Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 590/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Arkadiusz Cudak, , , po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 619/11 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 619/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek B. P. (dalej jako strona lub skarżący) o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 11 lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący przedkładał co prawda dokumenty obrazujące jego sytuację materialną, składał wyjaśnienia, ale zdaniem Sądu, nie jest to pełny i wiarygodny obraz tejże sytuacji. Skarżący w istocie nie wykazał, że jest w niedostatku i że wygospodarowanie środków pieniężnych, choćby w części, na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jest dla niego niemożliwym. Według Sądu trudno przyjąć, że skarżący nie posiada jakichkolwiek możliwości finansowych uwzględniwszy zasady logicznego i racjonalnego rozumowania oraz doświadczenia życiowego w sytuacji, gdy w sprawie działa fachowy pełnomocnik z wyboru – radca prawny, a także gdy skarżący zarabiając praktycznie minimalną kwotę wynagrodzenia za pracę, jest w stanie -jak deklaruje - pomagać finansowo swoim bliskim: matce i bratu, i nie korzysta – on ani inni domownicy- z jakiegokolwiek wsparcia od instytucji lub osób trzecich. Jeżeli owa pomoc materialna udzielana przez skarżącego stanowi jego dobrowolny wydatek, to brak, zdaniem Sądu, podstaw do uznania, że jego ponoszenie należy do wydatków zaspokajanych w pierwszej kolejności przed opłatami sądowymi. Ponadto Sąd dodał, że skoro skarżący, pracując jako kierowca, otrzymuje diety i inne należności z tytułu podróży służbowych na terenie kraju i poza nim, zwolnione od podatku dochodowego (tym samym nie wykazywane w zeznaniu podatkowym), powinien był to wyjawić.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu), dotyczących skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R..

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że jego zdaniem zupełnie nieuzasadniona jest wątpliwość Sądu w zakresie jego dochodów, które są poświadczone żądanymi przez Sąd zaświadczeniami z zakładu pracy, które również nie zostały podważone. Skarżący dodał, że w ramach tych posiadanych środków pomaga rodzinie w miarę swoich możliwości, gdyż wspólne dochody pozwalają na egzystencję na poziomie minimum życiowego, a pomoc profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego – na obecnym etapie postępowania jest bezpłatna. W ocenie skarżącego z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że jego sytuacja materialna uzasadnia zwolnienie od opłat sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne o tyle, iż prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.

Zgodzić się należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 i następnych ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) stanowi gwarancję konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp.

Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący udowodni brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O przyznaniu prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Z tego względu istotne znaczenie ma zawsze przeprowadzenie wyczerpującej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie była dostatecznie wnikliwa. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że: "Skoro zatem skarżący, pracując jako kierowca otrzymuje diety i inne należności z tytułu podróży służbowych na terenie kraju i poza nim, zwolnione od podatku dochodowego (tym samym nie wykazane w zeznaniu podatkowym), powinien był to wyjaśnić.". Jednakże dokonując takiej oceny Sąd nie wyjaśnił skąd posiada taką wiedzę i na jakiej podstawie twierdzi, że skarżący w ogóle otrzymuje jakiekolwiek należności. Należy w tym miejscu podnieść, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy powinno być wydawane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Analizując sytuację majątkową skarżącego Sąd zobowiązany był zbadać jego stan majątkowy z chwili złożenia wniosku oraz ocenić go w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy i wymienione na wstępie zasady. Wspomniana ocena nie może zatem opierać się jedynie na teoretycznym, nie popartym choćby oświadczeniem skarżącego, założeniu korzystania przez wnioskodawcę z osiągniętych przez niego dochodów z tytułu diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na terenie kraju lub poza nim.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji również nietrafnie uznał, że korzystanie przez skarżącego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika rzutować może na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Korzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej jest bowiem prawem procesowym skarżącego i jego realizacja nie może być oceniana, jako okoliczność uniemożliwiająca realizację innych praw procesowych, w tym prawa pomocy. W tej sytuacji uzasadnionym jest wniosek, że posiadanie jakichkolwiek zasobów finansowych najpierw jest wykorzystywane na doradztwo prawne, a dopiero potem, po uzyskaniu fachowej oceny sytuacji i konieczności prowadzenia sprawy sądowej aktualne staje się ponoszenie kosztów sądowych. Poniesienie kosztów pomocy prawnej nie może zatem wpływać negatywnie na uprawnienie do korzystania z prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.

Z uwagi na wskazane okoliczności, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji materialnej skarżącego należało uznać za przedwczesną.

Wobec powyższego przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny winien ocenić przedmiotowy wniosek biorąc pod uwagę przedstawione w niniejszym uzasadnieniu wątpliwości, a po dokonaniu tej oceny rozstrzygnąć kwestię przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, mając jednak na względzie obciążenia związane z innymi prowadzonymi przez nią postępowaniami.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.