Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4343/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 3, art. 65 ust. 1, art. 66 ust. 1 i 2, art. 68 ust. 1, 3 i 4
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 68 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: k.p.a.) i art. 68 ust. 6a oraz art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 z późn. zm., dalej: "p.o.a.") po rozpatrzeniu odwołania P. I. (dalej: wnioskodawca, zainteresowany) z dnia [...] sierpnia 2014 r. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] (w skrócie: Prezydium NRA) z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (w skrócie: ORA) z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...] odmawiającej wpisu wnioskodawcy na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej, uchylił obie wskazane powyżej uchwały.

Do wydania decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

W dniu [...] kwietnia 2014 r. P. I. złożył wniosek o wpis na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej. Uzasadnił wniosek tym, że od 2003 r. wykonuje zawód radcy prawnego i jest wpisany na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] oraz że spełnia wszystkie wymagania przewidziane w przepisach art. 65 pkt 1-3 p.o.a.

Wspomnianą uchwałą z dnia [...] czerwca 2014 r. ORA odmówiła zainteresowanemu wpisu na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej. Uznała, że nie spełnia on przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 p.o.a., tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, gdyż w toku rozmowy kwalifikacyjnej wykazał się nieznajomością przepisów regulujących tryb zaskarżania uchwał wpisowych podejmowanych przez Okręgową Radą Adwokacką oraz zasad i zakresu tajemnicy zawodowej adwokata, w szczególności działającego jako obrońca w postępowaniu karnym.

Od uchwały tej wnioskodawca złożył odwołanie do Prezydium NRA. Uważał, że spełnia przesłanki do wpisu na listę adwokatów określone w art. 65 pkt 1-3 p.o.a. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 65 pkt 1 p.o.a., wskutek uznania przez ORA, że dotychczasowym zachowaniem nie daje on rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zainteresowany zakwestionował możliwość dokonania przez ORA, w toku krótkiej rozmowy kwalifikacyjnej, oceny jego dotychczasowego zachowania, a także jej uprawnienia do weryfikowania wiedzy osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów, które wykonują zawód radcy prawnego. Wnioskodawca podniósł również, że przebieg rozmowy opisany w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały w zakresie dotyczącym zadanych pytań i udzielonych odpowiedzi nie został wiernie odzwierciedlony i zaznaczył, że pytanie dotyczące tajemnicy adwokackiej było zredagowane nieprecyzyjnie.

Prezydium NRA powołaną uchwałą z dnia [...] sierpnia 2014 roku utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie ORA. W uzasadnieniu Prezydium NRA wskazało, że osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.a. nie podlegają egzaminowi sprawdzającemu wiedzę i umiejętności praktyczne, ale ORA ma prawo i obowiązek zweryfikowania okoliczności świadczących o spełnianiu przez kandydata przesłanki rękojmi z art. 65 pkt 1 p.o.a. Prezydium NRA podkreśliło, że weryfikacja przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 p.o.a. może nastąpić w toku rozmowy określanej mianem "kwalifikacyjnej", która nie będąc egzaminem z wiedzy prawniczej, jest sprawdzianem podstawowych wiadomości z zakresu praktycznych aspektów funkcjonowania adwokata, warunkujących prawidłowe wykonywanie tego zawodu. Organ podkreślił fundamentalny charakter tajemnicy adwokackiej dla funkcjonowania adwokatury i wskazał, że wnioskodawca dopuszczając możliwość jej złamania, wykazał się brakiem wiedzy o adwokaturze w zakresie podstawowym dla jej funkcjonowania. Zdaniem Prezydium NRA oznacza to, że osoba, które nie zinternalizowała istoty przywołanej tajemnicy, stwarza realne zagrożenie dla interesów reprezentowanego przez siebie klienta i przeczy zasadzie, że adwokat wykonuje zawód zaufanie publicznego.

Organ odnosząc się do kwestii nieprecyzyjności zadanego pytania, zauważył również, że protokół rozmowy kwalifikacyjnej oddaje wiernie jej przebieg i nie był przez wnioskodawcę kwestionowany. Prezydium NRA podniosło także, że w przypadku powzięcia przez kandydata na adwokata wątpliwości co do założonego stanu faktycznego mógł zadać dodatkowe pytania Komisji.

Nie podzielając stanowiska Prezydium NRA wnioskodawca w dniu [...] sierpnia 2014 r. złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie, w którym wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą uchwałą ORA. Wnioskodawca zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów art. 65 pkt 1 p.o.a. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawca powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu od uchwały ORA, podnosząc dodatkowo, że treść protokołu z rozmowy kwalifikacyjnej, z naruszeniem art. 68 k.p.a., nie została mu przedstawiona ani odczytana i w związku z tym nie miał wcześniejszej możliwości sprawdzenia jego treści.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Sprawiedliwości przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2014 r. uchylił uchwałę Prezydium NRA wraz z poprzedzającą ją uchwałą ORA, uznając zasadność zarzutów wnioskodawcy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Minister potwierdził, że rozmowa kwalifikacyjna była niewątpliwie czynnością postępowania mającą istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, która w związku z tym powinna być, stosownie do art. 67 § 1 k.p.a., potwierdzona protokołem odpowiadającym wymogom określonym w art. 68 k.p.a. Organ zauważył przy tym, że załączony do akt postępowania protokół rozmowy przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2014 r. nie został przez zainteresowanego podpisany, a brak podpisu nie został omówiony. Organ odwoławczy odnotował także, że według twierdzeń wnioskodawcy wymieniony protokół nie został zainteresowanemu odczytany. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Minister stwierdził, że załączony do akt postępowania protokół nie może być podstawą ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych sprawy, gdyż mają one wartość dowodową tylko wówczas, gdy zostały przez organ administracji zarejestrowane w formie protokołu, w sposób odpowiadający wymogom przepisów k.p.a. W konkluzji Minister Sprawiedliwości uznał, że protokół rozmowy kwalifikacyjnej przeprowadzonej z wnioskodawcą, na skutek uchybień przepisom postępowania, nie może stanowić dowodu świadczącego o jej przebiegu, w szczególności w zakresie kwestionowanym przez wnioskodawcę, tj. odnoszącym się do treści zadanych pytań i udzielonych odpowiedzi, a w konsekwencji opisany w protokole przebieg rozmowy nie może być podstawą do oceny tego, czy wnioskodawca swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Minister Sprawiedliwości, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 1997 roku, sygn. akt II SA 3093/95, stwierdził, że art. 65 pkt 1 p.o.a. nie daje podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów, a nie pozwala również na wyciąganie ze stopnia znajomości prawa wniosków w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

Powyższe uchybienia, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, wskazują, że istotny dla rozstrzygnięcia zakres sprawy, z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie został wyjaśniony, co uzasadniało uchylenie uchwał Prezydium NRA i ORA.

Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. Prezydium NRA złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na omówioną decyzję Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o jej uchylenie oraz zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Prezydium NRA zarzuciło naruszenie:

1) art. 65 pkt 1 p.o.a. poprzez uznanie, że dyspozycja przepisu nie daje podstaw do wyciągania ze stopnia znajomości zasad deontologii zawodowej oraz przepisów ustrojowych adwokatury przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów oceny czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w sytuacji, gdy dyspozycja przepisu wskazuje, iż badanie przesłanki rękojmi oznacza również przestrzeganie zasad deontologii zawodowej oraz stosowanie przepisów ustrojowych adwokatury, co oznacza możliwość i obowiązek badania przez organy adwokatury czy wnioskodawca wykazuje się znajomością zasad deontologii zawodowej oraz przepisów ustrojowych adwokatury;

2) art. 68 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, że przepis ten został naruszony w toku postępowania, co skutkowało ustaleniem, iż organy naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ustalając istotny dla rozstrzygnięcia zakres spraw z naruszeniem ww. przepisów, w sytuacji, gdy przepis art. 68 § 2 k.p.a. nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, zaś wobec podjęcia uchwały na posiedzeniu okręgowej rady adwokackiej, z którego to posiedzenia został sporządzony protokół zgodny z przepisami prawa, organy adwokatury ustaliły stan faktyczny w oparciu o całość poprawnie zebranego i ocenionego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi Prezydium NRA podniosło, że przesłanka rękojmi nie oznacza spełnienia wyłącznie formalnych wymogów, a zadaniem organów adwokatury jest zbadanie, czy dotychczasowe doświadczenie zawodowe oraz znajomość zasad etyki adwokackiej i umiejętność ich stosowania w praktyce, gwarantują wystarczająco wysoki poziom wykonywania zawodu adwokata przez kandydata do wpisu. Zdaniem Prezydium NRA uznanie, że o sposobie rozstrzygnięcia wniosku o wpis na listę adwokatów bez egzaminu mają decydować wyłącznie okoliczności formalne, powoduje, iż norma wywodzona z art. 65 pkt 1 p.o.a. nie zawiera treści, a uprawnienia organów adwokatury są iluzoryczne.

Prezydium NRA stanęło na stanowisku, że art. 17 ust. 1 Konstytucji RP upoważnia samorządy zawodów zaufania publicznego do sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem tych zawodów służącej interesowi publicznemu, który w przypadku zawodu adwokata wyraża się świadczeniem pomocy prawnej na wysokim poziomie. W złożonej skardze wskazano, że poziom umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej jest ważnym elementem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w związku z czym, w świetle art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, nie można oczekiwać, aby organy samorządu adwokackiego nie miały prawa, decydując o wpisie na listę adwokatów, do sprawdzania poziomu umiejętności zawodowych, w szczególności w zakresie wiedzy dotyczącej deontologii zawodowej. Prezydium NRA podniosło również, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż rękojmia jest pojęciem obejmującym odpowiedni poziom wiedzy prawniczej kandydata, gwarantujący prawidłowe wykonywanie tego zawodu zaufania publicznego, a nie pojęciem odnoszącym się wyłącznie do cech charakteru kandydata do wpisu. Prezydium NRA zauważyło, że zgodnie z orzecznictwem, ocena kandydata ubiegającego się o wpis na listę adwokatów, mająca charakter rozmowy, testu lub nawet egzaminu może dotyczyć zasad etyki wykonywania zawodu adwokata oraz ustawodawstwa korporacyjnego, przy czym nie powinna ona dotyczyć wiedzy prawniczej kandydata i jego znajomości określonych działów prawa i podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca został poddany rozmowie związanej z wykonywaniem zawodu adwokata – w zakresie znajomości zasad deontologii zawodowej, co w świetle dyspozycji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP należy uznać nie tylko za dopuszczalne, ale i konieczne.

W uzasadnieniu skargi Prezydium NRA zauważyło, że nadanie określonym zawodom charakteru zawodów zaufania publicznego oznacza, w rozumieniu Konstytucji RP, ustawową dopuszczalność nakładania pewnych ograniczeń w zakresie konstytucyjnej wolności dostępu do zawodu i jego wykonywania oraz objęcie osób wykonujących takie zawody obowiązkiem przynależności do samorządu zawodowego. Konstytucyjnym zadaniem samorządu zawodowego jest piecza nad zgodnym z regułami właściwym dla danego zawodu jego wykonywaniem. Zdaniem Prezydium NRA sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem danego zawodu zaufania publicznego jest powodem, dla którego ustawodawca powierzył samorządom tych zawodów kompetencje o charakterze publicznym, w tym władcze, sprawowane wobec wszystkich osób wykonujących dany zawód zaufania publicznego, przy czym w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego do kompetencji takich należy, m.in.: decydowanie o prawie wykonywania określonego zawodu oraz prowadzenie rejestru osób aktualnie wykonujących ten zawód. Ponadto Prezydium NRA wskazało, że Trybunał Konstytucyjny uznał, iż należyte wykonywanie konstytucyjnych funkcji przez samorządy zawodów zaufania publicznego wymaga zapewnienia im nie tylko możliwości kontrolowania sposobu wykonywania zawodu, ale także decydowanie o tym, kto może wykonywać dany zawód, a tym samym samorząd zawodowy może zatem, zgodnie z Konstytucją, realizować pewne uprawnienia i obowiązki władcze zarówno wobec członków wspólnoty, jak i osób trzecich.

Zgodnie ze stanowiskiem Prezydium NRA piecza nad zgodnym z regułami właściwym dla danego zawodu jego wykonywaniem oznacza, że organy adwokatury muszą być wyposażone w narzędzia umożliwiające im wykonywanie pieczy. Jednym z tych narzędzi jest możliwość badania przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu, co oznacza również sprawdzenie znajomości zasad deontologii zawodowej. Prezydium NRA podkreśliło przy tym, że cechami osób wchodzących w skład samorządu zawodu zaufania publicznego są dwa rodzaje zdolności: zdolność zawodowa, tzn. przygotowanie do wykonywania tego samego, co inni członkowie korporacji zawodu i zdolność do wykonywania go na poziomie i w zakresie, który może być uznany za wystarczający, aby spełniał kryteria zaufania publicznego, w tym zwłaszcza poziom profesjonalnego przygotowania i praktyki zawodowej, przestrzeganie norm deontologicznych, kierowanie się w działalności zawodowej interesem osób korzystających z usług, które obdarzają świadczeniodawców zaufaniem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organy samorządu adwokackiego dyspozycji art. 68 § 2 k.p.a. i wobec powyższego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 tej ustawy, Prezydium NRA podniosło, że stosownie do § 8 ust. 6 Regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich, z posiedzenia rady sporządza się protokół, który podpisuje przewodniczący obrad i sekretarz. Protokół posiedzenia musi być udostępniony członkom rady przed następnym posiedzeniem rady i uważa się go za przyjęty, jeżeli członkowie rady nie zgłoszą poprawek. Jednocześnie, jak wskazało Prezydium NRA, w myśl § 20 ust. 7 przywołanego Regulaminu zawiadomienie ubiegającego się o wpis o odmowie obejmuje odpis uchwały wraz z uzasadnieniem. Prezydium NRA, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 1012/11, wskazało, że w przypadku decyzji organu kolegialnego nie ma konieczności doręczania stronie z urzędu protokołu posiedzenia, na którym wydano decyzję, jak również listy obecności osób uczestniczących w tym posiedzeniu, a stronie przysługuje prawo do zapoznania się z tymi dokumentami, a także sporządzania odpisów w trybie art. 73 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.).

Kierując się powyższymi kryteriami skargę Prezydium NRA należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 65 ust. 1 p.o.a. na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;

2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2.

Jednakże z mocy art. 66 ust. 1 pkt 3 p.o.a. wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się m.in. do: osób, które zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód radcy prawnego albo notariusza.

Organy samorządu adwokackiego uprawnione do podejmowania uchwał w sprawie wpisu na listę adwokatów nie miały zastrzeżeń do sposobu wykonywania przez P. I. innego zawodu prawniczego – zawodu radcy prawnego. Natomiast przyjęły, że zainteresowany objawił brak wiedzy o adwokaturze w zakresie niezbędnym do codziennego funkcjonowania (dopuścił możliwość złamania tajemnicy adwokackiej, o której mowa w art. 178 pkt 1 k.p.k. w rozmowie kwalifikacyjnej z przedstawicielami ORA). Brak wiedzy wnioskodawcy w tym zakresie oznaczać miał, że kandydat stwarza realne niebezpieczeństwo dla interesów reprezentowanego przez siebie klienta i przeczy zasadzie, że wykonuje zawód zaufania publicznego. Tym samym miał nie dawać rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata wymaganej przez art. 65 pkt 1 p.o.a.

W tak prezentowanym stanowisku organów wpisowych występuje wewnętrzna niespójność (jako radca prawny prawidłowo wykonuje zawód, co już nie będzie miało miejsca w przypadku podjęcia przez zainteresowanego zawodu adwokata, o czym wiadomo a priori).

Należy zauważyć, że uregulowania co do obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej przez adwokata (Art. 6 ust. 3 p.o.a. - Adwokata nie można zwolnić od obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę.; Art. 6 ust. 4 p.o.a. - Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu -w zakresie określonym tymi przepisami.), jak i przez radcę prawnego (Art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, opubl. Dz. U. z 2014 r., poz. 637 - Radca prawny nie może być zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę.; Art. 3 ust. 6 tej ustawy - Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - w zakresie określonym tymi przepisami.) są tożsame.

Z kolei przepis art. 178 pkt 1 k.p.k. (mający użytek wyłącznie w postępowaniu karnym) zostaje zmieniony na podstawie art. 1 pkt 54 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1247 z późn. zm.). W projekcie zmian do tego aktu (druk sejmowy VII.870) wskazano:

"Celem projektowanej ustawy jest umożliwienie radcom prawnym występowania w charakterze obrońców w sprawach karnych i karnych skarbowych. W obecnym stanie prawnym obrońcą w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym może być jedynie adwokat. Wydaje się, że dla takiego stanu prawnego aktualnie nie ma już merytorycznego uzasadnienia.

1) Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że brak jest obecnie zasadniczych różnic pomiędzy zawodami zaufania publicznego świadczącymi pomoc prawną, tj. adwokatami i radcami prawnymi - począwszy od ustroju i organizacji samorządu, poprzez model kształcenia aplikantów i sposób uzyskiwania uprawnień zawodowych, a skończywszy na uprawnieniach merytorycznych (zwłaszcza po uzyskaniu przez radców prawnych możliwości występowania w sprawach rodzinnych i opiekuńczych, także - obrońców w sprawach o wykroczenia).

2) Jedynym argumentem przeciwko umożliwieniu radcom prawnym występowania w charakterze obrońców w postępowaniu karnym może być okoliczność, że w obecnym stanie prawnym nie zajmują się oni prowadzeniem spraw karnych, a co za tym idzie - mogą nie dysponować wystarczającą wiedzą z zakresu prawa i postępowania karnego.

Jednak argument ten traci w ostatnich latach całkowicie na znaczeniu. Profil kształcenia aplikantów radcowskich zakłada kształcenie z zakresu prawa i procesu karnego.".

Organy samorządu zawodowego podejmując decyzję odmowną nie rozważyły swego stanowiska w kontekście opisanych uregulowań i nie wyjaśniły, na jakiej podstawie doszły do konkluzji niedawania przez wnioskodawcę rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Oznaczało to też, że nieprawidłowo odniosły zapisy art. 17 ust. 1 Konstytucji RP do zawodu adwokata i radcy prawnego, różnicując pozycję obu zawodów, skoro oba zawody są zawodami zaufania publicznego i polegają na świadczeniu pomocy prawnej.

Ponadto Minister Sprawiedliwości prawidłowo przyjął, że w rzeczywistości rozmowa z zainteresowanym przeprowadzona w ORA miała charakter egzaminu, którego przepisy ustawy – Prawo o adwokaturze nie przewidują w przypadku kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 p.o.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07, Lex nr 395381).

Przepisy ustawy – Prawo adwokaturze nie przewidują rozmowy kwalifikacyjnej. Według art. 66 ust. 2 p.o.a. wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 68 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. W przepisie art. 68 ust. 3 p.o.a. wskazał ustawodawca, że do wniosku, o którym mowa w ust. 1 i 2, osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć: co najmniej dokumenty w tym ust. wymienione. Z kolei na podstawie art. 68 ust. 4 zd. drugie p.o.a. okręgowej radzie adwokackiej przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Wpisu na listę adwokatów zaś okręgowa rada adwokacka może odmówić tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 p.o.a., o czym stanowi art. 68 ust. 4 zd. pierwsze p.o.a.

Zatem to przede wszystkim za pomocą dokumentów ma być wykazane, że kandydat spełnia wymogi pozwalające wpisać go na listę adwokatów.

Rozmowa, którą przeprowadza się z wnioskodawcą na podstawie § 21 ust. 4 uchwały nr 14/02 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 28 września 2002 r. - Regulamin organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich (dalej: Regulamin). nie ma charakteru kwalifikacyjnego W myśl powołanego § 21 ust. 4 Regulaminu przed rozpoznaniem wniosku o wpis na listę dziekan lub inni wyznaczeni adwokaci przeprowadzają z zainteresowanym rozmowę. Nie mówi się w nim, że rozmowa taka ma charakter kwalifikacyjny. Organy próbują zbyt daleko idący walor nadać tej rozmowie, nazywając ja kwalifikacyjną. Zatem, zdaniem Sądu, rozmowa taka powinna dotyczyć kwestii związanych z wpisem na listę adwokatów, wynikających z Prawa o adwokaturze, a nie stanowić dodatkowego kryterium wpisu na tę listę. Ponadto rozmowę tę przeprowadzają z wnioskodawcą dziekan lub wyznaczeni adwokaci, a nie organ wpisowy w pełnym składzie.

Zgodzić się należy za skarżącym Prezydium NRA, że protokół z przeprowadzonej rozmowy nie ma waloru protokołu w rozumieniu art. 67 i art. 68 k.p.a. W myśl art. 67 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. W szczególności sporządza się protokół (w myśl art. 67 § 2 k.p.a.): przyjęcia wniesionego ustnie podania (pkt 1); przesłuchania strony, świadka i biegłego (pkt 2); oględzin i ekspertyz dokonywanych przy udziale przedstawiciela organu administracji publicznej (pkt 3); rozprawy (pkt 4); ustnego ogłoszenia decyzji i postanowienia (pkt 5). Protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby (art. 68 § 1 k.p.a.). Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole (§ 2 art. 68 k.p.a.). W przypadku przesłuchania protokół z tej czynności powinien być odczytany i przedstawiony do podpisu osobie zeznającej niezwłocznie po złożeniu zeznania (art. 69 § 1 k.p.a.).

Minister Sprawiedliwości nie wskazał jednoznacznie, jaki charakter ma czynność rozmowy z wnioskodawcą ubiegającym się o wpis na listę adwokatów (w kontekście czynności z art. 67 § 2 k.p.a.), aby musiał być z niej sporządzany protokół według zasad obowiązujących w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze, że kwestie rozmowy z kandydatem na adwokata zostały uregulowane w Regulaminie wydanym na podstawie art. 58 pkt 12 lit. c) p.o.a. (pozwalającym Naczelnej Radzie Adwokackiej uchwalanie regulaminów dotyczących zasad funkcjonowania rad adwokackich, ale w takim zakresie, aby nie kolidowały z przepisami Prawa o adwokaturze, także tymi odnoszącymi się do postępowania w przedmiocie wpisu na listę adwokatów), nie znajduje ta czynność wprost umocowania w przepisach Prawa o adwokaturze dotyczących postępowania wpisowego, nie została przeprowadzona przez organ, należy uznać, że omawiana czynność rozmowy nie podlega zasadom uregulowanym w art. 67 i 68 k.p.a.

Nie oznacza to, że rozmowa taka, jeżeli została przeprowadzona i jej wynik nie podlegają ocenie w postępowaniu o wpis na listę adwokatów. Dokumenty stanowiące wynik tej rozmowy podlegają ocenie według zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, np. art. 7, 75, 77, 80 k.p.a.

Wobec tego nie można podzielić stanowiska Prezydium NRA o naruszeniu przez Ministra powołanych przepisów procedury administracyjnej, gdyż w ocenianym postępowaniu przed organami samorządu adwokackiego doszło właśnie do naruszenia tychże zasad.

Jednakże co ma zasadnicze znaczenie w omawianej kwestii i przede wszystkim od strony uczestniczącego w rozmowie wnioskodawcy, kandydat na adwokata powinien mieć możliwość zapoznania się z dokumentami z przeprowadzonej rozmowy. Gwarantuje mu to art. 10 k.p.a., który stanowi:

"§ 1. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

§ 2. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

§ 3. Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.".

Jak wynika z akt administracyjnych organy samorządu zawodowego nie dotrzymały gwarancji wprowadzonych powołanym przepisem. Naruszyły zasadę z art. 10 § 1 k.p.a., nie wyjaśniając przyczyn odstąpienia od niej i to na etapie obu instancji.

Nieprzedstawienie zainteresowanemu protokołu z rozmowy oraz brak poinformowania wnioskodawcy o możliwości zaznajomienia się z tym dokumentem stanowiło istotne naruszenie art. 10 k.p.a., a więc jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Naruszenia tego nie dostrzegł Minister.

Jednakże, jak zaznaczono, zakres kontroli Sądu określa art. 134 § 1 p.p.s.a.

W tej sytuacji należało przyjąć, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo uchylił obie uchwały, co skutkowało oddaleniem skargi Prezydium NRA na podstawie art. 151 p.p.s.a.