Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1582/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97  par. 2,  art. 138  par. 1  pkt 1 w zw. z  art. 144
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] grudnia 2014 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz W. S. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku W. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmawiające podjęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Budownictwa z [...] lipca 1950 r. nr [...] utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1950 r. nr [...] odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], zawieszonego postanowieniem Ministra Infrastruktury z [...] lutego 2011 r. nr [...].

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Prawo własności przedmiotowej nieruchomości, położonej przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] uregulowane zostało na rzecz J. S., T. S., A. S. oraz Z. S. Ustalono następstwo prawne po zmarłych współwłaścicielach nieruchomości. Spadek po T. S. nabyli: żona J. S. oraz bracia: A. S. i Z. S.; spadek po J. S. nabyli synowie: A. S. oraz Z. S., zaś spadek po A. S. nabył syn W. S.

W toku postępowania ustalono, że J. S. zmarła [...] stycznia 1993 r., a postępowanie spadkowe nie było prowadzone, zaś Z. S. zmarł w S. i nie zostało po nim przeprowadzone postępowanie spadkowe.

Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia 11 lutego 2011 r. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Budownictwa z [...] lipca 1950 r. nr L.dz. [...] utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1950 r. nr [...] odmawiające przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...] nr [...], ozn. nr hip. [...]. Postępowanie zostało zawieszone, do czasu przedłożenia dokumentów potwierdzających następstwo prawne zmarłych J. S. oraz Z. S.

W. S. wnioskiem z [...] sierpnia 2014 r. zwrócił się o podjęcie postępowania zawieszonego postanowieniem Ministra Infrastruktury z [...] lutego 2011 r. oraz o ustanowienie kuratora spadku po Z. S. i J. S., w trybie art. 30 § 5 Kpa.

Minister Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. odmówił podjęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Budownictwa z [...] lipca 1950 r. utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1950 r. W uzasadnieniu organ podniósł, że nie kwestionuje okoliczności, że w związku z dołączeniem do akt sprawy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] kwietnia 1993 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S., w zakresie wykazania następstwa prawnego po J. S. spełnione zostały przesłanki do podjęcia postępowania. Przyczyna zawieszenia postępowania ustąpiła w części, tj. co do zmarłej J. S. Mając na uwadze fakt, że nie został złożony do akt sprawy dokument wskazujący następstwo prawne po Z. S. - nie jest możliwe ustalenie wszystkich osób, mających przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Z uwagi na śmierć Z. S. w S., winno być przedłożone postanowienie polskiego sądu cywilnego o nabyciu praw do spadku lub [...] dokumentu spadkowego, tj. dokumentu, który według prawa państwa w którym został wydany, wywołuje skutki prawne, opatrzonego klauzulą apostille oraz przetłumaczonego na język polski przez tłumacza przysięgłego. Zdaniem organu widnieją w aktach sprawy nazwiska i adresy zstępnych Z. S., dlatego nie można uznać, że potencjalni następcy prawni strony postępowania nie są znani, co do tożsamości. W konsekwencji organ uznał, że w dalszym ciągu występuje przyczyna zawieszenia postępowania co do zmarłego Z. S.

W. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł, iż organ I instancji obowiązany jest ustalić krąg następców prawnych zmarłego Z. S., co nie powinno być traktowane tożsamo z ustaleniem kręgu spadkobierców zmarłego. We wniosku wskazano ponadto, że organ nie może obarczać strony obowiązkiem ustalenia pozostałych następców prawnych. W kompetencji organu leży obowiązek wynikający z art. 10 § 1 Kpa, również w postaci wystosowania wniosku o ustanowienie kuratora dla masy spadkowej w sytuacji braku informacji o spadkobiercach lub braku informacji o miejscu ich zamieszkania.

Postanowieniem z [...] lipca 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu odwoławczego, przedstawiona przy piśmie z [...] lutego 2013 r. dokumentacja, dotycząca śmierci Z. S. oraz jego żony A S. wraz z listą spadkobierców, sporządzoną przed śmiercią – w formie oświadczenia - przez A. S., nie stanowi w obliczu prawa polskiego dowodu spadkobrania po zmarłym współwłaścicielu nieruchomości.

Minister Infrastruktury i Budownictwa podniósł, iż skarżący W. S. [...] sierpnia 2016 r. do wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania załączył dokumentację w postaci poświadczenia testamentu Z. S. z [...] czerwca 1999 r., zaopatrzonego w klauzulę apostille wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski. Z tłumaczenia przysięgłego załączonego dokumentu wynika, iż jest to testament Z. S. w którym ustanawia on zarządcę swojego spadku.

Zdaniem Ministra, w aktach sprawy brak jest dokumentu, potwierdzającego następstwo prawne po zmarłym Z. S. Aby złożony przez wnioskodawcę do akt sprawy zagraniczny dokument spadkowy, sporządzony przed [...] lipca 2009 r., tj. testament Z. S. z [...] czerwca 1999 r., wywołał skutek na terenie Polski - winien zostać uprzednio poddany procedurze uznania przez sąd polski.

Oceniając postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] grudnia 2014 r. organ odwoławczy uznał, że zarówno w dacie wydania kwestionowanego postanowienia jak i w chwili obecnej nie ustały przyczyny zawieszenia postępowania nadzorczego. Nie jest możliwe ustalenie wszystkich osób, mających przymiot strony w niniejszym postępowaniu, którym organ administracji publicznej zobowiązany jest zapewnić zgodnie z art. 10 Kpa., czynny udział w każdym stadium postępowania.

Pismem z [...] sierpnia 2017 r. W. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2017 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na treść postanowienia, tj.: 1) art. 7, art. 77 oraz art. 80 Kpa poprzez niepodjęcie wszelkich działań, zmierzających do wyjaśnienia istotnych okoliczności przedmiotowej sprawy i niezweryfikowanie ważności testamentu Z. S. w świetle prawa, jako dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po testatorze, skutkujące błędnym utrzymaniem w mocy postanowienia organu I instancji; 2) art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 97 § 2 Kpa w zw. z art. 1145 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w wersji obowiązującej do 1 lipca 2009 r. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki pozytywne podjęcia zawieszonego postępowania i uznanie, że testament, sporządzony przez K. S. nie wywołuje skutków prawnych w Polsce i wymaga uprzedniego uznania przez sąd polski, a tym samym, że nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające podjęcie zawieszonego postępowania; 3) art. 6 Kpa poprzez niezweryfikowanie statusu testamentu, jego ważności oraz wykonalności w świetle prawa amerykańskiego oraz przyjęcie, że testament wymaga uznania w świetle prawa polskiego w procedurze tożsamej do uznania orzeczeń wydanych za granicą w sytuacji, gdy testament ten jest ważny z mocy samego prawa i nie wymaga, oprócz poświadczenia apostille, uznania przez sąd polski; 4) art. 1145 § 1 Kpc., w wersji obowiązującej do 1 lipca 2009 r., poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że niniejszy przepis ma zastosowanie również do testamentu sporządzonego poza granicami Polski w sytuacji, gdy przepis ten odnosi się jedynie do zagranicznych orzeczeń wydanych przez uprawnione organy państwowe. Na podstawie wyżej opisanych zarzutów, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie Sąd nie kontrolował zasadności zawieszenia postępowania nieważnościowego, które nastąpiło na podstawie postanowienia Ministra Infrastruktury z [...] lutego 2011 r., w szczególności w zakresie przyczyn zawieszenia tegoż postępowania.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była zgodność z prawem postanowienia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2017 r. i poprzedzającego go postanowienia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] grudnia 2014 r. dotyczących podjęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Budownictwa z [...] lipca 1950 r. i utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1950 r.

Istotne było zatem to, czy ustąpiła przyczyna zawieszenia postępowania, tj. czy wykazane zostało przez stronę postępowania nieważnościowego W. S. następstwo prawne po Z. S., jednym z przeddekretowych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości.

Zdaniem Ministra, przedłożony do akt sprawy zagraniczny testament Z. S., sporządzony [...] czerwca 1999 r. wraz z tłumaczeniem tłumacza przysięgłego, opatrzony klauzulą apostille, w którym ustanawia on zarządcę spadku nie potwierdza następstwa prawnego po zmarłym. Organ ten stanął na stanowisku, że zagraniczny dokument spadkowy (testament), sporządzony przed 1 lipca 2009 r., aby wywołał skutki, jakie według prawa polskiego pociąga za sobą orzeczenie sądowe o nabyciu spadku, winien podlegać procedurze uznania, o której mowa w art. 1145 § 1 Kpc, w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2009 r.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego stanowiska.

Błędny jest pogląd Ministra, że testament ma charakter orzeczenia. Testament wyraża wolę zmarłego, a zatem jest to czynność prawna. Czym innym jest zaś wymóg jego zatwierdzenia, poświadczenia, zarejestrowania przez zagraniczny organ sądowy lub pozasądowy.

W niniejszej sprawie za "orzeczenie" w rozumieniu art. 1145 Kpc można uznać poświadczenie testamentu Z. S., wystawione [...] marca 2016 r. przez notariusza Wspólnoty Wirginii.

Zatem w zakresie przepisów Kpc z zakresu międzynarodowego postępowania sądowego znaczenie miał stan prawny obowiązujący od 1 lipca 2009 r. (art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. Nr 234, poz. 1571). Wedle art. 1145 Kpc, w nowym brzmieniu, orzeczenia sądów państw obcych mają na obszarze Polski skuteczność z mocy samego prawa, bez potrzeby obligatoryjnego prowadzenia postępowania delibacyjnego, jak to miało, co do zasady, miejsce przed 1 lipca 2009 r.

Sąd zwraca uwagę, że – co do zasady - rozporządzenie testamentowe dokonane przed 17 sierpnia 2015 r. [art. 83 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz. Urz. UE L 201 z 27.07.2012, str. 107 ze zm.) oraz art. 9 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1137)] jest ważne pod względem formy, jeżeli jest ona zgodna z prawem wewnętrznym m.in.: a) miejsca, w którym spadkodawca dokonał rozporządzenia, albo b) obowiązującym w państwie, którego obywatelem był spadkodawca bądź w chwili dokonywania rozporządzenia, bądź w chwili śmierci, albo c) miejsca, w którym spadkodawca miał miejsce zamieszkania bądź w chwili dokonywania rozporządzenia, bądź w chwili śmierci. Wynika to z art. 1 Konwencji dotyczącej kolizji praw w przedmiocie formy rozporządzeń testamentowych, sporządzonej w Hadze 5 października 1961 r. (Dz. U. z 1969 r. Nr 34, poz. 284), do której odsyła art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 80, poz. 432 ze zm.), w wersji obowiązującej przed 17 sierpnia 2015 r.

Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji (aktu zgonu) wynika, że Z. S. był obywatelem USA. Rozporządzenia testamentowego dokonał na terenie Stanu Virginia. Tam też zamieszkiwał i zmarł. Poświadczenie testamentu Z. S., wystawione [...] marca 2016 r. przez notariusza Wspólnoty Wirginii potwierdza prawdziwość i zgodność kopii testamentu z oryginałem, a także zgodność i skuteczność testamentu w świetle obowiązującego (miejscowego) prawa.

Z pkt 8 poświadczonego notarialnie testamentu wynika natomiast, że zarządcą spadku po Z. S. była jego żona A. S. Wbrew temu co twierdzi Minister z testamentu wynika, że jeżeli żona testatora przestanie pełnić funkcję zarządcy spadku (A. S. zmarła w 2012 r. - akt zgonu z [...] września 2012 r.), to następcami prawnymi i współzarządcami spadku będą córki testatora: W. S. i J. B. Zarządca spadku jest jego wykonawcą i administratorem [pkt 7.14 w zw. z pkt 8 i pkt 9.1(4) testamentu]. Generalne wykonywanie wszelkich czynności i spraw należy do zarządcy spadku, w tym i zrzekanie się praw. Wykonywanie uprawnień przez zarządcę spadku jest ostateczne i wiążące (pkt 7.12, pkt 7.15 w zw. z pkt 7, pkt 7.18 testamentu).

Niniejszy dokument publiczny (poświadczenie testamentu Z. S, wystawione [...] marca 2016 r. przez notariusza Wspólnoty Wirginii) został zaopatrzony w klauzulę apostille, wystawioną przez notariusza prowadzącego działalność na terenie Dystryktu Kolumbii. Poświadczenia tego dokumentu dokonał Sekretarz Dystryktu Kolumbii.

Sąd zwraca uwagę, że na mocy konwencji haskiej, sporządzonej 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938), znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (w tym dokumentów administracyjnych, aktów notarialnych, urzędowych zaświadczeń na dokumentach podpisanych przez osoby prywatne, stwierdzających rejestrację dokumentu i jego istnienie w określonej dacie, urzędowych i notarialnych poświadczeń podpisów), której Stany Zjednoczone Ameryki i Rzeczpospolita Polska są stronami, poświadczenie testamentu Z. S. wystawione [...] marca 2016 r. przez notariusza Wspólnoty Wirginii, zaopatrzone w klauzulę "apostille" ma w postępowaniu administracyjnym rangę równą polskim dokumentom urzędowym. Wynika to z art. 1138 Kpc, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia. Zagraniczny dokument urzędowy jakim jest wskazane wyżej poświadczenie nie dotyczy przeniesienia własności nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej, a jego autentyczności nie zaprzeczyła żadna ze stron. Wobec tego dokument ten (notarialne poświadczenie testamentu) nie wymagał uwierzytelnienia przez polskie przedstawicielstwo dyplomatyczne lub urząd konsularny.

Z przepisu art. 76 Kpa wynika zaś, że dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Obalenie mocy dowodowej dokumentu urzędowego jest możliwe tylko poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu (art. 76 § 3 Kpa). Jeżeli natomiast domniemanie prawdziwości dokumentu urzędowego nie zostanie obalone poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego, wówczas organ administracji publicznej jest obowiązany uznać za udowodnione fakty, których istnienie zostało stwierdzone w tym dokumencie.

Sąd zwraca uwagę, że rolą Ministra w niniejszej sprawie była ocena, czy złożone w sprawie dowody, w szczególności poświadczenie testamentu Z. S., wystawione [...] marca 2016 r. przez notariusza Wspólnoty Wirginii, zaopatrzone w klauzulę apostille wraz z testamentem i tłumaczeniami sporządzonymi przez tłumacza przysięgłego j. angielskiego, w dostateczny sposób potwierdzały następstwo prawne po Z. S. dla potrzeb prowadzonego postępowania nieważnościowego. Jak wskazano wyżej, po śmierci A. S., spadkobiercami Z. S. są jego córki: W. S. i J. B. (adresy zamieszkania spadkobierców zostały wskazane w Liście Spadkobierców z [...] czerwca 2012 r., poświadczonej notarialnie [...] marca 2014 r.).

Wobec tego Sąd uznał, że Minister Infrastruktury i Rozwoju oraz Minister Infrastruktury i Budownictwa twierdząc, iż w niniejszej sprawie nie ustały przeszkody do prowadzenia postępowania nieważnościowego, w zakresie braku wykazania następstwa prawnego po Z. S., naruszyli odpowiednio art. 97 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ nadzoru zastosuje się do oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku i podejmie postępowanie w sprawie z udziałem spadkobierców Z. S., tj. jego córek: W. S. i J. B.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).