Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1310/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-01-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2 i art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2013 p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżąca "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie [...] zł, zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od wniesionej skargi. Skarżąca zaznaczyła, że uiściła wpisy sądowe od innych skarg złożonych w postępowaniach przed tutejszym sądem i w tej chwili nie ma możliwości zdobyć [...] zł na pozostałe 5 skarg, co do których złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że na chwilę obecną pozostaje

w bardzo złej kondycji finansowej i nie posiada jakichkolwiek środków finansowych na bieżącą działalność. Wobec skarżącej toczy się obecnie postępowanie egzekucyjne z nieruchomości (KW [...]), prowadzone przez Komornika Sądowego w Ł. Zadłużenie wobec wierzyciela przekracza kwotę [...] zł. Własnością Spółki jest także nieruchomość rolna - KW [...] - która jest jednak obciążona hipoteką na kwotę ponad [...] zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego, nie ma zdolności kredytowej, nie otrzymuje nadto dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jej jedynym majątkiem są ww. nieruchomości, które to nie dają spółce jakichkolwiek zysków - skarżąca i osoby działające na jej rzecz nie mogą wchodzić na należące do niej nieruchomości (ochrona posiadania ustanowiona przez Sąd). Dzierżawcy nie płacą nadto jakichkolwiek opłat z tytułu ww. rzekomej dzierżawy gruntów; nie płacą oni nadto podatku od nieruchomości, przez co obciąża on w całości Spółkę. Nieruchomości, które mogłyby zatem stanowić istotny składnik majątku Spółki, stanowią na chwilę obecną znaczne obciążenie, albowiem generują wyłącznie koszty bez jakichkolwiek zysków. Spółka nie otrzymując nadto dopłat z ARiMR, nie może zatem nawet starać się o jakikolwiek kredyt w banku. Nie ma też możliwości hipotecznego obciążenia nieruchomości w zamian za kredyt bankowy, z uwagi na istnienie innych obciążeń hipotecznych mających wyższe pierwszeństwo. Skarżąca podniosła także, że wynikające z rachunków zysków powiększające się wielkości strat poniesione w latach ubiegłych 2013 i 2014 (odpowiednio [...] zł i [...] zł), wskazują, że tendencja nie ulega zmianie. Biorąc bowiem pod uwagę obecną sytuację Spółki, brak jest perspektyw na polepszenie jej kondycji finansowej, w tym uzyskanie jakiejkolwiek kwoty koniecznej do uregulowania opłaty od skargi.

Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych w wysokości [...]zł, wysokość straty z ostatni rok obrotowy [...] zł.

Do wniosku Skarżąca dołączyła: bilans i rachunek zysków i strat za 2013 r. i za 2014 r.

Skarżąca, wykonując wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych, obrazujących jej sytuację finansową, przedłożyła:

1. kopię bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2014 r. oraz za okres do 30 czerwca 2015 r.;

2. wyciąg z rachunku bankowego Spółki za okres 15.06.2015 r. do 31.12.2015 r.;

3. kopię rocznego zeznania podatkowego za 2014 r. wraz z potwierdzeniem złożenia w US;

4. zestawienie obrotów i sald (konta bilansowe) za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. str. 1 z 2 oraz Zestawienie obrotów i sald (konta bilansowe ) za okres od 1.01.2015 r. do 31.12.2015 r. str. 1 i 2 z 3;

5. rejestr zakupów od 1.09.2015 r. do 30.11.2015 r.;

6. zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N.

z 14.01.2016 r. o nieotrzymywaniu dopłat do rolnictwa;

7. zestawienie stanu należności i zobowiązań Spółki na dzień 31.12.2015 r.;

8. dokumenty potwierdzające zadłużenie Spółki: pismo komornika sądowego do sprawy Km [...] i Km [...] o stanie spraw egzekucyjnych na dzień 9.06.2015 r., pismo Gminy D. z 25.11.2015 r. o stanie zaległości z tytułu podatku rolnego i leśnego, wezwania do zapłaty zaległości z tytułu podatku rolnego i leśnego, kopie odpisu sentencji wyroku SO w S. VII Wydział Gospodarczy z 25.06.2012 r., w sprawie sygn. akt VIII GC [...], kopię odpisu nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 23.07.2013 r., sygn. akt IX GNc [...], kopię odpisu wyroku SO w S. II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 29.08.2014 r. w sprawie II Ca [...].

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku

z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc

o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny

i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu

art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu.

Na wstępie należy wskazać, że na skarżącej Spółce obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisów od skarg łącznie w kwocie [...] zł w 5 zawisłych przed tutejszym sądem sprawach, po [...] zł w każdej. W kolejnych 9 sprawach Spółka uiściła wpisy sądowe w łącznej kwocie [...] zł.

Oceniając przedłożone oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych ani że nie jest

w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy w kwocie [...] zł uiścić.

Przede wszystkim należy wskazać, że osoba prawna taka jak Spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych

i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 P.p.s.a.

Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej (z art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oświadczenia o stanie majątkowym oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Powyższe potwierdza także załączony do akt sądowych odpis z Krajowego Rejestru Sądowego. Skoro,

w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności pomimo, że wskazuje, iż poniosła stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, i że jest to utrzymująca się tendencja. W ocenie referendarza sądowego, odnotowana strata jest tzw. stratą bilansową, która nie oznacza rzeczywistego rezultatu prowadzonej działalności. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodami i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazywanie strat nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę.

Ponadto, zauważyć, że Spółka posiada znaczny kapitał zakładowy o wartości [...] zł oraz środki trwałe o wartości [...] zł.

Z nadesłanych dokumentów księgowych wynika także, że Skarżąca w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 grudnia 2015 r. obracała środkami pieniężnymi, rozliczała się z kontrahentami, regulowała bieżące zobowiązania publicznoprawne, dokonała sprzedaży towarów, pomimo, jak oświadczyła, trudnej sytuacji finansowej, braku zysków z posiadanych nieruchomości, ich obciążenia hipotekami i egzekucją, sporu z dzierżawcami nieruchomości, nieotrzymywaniem dopłat z ARiMR, zadłużenia

z tytułu podatków lokalnych obciążających dzierżawione grunty, a także innymi zobowiązaniami Spółki i prowadzonymi egzekucjami zadłużenia.

Wprawdzie Skarżąca posiada niskie saldo na rachunku bankowym (na dzień 30.12.2015 r. w kwocie [...] zł), jednakże również nie świadczy to o braku środków finansowych i nie daje podstawy do stwierdzenia, że w najbliższej przyszłości Spółka nie będzie posiadała środków finansowych w wysokości pozwalającej na ponoszenie pełnych kosztów sądowych, w tym na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Saldo na koncie bankowym określane jest na dany moment i może ulec zmianie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy – jak wyżej wykazano – działalność jest kontynuowana. Dodatkowo zaś, Spółka jest podmiotem prowadzącym nie tylko działalność rolniczą, na co wskazuje KRS.

Powoływanych okoliczności nie można zatem uznać za żadne wyjątkowe, nie świadczą one, że płynność finansowa Spółki jest zagrożona, a tylko to przemawiać by mogło za pozytywnym załatwieniem wniosku Skarżącej. Stanowią one zwykłe ryzyko prowadzenia każdej działalności gospodarczej. Przerzucenie w tej sytuacji ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa czyli na ogół obywateli, w sytuacji gdy podmiot gospodarczy kontynuuje działalność, nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. jak i jest niezgodne z art. 84 Konstytucji RP.

Jak podnosi się bowiem w orzecznictwie, przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niezależnie od powyższego, w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników".

W świetle powyższego, twierdzenie, iż Spółka nie posiada możliwości zdobycia środków pieniężnych na opłacenie należnych kosztów sądowych nie jest prawdziwe.

Zestawienie podanych przez Spółkę informacji z danymi wynikającymi

z dokumentów źródłowych oraz wartością należnych kosztów sądowych

w przedmiotowej sprawie, przemawia zatem za uznaniem, iż brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek wzięto pod uwagę, że Spółka przed tut. Sądem ma inne sprawy, w których jest zobowiązania do poniesienia kosztów sądowych oraz że w kilku z nich wpis sądowy uiściła.

Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.