żądanie skarżącego z dnia 28 marca 2022 r. dotyczące zawarcia kolejnego kontraktu na pełnienie służby kontraktowej stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość tego żądania nie wynikała jednak z wejścia w życie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, ale wynikała z następczego zdarzenia prawnego jakie na podstawie tej ustawy nastąpiło w dniu 24 czerwca 2022 r. Mianowicie to wskazanym wyżej rozkazem personalnym Nr [...] z dnia 24 czerwca 2022 r., wydanym w oparciu o przepisy nowej ustawy, uczyniono więcej niż wynikało to z zawartego we wniosku żądania skarżącego o przedłużenie z nim kontraktu jako żołnierzem pełniącym dotychczas służbę kontraktową, ponieważ powołano go do zawodowej służby wojskowej od dnia wejścia w życie ustawy o obronie Ojczyzny, to jest od 23 kwietnia 2022 r.

Organ pierwszej instancji orzekał jeszcze w poprzednio obowiązującym stanie prawnym i zakończył swoje postępowanie negatywnym rozstrzygnięciem wniosku skarżącego, co zaakceptował organ odwoławczy, należycie przy tym uzasadniając zasadność zastosowania przy rozstrzygnięciu sprawy "przepisów dotychczasowych". Jednakże następcze zdarzenie prawne odnoszące się do statusu służby wojskowej skarżącego (rozkaz personalny Nr [...] z dnia 24 czerwca 2022 r.) całkowicie zdeterminowało odmienną ocenę legalności zaskarżonych decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Wyjaśnienia bowiem wymaga, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak jednego z elementów stosunku materialnoprawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty. Bezprzedmiotowość przedmiotowa może wiązać się z brakiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego, stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji lub np. brak przedmiotu postępowania administracyjnego. W przypadku zaś bezprzedmiotowości podmiotowej, brak jest elementu podmiotowego potencjalnego stosunku prawnego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy stwierdzić należy, że już po rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji, przedmiot sporu na etapie postępowania sądowego stał się bezprzedmiotowy z tego względu, że został objęty rozkazem personalnym Dowódcy Generalnego Rodzaju Sił Zbrojnych Nr [...] z dnia 24 czerwca 2022 r. To na tej właśnie podstawie, nie zaś na skutek zmiany stanu prawnego, skarżący został powołany do zawodowej służby wojskowej rozkazem personalnym wydanym na podstawie przepisu art. 790 ust. 1 i ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny, stąd w świetle art. 105 § 1 k.p.a. bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie wniosku skarżącego z dnia 28 marca 2022 r. oraz orzekanie o zawarciu z nim kolejnego kontraktu do pełnienia kontraktowej służby wojskowej, na podstawie przepisu art. 15 ust. 1 i 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W takich okolicznościach całkowicie ubocznie podnieść można, że okoliczności, na które powoływały się organy obu instancji uzasadniając odmowę zawarcia kolejnego kontraktu, tj. toczące się wobec skarżącego postępowanie przygotowawcze prowadzone przez Placówkę Żandarmerii Wojskowej w R. na polecenie Prokuratury Rejonowej S.-N. w S. oraz długotrwałe przebywanie przez żołnierza kontraktowanego na zwolnieniu lekarskim w 2021 r. (97 dni), nie miały żadnego potwierdzenia w dokumentach znajdujących w administracyjnych aktach sprawy i zgromadzonym materiale dowodowym.

Z powyższych rozważań wynika w konsekwencji, że na skutek następczego zdarzenia prawnego, które miało miejsce już po wydaniu decyzji ostatecznej, zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji stały się bezprzedmiotowe i jako takie w sytuacji pozostawienia ich w obrocie prawnym prowadziłyby do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.

Zachodziła tym samym podstawa, wobec rozstrzygnięcia istoty sprawy zupełnie innym aktem organu, do umorzenia prowadzonego postępowania administracyjnego, kierując się dyspozycją art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Powyższy przepis stanowi przeniesienie na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w powołanym wyżej art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej wykonuje wówczas przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje w takiej sytuacji rozstrzygnięcie tego organu i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc jednocześnie postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty, w szczególności w sytuacji, kiedy istota sprawy została rozstrzygnięta innym ostatecznym aktem organu administracji, który nie był poddawany kontroli sądowoadministracyjnej. Ustawodawca umożliwił bowiem, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną, bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie jest uzależnione od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, a stwierdzając, że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., umorzył to postępowanie, o czym orzekł w sentencji wyroku.