Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 466/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2010-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107§ 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2,5,6 ust. 1,7,10,31
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
article: art. 8, art. 11
journal: Dz.U. 1946 nr 53 poz 298
law: Dekret z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości.
article: art. 917, art. 918
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145§ 1 pkt 1 lit c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2010 r. sprawy ze skargi M.S., S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie I wyroku nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

1. [...] września 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) po rozpatrzeniu wniosku A.K. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z [...] sierpnia 1989 r. znak [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonych w [...] na rzecz M. i S.S., wydało decyzję nr [...], którą działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856, ze zm.) art. 158 § 1 i 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071, ze zm.) oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 53, ze zm.) stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy z [...] sierpnia 1989 r. znak: [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonych w [...] na rzecz M. i S.S., w części dotyczącej przeniesienia własności działek [...] o pow. 0,04 ha i nr [...] o pow. 0,05 ha, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, zaś w pozostałym zakresie odmówił stwierdzenia nieważności opisanej decyzji.

2. W uzasadnieniu decyzji SKO podkreśliło, iż przepis art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 53) w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy stanowił, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączną nieruchomości związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Z powyższego wynika, że uprawnionym do zgłoszenia żądania o przekazanie na własność działki pod budynkami mógł być tylko właściciel budynku. Nabycie własności gruntu uwarunkowane było istnieniem na gruncie budynku, stanowiącego odrębny przedmiot własności, przy czym nabyciu podlegały grunty stanowiące własność Skarbu Państwa.

Następnie organ wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie zachodzi częściowa nieważność kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy. Tytuł prawny M. i S.S. do działek nr [...] jest bezsporny i w tym zakresie decyzję należy uznać za prawidłową. Kwestionowana decyzja dotknięta jest wadą nieważności w zakresie orzeczenia o przeniesieniu własności działek o nr [...]. Odnosząc się do stanu faktycznego analizowanej sprawy Kolegium wskazało, że Naczelnik Gminy kwestionowaną decyzją z [...] sierpnia 1989 r., znak [...], na podstawie cyt. art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeniósł na rzecz M. i S.S. własność całej działki nr [...] położonej w [...]. Decyzja ta została wydana na wniosek z [...] lipca 1989 r., w którym M. i S.S. wnosili o przekazanie na własność działki nr [...] o pow. 0,37ha, na której położone były zabudowania stanowiące odrębny (od gruntu) przedmiot własności. Zabudowania te nabyli na podstawie umowy o przeniesienie własności nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego nr [...] z [...] września 1983 r. Uprzednio zabudowania stanowiły własność J. i M.M., którzy w 1975 r. przekazali swoje gospodarstwo rolne o pow. 14,60 ha na własność Państwa. W skład tego gospodarstwa wchodziła miedzy innymi działka [...] (zabudowana).

SKO podkreśliło, iż z treści orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] czerwca 1959 r., znak [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wynika, że J.M. (poprzednikowi prawnemu M. i S.S.) nadano na własność dom mieszkalny, pralnię, szopę, stodołę oraz 2/3 obory i 1/2 stodoły. Natomiast w treści orzeczenia o wykonaniu aktu nadania S.K. ( poprzednik prawny Z.K., ojca A.K.) gospodarstwa rolnego obejmującego działkę nr [...] z [...] czerwca 1959 r. Nr [...] wskazano - na drugiej stronie - jakie budynki wchodzą w skład nadanego gospodarstwa rolnego. W dokumencie zawarto zapis "(obora, stodoła u M..)". Dodatkowo w umowie nr [...] zawartej przed Naczelnikiem Gminy o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego, na stronie pierwszej, w opisie, co wchodzi w skład gospodarstwa rolnego Państwa K., znajduje się zapis, że obora i stodoła są na oddzielnym podwórzu.

W 1984 r. wykonano prace geodezyjne, których skutkiem był podział działek [...]. W chwili złożenia wniosku przez M. i S.S. działki nr [...] nie istniały. W wyniku podziału działek nr [...] powstały działki nr [...], a wykaz zmian gruntowych z [...] sierpnia 1984 r. dokumentuje zmiany dokonane podziałem w zakresie oznaczenia nieruchomości po podziale. Sporne obiekty, które wcześniej znajdowały się na działce nr [...] znalazły się po podziale na gruncie oznaczonym nr [...].

W konsekwencji SKO uznało, iż J.M., a następnie jego następcom prawnym – M. i S.S., przysługiwał jedynie określony udział w odrębnej własności budynków znajdujących się na działce [...].

Tym samym Naczelnik Gminy działając w imieniu Skarbu Państwa, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie mógł skutecznie orzec o przekazaniu prawa własności na rzecz M. i S.S. wyłącznego prawa własności do działki oznaczonej nr [...] z pominięciem praw pozostałych współwłaścicieli budynków znajdujących się na tej działce.

Jednocześnie SKO wskazało, iż z dokumentów geodezyjnych znajdujących się w Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej Starostwa Powiatowego wynika, że w 1984 r., wykonano prace geodezyjne, których skutkiem był podział działek [...]. Podział został dokonany z naruszeniem prawa własności osoby fizycznej - właściciela działki [...] Z.K.. Z działki [...] wydzielono pas gruntu mający stanowić drogę wewnętrzną. Następnie tę część nieruchomości odłączono bez uregulowania praw rzeczowych na nieruchomości i włączono do drogi dojazdowej oznaczonej następnie nr [...]. W konsekwencji działka [...] została utworzona z części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi i nieruchomości prywatnej należącej do Z.K.. Organ podkreślił, iż dowodem na to są operaty techniczne i projekt podziału działek [...] wykonany przez geodetę na mapie sytuacyjnej w skali 1:500 (dołączony do akt sprawy). Kolegium wskazało, iż powyższe działanie organów administracji publicznej narusza wymagania praworządności, w konsekwencji zaś decyzja, którą przeniesiono własność powstałej w taki sposób działki - nr [...], należy uznać za rażąco naruszającą przepisy prawa.

3. M. i S.S. pismem z [...] października 2007 r. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z [...] września 2007 r. nr [...].

4. Decyzją z [...] grudnia 2007 r. nr [...] SKO utrzymało w mocy decyzję nr [...] z [...] września 2007 r.

5. Wskutek skargi złożonej przez M. i S.S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z 6 maja 2008r., II SA/Go 111/08 uchylił decyzję Kolegium z [...] grudnia 2007r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z [...] września 2007r. nr [...].

6. Odnosząc się do zarzutu skarżących dotyczącego bezpodstawnego przyznania A.K. przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z [...] sierpnia 1989 r. znak [...] sąd wskazał, iż SKO słusznie wskazało, iż kwestię tę rozstrzygnął wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z 23 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Go 790/06 wskazując, że H. i Z.K. przysługiwałby status stron postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji będącej przedmiotem tego postępowania, jednakże z uwagi na przeniesienie przez nich prawa własności działki nr [...]2 na córkę A.K. to ona właśnie powinna być stroną w tym postępowaniu.

Sąd uznał, iż ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana przez organ II instancji jest niepełna, pobieżna oraz mało wszechstronna. Nie ma podstaw prawnych do przyjęcia stanowiska organu odwoławczego, że oba akty nadania tj. z [...] marca 1959 r. wydany przez Powiatową Komisję Ziemską, mocą którego J.M. otrzymał gospodarstwo rolne położone w [...] o powierzchni 14,45ha, i z [...] czerwca 1947 r. wydany przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego na podstawie którego S.K. otrzymał gospodarstwo rolne położone w [...] o powierzchni 8,11 ha, przenosiły jednie posiadanie gospodarstwa rolnego, że decydujące znaczenie w zakresie praw rzeczowych do gospodarstwa rolnego miały orzeczenia o wykonaniu tych aktów nadania. Kwestionując ten pogląd sąd przeprowadził następujące wywody prawne:

Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) przewidywał nabycie nieruchomości rolnej na własność osadnika w trzech fazach:

- wejście osadnika w posiadanie i wydanie aktu nadania

- ustalenie ceny nabycia gospodarstwa,

- nabycie prawa własności w oparciu o orzeczenie o wykonaniu aktu nadania.

Powołany dekret z dnia 6 września 1946r. w dziale II "Zasady ustroju rolnego i osadnictwa" określał tryb osadnictwa rolniczego, stanowiąc w szczególności w art. 14 ust. 1, iż nabywcami gospodarstw (działek) mogą być obywatele polscy, którzy przybyli na obszar Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w ramach akcji osiedleńczej kierowanej przez władze państwowe, bądź posiadają grunty rolne za zgodą władz państwowych.

Kolejnym etapem było - z tak określonego kręgu nabywców gospodarstwa -stosownie do treści art. 25 ust. 1 w/w dekretu, w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego aktem nadania, wyznaczenie osadnika. Dopiero uzyskanie aktu nadania dawało, zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków.

Stosownie do art. 25 w związku z art. 27 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska akt nadania gospodarstwa rolnego nie przenosił własności nadanego gospodarstwa. Jej przeniesienie na nabywcę następowało na mocy orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, w którym należało wymienić akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabywca gospodarstwa (art. 31 powołanego dekretu).

Powyższe zasady nabycia obowiązywały do momentu wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, póz. 340 ze zm.). Dekret ten nie pozbawiał mocy prawnej poprzedniego dekretu, dokonał natomiast uwłaszczenia dotychczasowych posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy do dnia 7 września 1951 r., to jest do dnia jego wejścia w życie, nie nabyli prawa własności. W preambule tego dekretu zapisano, że został on wydany w celu ochrony i uregulowania własności chłopskiej na obszarze Ziem Odzyskanych, zapobieżenia wypaczeniom w wykonywaniu przepisów o osadnictwie rolniczym oraz dążeniu do zapewnienia rolnictwu najlepszych warunków dalszego rozwoju.

Podkreślenia wymaga, iż przedmiotem regulacji dekretu z dnia 6 września 1951 r. były gospodarstwa rolne, nadane już w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Celem dekretu nie było zatem tworzenie podstaw do wtórnego rozdysponowania tych gospodarstw, a jedynie usankcjonowanie pod względem prawnym stanów faktycznych zaistniałych w tej sferze przed jego wejściem w życie.

Pierwszą więc i zasadniczą przesłanką zastosowania przepisów powołanego dekretu jest nadanie gospodarstwa rolnego w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Sam dekret nie określał przedmiotowego trybu osadnictwa rolniczego, jednakże w przepisie art. 10 odsyłał do dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska stanowiąc, iż w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu.

Zgodnie z art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych "osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw".

W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta zobowiązany był do wydania z urzędu aktów nadania, zawierających określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust.1 dekretu).

Pod względem proceduralnym omawiany dekret zawierał upoważnienie do wydawania dwóch rodzajów aktów administracyjnych, tj. oprócz wskazanych wyżej aktów nadania także orzeczeń o wykonaniu aktów nadania (art. 6 ust. 1), różniących się od siebie charakterem prawnym. Z punktu widzenia celu dekretu z dnia 6 września 1951 r. znaczenie priorytetowe posiadają akty nadania, wydanie których poświadcza własność gospodarstw rolnych i ich przynależność, określając powierzchnię ich gruntów i innych składników. W tym kontekście orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nabiera cech dokumentu prawnego o charakterze technicznym, stanowiącego instrumentarium umożliwiające odwzorowanie w księdze wieczystej indywidualnych treści zawartych w wykonywanym akcie, taka konstrukcja uprawnia do określenia orzeczenia o wykonaniu aktu nadania mianem aktu subsydiarnego, integralnie związanego z wykonywanym przez nie aktem nadania.

Konkludując tę cześć wywodów prawnych sąd stwierdził, iż na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska przeniesienie na nabywcę prawa własności gospodarstwa rolnego następowało na mocy orzeczenia o wykonaniu aktu nadania wydanego na podstawie art. 31 tego dekretu, natomiast na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych posiadacz gospodarstwa rolnego, który nie uzyskał tego orzeczenia z mocy samego prawa z dniem [...] września 1951 r. stał się jego właścicielem. Akt nadania potwierdzał jedynie fakt nabycia własności ex legę w dacie [...] września 1951 r. gospodarstwa rolnego, inwentarza, zabudowań. Ustawodawca po tej dacie co prawda nadal przewidział wydawanie orzeczeń o wykonaniu aktu nadania, jednakże miały one charakter jedynie deklaratoryjny, porządkowy, umożliwiający dokonanie wpisów w księgach wieczystych. Orzeczenia o wykonaniu aktu nadania określały granice gospodarstwa rolnego a prawomocne były podstawą wpisu w księdze wieczystej zgodnie z art. 6 ust.2 ww. dekretu.

Według art. 6 ust. 1 w związku z art. 7 dekretu z dnia 6 września 1951 r. przedmiot orzeczeń o wykonaniu aktu nadania stanowiła kwestia wyceny gospodarstwa rolnego oraz konstytutywne określenie przebiegu jego granicy. Jest zatem również decyzją o wykonaniu aktu nadania w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1951 r. decyzja wspomnianego organu ograniczająca się do samego ustalenia granicy.

Przenosząc powyższe reguły na grunt rozpoznawanej sprawy sąd stwierdził, iż poprzednik prawny uczestniczki postępowania A.K. S.K., uzyskał akt nadania gospodarstwa rolnego położonego w [...] o powierzchni 8,11 ha, w tym budynku mieszkalnego i chlewu orzeczeniem Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego z dnia [...] czerwca 1947r. na podstawie art. 25, 33,36 dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska.

Zgodnie z art. 31 cytowanego dekretu przeniesienie prawa własności przyznanego mu gospodarstwa nastąpiło w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie takie zostało wydane dopiero w dniu [...] czerwca 1959 r. Określono w nim szacunek gospodarstwa w wysokości 267,30q żyta, podając jakie składniki gospodarstwa zostały wycenione. Co do budynków wskazano budynek mieszkalny, obora, szopa (obora i stodoła u M.) wartość 158,53 g żyta. W orzeczeniu wspomniano też, że granice zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej.

J.M., poprzednik prawny skarżących, otrzymał akt nadania gospodarstwa rolnego położonego w [...] o powierzchni 14,45ha orzeczeniem Powiatowej Komisji Ziemskiej z [...] marca 1959r. na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z dnia 7 września 1951 r. Nr 46, póz. 340). W akcie tym, podano, że w skład gospodarstwa wchodzą następujące budynki: dom mieszkalny z gankiem, pralnia, szopa, szopa, stodoła.

W orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania z [...] czerwca 1959 r. w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa wydanym na podstawie art. 21 cytowanej wyżej dekretu ustalono wartość gospodarstwa określając składniki podlegające wycenie. Co do budynków wymieniono: dom mieszkalny, pralnia, szopa, szopa, stodoła, oraz 2/3 obory i ½ stodoły. Granice gospodarstwa rolnego zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej.

Sąd zwrócił uwagę na istotne rozbieżności pomiędzy aktami nadania a orzeczeniami o wykonaniu aktów nadania z [...] czerwca 1959 r., co do ilości zabudowań gospodarczych, tym niemniej w świetle przytoczonych wyżej przepisów, kluczowe znaczenie należy nadać aktowi nadania z [...] marca 1959 r.

Biorąc zatem pod uwagę w/w przepisy dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych akt nadania J.M. gospodarstwa rolnego z mocy prawa przenosił z dniem 7 września 1951 r. prawo własności gospodarstwa rolnego, w tym również znajdujących się w nim zabudowań.

Natomiast przeniesienie prawa własności gospodarstwa rolnego na rzecz S.K. nastąpiło z dniem 13 czerwca 1959 r.

W ocenie sądu okoliczności tej organ nie wziął w ogóle pod uwagę, prezentując całkowicie błędny pogląd, że oba orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] czerwca 1959 r. mają dla sprawy priorytetowe znaczenie i że przenosiły prawo własności gospodarstw rolnych. Organ powinien zbadać w pierwszej kolejności jakie zabudowania posiadał J.M. na dzień [...] września 1951 r., bowiem to one z mocy prawa stały się jego własnością.

Dalej organ pominął niezwykle istotną okoliczność, a mianowicie, że granice gospodarstw rolnych przyznanych J.M. i S.K. zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] czerwca 1959 r. Nr [...]. Jest to również decyzja o wykonaniu aktu nadania w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1951 r., ograniczająca się do samego konstytutywnego określenia przebiegu granicy gospodarstwa rolnego. Takiego orzeczenia w aktach sprawy brak, organ nie zwracał się do stron, ani też do organów geodezyjnych o przedłożenie tego dokumentu. Zauważyć należy, iż orzeczenia o wykonaniu aktu nadania cytowanego wyżej z [...] czerwca 1959 r. odwoływały się do orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] czerwca 1959 r. Z tego ostatniego orzeczenia wynikałby niezbicie nie tylko przebieg granic pomiędzy gospodarstwami rolnymi poprzedników prawnych stron, ale także jakie zabudowania znajdowały się na nich.

Pamiętać należy, że orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z [...] czerwca 1959 r. już z samej nazwy dotyczyły ustalenia ceny gospodarstwa. W sytuacji, gdy istnieją pomiędzy nimi istotne rozbieżności co do ilości i rodzaju zabudowań gospodarczych, w pierwszej kolejności organ powinien sięgnąć po dokumentację geodezyjną i ewidencyjną, z której wynikałoby jakie budynki znajdowały się na terenie gospodarstw rolnych poprzedników prawnych stron i w czyim znajdowały się posiadaniu.

Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu, że dokonany w 1984 r. podział fizyczny działki [...] jest niezgodny z przepisami prawa, że wydzielając z działki nr [...] pas gruntu na drogę wewnętrzną nr [...] naruszono prawo własności S.K.. W ocenie sądu, do przyjęcia tak stanowczego poglądu brak jest w aktach sprawy dokumentów. Poza tym organ dokonując powyższych ustaleń przekroczył swoje kompetencje.

Sąd podkreślił, iż według obowiązujących w latach 1984-85 przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 52, poz. 198 z późn. zm.) administracyjne postępowania o rozgraniczenie mogło zakończyć się w trojaki sposób: w razie braku sporu - w drodze odpowiedniej decyzji organu administracji wydanej na podstawie art. 8 ust. 1; w razie sporu - albo w drodze zawarcia ugody (art. 7 ust. 1 i 2), albo w razie jej niezawarcia - przekazanie sprawy sądowi (art. 7 ust. 3).

Rozgraniczenie jest przede wszystkim potrzebne wówczas, gdy jest wątpliwość lub spór co do przebiegu granicy, wobec czego zakończenie sprawy o rozgraniczenie przez wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 8 ust. 1 cytowanego dekretu, a następuje to sytuacji gdy nie ma sporu co do przebiegu granicy, jest trybem wyjątkowym, który może mieć zastosowane tylko w wypadkach ściśle określonych w art. 6 ust. 1 i 2 tego dekretu. Może to nastąpić wówczas, gdy istnieją znaki, ślady graniczne, odpowiednie plany i dokumenty, albo gdy ich brak - na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub oświadczenia tylko jednej strony, gdy druga strona - mimo możliwości - oświadczenia nie złoży. Wiąże się to z faktem, że z rozgraniczeniem łączą się z reguły kwestie o charakterze cywilnoprawnym, których rozstrzygnięcie nie należy do organu administracji. Przesądza to o braku podstaw do wydania decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu w trybie określonym w art. 8 ust. 1 dekretu w razie powstania sporu granicznego. Wówczas bowiem, stosownie do regulacji zawartej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, powinna być zawarta ugoda lub sprawa przekazania sądowi.

W sytuacji, gdy spór o granice kończy się ugodą zawarta przed geodetą to, w myśl art. 7 ust. 2 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości ugoda taka ma moc ugody sądowej. Dlatego zastępuje ona formę aktu notarialnego, przez co strona tej ugody może przenieść na jej drugą stronę własność rozgraniczanego gruntu lub jego części. Z okoliczności, że ugoda przed geodetą zastępuje formę aktu notarialnego, oraz z dyspozycji art. 7 ust. 2 powołanego dekretu wynika, że do zawarcia ugody przed geodetą zastrzeżona jest forma szczególna (pisemna kwalifikowana) pod rygorem nieważności, a mianowicie - forma protokołu granicznego sporządzonego przez tego geodetę, który dokonuje czynności ustalenia granicy.

Postępowanie w sprawie podziału działki [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa i działki nr [...] stanowiącej własność S.K., wszczęte zostało z urzędu, lecz z akt sprawy trudno wywnioskować w jaki sposób zostało zakończone. Czy zostało zakończone wydaniem orzeczenia o rozgraniczeniu, przewidzianego w przepisach art. 8 i 11 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53, póz. 298 z późn. zm.), czy też ugodą.

Według treści protokołu granicznego z [...] sierpnia 1984 r. wytyczona i wskazana przez geodetę na gruncie granica nowoutworzonej działki nr [...] stanowiącej drogę dojazdową, utworzona z działek nr [...], została uznana za prawnie obowiązującą przez uczestniczącego w czynnościach rozgraniczeniowych S.K., który protokół podpisał. W aktach sprawy znajdują się dokumenty z których wynika, że S.K. zarówno w chwili składania wniosku o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, jak i w chwili zawarcia ugody określającej przebieg granic był właścicielem działki nr [...], której dotyczyło rozgraniczenie. Był zatem uprawniony do uczestniczenia w postępowaniu o rozgraniczenie.

W wytycznych dla organy sąd wskazał, iż organ powinien ustalić, jaki charakter miało to oświadczenie S.K. i w jaki sposób postępowanie rozgraniczeniowe zostało zakończone. Gdyby protokół graniczny potraktować, że doszło do złożenia oświadczeń ustalających przebieg granicy, o których mowa w art. 6 ust. 2 dekretu, a nie do ugody przed geodetą, to organ mierniczy w rozumieniu w/w dekretu powinien wydać stosowną decyzję administracyjną, określającą przebieg granic pomiędzy działkami. Gdyby natomiast przyjąć, że postępowanie zakończono ugodą zawartą przed geodetą prowadzącym rozgraniczenie to oznaczałoby to, że S.K. podczas czynności rozgraniczeniowych jako jej strona złożył oświadczenie woli, które przeniosło własność przygranicznego pasa gruntu na właściciela nieruchomości sąsiadującej, tj. Skarbu Państwa i tym samym zmniejszyło obszar jego nieruchomości.

Sąd podkreślił, że ugoda zawarta w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie ma samodzielny byt, przepisy bowiem nie wymagają jej zatwierdzenia przez organ administracji. Brak takiego wymagania wskazuje na uwzględnienie cywilnoprawnej autonomii stron w zakresie uregulowania stanu prawnego granic nieruchomości. Tego rodzaju cechy ugody zawartej w postępowaniu o rozgraniczenie nieruchomości kwalifikują ją w znaczeniu materialnoprawnym jako ugodę uregulowaną w art. 917 k.c.(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1964 r. III CR 27/64 - OSNCP 1965 r. póz. 45). Ugoda określona w tym przepisie powoduje ustalenie lub zmianę istniejącego stosunku prawnego. Może ona być dotknięta nieważnością bezwzględną (art. 58 k.c. lub nawet z innych przyczyn, na przykład z powodu braku świadomości i swobody - art. 82 k.c.) bądź też obalona przez uchylenie się przez stronę od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli (art. 84 k.c.), z ograniczeniem jednak możliwości uchylenia się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem błędu (art. 918 k.c.). Wszystko to oznacza, że wzruszenie ugody zawartej w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie może nastąpić wyłącznie według zasad określonych przez prawo cywilne w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Sąd dodał także, że prawomocne decyzje organów administracji, wydane w trybie przepisów dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości, miały moc wyroków sądowych (art. 11).

Zauważyć również trzeba, że nie jest dopuszczalne wznowienie na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. administracyjnego postępowania o rozgraniczenie, które zostało zakończone zawarciem ugody, ustalającej przebieg granicy ( por. wyrok NSA z dnia 31 maja 1994r. SA/Kr 1450/1993 ONSA 1995/3/110), dopuszczalność wznowienia takiego postępowania dotyczyłaby tylko sytuacji, gdyby wydano orzeczenie o rozgraniczeniu na podstawie art. 8 i 11 cytowanego dekretu.

Konsekwencją powyższych rozważań jest stwierdzenie, że w przypadku, gdyby postępowanie o podział działek nr [...] zostało zakończone w sposób określony wyżej wskazanymi przepisami organ w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania prawidłowości tego postępowania. Do czasu kiedy orzeczenie ustalające granice nowoutworzonej działki [...] nie zostałoby usunięte z porządku prawnego, bądź też nie zostałby wzruszone skutki prawne ugody, to organ jest związany wynikiem postępowania rozgraniczeniowego. Dlatego też tak ważne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest poczynienie przez organ ustaleń dotyczących zakończenia postępowania o podział działek nr [...].

Konieczne staje się więc dokonanie ustaleń związanych z przebiegiem granic gospodarstw rolnych S.K. i J.M. w celu dokonania także ustaleń jakie zabudowania znajdowały się na terenie ich gospodarstwach rolnych, J.M. na dzień [...] września 1951 r., natomiast S.K. na dzień [...] czerwca 1959 r. do czego niezbędne są prawomocne postanowienie o ustaleniu granic z dnia [...] czerwca 1959 r. a także dokumentacja ewidencyjna określona w przepisach dekretu z dnia 2 lutego 1955r. o ewidencji gruntów i budynków. Koniecznym dokumentem potrzebnym do rozstrzygnięcia sprawy będzie też, w sytuacji gdyby z dokonanych ustaleń wynikało, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało zakończone decyzją wydaną w trybie art. 8 i 11 dekretu z dnia 13 września 1946 r. właśnie decyzja o rozgraniczeniu działek nr [...].

7. Po ponownym rozpoznaniu sprawy SKO decyzją z [...] października 2009 r. nr [...] stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy z [...] sierpnia 1989 r. nr [...] w sprawie przeniesienia prawa własności działek nr [...] o powierzchni 0,32 ha położonych w [...] na rzecz M. i S.S., w części dotyczącej przeniesienia własności działek nr [...] o pow. 0,04 ha i nr [...] o pow. 0,05 ha, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a w pozostałym zakresie odmówiło stwierdzenia nieważności opisanej decyzji.

8. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż kwestionowaną decyzją z [...] sierpnia 1989 r. znak: [...] Naczelnik Gminy przeniósł na rzecz małżonków M. i S.S. własność działek [...] na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. Decyzja ta została wydana na wniosek z [...].07.1989 r. w którym M. i S.S. wnosili o przekazanie na własność działki nr [...] o pow. 0,37 ha, na której położone były zabudowania stanowiące odrębny (od gruntu) przedmiot własności. Zabudowania te nabyli na podstawie umowy o przeniesienie własności nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego nr [...] z [...].09.1983 r. Uprzednio zabudowania stanowiły własność rodziców J. i M.M., którzy w 1975 r. przekazali swoje gospodarstwa rolne o pow. 14,60 ha na własność Państwa. W skład tego gospodarstwa wchodziła między innymi działka [...] (zabudowana). Poprzednikiem prawnym J. i M.M. był Skarb Państwa. Do 1955 r. właścicielem gospodarstwa był E.H., do którego w 1951 r. dokwaterowano J.M.. Został on osiedlony na części nieruchomości. Przyznano mu pismem z [...] marca 1955 r. prawo korzystania z jednej połowy świniarni, piwnicy oraz ogrodu. W grudniu 1957 r. wpisano jako właściciela tegoż gospodarstwa Skarb Państwa. Dopiero [...] marca 1959 r. Powiatowa Komisja Ziemska nadała J.M. gospodarstwo nr [...], obejmujące również budynki: dom mieszkalny z gankiem, drwalnia, szopa, obora, stodoła, stodoła. Tym samym odnosząc się do wskazówki sądu co do ustalenia, jakie zabudowania posiadał J.M. na dzień [...] września 1951 r. bowiem to one z mocy prawa stały się jego własnością, Kolegium stwierdziło, że na ten dzień J.M. nie posiadał jakichkolwiek zabudowań, gdyż dopiero w marcu 1955 r. przyznano jemu prawo korzystania z jednej połowy świniarni, piwnicy oraz ogrodu.

SKO podkreśliło, że ustalony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż gospodarstwo użytkowane przez J.M. według rejestru pomiarowego z 1958 r. posiada budynki: dom mieszkalny, drwalnia, szopa, szopa, stodoła, obora. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z [...] czerwca 1959 r. nadano na własność budynki: dom mieszkalny, pralnia, szopa, szopa, stodoła, oraz ½ stodoły oraz 2/3 obora. W aktach gospodarstwa rolnego S.K. znajduje się orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z tej samej daty nadające na własność dom mieszkalny, obora, szopa (obora, stodoła u M.). W ocenie Kolegium zapisy w obu tych orzeczeniach potwierdzają, że J. i M.M. nabyli na własność ½ stodoły i 2/3 obory.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało ponadto, że z dokumentów geodezyjnych znajdujących się w Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej Starostwa Powiatowego wynika, że w 1984 r. wykonano prace geodezyjne, w efekcie których doszło do utrwalenia podziału działek [...]. Jednakże brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zakończenie tego postępowania rozgraniczeniowego. Niemniej jednak SKO wskazało, że podział w/w działek został dokonany z naruszeniem prawa – właściciela działki nr [...] Z.K.. Z działki [...] wydzielono pas gruntu mający stanowić drogę wewnętrzną. Następnie tę część nieruchomości odłączono bez uregulowania praw rzeczowych do nieruchomości i włączono do drogi dojazdowej oznaczonej następnie nr [...]. Nie ulega więc żadnej wątpliwości, że działka nr [...] została utworzona z części nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa - Państwowego Funduszu Ziemi i nieruchomości prywatnej – Z.K.. Dowodem na to są operaty techniczne i projekt podziału działki nr [...] wykonany przez geodetę na mapie sytuacyjnej w skali 1:500 (dołączony do akt sprawy). Z powyższego wynika zatem, że decyzja Naczelnika Gminy z [...].08.1989 r. rażąco narusza prawo. Nie można natomiast postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do przeniesienia własności pozostałych działek gruntu, tj. [...], gdyż nie są one sporne i odpowiadają one uprawnieniu małżonków S. do żądania przeniesienia własności.

9. Pismem [...] października 2009 r. M. i S.S. wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy.

10. Decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał argumenty przedstawione w decyzji wydanej w pierwszej instancji, od której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

11. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M.S. i S.S. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili:

1) sprzeczność dokonanych przez SKO ustaleń faktycznych z faktami i dowodami ujawnionymi tej sprawie, a mianowicie:

- przeoczenie, że w niniejszej sprawie brak jest uprawnionego podmiotu, który dysponuje interesem prawnym w unieważnieniu decyzji Naczelnika Gminy z [...].08.1989 r. nr [...] w części dotyczącej działki nr [...],

- bezpodstawne i bezzasadne przyznanie uczestniczce A.S. przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji w części dotyczącej działek nr [...], a zwłaszcza działki nr [...], która to działka nigdy nie graniczyła i nie graniczy z działką nr [...] stanowiącą własność poprzedników prawnych uczestniczki oraz brak nadal jakiegokolwiek uzasadnienia tej kwestii przez SKO w w/w decyzji,

- istotne braki i błędy w dokonanych ustaleniach stanu faktycznego sprawy polegające na braku ustalenia rzeczywistego stanu zabudowy nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], stanowiącej własność i będącej w posiadaniu J.M., w tym brak dokładnego ustalenia ile rzeczywiście stodół i obór znajdowało się i znajduje się na działce nr [...], skoro z dokumentów wynika, że znajdowała się tam tylko jedna stodoła,

- brak ustalenia i bezstronnej oceny SKO czy tzw. dokonane dodatkowe zapisy w dokumentach S.K. (różniące się w dokumentach w widoczny sposób od oryginalnych zapisów) w różnych dokumentach o treści: "2/3 obory i ½ stodoły" lub "stodoła i obora u M." – były możliwe do realnego wykonania, skoro na działce nr [...] znajdowała się i znajduje się nadal tylko jedna stodoła i jedna obora posiadane w całości przez J.M., a obecnie przez uczestników,

- brak ustalenia i oceny prawnej oświadczenia Z.K. z [...].08.1984 r. i ustalenia w jaki sposób postępowanie rozgraniczeniowe zostało zakończone i jakie nastąpiły tego skutki prawne,

- brak ustalenia przebiegu granic gospodarstwa J.M. i S.K. w celu dokonania ustaleń jakie zabudowania znajdowały się na terenie ich gospodarstw wpisanych do KW,

- brak ze strony SKO przywołania i oceny pozostałego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza tego, który zawiera informację o stanie zabudowy działki nr [...] przed i po dacie [...].09.1951 r.,

- nie wykonanie zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie II SA/Go 111/08,

- brak ustalenia i wyjaśnienia przez SKO jakie postępowanie (podziałowe czy rozgraniczeniowe) toczyło się między właścicielami działek [...] przed podziałem działki [...].

2) rażące naruszenie przepisów prawa obejmujące :

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a – poprzez bezkrytyczne i bezpodstawne przyjęcie przez SKO, że decyzja Naczelnika Gminy w części dotyczącej działki nr [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa oraz brak wskazania przez SKO przepisu prawa, którego ta decyzja rzekomo rażąco narusza i brak uzasadnienia decyzji SKO z którego wynikałoby na czym to rażące naruszenia prawa miałoby polegać,

- bezprawne badanie przez SKO prawidłowości postępowania rozgraniczeniowego działek [...],

- pominięcie przez SKO faktu wszczęcia przez wnioskodawcę przed Sądem Rejonowym sprawy o unieważnienie protokołu granicznego podpisanego przez Z.K. w sprawie I C 253/09 oraz treści ustaleń orzeczenia sądu w tej sprawie,

- bezprawne podważanie przez SKO prawomocnego orzeczenia sądowego – postanowienia Sądu Powiatowego, sygn. 1318/59 z [...] lipca 1959 r. o wpisaniu do księgi wieczystej KW nr [...] J.M. jako właściciela nieruchomości działki nr [...] i znajdujących się na terenie tej działki budynków, polegające na bezpodstawnym i bezzasadnym uznaniu, że skarżący są właścicielami tylko ½ stodoły, co stanowi naruszenie art. 365 § 1 k.c,

- bezprawną ingerencję SKO w prywatne stosunki cywilnoprawne oraz ingerencję w treść prawomocnych – ponad 50 letnich zapisów KW nr [...], co stanowi rażące naruszenie treści art. 1,2 i art. 365 § 1 kc oraz naruszenie prawnych domniemań wynikających z art. 3 ust. 1, art. 5 oraz art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece,

- naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a poprzez bezzasadne przyjęcie przez SKO, iż sprawa została już wyjaśniona a ujawniony i przywołany materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania ustaleń faktycznych, a przez to brak konkretnego ustosunkowania się wcześniej składanych zarzutów wnioskodawców,

- naruszenie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 27 § 1 k.p.a, polegające na dopuszczeniu do udziału w składzie SKO rozpoznającego skarżoną decyzję - członka Kolegium M.W., która powinna ulec wyłączeniu od udziału rozpatrywania tej sprawy, gdyż jako radca prawny pozostaje w stosunku pracy lub zlecenia z Wyższą Szkołą Bankowości, gdzie funkcję Kanclerza pełni uczestniczka A.S..

12. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, stwierdzając, że nie wnosi ona jakichkolwiek nowych elementów do sprawy.

13. W piśmie z [...] września 2010 r. stanowiącym uzupełnienie odpowiedzi na skargę, SKO odnosząc się do ostatniego zarzutu skargi wskazało, że okoliczność świadczenia przez M.W. obsługi prawnej na rzecz Wyższej Szkoły Biznesu (a nie Wyższej Szkoły Bankowej jak podają skarżący), gdzie funkcję Dziekana (a nie Kanclerza) pełni uczestniczka A.S., nie skutkuje wyłączeniem jej z mocy prawa od udziału w sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 27 § 1 k.p.a. Jako radca prawny M.W. nie podlega bowiem w żaden sposób Dziekanowi, a jedynie Kanclerzowi i Rektorowi Uczelni. Tym samym nie postaje z uczestniczką postępowania A.S. w żadnym stosunku prawnym, a nawet faktycznym mogącym mieć wpływ na prawa i obowiązki uczestniczki, jako strony postępowania. Powyższe skutkuje zatem bezzasadnością przytoczonego zarzutu.

14. Pismem z [...] września 2010 r. skarżący zwrócili się do sądu o "ponowne otwarcie przewodu sadowego". Wyjaśnili, że istotnie w skardze podali błędną nazwę "WSB", gdyż faktycznie chodzi o Wyższą Szkołę Biznesu. Fakt ten jednak w ocenie skarżących nie eliminuje zarzutu skargi bowiem omyłka w nazwie szkoły nie zmienia faktu, że M.W. i A.S. dobrze się znają, gdyż pracują wspólnie. Nadto ujawnienie pisma SKO z [...] września 2010 r. dopiero na rozprawie pozbawiło skarżących możliwości udowodnienia zarzutu, mimo podania błędnej nazwy szkoły wyższej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

15. W rozpatrywanej sprawie skarga okazała się zasadna, lecz częściowo z innych względów niż w niej wymienione, przy czym nie wszystkie zarzuty skargi są słuszne.

16. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Mając na uwadze powyższy przepis przede wszystkim należy stwierdzić że w niniejszym postępowaniu sąd jest związany oceną prawną wyrażoną przez sąd w uzasadnieniu wyroku z 6 maja 2008 r., II SA/Go 111/08, jak również i wyroku z 23 maja 2007 r., II SA/Go 790/06, w których Wojewódzki Sąd Administracyjny przesądził, że A.K. powinna być stroną w tym postępowaniu. Z powyższego względu zarzut skargi – bezpodstawnego przyznania uczestniczce przymiotu strony postępowania – należało uznać za nieuzasadniony.

17. Nie powinno budzić wątpliwości ustalenie, że małżonkowie K. przybyli do wsi [...] lutego 1946 r. oraz, że wyznaczono im gospodarstwo rolne z budynkiem mieszkalnym i chlewem (akt nadania z [...] maja 1947 r.). J.M. osiedlił się w [...] w 1951 r. Został dokwaterowany do E.H.. Oznacza to, że J.M. z rodziną zamieszkał w domu E.H.. [...] października 1956 r. S.K. zwrócił się o przyznanie gospodarstwa rolnego po E.H.. Władze gminne poinformowały S.K., że gospodarstwo po E.H. zostało przydzielone J.M. z całością budynków oraz, że S.K. przydzielono jedną oborę i połowę stodoły, gdyż ich nie miał.

Powyższe fakty mają znaczenie historyczne i nie wyjaśniają stosunków własnościowych gospodarstw K. i M.. Mają jednak znaczenie dla dalszych ustaleń dotyczących prawa własności.

W zakresie dotyczącym stosunków własnościowych wskutek działań organów samorządowych stwierdzić należy brak precyzji i ogólny chaos. Nie oznacza to jednak, że nie można odtworzyć prawa własności na gruncie obowiązującego prawa.

Niesporne jest w sprawie, że działka nr [...] została podzielona na działki o numerach: [...].

Przedmiotem skargi jest decyzja o przeniesieniu na następców J.M. działek nr [...].

Sąd w uzasadnieniu wyroku z 6 maja 2008 r., II SA/Go 111/08 stwierdził, że akt nadania z [...] marca 1959 r. przenosił na J.M. z mocy prawa z dniem [...] września 1951 r. prawo własności gospodarstwa rolnego, ze znajdującymi się na nim zabudowaniami. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma ustalenie jakie zabudowania posiadał J.M. [...] września 1951 r. tj. w dniu w którym stał się z mocy prawa właścicielem gospodarstwa rolnego.

SKO stwierdziło, że J.M. nie posiadał w 1951 r. jakichkolwiek zabudowań. Stwierdzenie to wynikało z tego, że dopiero w marcu 1955 r. przyznano J.M. prawo korzystania z połowy świniarni, piwnicy oraz ogrodu. SKO stwierdza również, że J.M. na dzień [...] września 1951 r. nie tylko nie posiadał zabudowań ale nie posiadał też gospodarstwa rolnego (str. 13 uzasadnienia decyzji z [...] października 2009 r. nr [...]). To ostanie ustalenie (nie posiadanie gospodarstwa rolnego) nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. SKO popada w sprzeczność, gdyż na tej samej stronie uzasadnienia powołując się na specyfikację obliczeniową z [...] września 1955 r. stwierdza, że w skład gospodarstwa rolnego, które nadano J.M. w 1959 r. wchodziły wymienione w akcie nadania budynki.

Przyjęcie za prawidłowe stanowisko SKO, że w 1951 r. J.M. nie posiadał gospodarstwa rolnego oraz znajdujących się na nim budynków skutkowałoby stwierdzeniem, że w odniesieniu do J.M. nie miałby w ogóle zastosowania dekret z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Dekret ten dotyczył osadników, którzy posiadali a więc wykonywali faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym. Nawet jeżeli dopiero w 1955 r. przyznano J.M. prawo do połowy świniarni, piwnicy oraz ogrodu (nie wskazując zresztą o jakie prawo chodzi) nie oznacza, że J.M. nie mając do nich uprawnienia faktycznie je posiadał. Dekret z 6 września 1951 r. uwłaszczał posiadaczy a więc zmieniał ich status z posiadacza na właściciela.

Ustalenia w tym zakresie poczynione przez SKO są dowolne i nie wskazują dowodów wystarczających do ich przyjęcia. Naruszają więc art. 7 i 77 k.p.a.

SKO nie wykonało też zaleceń sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z 6 maja 2008 r., II SA/Go 111/08, zmierzających do ustalenia przebiegu działek stron postępowania. Stwierdzono jedynie, że mimo stosownego wystąpienia nie przedłożono orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] czerwca 1959 r. Brak również opisu i planu, które powinny znajdować się w zbiorze dokumentów nr 1 ksiąg wieczystych. Nie ustalono też przebiegu granic działek [...], które powstały po podziale działki [...]. Ustalenie to pozwoliłoby przyjąć jakie zabudowania znajdowały się na nieruchomości rolnej J.M. w 1951 r.

SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji przedstawia szereg dokumentów, które jedynie zaciemniają obraz i nie dotyczą w znacznej części stosunków własnościowych. W kontekście wytycznych sądu należało ustalić na którym gospodarstwie rolnym uwłaszczono z dniem [...] września 1951 r. J.M., a więc które działki tworzące to gospodarstwo wówczas posiadał i jakie zabudowania znajdowały się na tych działkach. Już analiza tylko szkicu podstawowego wyznaczonego przez geodetę w dniu [...] sierpnia 1984 r. prowadzić może do wniosku, że na działce nr [...] znajduje się budynek stanowiący część całości. Można domniemywać, że jest to stodoła. Ze szkicu tego wynikać też może stan posiadania budynków przez strony. Szkic nie daje jednak pełnego obrazu stanu posiadania. Można jednak na jego podstawie i na podstawie wysłuchania stron ustalić stan posiadania na [...] września 1951 r., zwłaszcza jeżeli okazałoby się, że uczestnicy postępowania nadal, w stanie niezmienionym od 1951 r. korzystają ze spornych działek i budynków na nich położonych. Powyższe ustalenia powinny być poczynione łącznie z dokumentacją dotyczącą podziału działki nr [...]. Koniczne jest też wyjaśnienie nie tylko stanu posiadania J.M. na dzień [...] września 1951 r. ale również stanu posiadania przez niego gospodarstwa po E.H., które przejął po 1951 r.

Wykonując zalecenia sądu SKO wyjaśniło kwestię charakteru oświadczenia S.K. w protokole granicznym z dnia [...] grudnia 1984 r. S.K. wyjaśnił, że protokół został mu odczytany, że przyjął go do wiadomości i podpisał a także, że był współwłaścicielem działki i nie mógł samodzielnie wyrazić zgody na zabranie czy przekazanie jakichkolwiek części działki na rzecz Skarbu Państwa.

Powyższe w powiązaniu z brakiem pełnej dokumentacji geodezyjnej stanowi niewątpliwie przeszkodę w ustaleniu stanu posiadania gospodarstwa rolnego przez J.M.. Nie oznacza to jednak tego, że SKO nie może tego stanu posiadania w ogóle odtworzyć.

W tym miejscu należy zauważyć, że decyzją z [...] października 1975 r. Skarb Państwa przyjął od J. i M.M. gospodarstwo rolne bez zabudowań w zamian za rentę. Z powyższej decyzji wynika, że gospodarstwo M. składało się z działek nr [...]. W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma kwestia ustalenia, jakie zabudowania znajdowały się na tych działkach. Skoro do obrotu prawnego weszła decyzja z [...] października 1975 r. to zmieniła się wówczas struktura własności gruntów. Przekazując małżeństwu M. gospodarstwo rolne przejęte za rentę Skarb Państwa mógł przekazać te działki, które poprzednio przejął. Wobec tego, że niesporne jest, że działka nr [...] uległa podziałowi, to Skarb Państwa mógł zwrócić M. wyłącznie działki, które powstały wskutek podziału.

Decyzja z [...] października 1975 r. nie mogła dotyczyć działek które nie stanowiły własności J. i M.M.. Tylko bowiem właściciele gospodarstwa rolnego mogli je przekazać Skarbowi Państwa za rentę. Niedopuszczalne jest w niniejszym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o zwrocie gospodarstwa kwestionowanie zgodności z prawem decyzji z [...] października 1975 r. o przejęciu gospodarstwa za rentę.

Sąd pragnie zauważyć, że postępowanie nadzwyczajne, którym jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji musi więc być prowadzone ze szczególną wnikliwością i precyzyjnie. Tego zadania nie spełniają zaskarżone decyzje. Uzasadnienia obu decyzji są obszerne, co świadczy o znacznym nakładzie pracy. Nie dają jednak precyzyjnej odpowiedzi na pytania jakie budynki posiadali małżonkowie M. na działkach przekazanych Skarbowi Państwa za rentę. Skutkuje to stwierdzeniem, iż naruszono art. 7 i 77 k.p.a, gdyż nie dokonano precyzyjnych ustaleń w tym zakresie.

Przejmując sprawę do ponownego rozpoznania SKO powinno wezwać wnioskodawców do przedstawienia szkicu wykonanego przez uprawnionego geodetę. Szkic ten powinien zawierać opis i granice działek przekazanych Skarbowi Państwa decyzją z [...] października 1975 r. oraz działek powstałych z podziału działki nr [...]. Na szkicu należy zaznaczyć usytuowanie budynków. Pozwoli to odtworzyć aktualny stan zabudowy. Szkic ten powinien zostać udostępniony uczestniczce postępowania celem ustosunkowania się do zapisów w nim zawartych. Ustalenie aktualnego stanu zabudowy będzie punktem wyjścia do ustalenia stanu posiadania budynków przez małżeństwo M. [...] września 1951 r. oraz po uzyskaniu gospodarstwa po E.H.. Konieczne jest dokonanie swoistej inwentaryzacji zabudowań będących w posiadaniu małżeństwa M..

18. Jak już wyżej zaznaczono, na podstawie art. 153 p.p.s.a, sąd jest związany poglądem prawnym wyrażonym w uzasadnieniu wyroku wydanego w tej samej sprawie. Na stronie 19 uzasadnienia wyroku sądu z 6 maja 2008 r., II SA/Go 111/08, sąd wskazał, że w przypadku, gdyby postępowanie o podział działek nr [...] zostało zakończone w sposób określony wyżej wskazanymi przepisami organ w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do badania prawidłowości tego postępowania. Do czasu kiedy orzeczenie ustalające granice nowoutworzonej działki [...] nie zostałoby usunięte z porządku prawnego, bądź też nie zostałby wzruszone skutki prawne ugody, to organ jest związany wynikiem postępowania rozgraniczeniowego.

SKO zgodnie ze stanowiskiem sądu zaprezentowanym wyżej nie było uprawnione do stwierdzenia, że podział został dokonany z naruszeniem prawa, właściciela działki [...] – Z.K. (str. 14 uzasadnienia decyzji SKO z [...] października 2009 r.).

19. Wniosek o otwarcie zamkniętej rozprawy nie jest uzasadniony. W istocie jest on zarzutem, że w wydaniu zaskarżonej decyzji brała udział osoba, która powinna być wyłączona z jej prowadzenia. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że wykonywanie obsługi prawnej na rzecz Wyższej Szkoły Biznesu przez członka etatowego SKO, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, w której uczestniczka postępowania pełni funkcję Dziekana, nie oznacza tego, że uczestniczka postępowania pozostaje z członkiem SKO w stosunku prawnym, czy faktycznym mogącym mieć wpływ na prawa i obowiązki uczestniczki jako strony postępowania.

20. Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2009 r. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.