Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 994/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 i 2, art. 6, 7, 9, 13
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 106 par. 3 art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 par. 3, art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie WSA Marta Kołtun - Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2012 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania do rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu odwołania B. B., decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2010 r., nr [...] odmawiającą wpisania budynku mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...] wraz z otaczającym go drzewostanem do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

B. B., właściciel nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], pismem z dnia 5 lipca 2010 r. zwróciła się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o wpisanie do rejestru zabytków budynku przy ul. [...] w K.

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] września 2010 r. odmówił wpisania budynku mieszkalnego w K. przy ul. [...] wraz z otaczającym go drzewostanem do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż przedmiotowy budynek nie posiada wartości historycznych, artystycznych i naukowych, w stopniu uzasadniającym objęcie go ochroną konserwatorską na podstawie wpisu do rejestru zabytków.

Od powyższej decyzji B. B. wniosła odwołanie. Zdaniem skarżącej, przedmiotowy budynek jest świadectwem minionej epoki oraz posiada wartości artystyczne i naukowe.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że definicja zabytku zawarta w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, określa zabytek nieruchomy jako nieruchomość, jej cześć lub zespół nieruchomości, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Z definicji tej nie wynika, że za zabytek należy uznawać jedynie obiekty wpisane do rejestru zabytków. Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy ochronie i opiece podlegają zabytki, bez względu na stan zachowania.

Organ odwoławczy zauważył, że przepis art. 7 ustawy przewiduje następujące formy ochrony zabytków: wpis do rejestru (pkt 1), uznanie za pomnik historii (pkt 2), utworzenie parku kulturowego (pkt 3) oraz ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego (pkt 4).

Minister zaznaczył, że do rejestru zabytków wpisuje się zabytki o wartościach historycznych, naukowych i artystycznych. Tylko bowiem stwierdzenie istnienia jednej z tych wartości pozwala uznać, że zachowanie danego obiektu będzie mogło być rozważone, jako leżące w interesie społecznym. Analizowany przepis wyraźnie przewiduje takie sytuacje, kiedy to niektóre obiekty, nawet cechujące się wartościami historycznymi, artystycznymi lub naukowymi, nie będą musiały być zachowane, jeśli nie będzie to leżało w interesie społecznym.

Zdaniem organu odwoławczego, wpisany do rejestru zabytków obiekt winien posiadać wartość historyczną, która zasadza się na jego wartości dokumentacyjnej w odniesieniu do roli i znaczenia tego obiektu w dziejach np. jako świadectwa ważnych wydarzeń historycznych lub związku z postacią historyczną. Ponadto, obiekt posiada siłę dowodu i jest źródłem wiedzy o przeszłości. Na tej zasadzie posiada wartości naukowe, tj. zależne od swej natury, będące przedmiotem badań. Obiekt winien również pełnić ważne funkcje społeczne, być obiektem związanym z ważnymi wydarzeniami historycznymi lub świadkiem historycznych przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki, jako obiekt wysoce charakterystyczny dla danego okresu lub wysoce twórczy. Organ odwoławczy stwierdził, że wartość historyczna nie jest tożsama z datą powstania budynku, ale zawsze powiązana jest z innymi wartościami zakorzenionymi w przeszłości. Określając wartości artystyczne budynku należy zwrócić szczególną uwagę na wszystkie cechy przestrzenne obiektu, a także jego wkomponowanie w otoczenie, tj. usytuowanie w terenie, kompozycję bryły, kompozycję układu przestrzennego wnętrza, konstrukcję, materiały, stylistyczną konwencję całości oraz poszczególnych elementów architektury i dekoracji, artystyczne cechy związku z otoczeniem. Ponadto, budynek w wysokim stopniu winien odzwierciedlać epokę i ukazywać jej charakterystyczne cechy twórczości poprzez bogactwo formalne bryły, układu wnętrza, elewacji. Organ ochrony zabytków prowadząc postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków winien ocenić, czy obiekt jest wynikiem naśladownictwa form prostych lub prezentujących wysoki poziom artystyczny.

Zdaniem Ministra, ocena roli obiektu w krajobrazie staje się szczególnie ważna w odniesieniu do historycznych zespołów miejskich, gdzie występuje korelacja między usytuowaniem a rangą społeczną i formą obiektu usytuowanego w pierzei, na zamknięciu widoku lub indywidualnie na działce. W tym zakresie ważne jest stwierdzenie, czy obiekt jest elementem organizującym przestrzeń wnętrza ulicy, placu, czy jest eksponowany dodatkową skalą i bryłą lub ukształtowaniem terenu, czy jest dominantą we wnętrzu lub w sylwecie zespołu urbanistycznego, czy tylko wypełnia fragment struktury przestrzennej zespołu.

Ocenie naukowej podlegają zaś głównie te cechy obiektu, które stanowią o jego reprezentatywności w przypadku zjawisk szczególnie ilustrujących epokę w zakresie rozwoju form architektonicznych, urbanistycznych, gospodarki, stosunków społecznych, oraz poglądów ideowych. Wartość obiektu jest tym większa, im więcej niesie informacji ważnych dla nauki. Ponadto, podstawowymi kryteriami oceny jest również zachowanie przez zabytek w znacznej części substancji oryginalnej, pierwotnej kompozycji przestrzennej, z nieznacznymi przekształceniami oraz ze zharmonizowanymi ze sobą nawarstwieniami. Jest to zgodne z naczelną zasadą działań konserwatorskich, polegających na dążeniu do zachowania substancji zabytkowej w możliwie oryginalnej formie.

Zabytki nieruchome, które nie odpowiadają powyższym kryteriom, ale zasługują na zachowanie z uwagi na swoje znaczenie dla krajobrazu kulturowego danego regionu lub będące elementem szerszego obszaru, który zachowuje wartości historyczne, winny być chronione w sposób wskazany w art. 7 pkt 4 ustawy. Ta forma ochrony związana jest głównie z dążeniem do zharmonizowania zabudowy historycznej ze współczesną w kontekście ładu przestrzennego.

Na podstawie wyników kwerendy archiwalnej przeprowadzonej przez organ w dniu 8 kwietnia 2009 r., oględzin obiektu z dnia 31 sierpnia 2010 r. oraz wniosków organu ochrony zabytków wskazanych w treści zaskarżonej decyzji Minister ustalił, że przedmiotowy budynek został wybudowany ok. 1890 r. na działce należącej do [...] firmy "[...]". Wraz z drugim, analogicznym budynkiem oraz obiektami gospodarczymi stanowił zabudowę działki zlokalizowanej w pobliżu kolei [...], z dala od ówczesnego centrum K. Obiekt od początku istnienia pełnił funkcję mieszkalną i wynajmowany był prawdopodobnie żołnierzom [...] oraz robotnikom kolejowym, co jednak nie zostało udowodnione.

Wnioskowany budynek jest dwukondygnacyjny, pięcioosiowy, podpiwniczony, na podmurówce, nakryty dachem dwuspadowym pokrytym papą, na planie prostokąta. Elewacje domu są oszalowane poziomymi i pionowymi prostymi, nieprofilowanymi deskami, w szczytach ostatnia elewacja o profilowanych końcówkach szalunku. Ponadto na elewacjach zachowana została wykonana z prostych desek artykulacja pionowa nawiązująca formą do lizen oraz częściowo profilowane obramienia okienne. Jak wynika z Projektu rewaloryzacji wykonanego przez B. B. w listopadzie 2009 r., stan zużycia budynku wynosi ok. 87 % i wynika, zdaniem skarżącej, z nieprawidłowego użytkowania i przeludnienia budynku. Wskazano ponadto, iż należy wykonać remont kapitalny budynku, ponieważ w aktualnym stanie nie nadaje się do bezpiecznej eksploatacji.

Minister podkreślił, że organ ochrony zabytków pierwszej i drugiej instancji nie neguje wartości historycznej oraz architektonicznej budynku przy ul. [...], wskazuje jednak na to, iż niski poziom tych wartości nie kwalifikuje przedmiotowego budynku do objęcia go ochroną konserwatorską na podstawie wpisu do rejestru zabytków.

W ocenie organu odwoławczego, przedmiotowy budynek nie jest związany z ważnym i udokumentowanym wydarzeniem historycznym lub postacią historyczną, nie jest świadkiem historycznych przemian w dziedzinie architektury i urbanistyki. Ponadto nie jest obiektem o wysokich walorach artystycznych i charakterystycznym dla okresu, w którym powstał. Minister wskazał na prostą i powtarzalną formę budynku oraz niski poziom artystyczny i technologiczny okapów nad wejściami, oszalowania oraz zachowanych fragmentów obramienia okiennego. Ponadto, ściany i sufity pomieszczeń nie posiadają wystroju o cechach zabytkowych, a okna, klamki, zawiasy i okucia są typowymi, masowo wyrabianymi elementami, które nie noszą znamion kowalstwa artystycznego. Drzewostan na przedmiotowej działce nie nosi cech historycznie zakomponowanego założenia. Ponadto niepewny procent oryginalnej substancji zabytkowej oraz stan zachowania obiektu, który niesie ze sobą potrzebę rekonstrukcji znacznej części budynku, wyklucza możliwość wpisania go do rejestru zabytków.

Od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] B. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze domaga się: 1) uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków; 2) nakazania objęcia przedmiotowego budynku ochroną konserwatorską; 3) wydania tymczasowego postanowienia o zabezpieczeniu przedmiotu postępowania - drewnianego budynku z 1891 r. poprzez wstrzymanie natychmiastowej wykonalności decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] stycznia 2010 w zakresie w jakim zezwala ona na przymusową rozbiórkę przedmiotowego budynku drewnianego z 1891 r. w związku z budową drogi, do czasu prawomocnego zakończenia przedmiotowego postępowania; 4) dopuszczenia dowodu z opinii niezależnego biegłego z poza Województwa [...] w zakresie stwierdzenia wartości historycznych i architektonicznych przedmiotowego budynku. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że uzasadnienie decyzji Ministra opiera się głównie na twierdzeniu zawartym w projekcie remontu, że budynek zniszczony jest w 87%. Twierdzenie to wywodzi się z opinii biegłego J. P. z 1994 r. Ze względu na moc dokumentu urzędowego tej opinii, przedmiotowa wysokość stopnia zniszczenia musiała być w tej wysokości przyjęta. Skarżąca podała, że wniosła sprawę do sądu powszechnego przeciwko J. P. o stwierdzenie niezgodności przedmiotowej opinii ze stanem faktycznym. Sprawie nadany został numer [...] przez Sąd Rejonowy w K.

Zdaniem skarżącej, w trakcie oględzin nie zostały stwierdzone jakiekolwiek szkody konstrukcyjne. Wyrokiem z dnia [...] marca 2011 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo stwierdzając brak interesu prawnego do dochodzenia takiego stwierdzenia, a w uzasadnieniu zwolnił skarżącą jako biegłego sądowego, od traktowania (zgodnie z zasadami międzynarodowymi) prywatnej opinii biegłego jako dokumentu urzędowego. Wobec tego skarżąca stwierdziła, że budynek znajdujący się na nieruchomości przy ul. [...] jest: 1) w odniesieniu do konstrukcji ścian zewnętrznych i działowych w części konstrukcyjnej zachowany w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym w sposób zmieniający jego parametry nośne; 2) konstrukcja dachu, z wyjątkiem krokwi dachowych, zachowana jest w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym w sposób zmieniający jej parametry nośne; 3) strop miedzy piwnicą i parterem zachowany jest w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym, w 80% w sposób zmieniający jego parametry nośne; 4) strop miedzy parterem i pierwszym piętrem zachowany jest w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym, w 80% w sposób zmieniający jego parametry nośne; 5) strop miedzy pierwszym piętrem i strychem zachowany jest w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym, w 80% w sposób zmieniający jego parametry nośne; 6) stolarka drzwiowa zachowana jest w 90% w materiale oryginalnym, a w 70% nawet z oryginalnymi okuciami; 7) stolarka okienna zachowana jest w 70% w materiale oryginalnym, a w 50% z oryginalnymi okuciami. Wymaga jednak generalnego remontu; 8) stolarka klatki schodowej zachowana jest w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym, w 80% w sposób zmieniający jej parametry nośne; 9) okładzina zewnętrzna zachowana jest w 70% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym w 60%; 10) zadaszenia wejść zachowane są w 30%, co pozwala na swobodną rekonstrukcję; 11) podokienniki i nadokienniki oraz pilastry elewacyjne zachowane są w 50% w materiale oryginalnym, co pozwala na swobodną rekonstrukcję brakujących części; 12) kuchnie kaflowe zachowane są w 30 % w materiale oryginalnym, co pozwala na swobodną rekonstrukcję brakujących części; 13) piece kaflowe są nieoryginalne. Nie wymagają więc zachowania; 14) kominy są zachowane w 100% w materiale oryginalnym i nieuszkodzonym w 80%, co pozwala swobodną rekonstrukcję brakujących części; 15) drewniane podłogi zachowane są w 100% w materiale oryginalnym, z czego 80% wymaga jedynie powierzchownego remontu, natomiast pozostałe 20% może być bezproblemowo uzupełnione z pasującego materiału rozbiórkowego; 16) oryginalne tynki wapienne zachowały się w 50%.

Skarżąca stwierdziła, że generalnie budynek zachował się w 90% dzięki brakowi jakichkolwiek poważnych remontów przez ostatnie 120 lat. Już z tego powodu stanowi on rzadkość na skalę nie tylko polską, ale europejską - budynek nie został "na śmierć" wyremontowany co niestety było i jest częstym zjawiskiem w latach 70-90 w całej Europie, a w Polsce jeszcze dłużej. Budynek swoją czystą konstrukcją i proporcją bryły stanowi odzwierciedlenie epoki i rzadko spotykanych już budowli na cele wojskowe. Na strychu budynku znajduje się zespolone z konstrukcją dachu narzędzie do mielenia mąki. Wszystkie kuchnie wyposażone są w komory do pieczenia chleba. Obrazuje to swoisty rodzaj wspólnoty zajmującej przedmiotowy budynek - mąka mielona była na miejscu, a chleb wypiekany przez każdego według własnego smaku.

Zdaniem skarżącej, istotna jest również lokalizacja budynku w najbliższym sąsiedztwie [...]. Kontrast z "kosmicznym" budynkiem [...] z lat 70-tych. Połączenie tych trzech diametralnie rożnych, a jednak harmonizujących ze sobą elementów architektonicznych tworzy pełną napięcia wrażeniowego strukturę urbanistyczno-architektoniczną, jakiej na pewno nie można znaleźć w całym kraju. Ten właśnie trójkąt winien być objęty w całości ochroną Konserwatora Zabytków i poddany uważnej rewaloryzacji w celu stworzenia centrum turystyczno-kulturalnego i zharmonizowania zabudowy historycznej z współczesną w celu uzyskania architektonicznie wartościowego ładu przestrzennego - taki projekt winien uwzględnić odtworzenie bliźniaczego budynku na nieruchomości przy ul. [...], który w 2009 r. został podpalony i zniszczony.

W ocenie skarżącej, w przedmiotowym budynku na szczególną uwagę zasługuje również materiał z którego został wykonany. Gęsty rysunek słoi wskazuje na bardzo wolno rosnące drzewo, wzór sęków sugeruje modrzew jednak kolor drewna odbiega od znanych w Polsce gatunków modrzewia. Ze względu na kolor należy założyć, że jest to jednak sosna. Sosna rośnie jednak zdecydowanie szybciej niż pokazuje to rysunek słoi, chyba ze rośnie w wyjątkowo niekorzystnych warunkach atmosferycznych. Wszystkie odkrywki wskazują również, że pasożyty poruszały się wyłącznie w części maksymalnie 2 cm zewnętrznych pnia. Zarówno ten fakt jak i prymitywne próby wbicia młotka ciesielskiego dokumentują niezwyczajną twardość tego drewna. Dokumentuje to fakt, że drewno cięte było w najbardziej odpowiednim okresie w roku. Wszystkie te przemyślenia prowadzą do wniosku, że budynek wybudowany został z sosny syberyjskiej. Ten fakt czyni również przedmiotowy budynek rzadkim egzemplarzem budowy z importowanego materiału w XIX w., co zawsze wskazywało na specjalny cel danego obiektu.

Skarżąca podkreśliła, że wszystkie te przesłanki znane były [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków. Sam przyznał w bezpośredniej rozmowie, że gdyby nie zaopiniował pozytywnie budowy autostrady, objąłby ten budynek ochroną. Zdaniem skarżącej, obejmując przedmiotowy budynek w obecnej chwili ochroną prawną Wojewódzki Konserwator zniszczyłby jakiekolwiek możliwości współpracy ze wszystkimi zainteresowanymi ośrodkami władzy publicznej w obrębie Województwa [...]. Dlatego zasadny jest wniosek o zobowiązanie innego organu, niezwiązanego z województwem [...], do rozpatrzenia sprawy. Konserwator [...] stoi bowiem w konflikcie interesów między ochroną przedmiotowego obiektu, a ochrona własnej egzystencji. W takiej sytuacji wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii niezależnego biegłego jest uzasadniony. W ocenie skarżącej, objecie przedmiotowego budynku ochroną prawną dałoby możliwość przestawienia go w oryginalnym stanie na inny grunt, ponieważ przepisy prawa budowlanego nie są stosowane w pełnym zakresie w stosunku do obiektów objętych ochroną prawną.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W piśmie z dnia 3 marca 2012 r. B. B. wskazała że podane przez Ministra fakty o zachowaniu jedynie 13 % masy budynku daleko odbiegają od stanu faktycznego, co potwierdza dokumentacja wykonana przez architekta mgr inż. R. S., dokumentująca faktyczny stan techniczny elementów składowych budynku rozebranego z nieruchomości [...] i przewiezionego do L. oraz kopie rachunków rozbiórkowych i transportowych. W piśmie skarżąca wskazała, że Konserwator Wojewódzki nie wykonał we własnym zakresie oceny stanu zniszczenia budynku, oparł się jedynie na prywatnej opinii J. P. i skarżącej - przy czym, że zgodnie z międzynarodowymi porozumieniami o akceptacji kompetencji i etyce zawodowej, skarżąca była związana opinią J. P. w zakresie stwierdzenia faktów (a tym było zestawienie zniszczenia budynku), do czasu, kiedy Sąd Rejonowy w K. w sprawie [...] przeciwko J. P. w swoim uzasadnieniu stwierdził, że prywatna opinia biegłego nie jest w żaden sposób wiążąca, ani dla skarżącej, ani dla organów orzekających. Zdaniem skarżącej, w wielu wyrokach sądowych w Polsce prywatne opinie biegłych nie są dopuszczane jako dowody w sprawie. Z tego względu organy administracji państwowej winny we własnym zakresie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w jakim stopniu obiekt był zniszczony, jeżeli właśnie stopień zniszczenia był główną podstawą odmowy objęcia obiektu ochroną prawną, a organ tego obowiązku nie dopełnił.

Skarżąca wskazała, że jeżeli nie jest możliwym unieważnienie decyzji Konserwatora Zabytków i Ministra Kultury, ze względu na to, że obiekt został rozebrany i czeka na możliwość ponownego złożenia, to wnosi o stwierdzenie, że obydwie decyzje wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ wydane w niniejszej sprawie decyzje nie naruszają prawa.

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) – zwana dalej uoz obejmuje swym zakresem przedmiotowym zabytki, a więc m.in. nieruchomości ich części (budynki) lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 i 2 uoz).

Warto zwrócić uwagę, że ochronie podlegają - i to bez względu na stan zachowania - zabytki nieruchome będące np. zespołami budowlanymi, dziełami architektury i budownictwa, obiektami techniki (art. 6 uoz). Z przepisów uoz wynika, że najsilniejszą formą ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 uoz), ponieważ z tego rodzaju formą ochrony zabytków wiążą się najdalej idące dla posiadacza lub właściciela zabytku obowiązki administracyjnoprawne (ograniczenia prawa własności) i sankcje karne (zob. np. art. 36 § 1 pkt 1, art. 43 pkt 1, art. 45 ust. 1, art. 113, art. 117, art. 118 uoz). Wpis do rejestru zabytków zabytku nieruchomego jest w takim przypadku dokonywany w formie decyzji administracyjnej wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 9 uoz).

Przepisy regulujące to zagadnienie nie wprowadzają szczegółowych przesłanek którymi winien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku tego rodzaju formą ochrony konserwatorskiej, a zatem decyzja tego organu ma charakter rozstrzygnięcia eksperckiego. Organ ochrony zabytków musi bowiem ocenić, czy dany obiekt posiada te cechy, które wymienia ustawowa definicja zabytku (art. 3 pkt 1 i 2 uoz), a jeżeli tak to, czy cechy zabytkowe są tego rodzaju że predystynują dany obiekt do objęcia go prawną formą ochrony konserwatorskiej w postaci wpisu do rejestru zabytków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że właściwość do wpisania obiektu do rejestru zabytków posiada wyłącznie wojewódzki konserwator zabytków, który dysponując wykształconą w zakresie historii sztuki i architektury kadrą pracowników jest w stanie obiektywnie ocenić – w oparciu o zebrany materiał dowodowy – czy obiekt posiada walory zabytkowe (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II OSK 1637/08, opubl. CBOSA).

W kontekście powołanych wyżej przepisów nie można zarzucić [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków bądź Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego naruszenia prawa, czy dowolności przy wydawaniu decyzji z dnia [...] września 2010 r. oraz zaskarżonej decyzji, gdzie odmówiono B. B. wpisu do rejestru zabytków budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w K. wraz z otaczającym drzewostanem.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że wniosek o wpis do rejestru dotyczył budynku piętrowego o konstrukcji drewnianej, przykrytego dachem dwuspadowym, który pełnił funkcję – jak twierdzi skarżąca - koszar wojsk zaborczych i kwatery dla pracowników kolejowych. W wyniku oględzin przeprowadzonych z udziałem skarżącej stwierdzono, że niektóre otwory okienne w budynku posiadają oryginalną stolarkę – okna typu zimowego, stare drzwi i kuchnię kaflową. Oryginalne nie są natomiast piece kaflowe. W pomieszczeniach otynkowanych są drewniane stropy i podłogi oraz schody z balustradą deskową. Obiekt został wybudowany, jak twierdzi skarżąca, około 1890 r. jego właścicielem był inż. K. N. budowniczy kolei, a później do 1956 r. J. N. (protokół z oględzin). W opinii z dnia 20 grudnia 2008 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków zwrócił uwagę, że obiekt, poza skromną dekoracją elewacji, nie posiada żadnego innego wystroju [...] i malarskiego. Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na znaczny stopień zużycia budynku - nieszczelność papy na dachu wskazującej na destrukcję więźby dachowej i stropów nad piętrem, drewno porażone larwami owadów, miejscowe silne spękanie tynków tracących przyczepność do podłoża, zniszczenie ścian szczytowych, brak obramień i dekompletację okien, destrukcję pilastrów i szalunku na ścianach szczytowych, poważne uszkodzenie daszku nad drzwiami południowymi oraz utratę wielu oryginalnych elementów konstrukcyjnych. Z ustaleń organu wynika również, że budynek znajduje się w otoczeniu 1 wierzby płaczącej, 2 lip i 1 klonu. Budynek uległ podpaleniu oraz ma zdewastowane wnętrza przez osoby trzecie (kradzież elementów metalowych i zrujnowanie kuchni kaflowych), na strychu znajdują się żarna kamienno – drewniane zespolone z konstrukcją więźby, która nosi ślady obróbki siekierą, ale nie wykazuje osłabienia struktury drewna, wejście od strony południowej stanowią nowe stalowe drzwi na podmurówce z bloczków gazobetonowych, a stare drzwi dwuskrzydłowe są złożone na korytarzu (protokół oględzin z dnia 31 sierpnia 2010 r.). Z kwerendy przeprowadzonej w Archiwum Państwowym w K. w dniu 8 kwietnia 2009 r. wynika, że wzmianka o budynku pojawia się w 1980 r. jako własność firmy handlowej W. K. i . G. Budynek ten po roku 1898 r. był przedmiotem obrotu, a w latach 1959 – 1987 budynek był czterokrotnie remontowany.

Na podstawie poczynionych wyżej ustaleń nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że przedmiotowy budynek nie posiada wartości historycznej – nie jest związany z ważnym i udokumentowanym wydarzeniem historycznym lub postacią historyczną, a także nie jest świadectwem ważnych przemian historycznych w dziedzinie architektury i urbanistyki. Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że zgromadzone w sprawie dowody pozwalają na sformułowanie oceny, że budynek nie posiada walorów artystycznych -posiada prostą powtarzalną formę, a także niski poziom artystyczny i technologiczny, jeżeli chodzi o okapy nad wejściami, oszalowania i obramienia okiennego. Ściany i sufity nie posiadają zabytkowego wystroju. Okna, okucia zawiasy i klamki są elementami wyrabianymi masowo, nie noszą znamion kowalstwa artystycznego. Drzewostan na działce nie nosi znamion historycznie zakomponowanego założenia. Minister zwrócił też uwagę na niepewny stopnień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej i stan zachowania obiektu, który kwalifikuje go do znacznej rekonstrukcji. Zdaniem Sądu, stanowisko organu koresponduje ze znajdującą się w aktach sprawy dokumentacją zdjęciową oraz oceną stanu technicznego dokonaną przez samą skarżącą w materiałach stanowiących "Projekt rewaloryzacji", gdzie wskazano na tradycyjną technologię wykonania budynku, jego znaczne zużycie oraz potrzebę dokonania kapitalnego remontu. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby budynek przy ul. [...] był przedmiotem podstawowej kwalifikacji przez służby ochrony zabytków jako zabytek nieruchomy. W aktach sprawy brak założonej dla tego obiektu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego, o której mowa w § 10 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661).

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że zarzuty B. B. koncentrują się na błędnej ocenie przez organy stanu technicznego budynku, który – zdaniem skarżącej zachował się w 90 % i może być poddany rewaloryzacji. Trzeba jednak mieć na uwadze, że dla oceny zasadności wpisu danego obiektu do rejestru zabytków nie ma przesądzającego znaczenia jego stan techniczny, ponieważ wpisem do rejestru zabytków mogą być objęte zachowane części nieruchomości (np. ruiny). W tego rodzaju sprawie pierwszorzędne znaczenie ma to, czy zawnioskowany do objęcia ochroną konserwatorską przedmiot bądź jego pozostałości przedstawiają wartości zabytkowe, tzn. czy stanowią świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym, ze względu na posiadane wartości - historyczną, artystyczną lub naukową, a jeżeli tak to, czy zasadne jest objęcie go najdalej idącą formą ochrony – tj. wpisem do rejestru zabytków. Zagadnienie stanu technicznego budynku ma większe znaczenie w sprawach o skreślenie zabytku z rejestru, przy czym nawet wówczas dla oceny sprawy nie wystarcza samo ustalenie faktu zniszczenia zabytku, ponieważ zniszczenie to musi być tego rodzaju, że powoduje utratę wartości zabytkowej obiektu (art. 13 uoz).

W niniejszej sprawie organy specjalizujące się w dziedzinie ochrony zabytków prowadząc własne czynności dowodowe nie doszukały się tego rodzaju cech zabytkowych w budynku przy ul. [...], które uzasadniałyby wpis do rejestru zabytków. W niniejszej sprawie skarżąca nie przedłożyła na etapie postępowania administracyjnego opinii sporządzonej przez osobę posiadającą wiadomości specjalne z zakresu opieki nad zabytkami, potwierdzającej cechy zabytkowe przedmiotowego obiektu, uzasadniające jego ochronę poprzez wpis do rejestru, którą można było przeciwstawić negatywnemu stanowisku organu w tym zakresie i do której organ musiałby się odnieść w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia - jeżeli taka opinia była wydana na użytek innych spraw administracyjnych lub sądowych. Wobec tego stanowisko organu zostało oparte o jego własne ustalenia, które nie potwierdziły zasadności wniosku o wpis budynku do rejestru zabytków.

Zawarty dopiero w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii niezależnego biegłego był spóźniony. Sąd nie mógł na etapie sprawy sądowej przeprowadzić dowodu z opinii biegłego, ponieważ sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w momencie wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy i jest uprawniony do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego jedynie w oparciu o dokumenty (art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Taki wniosek należało zatem złożyć na etapie postępowania administracyjnego o wpis budynku do rejestru zabytków.

Podnoszona w skardze kwestia zobowiązania do rozpatrzenia sprawy organu, z innego terenu, niż Województwo [...], z uwagi na konflikt interesów [...] Konserwatora Zabytków była aktualna na etapie postępowania administracyjnego. Sąd wskazuje, że organ administracji publicznej z zasady nie ma w sprawie własnego, indywidualnego interesu, ponieważ realizuje przypisane mu ustawowo zadania, w tym załatwia sprawy obywateli kształtując bądź ingerując w ich sytuację prawną. Jeżeli jednak skarżąca uważała, że w stosunku do organu pierwszej instancji zachodziły podstawy do jego wyłączenia, wówczas w toku sprawy administracyjnej była uprawniona do złożenia wniosku o wyłączenie osoby piastującej funkcję wojewódzkiego konserwatora zabytków od udziału w postępowaniu administracyjnym (art. 24 § 3 Kpa).

Dla niniejszej sprawy nie miały przesądzającego znaczenia twierdzenia skarżącej wskazujące na to, że przedmiotowy budynek stanowi odzwierciedlenie minionej epoki i rzadko spotykanych budowli na cele wojskowe, z rzadkim wyposażeniem i unikalnym materiałem budowlanym oraz że wraz z sąsiadującym [...] i [...] tworzy rzadko spotykaną strukturę urbanistyczno – architektoniczną. Sąd zauważa, że po pierwsze – twierdzenia osoby zainteresowanej w uzyskaniu wpisu do rejestru zabytków nie są dowodem obiektywnym i jako takie nie mogą być podstawowym dowodem w sprawie, co wynika z zasady dążenia przez organ do ustalenia prawdy obiektywnej (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego) oraz treści art. 86 Kpa; po drugie – B. B. nie wykazała, aby posiadała wiadomości specjalne z zakresu opieki nad zabytkami w dziedzinach: zabytki architektury i budownictwa, zabytki techniki, urbanistyka i w związku z tym mogła przedstawić jako strona w sprawie merytoryczną ocenę wartości zabytkowych obiektu.

Sąd oraz organy administracji konserwatorskiej nie negują wieku budynku przy ul. [...] oraz nie kwestionują dążenia skarżącej do wpisu tego obiektu do rejestru zabytków, co zapewne wiąże się z tym, że był to dawniej majątek jej rodziny, który chciała zachować i wykorzystać według własnych planów. Jednak okoliczności te, same w sobie, nie były wystarczające, aby organy ochrony zabytków wydały rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem strony.

Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji