Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 606/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7 i 77 § 1, 107 § 3, 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 7 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2009r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nr: [...] z dnia [...] stycznia 2009r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i przekazało powyższą sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Podstawę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia stanowiło naruszenie obowiązujących przepisów prawa przez ten organ poprzez to, że odmawiając stronie zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, artykułów i sprzętu AGD, sprzętu elektronicznego i komputerowego oraz artykułów biurowych uzasadnił odmowę m.in. brakiem środków finansowych, którymi dysponował w roku 2008. Tymczasem organ I instancji w sytuacji, gdyby budżet gminy na rok 2009 nie został jeszcze uchwalony, powinien do oceny możliwości finansowych organu w roku 2009 posłużyć się projektem uchwały budżetowej na bieżący rok określającej m.in. podział przyznanych środków na zasiłki celowe, a nie powoływać się, motywując przy tym odmowę przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego, na stan środków finansowych w roku poprzednim.

Organ I instancji w dniu [...] kwietnia 2009 r. decyzją nr [...], rozpoznając sprawę ponownie, odmówił przyznania D.B. zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży, artykułów i sprzętu AGD, sprzętu elektronicznego i komputerowego oraz artykułów biurowych.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że D.B. zwróciła się o przyznanie pomocy umożliwiającej zaopatrzenie w asortyment przestawiony w załączonych w ulotkach: sprzęt AGD, elektroniczny, komputerowy, odzież, artykuły biurowe, żywność. Ponadto organ zaznaczył, że w ramach kontynuacji świadczenia pieniężnego od [...] stycznia 2009r. do [...] grudnia 2009r. organ I instancji wydał odrębną decyzję.

Nadto organ I instancji podniósł, że zawiadomieniem z dnia [...] marca 2009r. poinformowano stronę o terminie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Równocześnie strona została poinformowana o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Wnioskodawczyni odmówiła jednak czynnego udziału w postępowaniu, ograniczając się tylko do sformułowania żądania bezzwłocznego wydania decyzji (pismo Strony z dnia [...] marca 2009 r.). Dlatego też organ I instancji rozpoznał sprawę w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2008 r. i dostępną w aktach dokumentację.

Na podstawie tejże dokumentacji oraz wywiadu organ I instancji ustalił, że D.B. jest osobą samotnie gospodarującą. Źródło jej utrzymania stanowią świadczenia pieniężne przyznane z tytułu zaliczenia strony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, tj. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł i zasiłek stały w wysokości 324 zł. Łącznie dochód strony wynosi 477 zł. A zatem w sytuacji wnioskodawczyni spełnione jest kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto organ ustalił, iż strona posiada własnościowe mieszkanie składające się z 3 pokoi, kuchni, łazienki i przedpokoju o pow. 50,20 m2. Ze względu na nadmetraż wnioskodawczyni nie ma możliwości uzyskania dodatku mieszkaniowego.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia przywołał treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, 8 ust. 1, art. 9 ust. 1 i ust. 8a, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) – dalej: u.p.s, jak też § 1 pkt l lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Organ podał również, iż w 2009r. objęto stronę dodatkową pomocą społeczną na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych, tj. zakupu odzieży, obuwia oraz żywności. Odpowiednio do możliwości finansowych organu I instancji przyznano:

1) decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. [...] zasiłek celowy na okres od kwietnia do września 2009 r. po 200,00 zł miesięcznie, z czego 80,00 zł na zakup żywności, natomiast 120,00 zł na zakup środków higieny i czystości, dofinansowanie do odzieży i obuwia;

2) decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. [...] zasiłek celowy w formie świadczeń pieniężnych na zakup żywności w łącznej kwocie 600,00 zł na okres od kwietnia do września 2009 r. po 100,00 zł miesięcznie.

Dokonano także opłaty za energię elektryczną w jednorazowej kwocie 49,43 zł za okres od stycznia do marca 2009r. przelewem na konto [...] S.A. - decyzja z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...]. Jak podkreślił organ I instancji, biorąc pod uwagę powyższą pomoc, stronę objęto dodatkową pomocą społeczną na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych w kwocie 757,00 zł miesięcznie.

Organ I instancji wskazał ponadto w swoim uzasadnieniu, że art. 2 ust. 1 u.p.s stanowi, że pomocy społecznej udziela się w sytuacji, gdy osoba zgłasza trudności, których nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stąd udzielenie świadczeń pomocy społecznej powinno zdaniem organu I instancji mieć miejsce przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i braku możliwości jej samodzielnego przezwyciężania. Z dokonanych ustaleń w toku postępowania wynika, że D.B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z tego tytułu została objęta wsparciem poprzez przyznanie zasiłku stałego oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Jej dochód jest równy kryterium dochodowemu określonemu dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 477,00 zł, co oznacza, że spełnione jest kryterium uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Sarn fakt, że strona spełnia to kryterium, jak podkreśla organ I instancji, nie stanowi jednak o automatycznym przyznaniu osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego i jak wskazuje ustawodawca w art. 39 ust. 2 u.p.s - może być przyznany. Zgodnie z dyspozycją ustępu 2 art. 39 u.p.s, zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej zmierzającą do zaspokojenia jedynie niezbędnych potrzeb osoby zainteresowanej i może być przyznany w szczególności na pokrycie w części lub w całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Organ I instancji stwierdził w swoim uzasadnieniu, że kwota przyznanej stronie pomocy pieniężnej na zakup żywności odpowiada możliwościom finansowym organu oraz że w jej ramach strona może zaopatrzyć się w podstawowe, tj. niezbędne artykuły żywnościowe. Przyznając pomoc w tym zakresie nie wskazano bowiem na jaki asortyment należy wydatkować zasiłek celowy, pozostawiają to uznaniu strony. Natomiast w zakresie pomocy na zakup sprzętu elektronicznego ulotki załączone do wniosku, jak podkreśla organ I instancji, zawierają pełen katalog sprzętu elektronicznego, a także sprzętu AGD, często wysokiej klasy, dlatego też w ocenie organu I instancji zakup wysokiej klasy sprzętu elektronicznego trudno zaliczyć do grupy potrzeb niezbędnych. Ponadto jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego mieszkanie jest wyposażone w niezbędne sprzęty i nie występują w nim braki utrudniające stronie prawidłowe funkcjonowanie.

Wnioskodawczyni zwracała się także o środki na zakup materiałów biurowych. Organ I instancji zwrócił uwagę, że z obszernej dokumentacji wiadomo jest, że strona wnioski w tej sprawie kieruje do różnych instytucji, wnosząc często ponaglenia i monity. Składane wnioski są pisane na odwrocie różnego rodzaju ulotek, zatem strona w ocenie organu I instancji nie ponosi na ten cel wydatków. Praktyka taka nie ma także wpływu na rozstrzyganie tychże wniosków. W tej sytuacji w ocenie organu I instancji nie ma podstaw do uznania, że wymienione wyżej artykuły stanowią niezbędną potrzebę bytową strony.

W końcowej części uzasadnienia organ I instancji podniósł, że podejmując decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego pod uwagę wzięto także środki, jakie zostały zaplanowane w budżecie na realizację zadań własnych oraz ilość osób i rodzin, które zgłaszają się o pomoc w formie zasiłków celowych, w tym ustaloną wysokość świadczenia. Jak podkreślił organ I instancji ograniczona wysokość środków stanowi wyznacznik do racjonalnego gospodarowania nimi i uwzględnienia w pierwszej kolejności niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin, których dochód kształtuje się poniżej kryterium dochodowego.

Od przedmiotowej decyzji D.B. wniosła odwołanie. W odwołaniu wyraziła swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia i zażądała kasacji, anulowania i innego możliwego podważenia decyzji, kwestionując ją w pełni, gdyż jest nielogiczna, bezsensowna, bez celu, związku, ładu i składu co do tego o co się strona zwraca. Ponadto odwołująca się w swoim odwołaniu szeroko przedstawiła swoją subiektywną ocenę działań Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w jej sprawach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...], utrzymało w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, iż zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s, celem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin poprzez podjęcie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin przez umożliwienie im przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielnie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s). Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s).

Organ II instancji wskazał, że stosownie do treści art. 39 ust. 1 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2 art. 39 u.p.s).

W ocenie organu odwoławczego organ pomocy społecznej rozstrzygając o udzieleniu wnioskowanej przez stronę pomocy społecznej w formie zasiłku celowego kierował się treścią w/w przepisów.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 u.p.s przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej. Ustęp 4 tego artykułu wskazuje, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a ustawy, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządzą się aktualizację wywiadu. W wypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 1 pkt 4 u.p.s). Kolegium zwróciło uwagę , iż zawiadomieniem z dnia [...] marca 2009 r. ([...]) strona została poinformowana o konieczności przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że zasadność przyznania wnioskowanej przez stronę pomocy może być oceniona w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...].09.2009 r., bowiem w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy społecznej (do takich zaś należy strona), aktualizacji wywiadu środowiskowego należy dokonać nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Równocześnie w powyższym zawiadomieniu poinformowano stronę, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. ma prawo do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, złożenia wyjaśnień na piśmie lub złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów.

W ocenie organu odwoławczego na podstawie w/w aktualizacji wywiadu środowiskowego, a także w oparciu o znajdujące się w jego posiadaniu materiały dowodowe, w tym wcześniejsze decyzje dotyczące przyznania stronie różnych form pomocy, organ I instancji prawidłowo ustalił obecną sytuację materialną strony. Z dokonanych ustaleń wynika, że D.B. jest osobą samotnie gospodarującą, zaliczaną, do osób niepełnosprawnych w znacznym stopniu. Strona utrzymuje się z przyznanych świadczeń pieniężnych - zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł oraz zasiłku stałego w kwocie 324 zł. Łączny dochód strony wynosi 477 zł. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa strona osiąga dochód równy kryterium dochodowemu określanemu w ustawie dla osoby, samotnie gospodarującej tj. kwotę 477 zł uprawniającą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednakże samo spełnienie kryterium dochodowego nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia w formie zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 u.p.s). Uznanie administracyjne obejmuje bowiem także ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję co do jej wysokości. Organ II instancji podkreślił, iż załatwiając sprawę przyznania zasiłku celowego, organ I instancji powinien kierować się interesem obywatela, ale także interesem społecznym oraz własnymi możliwościami finansowymi. Uznanie administracyjne nie pozwala co prawda organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale również nie nakazuje mu spełnianie każdego żądania obywatela Jeśli zatem organ I instancji ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej potrzeby innych osób korzystających z pomocy społecznej, jak również własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji tej nie można zarzucić naruszenia prawa (wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., I SA 945/00, Lex, nr 79608 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05).

Kolegium wskazało, iż na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie miał wpływ także zakres dotychczas udzielanej stronie przez organ I instancji pomocy finansowej. Strona objęta jest systematyczną pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że stronie uwzględniając jej sytuację udzielono pomocy w postaci zasiłków celowych, w tym m.in. przyznano: zasiłek celowy na okres od kwietnia do września 2009 r. po 200 zł miesięcznie z przeznaczeniem na zakup żywności, środków higieny i czystości, dofinansowanie do odzieży i obuwia; zasiłek celowy na okres od kwietnia do września 2009 r. po 100 zł miesięcznie na zakup żywności. Ponadto Ośrodek dokonał jednorazowej zapłaty przelewem w kwocie 49, 43 zł za okres od miesiąca stycznia do marca 2009 r. na konto [...] za zużytą przez stronę energię eklektyczną. Skład orzekający Kolegium podzielił stanowisko organu I instancji, że z treści cytowanych powyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 wynika, iż ośrodki pomocy społecznej winny udzielać potrzebującym pomocy w pokonywaniu trudności materialnych i życiowych. Z przepisów cytowanej ustawy o pomocy społecznej nie wynika natomiast obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób i realizacji wszystkich ciążących na nich zobowiązań finansowych wraz z zaspokojeniem wszelkich zgłaszanych przez nich potrzeb (takie samo stanowisko prezentuje m.in. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 13.10. 2006 r., sygn. akt: I SA/Wa 2078/05).

Kolegium nie podzieliło także przekonania strony, iż zgłaszane przez nią potrzeby zasługują każdorazowo na pozytywne rozpatrzenie i przyznanie wnioskowanej pomocy. Organ zgodził się z poglądem organu I instancji, że ogólnie wskazany katalog z ulotki zawierający sprzęt elektroniczny nie może stanowić podstawy do przyznania środków z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 2 u.p.s ,zasiłek celowy może być przyznany jedynie na zakup niezbędnych przedmiotów domowego użytku. Natomiast zakup wysokiej klasy sprzętu elektronicznego nie można zaliczyć do grupy potrzeb niezbędnych. Zakup takiego sprzętu ze środków pomocy społecznej stałby w oczywistej sprzeczności z zasadniczymi celami pomocy społecznej.

Organ II instancji wskazał, że D.B. wnioskowała także o przyznanie pomocy na zakup materiałów biurowych. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, iż nie ma podstaw do przyznania zasiłku celowego na ten cel. Jakkolwiek wymienione w art. 39 ust. 2 ustawy cele, na jaki można przyznać zasiłek celowy mają charakter przykładowy, to jednak z treści artykułu wynika, że ta forma pomocy społecznej ma charakter doraźnej, ukierunkowanej pomocy na konkretny cel bytowy. Trudno zaś zakup materiałów biurowych uznać za zabezpieczenie niezbędnej pomocy bytowej.

Konkludując Kolegium wskazało, iż z treści art. 2 ust. 1 u.p.s wynika, iż celem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin poprzez umożliwienie im przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Zamiarem ustawodawcy i istotą pomocy społecznej nie jest w żadnym razie podnoszenie standardu życia osób ubiegających się o świadczenie. Pomoc społeczna jest udzielana bowiem, gdy jednostka (rodzina) nie wykorzystuje własnych uprawnień lub zasobów, bo ich nie posiada lub gdy nie potrafi z nich zrobić użytku. Państwo udziela pomocy osobom potrzebującym niejako w ostatniej kolejności, dopiero gdy osoby te nie są już w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Analizując liczne zgłaszane przez stronę potrzeby, Kolegium stwierdziło, iż strona oczekuje zaspokojenia potrzeb związanych z każdą sferą życia, a nawet oczekuje od organów pomocy społecznej podjęcia działań mających na celu podniesienia jego standardu poprzez przyznanie środków pomocy społecznej na zakup towarów wyższej klasy, których zaspokojenie w ocenie Kolegium nie mieści się w pojęciu "niezbędnych potrzeb bytowych". Tymczasem z zebranego materiału dowodowego wynika, iż zakres pomocy jaka została dotychczas udzielona stronie jest szeroki, a przeznaczone na pomoc środki finansowe zaspakajają jej potrzeby życiowe w niezbędnym stopniu. W odniesieniu do wnioskowanej przez stronę pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży i obuwia, Kolegium podkreśliło, iż stronie przyznano (na okres od kwietnia do września 2009 r.) z pomocy społecznej środki na zakup żywności, dofinansowanie do odzieży i obuwia, jak również opłatę za zużytą energię elektryczną, co stanowi zaspokojenie jej podstawowych potrzeb w tym zakresie. Ponadto –w ocenie Kolegium- ograniczone możliwości finansowe Ośrodka nie pozwalają na chwilę obecną przyznać stronie ponownie wnioskowanej w tym zakresie pomocy, ze względu na konieczność zaspokojenia podstawowych potrzeb innych osób i rodzin ubiegających się o pomoc społeczną. Zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 3.04.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 94/06 na decyzję organu w przedmiocie zasiłku celowego muszą mieć także wpływ zasady ogólne prawa pomocy społecznej, wyrażone m.in. w art. 2, 3 i 4 u.p.s. Oznacza to, iż przyznany stronie zasiłek celowy ma wystarczyć na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb bytowych, lecz tylko wówczas, gdy potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (zostają zaspokojone niezbędne potrzeby innych osób i rodzin korzystających z pomocy ośrodka pomocy społecznej). Organ ma zatem obowiązek uwzględnić słuszny interes strony, pod warunkiem, że nie koliduje on ze słusznym interesem społecznym (ogółu świadczeniobiorców).

W skardze złożonej na kilkanaście decyzji D.B. kwestionowała odmowę przyznania jej zasiłku celowego, domagając się ich unieważnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi, podnosząc argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, jednakże nie z przyczyn w niej podniesionych. Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy lub istotnych, mogących mieć wpływ na jego wynik, wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. Dodać też należy, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a).

Zgodnie z przepisem art. 106 ust. 4 u.p.s, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W myśl przepisu art. 107 ust. 1 u.p.s rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób (rodzin) ubiegających się o przyznanie świadczeń ze środków pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 4 wskazanego art. 107 ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych.

Z powołanych przepisów wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu i to o charakterze obligatoryjnym. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń pomocowych np. w postaci zasiłku celowego. Podkreślenia wymaga, iż w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej rola rodzinnego wywiadu środowiskowego jest doniosła. Stanowiąc swoisty tryb postępowania dowodowego, wywiad jest sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą ubiegającą się o świadczenia, jej rodziną. Specyfiką spraw o świadczenia z zakresu pomocy społecznej jest, iż w sprawach tego rodzaju postępowanie dowodowe opiera się na oświadczeniach strony, a w mniejszym zakresie na dokumentach urzędowych. Wywiad stanowi dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia.

Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że organ I instancji wydając decyzję [...] kwietnia 2009r., odmawiająca przyznania skarżącej prawa do zasiłku celowego na potrzeby zgłoszone we wniosku z dnia [...] stycznia 2009r., dokonał ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji osobistej, majątkowej, rodzinnej skarżącej w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2008r. Tymczasem skarżąca jest osobą korzystającą ze stałych form pomocy (pobiera zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny). Okoliczność ta obliguje organ do dokonywania kolejnych aktualizacji wywiadu środowiskowego co 6 miesięcy i to niezależnie od tego czy wystąpiła zmiana okoliczności. Tym samym organ I instancji oparł swoje ustalenia na zdezaktualizowanym wywiadzie środowiskowym. Oznacza to w konsekwencji naruszenie przepisu art. 107 ust. 4 u.p.s a także art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. Brak jest bowiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy aktualnego w chwili wydawania decyzji przez organ pomocy społecznej. Organ I instancji nie wywiązał się bowiem ze spoczywającego na nim obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wskazania faktów, które w oparciu o prawidłowo przeprowadzony wywiad środowiskowy, uznał za udowodnione. Wskazanego uchybienia nie dostrzegł organ odwoławczy, aprobując w pełni rozstrzygnięcie organu I instancji, uchybiając tym samym przepisowi art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, iż wskazane uchybienie organów obu instancji jest tej natury, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a). Skoro bowiem nie doszło do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to organ pomocy społecznej nie mógł przystąpić do oceny zasadności wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2009r.. Wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy mogło mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że aktualizacja wywiadu wpłynęłaby na rozstrzygnięcie i skutkowała przyznaniem zasiłku celowego.

Zwrócenia uwagi organom obu instancji wymaga przy tym, znana – z urzędu – sądowi jak i organom orzekającym w sprawie okoliczność, iż po dniu [...] września 2008r. aktualizacja wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej skarżącej faktycznie miała miejsce. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych dołączonych do akt sprawy II SA/Go 602/09 aktualizacja taka przeprowadzona została w dniu [...] maca 2009r. i czynność ta została utrwalona na urzędowym formularzu. Na ten wywiad powoływało się Kolegium jak i organ pomocy społecznej również w innych decyzjach wydawanych w okresie analogicznym jak w sprawie niniejszej (II SA/Go 602/09, II SA/Go 584/09, II SA/Go 614/09). W tych okolicznościach pozbawione podstaw było stwierdzenie zawarte w decyzji organu I instancji, iż skarżąca, będąc pismem z dnia [...] marca 2009r. powiadomiona o terminie aktualizacji wywiadu odmówiła czynnego udziału w postępowaniu. Przeczy temu w sposób oczywisty fakt jej udziału w aktualizacji wywiadu z dnia [...] marca 2009r. Okoliczność, iż zaktualizowany wywiad został faktycznie przeprowadzony pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej sądu. Sąd administracyjny bowiem jedynie kontroluje legalność (zgodność z prawem) zaskarżonych aktów, nie dokonując własnych ustaleń faktycznych. Zakres ewentualnego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym wyznaczony jest przez przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. Obowiązek poczynienia ustaleń faktycznych mających istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej spoczywa wyłącznie na organach administracji publicznej. Sąd nie może ich w tym zakresie zastępować i to nawet w zakresie ewentualnego porównania czy sytuacja skarżącej wynikająca z aktualizacji z dnia [...] września 2008r. uległa zmianie w stosunku do wynikającej z aktualizacji z dnia [...] marca 2009r. Nie negując stanowiska organów w zakresie oceny charakteru potrzeb zgłaszanych przez skarżącą w kontekście uzasadnionej potrzeby bytowej podkreślenia wymaga jednak, iż rozstrzygnięcie sprawy dopuszczalne jest dopiero po ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z obowiązującymi regułami procesowymi wynikającymi z u.p.s.

Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Orzekając ponownie rzeczą organu będzie rozstrzygnięcie sprawy po prawidłowym ustaleniu jej stanu faktycznego w oparciu o zaktualizowany rodzinny wywiad środowiskowy.