Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 792/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50-53
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak - Podsiadły (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, Protokolant st. ref. Katarzyna Zychora, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 r. sprawy ze skargi A. G. na rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] stycznia 2015 r. znak [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. G. jest rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] wydane na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.), informujące, że Rzecznik Praw Pacjenta po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]) o niestwierdzeniu naruszenia przez Specjalistyczny Szpital [...] (ul. [...],[...]) prawa A. G. do:

-świadczeń zdrowotnych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną oraz należytą starannością w okresie hospitalizacji w dniach 17-20 listopada 2009 r., o których mowa w art. 6 -8 ustawy oraz

-dokumentacji medycznej w części dotyczącej jej udostępnienia poprzez wydanie kopii i oryginałów, tj. prawa określonego w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 27 pkt 2 i 3 ustawy

przez podmiot leczniczy - Specjalistyczny Szpital [...] (ul. [...],[...], nr księgi rejestrowej [...]), zwanym dalej: "Szpitalem".

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w przypadku, gdy Rzecznik Praw Pacjenta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie stwierdził naruszenia praw pacjenta, wnioskodawcy przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, stosownie do art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei w myśl art. 128 Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta w taki właśnie sposób należało potraktować pismo Pana A. G., w którym podniósł niewłaściwe załatwienie przedmiotowej sprawy przez Rzecznika Praw Pacjenta, powołując się na sygnaturę rozstrzygnięcia (znak: [...]).

I dalej organ podał, że w dniu [...] października 2012 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynął wniosek A. G. o podjęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie okoliczności, do jakich doszło w Specjalistycznym Szpitalu [...] w [...]. W treści pisma wnioskodawca wskazał, że w dniu [...] listopada 2009 r. personel Oddziału Neurologii Szpitala bezprawnie zastosował przymus fizyczny w postaci użycia pasów zabezpieczających. Jednocześnie wniósł prośbę o wyjaśnienie przyczyny postawienia rozpoznania choroby psychicznej bez udziału psychologa i psychiatry, jak również nie otrzymania płytek TK.

Wobec powyższego, pismem z dnia [...] listopada 2012 r. (znak: [...]), działając na podstawie art. 52 ust. 2 pkt 2 ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta zwrócił się do Dyrektora Szpitala o przekazanie wyjaśnień w sprawie, w szczególności wskazanie okoliczności podnoszonych w złożonym wniosku przez A. G., w tym w zakresie zastosowanego przymusu bezpośredniego oraz prawa dostępu do dokumentacji medycznej.

W dniu [...] grudnia 2012 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęła odpowiedź Dyrektora ds. Lecznictwa Szpitala z dnia [...] grudnia 2012 r. (znak: 1 dz. [...]) do której załączono kopię dokumentacji medycznej (historia choroby pacjenta z okresu 17-20 listopada 2009 r., 2 płyty CD), wyjaśnienia lekarza neurologa M. K. z dnia [...] lutego 2010 r., odpowiedź Dyrektora Pana R. S. z dnia [...] lutego 2010 r. skierowaną do A. G. oraz lekarza specjalisty neurologa S. T. z dnia [...] lipca 2010 r. skierowaną do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy [...] Izbie Lekarskiej.

Następnie, organ podał, że skierował do A. G. pismo z dnia [...] sierpnia 2013 r. (znak: [...]), w którym poinformował, że w związku ze złożonym przez niego żądaniem zawartym w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r., a dotyczącym wnikliwego zbadanie sprawy, skierowano wystąpienie do:

-Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy [...] Izbie Lekarskiej - o przekazanie informacji o wynikach przeprowadzonego postępowania oraz kopii rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej postępowania lekarzy udzielających świadczeń zdrowotnych podczas hospitalizacji w Specjalistycznym Szpitalu [...] w [...];

-Prokuratora Rejonowego Prokuratury Rejonowej w [...] - o przekazanie informacji w zakresie kwalifikacji prawnej, podjętych czynności oraz po zakończeniu postępowania przesłanie kopii rozstrzygnięcia.

W dniu [...] sierpnia 2013 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęła kopia postanowienia o umorzeniu śledztwa z dnia [...] października 2010 r. (sygn. akt [...]) w sprawie:

-nieumyślnego narażenia A. G. w nocy z dnia 18 na 19 listopada 2009 r. w [...] w Specjalistycznym Szpitalu [...], Oddział Neurologiczny, na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez lekarzy prowadzących jego leczenie oraz personel pielęgniarski, poprzez zastosowanie wobec pacjenta przymusu bezpośredniego w postaci pasów bezpieczeństwa oraz leków supresyjnych oraz dokonanie bez zgody pacjenta badania kontrolnego TK głowy oraz punkcji lędźwiowej, w wyniku czego pacjent doznał podbiegnięć krwawych na skórze ramion i przedramion, uda lewego i prawego oraz stopy, przez co naruszono jego nietykalność cielesną tj. o przestępstwo z art. 160 § 3 kk i art. 217 § 1 kkw zw. z art. 11 § 11 kk, wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego tj. 17 § 1 pkt 2 kpk;

-poświadczenia nieprawdy dokonanego w nieustalonym okresie do dnia 19 listopada 2009 r. w [...], woj. [...], w dokumencie w postaci wyniku badania diagnostycznego datowanego na dzień [...] listopada 2009 r. i oznaczonego nr badania [...], poprzez wskazanie w nim, iż w dniu [...] listopada 2009 r. pacjent Oddziału Neurologii Specjalistycznego Szpitala [...] w [...] miał przeprowadzone badanie w postaci - TK głowy w trybie pilnym, bez podania środka kontrastowego to jest o przestępstwo z art. 271 § 1 kk.

W dniu [...] września 2013 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło pismo Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy Okręgowej Izbie Lekarskiej (znak: [...]), do którego załączono kopię postanowienia z dnia [...] marca 2011 r. o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego w sprawie pacjenta A. G. dotyczącego nieprawidłowego postępowania medycznego lekarza Pani S. C. oraz lekarza Pani M. K. w dniu [...] listopada 2009 r.

Następnie podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w dniu [...] grudnia 2013 r. ustalono, że A. G. nie wnosił zażalenia na postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] o umorzeniu śledztwa, jak również na postanowienie Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej [...] Izby Lekarskiej o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego.

Z uwagi na przedłożenie przez A. G. nowych dowodów do prowadzonego postępowania oraz obowiązku organy do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, na podstawie art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze powzięte wątpliwości w zakresie prawidłowości zastosowanego postępowania medycznego, Rzecznik Praw Pacjenta pismem z dnia [...] lipca 2014 r. ([...]) na podstawie art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2009 r., Nr 52, poz. 419 ze zm.) wystąpił do:

-prof. dr hab. M. W. - Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Psychiatrii oraz

-prof. dr hab. n. med. A. S. - Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Neurologii

w celu wydania opinii w zakresie przeprowadzonego leczenia farmakologicznego oraz środka przymusu bezpośredniego w postaci unieruchomienia wobec A. G. podczas hospitalizacji w Specjalistycznym Szpitalu [...] w [...] w okresie od 17-20 listopada 2009 r.

W dniu [...] lipca 2014 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło pismo prof. dr hab. n. med. M. W., w którym poinformował, że nie może podjąć się przygotowania opinii ze względu na niewłaściwy obszar działania. W dniu [...] sierpnia 2014 r. wpłynęła odpowiedź prof. dr hab. med. A. S. Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Neurologii, w których szczegółowo przedstawił on opinię w zgłoszonej sprawie. W treści opinii wskazał, że zastosowane leczenie farmakologiczne w stosunku do 75 letniego A. S. leczonego na Oddziale Neurologii w Specjalistycznym Szpitalu w [...] było prawidłowe i zgodne z dokonaną oceną stanu zdrowia. Dawki leków dobrane były prawidłowe. W związku z utrzymującym się i okresowo nasilającym i słabnącym pobudzeniem psychoruchowym chorego istniały przesłanki do jego unieruchomienia. Reasumując wskazał, że w tym przypadku nie doszło do naruszenia prawa pacjenta.

Pismem z dnia [...] września 2014 r. Rzecznik Praw Pacjenta wystąpił do lek. med. E. B. - Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Psychiatrii w celu wydania opinii w zakresie prawidłowości leczenia farmakologicznego oraz zastosowanego środka przymusu bezpośredniego w postaci unieruchomienia wobec A. G. podczas hospitalizacji w Specjalistycznym Szpitalu [...] w [...] w okresie od 17-20 listopada 2009 r.

W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia [...] października 2014 r. lek. med. E. B. Konsultant Wojewódzki w województwie [...] po analizie nadesłanej dokumentacji lekarsko-pielęgniarskiej przedstawiła stanowisko oraz opinię w zgłoszonej sprawie. W zakresie prowadzonego leczenia farmakologicznego w dniach 18 i 19 listopada 2009 r. wskazała, że było prawidłowe. Niemniej zwróciła uwagę, że zastosowanie wysokich dawek leków psychotropowych i benzodiazepinowych mogły być konieczne w ocenie dyżurujących lekarzy. Nadmieniła, że w podeszłym wieku (pacjent miał 75 lat) standardem w leczeniu psychiatrycznym jest rozpoczynanie leczenia zaburzeń psychicznych lub zaburzeń zachowania od niższych dawek leków psychotropowych, benzodiazepinowych, powolne ich zwiększanie, ażeby zapobiec ewentualnym działaniom ubocznym spowodowanym odmienną w tym wieku tolerancją leków. Zarówno leki psychotropowe jak i benzodiazepinowe mogą wywołać w każdym wieku reakcje paradoksalne np. pobudzenie, niepokój, jednak zdecydowanie częściej zdarza się to u ludzi w podeszłym wieku. Natomiast odnośnie zastosowanego unieruchomienia wyjaśniła, że w dokumentacji pielęgniarskiej pacjenta odnotowano kody zachowań pacjenta, które wskazywały na to, że pacjent był spokojny, spał lub pozostawał w chwilowym zwolnieniu. W dokumentacji lekarskiej pacjenta brak wyjaśnień, dlaczego w tym czasie przedłużano zabezpieczenie mechaniczne, stosowano nadal leki psychotropowe i benzodiazepinowe, być może było to postępowanie adekwatne do stanu psychicznego pacjenta, jednak nie znalazło ono odzwierciedlenia w części lekarskiej historii choroby. Reasumując powyższe konsultant wojewódzki w zakresie psychiatrii wskazała, że przedłużenie zabezpieczenia mechanicznego u pacjenta oraz podjęcie stosownego leczenia jest każdorazowo oceniane przez lekarza dyżurnego, powinno być jednak odnotowane w dokumentacji medycznej.

Mając powyższe na uwadze Rzecznik Praw Pacjenta przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, z wniosku skarżącego, na podstawie ustalonego stanu faktycznego stwierdził, że nie ma podstaw do zmiany stanowiska.

Organ wskazał, że Rzecznik Praw Pacjenta prowadzi postępowanie w zakresie obejmującym ocenę zgodności kwestionowanego zachowania pracowników podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych z obowiązującym prawem. W ramach tak określonego rozpoznawania, stwierdzenie naruszenia prawa pacjenta jest możliwe tylko wówczas, gdy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz przepisów szczególnych, gwarantujących pacjentowi taką ochronę.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Celem tego przepisu jest zagwarantowanie pacjentowi świadczeń zdrowotnych na odpowiednim wysokim poziomie. Obowiązkiem każdej osoby wykonującej zawód medyczny jest stosowanie czynności powszechnie uznanych za prawidłowe. Zatem w procesie rozpoznawania stanu chorobowego powinni oni kierować się zasadami wyznaczonymi aktualnym poziomem wiedzy medycznej.

Ponadto zgodnie z art. 8 ww. ustawy pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych osoby wykonujące zawód medyczny kierują się zasadami etyki zawodowej określonymi przez właściwe samorządy zawodów medycznych.

Zachowanie należytej staranności jest kluczowym elementem zasad ogólnej ostrożności, których przestrzegania wymaga się w trakcie procesu udzielania świadczeń zdrowotnych. Zasady ostrożności mają na celu zapewnienie osiągnięcia pozytywnego skutku podjętych czynności medycznych i zminimalizowania ryzyka związanego z ich podjęciem. Przestrzeganie tych zasad ma stanowić dla pacjenta gwarancję, że podjęte czynności są dla niego bezpieczne (tak: D. Karbowska, "Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Komentarz", Warszawa 2012 r., str. 129).

Należyta staranność podczas udzielenia świadczeń zdrowotnych odnosi się również do stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r., Nr 111, poz. 535 z e zm.) przez osobę z zaburzeniami psychicznymi rozumie się osobę: chorą psychicznie (wykazującą zaburzenia psychotyczne); upośledzoną umysłowo bądź wykazującą inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym i społecznym (np. osoba ze schorzeniem neurologicznym, urazem, z zatruciem czy chorobą wewnętrzną, wykazująca inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych).

Przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, można zastosować tylko wtedy gdy przepis niniejszej ustawy do tego upoważnia albo osoby te:

-dopuszczają się zamachu przeciwko:

życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby lub

bezpieczeństwu powszechnemu, lub

-w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu, lub

-poważnie zakłócają lub uniemożliwiają funkcjonowanie podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego decyzję o zastosowaniu przymusu bezpośredniego podejmuje lekarz (który określa rodzaj zastosowanego środka przymusu bezpośredniego oraz osobiście nadzoruje jego wykonanie).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wobec A. G. zastosowano przymus bezpośredni na Oddziale Neurologicznym Szpitala. Zlecenie zastosowania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia (kaftan i pasy) miało miejsce w godzinach wieczornych w dniu 18 listopada 2009 r. (godz. 20:30) i trwało do dnia 19 listopada 2009 r. (godz. 11:45). Ponownie zlecono zastosowanie wobec pacjenta przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia w dniu 19 listopada 2009 r. (godz. 12:00), które zakończyło się dnia 20 listopada 2009 r. (godz. 07:00).

W dokumentacji medycznej pacjenta (w części: obserwacja lekarska, str. 29-30) odnotowano: chory wieczorem pobudzony psychoruchowo, agresywny, uciekał z Oddziału, wybił szybę w drzwiach balkonowych, pokaleczył się odłamkami szkła (stopy, pośladki). Również w części dokumentacji dotyczącej obserwacji pielęgniarskiej (str. 24-25) uzasadniono konieczność zastosowania przymusu bezpośredniego wobec pacjenta. Ponadto w Karcie Konsultacji Specjalistycznej (rodzaj konsultacji: psychiatryczna) podano rozpoznanie F05.1 tj. majaczenie nałożone na otępienie - rozpoznanie sklasyfikowane w ICD-10 w kategorii zaburzeń psychicznych (zaburzenie to ma charakter przemijający, objawy majaczeniowe są przejściowe i wykazują zmienne nasilenie zgodnie z Klasyfikacją zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10, Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne, Kraków-Warszawa 2000, str. 60).

Wobec powyższego Rzecznik Praw Pacjenta zasadnie uznał w rozstrzygnięciu z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]), że pacjent A. G. spełniał przesłanki wskazane w ww. przepisie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego do zastosowania przymusu bezpośredniego. Należy podkreślić, że wywołane przez ostre objawy psychotyczne w dniach 18 i 19 listopada 2009 r. oraz zachowanie (m. in. omamy, urojenia, pobudzony ruchowo, agresywny w stosunku do personelu i pacjentów) stanowiły bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta A. G. jak również, stworzyło zagrożenie dla współpacjentów i personelu dyżurującego, co zostało potwierdzone w opinii konsultantów wojewódzkiego w ochronie zdrowia prof. dr hab. med. A. S. oraz E. [...].

Należy również wskazać, że przymus bezpośredni mógł zostać zastosowany w Szpitalu, który nie jest szpitalem psychiatrycznym. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Ministerstwa Zdrowia z dnia [...] maja 2012 r. (znak: [...]) w świetle przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego możliwe jest zastosowanie przymusu bezpośredniego wobec pacjentów leczonych w innych niż szpitale psychiatryczne podmiotach prowadzących działalność leczniczą, jeżeli osoby te wykazują zaburzenia psychiczne.

Odnosząc się do zarzutów A. G. dotyczących udzielania świadczeń zdrowotnych w sposób "nie rzetelny" organ podał, że w tym zakresie Rzecznik Praw Pacjenta przy ponownym rozpatrzeniu sprawy również nie znalazł podstaw do podważenia ustaleń podjętych w rozstrzygnięciu z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]). W powyższym zakresie, jak wskazał, należy powołać się na treść opinii Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Neurologii oraz Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Psychiatrii, którzy jednoznacznie wskazali, że zakres realizowanych świadczeń zdrowotnych w dniach 18 i 19 listopada 2009 r. w zakresie zastosowanego leczenia farmakologicznego był prawidłowy oraz zgodny z dokonaną oceną stanu zdrowia. Odnośnie zastosowanego środka w postaci przymusu bezpośredniego Konsultant Wojewódzki w zakresie Neurologii wskazał, że zastosowane leczenie farmakologiczne było prawidłowe i zgodne z dokonaną oceną stanu zdrowia. Dawki leków dobrane były prawidłowo, w związku z utrzymującym się i okresowo nasilającym i słabnącym pobudzeniem psychoruchowym chorego istniały przesłanki do jego unieruchomienia. Natomiast Konsultant w zakresie Psychiatrii wyjaśnił, że prowadzone leczenie farmakologiczne w dniach 18 i 19.11.2009 r. było prawidłowe (...) oraz że, przedłużenie zabezpieczenia mechanicznego u pacjenta oraz podjęcie stosownego leczenia jest każdorazowo oceniana przez lekarza dyżurnego, zaś jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, prawdopodobnie było to postępowanie adekwatne do stanu psychicznego pacjenta.

Ponadto w podobnym tonie wypowiedział się Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej przy [...] Izbie Lekarskiej. W postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego z dnia [...] marca 2011 r. wskazał, że postępowanie lekarzy oddziału Neurologicznego należy uznać za prawidłowe. A. G. będąc pacjentem oddziału neurologicznego, przeszedł okres znacznego pogorszenia stanu psychicznego, w wyniku którego doszło do konieczności zastosowania wobec pacjenta przymusu bezpośredniego. (...) Personel Oddziału Neurologicznego, zarówno lekarze jak i pielęgniarki włożyli w hospitalizację pacjenta wiele wysiłku (...) zabezpieczyli i czuwali nad bezpieczeństwem chorego. Zapewnili opanowanie jego zaburzeń psychicznych stosując adekwatne do stanu zdrowia leczenie, które w efekcie doprowadziło do opanowania prezentowanych przez pacjenta zaburzeń i wypisania chorego z Oddziału. "

Wskazane we wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. zarzuty oraz załączone do pisma dokumenty nie wnoszą nowych istotnych dla sprawy okoliczności. Bez znaczenia jest fakt, iż pacjent w dniu [...] maja 2014 r. był leczony w Poradni Immunologicznej [...] Centrum Transplantacji Komórkowych we [...]. Podobnie wyjaśnienia pacjenta z dnia [...] lutego 2012 r. oraz kopie dokumentów nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia naruszenia jego prawa do świadczeń zdrowotnych przez Szpital.

Z treści pisma A. G. z dnia [...] listopada 2014 r. wynika, że zaskarżył on całość rozstrzygnięcia Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]). Zatem należy rozpatrzyć również drugą część rozstrzygnięcia z dnia [...] października 2014 r. dotyczącą niestwierdzenia naruszenia prawa A. G. do dokumentacji medycznej w części dotyczącej jej udostępnienia poprzez wydanie kopii i oryginałów, tj. prawa określonego w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i 27 pkt 2 i 3 ustawy.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta. Zgodnie z art. 27 ustawy dokumentacja medyczna jest udostępniana:

do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

W celu skorzystania z prawa do dokumentacji medycznej pacjent może skierować do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych wniosek o jej udostępnienie, określając w jakiej formie, wskazanej w art. 27 ustawy, podmiot ma ją mu udostępnić.

W powyższym zakresie należy podzielić ustalenia poczynione w rozstrzygnięciu Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]), iż A. G. nie wnioskował o udostępnienie kopii dokumentacji medycznej zawierającej oryginały płyt CD badań tomografii komputerowej. Brak jest również pisemnego potwierdzenia złożenia takiego wniosku. W historii choroby brak jest również adnotacji personelu o wnioskowaniu o dokumentację.

Ponadto w piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r. Szpital przekazał kopie pełnej historii choroby pacjenta A. G. wraz kopiami wyników badań tomografii komputerowej, które zawarte były na 2 płytach CD. Tym samym dokumentacja ta mogła być również udostępniona pacjentowi.

Na podstawie przytoczonej argumentacji stwierdzić należy, iż ustalenia poczynione w sprawie pozostają aktualne, natomiast rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2014 r. (znak: [...]) odpowiada prawu i brak jest podstaw do jego uchylenia.

W skardze do Sądu na ww. rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta, skarżący – A. G. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 6 i 8 u.o.p.p.r.p. w zw. z art. 18 ust. 2 i 8 zd. 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego w zw. z § 9 pkt 1-4 rozporządzenia w sprawie sposobu stosowania przymusu bezpośredniego, polegające na błędnej wykładni wyżej wymienionych przepisów, polegające na przyjęciu, że nie doszło do naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną oraz należytą starannością w okresie hospitalizacji w dniach 17 - 20 listopada 2009 r., podczas gdy personel szpitala sprawował nienależyty nadzór nad zastosowanym przymusem bezpośrednim w formie unieruchomienia za pomocą zabezpieczenia mechanicznego w okresie hospitalizacji oraz nie zachował należytej staranności w prowadzeniu dokumentacji medycznej, co doprowadziło do niewspółmiernej uciążliwości dla skarżącego A. G. oraz naruszyło prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną oraz należytą starannością.

Skarżący podnosząc powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie prawa nie narusza.

Zgodnie z ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - Rzecznik jest centralnym organem administracji rządowej. Co prawda nie ma uprawnień do wydawania indywidualnych decyzji lub postanowień, ma jednak kompetencje do wszczynania i prowadzenia postępowań wyjaśniających, jeżeli podejmie wiadomość co najmniej uprawdopodabniającą naruszenie praw pacjenta (v. art. 50 ust. 1 ww. ustawy). Stosownie do art. 51 pkt 1-4 przywołanej ustawy Rzecznik po zapoznaniu się ze skierowanym do niego wnioskiem może:

-podjąć sprawę,

-poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych,

-przekazać sprawę według właściwości,

-nie podjąć sprawy,

zawiadamiając o tym wnioskodawcę i pacjenta, którego sprawa dotyczy.

W przypadku, o którym mowa w art. 51 pkt 1 ww. ustawy (tj. podjęcia sprawy), Rzecznik prowadzi postępowanie wyjaśniające korzystając z posiadanych kompetencji (uprawniających go do samodzielnego prowadzenia sprawy, ewentualnie – do żądania wyjaśnień/informacji od różnego rodzaju podmiotów, przedłożenia akt, czy zlecenia sporządzenia opinii/ekspertyzy). Następnie, na mocy art. 53 ustawy Rzecznik może stwierdzić lub nie, naruszenie praw pacjenta, skierować wystąpienie do organu, który to spowodował lub do organu nadrzędnego z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa. Do przeprowadzanych w trybie art. 49-53 ww. ustawy działań stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca w przepisach tych zamieścił bowiem dwie klauzule odsyłające do Kodeksu postępowania administracyjnego, tj.: jedną szczegółowo odsyłającą odpowiednio do art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 (a więc – w przypadku nie stwierdzenia naruszenia praw pacjenta), drugą - generalnie odsyłającą odpowiednio do całego Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie nieuregulowanym w przepisach art. 49 - 53.

W orzecznictwie na tle przywołanych przepisów zarysowały się w efekcie wątpliwość, odnośnie dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej w sprawach indywidulanych, prowadzonych przez Rzecznika Praw Pacjenta, tj. na podstawie ww. przepisów art. 50 - 53 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Rozstrzygnięcie zaskarżone w niniejszej sprawie a skierowane do skarżącego zostało wydane w oparciu o ww. art. 53 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy (Rzecznik nie stwierdził bowiem naruszenia praw skarżącego jako pacjenta). Stąd też w pierwszej kolejności Sąd obowiązany był w sprawie rozważyć wskazaną kwestię formalną. W tym też zakresie Sąd podzielił pogląd przedstawiony przez NSA w postanowieniu z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 2670/15. W orzeczeniu tym Sąd Naczelny przyjął, iż rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta wydane na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta jest aktem indywidualnym, który należy traktować jako decyzję administracyjną w płaszczyźnie gwarancji procesowych. Sąd Naczelny wskazał, iż "Z nakazu odpowiedniego stosowania k.p.a. do postępowania prowadzonego przez Rzecznika, w zakresie nieuregulowanym w art. 49 - 53 ustawy, wynika, że wszystkie gwarancje jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego mają także zastosowanie do adresata "decyzji" Rzecznika. Zasadniczo bowiem przepisy k.p.a. stosuje się do aktów administracyjnych zewnętrznych". Oznacza to, jak wskazał Sąd Naczelny, że na ostateczne rozstrzygnięcie wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wnioskodawcy przysługuje skarga do sądu administracyjnego, a sądowa kontrola rozstrzygnięć Rzecznika Praw Pacjenta, wydanych na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta, w szczególności ma na celu ustalenie, czy Rzecznik, niestwierdzając naruszenia praw pacjenta, przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, które stosuje się odpowiednio do postępowania wyjaśniającego. "W ten sposób wnioskodawca ma zagwarantowane prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Na konstytucyjne prawo do sądu składa się: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem - organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (por. wyrok TK z dnia 9 czerwca 1998 r., sygn. K 28/97, OTK-ZU 1998, nr 4, poz. 50). Zagwarantowanie wnioskodawcy prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na rozstrzygnięcie Rzecznika, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wiąże się z potrzebą zapewnienia mu ochrony prawnej określonych standardów proceduralnych oraz umożliwieniu weryfikacji przepisów prawa materialnego (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 299/15 [w:] CBOSA)".

Podzielając wskazany pogląd NSA, Sąd orzekając w niniejszej sprawie po pierwsze stwierdził, że skarga jest dopuszczalna (albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie podlega kontroli sądu administracyjnego). Po drugie – badając zaskarżone rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] stycznia 2015 r. (w zakresie wskazanym w ww. orzeczeniu NSA) Sąd uznał, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wskazane rozstrzygnięcie nie narusza prawa wobec jego poprzedzenia wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym.

Rozwijając powyższe wskazać trzeba, że postępowanie w sprawie wszczęte zostało z wniosku skarżącego i zmierzało do ustalenia, czy nie doszło do naruszenia praw skarżącego jako pacjenta w okresie jego hospitalizacji w dniach 17-20 listopada 2009 r. w Szpitalu Specjalistycznym [...] w [...]. Wniosek skarżącego inicjujący to postępowanie został przez Rzecznika przeanalizowany. Skutkowało to wszczęciem postępowania i dokładną analizą sprawy (tak w zakresie naruszenia praw uregulowanych w art. 6-8 ww. ustawy o prawach pacjenta, jak i w zakresie prawa przewidzianego w art. 23 ust. 1 tej ustawy). Rzecznik Praw Pacjenta w sposób rzetelny ze wskazanego wniosku przeprowadził postępowanie. Korzystał przy tym z różnego rodzaju możliwości, jakie daje mu ustawa w celu pozyskania dowodów. Wskazują na to akta sprawy i zgromadzony w niej obszerny materiał dowodowy. Rzecznik orzekając w sprawie i wydając rozstrzygnięcie dysponował bowiem nie tylko wyjaśnieniami i informacjami pochodzącymi od pacjenta, ale też pełną dokumentacją medyczną pacjenta (przekazana przez podmiot leczniczy), wyjaśnieniami lekarzy oraz wynikiem postępowania prowadzonego przez Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej przy [...] Izbie Lekarskiej oraz Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...]. Nadto, akta sprawy Rzecznik uzupełnił o opinie Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Neurologii oraz Konsultanta Wojewódzkiego w Dziedzinie Psychiatrii. W oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego poczynił następnie ustalenia. Te zaś, w jego ocenie, nie dawały podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia praw pacjenta uregulowanych w art. 6-8 i art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta.

Ocena ta, zdaniem Sądu, znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd nie stwierdził przy tym, aby w sprawie pozostały jakiekolwiek kwestie nie wyjaśnione. Dlatego też Sąd nie stwierdził, aby w sprawie naruszono przepisy procesowe, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wobec nie przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego. Co równie istotne, Sąd nie stwierdził, aby Rzecznik naruszył art. 10 § 1 czy art. 81 k.p.a. Na każdym etapie postępowania informował bowiem skarżącego o podejmowanych czynnościach, jak również biorąc pod uwagę składane przez skarżącego wyjaśnienia, podejmował kolejne czynności celem wyjaśnienia pojawiających się w sprawie wątpliwości. W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ zgromadził pełny materiał dowodowy, i uczynił to z poszanowaniem zasad rządzących postępowaniem administracyjnym.

Jak bezspornie organ ustalił, skarżący przebywał na Oddziale Neurologicznym Szpitala i wówczas zastosowano wobec niego przymus bezpośredni w formie unieruchomienia (kaftan i pasy), co miało miejsce w dniu 18 listopada 2009 r. (godz. 20:30) i trwało do dnia 19 listopada 2009 r. (godz. 11:45), a następnie zostało przedłużone (ponownie zlecone) i trwało do dnia 20 listopada 2009 r. do godz. 07:00. Rzecznik analizując podjęte wobec skarżącego leczenie wziął pod uwagę opis jego stanu zdrowia (zachowanie) zawarty w dokumentacji medycznej, jak i obowiązujące wówczas przepisy prawa, w tym ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Wziął nadto pod uwagę pozyskane opinie dotyczące podjętego wobec skarżącego leczenia. W efekcie mógł przyjąć, iż nie doszło do naruszenia praw pacjenta w związku z przyjętym sposobem leczenia, a zastosowanie ww. przymusu bezpośredniego było uzasadnione zachowaniem pacjenta stanowiącym bezpośrednie zagrożenie dla współpacjentów, personelu Szpitala, jak i samego pacjenta. O zastosowaniu takiego środka decydował lekarz i on też nadzorował jego przebieg. Konsultanci Wojewódzcy, którzy wypowiedzieli się w sprawie na zlecenie Rzecznika, zgodnie nie stwierdzili żadnych nieprawidłowości w zastosowanym wobec skarżącego leczeniu. Wypowiedzieli się zarówno do zastosowanego wobec niego przymusu bezpośredniego, jak i podjętego leczenia farmakologicznego. Oceny te są zgodne z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie, co w konsekwencji uprawniało organ do wydania rozstrzygnięcia o niestwierdzeniu naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych (jak i dokumentacji medycznej, w części dotyczącej jej udostępnienia, wobec braku wniosku pacjenta o jej wydanie – v. art. 23 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i art. 27 pkt 2 omawianej ustawy).

Nie sposób przy tym pominąć (a to wobec zarzutów skargi), iż wydając rozstrzygnięcie o wskazanej powyżej treści, Rzecznik w związku z tym samym okresem hospitalizacji skarżącego dopatrzył się uchybień polegających na wadliwym prowadzeniu dokumentacji medycznej. Dał temu wyraz w odrębnym rozstrzygnięciu z dnia [...] października 2014 r., wydanym w oparciu o art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta, stwierdzającym naruszenie prawa pacjenta A. G. do dokumentacji medycznej w części dotyczącej jej prowadzenia przez podmiot leczniczy – Specjalistyczny Szpital [...] w [...]. Organ wskazał w tymże rozstrzygnięciu, że jak stanowi art. 24 ust. 1 ww. ustawy, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest obowiązany prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną oraz zapewnić ochronę danych zawartych w tej dokumentacji. Ponadto, zasady związane z prowadzeniem tej dokumentacji medycznej, które obowiązywały w badanej sprawie, tj. w 2009 r., zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2006 r., Nr 247, poz. 1819 ze zm.). Po szczegółowym przeanalizowaniu dokumentacji medycznej skarżącego organ stwierdził w efekcie, że występują w niej braki, jak również, że niewłaściwie udokumentowano w niej potwierdzenie przedłużania zastosowanego środka przymusu bezpośredniego, tj. niezgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 23 sierpnia 1995 r. w sprawie sposobu stosowania przymusu bezpośredniego (Dz. U. z 1995 r., Nr 103, poz. 514 ze zm.), które to przewidują, że przymus bezpośredni trwa nie dłużej niż 4 godziny, a jego przedłużenie może mieć miejsce, ale na okresy 6 – godzinne. W tym też kontekście dostrzeżono nieprawidłowości w prowadzonej dokumentacji. Do tego też w istocie sprowadzają się zarzuty rozpoznawanej skargi, które to o tyle są niezasadne, że znajdują odzwierciedlenie w ww. rozstrzygnięciu Rzecznika z dnia [...] października 2014 r. znak: [...] ("korzystnym" dla skarżącego).

Konkludując, Sąd przyjął, że badane rozstrzygnięcie z dnia [...] stycznia 2015 r. jest prawidłowe. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie Rzecznik Praw Pacjenta przeprowadził bowiem w sposób prawidłowy postępowanie wyjaśniające, a na jego podstawie mógł stwierdzić, że nie doszło do naruszenia praw pacjenta, o czym to poinformował skarżącego.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.