Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2531/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 5 ust. 1, ust. 2 oraz art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1735/17 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2017 r. nr [...] i decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2017 r. znak: [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz R. S. kwotę 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2018 r. oddalił skargę R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] 2017 r. o odmowie potwierdzenia R. S. prawa do rekompensaty w 1/3 części z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok ten został wydany wobec ustalenia, że w dniu 30 grudnia 2008 r. R.S. i F. S., posiadający obywatelstwo polskie i zamieszkujący w Kanadzie, złożyli do [...] Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie wniosek o "wydanie decyzji administracyjnej potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu majątku pozostawionego poza obecnymi granicami Państwa Polskiego (...) przez L. H. i B. J. H. (S.) (względnie przez L. H. (G.) i Z. H. (G.) (...) - zabudowanej kamienicą nieruchomości położonej we Lwowie przy ul. [...]". Do wniosku załączono plik dokumentów w tym tłumaczenie przysięgłe pisma Archiwum Państwowego Obwodu Lwowskiego z dnia [...] 2008 r. Nr [...], z którego wynika, że "L. i Z. G. zgodnie ze stanem na 1936 rok byli właścicielami budynku przy ulicy M. (D.) [...], we Lwowie. G. A (imię nie jest podane w pełnym brzmieniu) przed II wojną światową był współwłaścicielem przy ulicy M. (D.) [...]., we Lwowie. Na przełomie lat 1939/1940 budynek został znacjonalizowany. (...) Księga adresowa Małopolski. Rocznik 1935-1936.". Do pisma zostały dołączone uwierzytelnione kopie planów architektonicznych w/w kamienicy, nieuwierzytelnione kopie dokumentów w języku obcym, nieuwierzytelnione kopie tłumaczeń przysięgłych w/w dokumentów, z których wynika, że R. L. S. (urodzony [...] 1935 r. we Lwowie) i F. H. S. (urodzony w dniu [...] 1933 r. we Lwowie) oświadczyli, że: ich matka, J. B. H. (S.), zamieszkiwała ostatnio (...) Kanada (data urodzenia [...] 1901 r.) (miejsce urodzenia: C., Polska) zmarła dnia [...] 1994 r. w M., prowincja [...], Kanada. W momencie śmierci zmarła była wdową po W. S., który zmarł dnia [...] 1965 r. Zmarła nie pozostawiła testamentu. Jedynymi pełnoprawnymi spadkobiercami zmarłej są synowie: R. L. S. oraz F. H. S.. W toku postępowania uzupełniono materiał dowodowy. Pozyskano m.in. orzeczenie PUR Oddział w Lublinie z [...] 1945 r., z którego wynika, że "prof. dr L. H., pozostawił we Lwowie przy ul. M. współwłasność w równej części z siostrą J. B. S. z d. H. dwupiętrową kamienicę 47-izbową z ogrodem, na działce miejskiej o pow. 2000 m2". Z postanowienia Sądu Powiatowego [...], wynika, że spadek po L. H., zmarłym w dniu [...] 1960 r., ostatnio stale zamieszkałym w Lublinie, na podstawie testamentu nabyła Z.F., po której śmierci (zm. [...] 1979 r.) spadek nabyli W. P. w 1/3 części i J. S.-R. w 2/3 części. Spadek po J. S.-R., zmarłej [...] 2002 r., na podstawie testamentu z dnia [...] 1999 r. nabyli M.S. i Z. S.

Oświadczeniami z [...] 2015 r. Z. S. i M. S. wskazały R. S. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za wszelkie nieruchomości stanowiące własność L.H., a pozostawione w związku z wojną 1939-1945 poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, w szczególności za kamienicę pozostawioną we Lwowie przy ul. M., której L. H. był współwłaścicielem.

Wojewoda [...] decyzją z [...] 2017 r. potwierdził R. S. i F. S. w 1/4 części dla każdego z nich prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we Lwowie przy ulicy M.. Natomiast decyzją z dnia [...] 2017 r. Wojewoda odmówił potwierdzenia R. L. S. prawa do rekompensaty w 1/3 części z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we Lwowie przy ulicy M.. Uznając powyższe rozstrzygnięcie za zasadne Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w decyzji z [...] 2017 r. uznał za nieskuteczne wskazanie przez M. S. i Z. S. R. S. jako uprawnionego do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we Lwowie przy ulicy M. Zdaniem organu, w świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: ustawa zabużańska), oświadczenia takie mogłyby być skuteczne wyłącznie w sytuacji, gdy zarówno osoby wskazujące osobę uprawnioną, jak i osoba uprawniona byliby współwłaścicielami pozostawionego majątku, albo spadkobiercami po tej samej osobie. Oświadczenia M. S. i Z. S. są zatem nieskuteczne, bowiem zostały dokonane poza kręgiem następców prawnych L. H.

Ponadto organ zauważył, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we Lwowie przy ulicy M. złożyli w dniu 30 grudnia 2008 r. jedynie R. S. i F. S. Z. S. i M. S., następczynie prawne L. H., w ogóle nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Złożyły jedynie w dniu [...] 2015 r. oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie o wskazaniu R. S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za wszelkie nieruchomości stanowiące własność L. H. Oświadczenia te jednak zostały złożone również po dniu 31 grudnia 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę R.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2017 r. uznał, że zarówno zaskarżona decyzja jak również decyzja Wojewody [...] są zgodne z prawem. Sąd podkreślił, że kluczową kwestią w rozpoznawanej sprawie było przyjęcie, że wskazanie przez spadkobierców jednego ze współwłaścicieli jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie zabużańskie spadkobiercy drugiego ze współwłaścicieli nieruchomości jest bezskuteczne w świetle art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Wskazanie takie mogłoby być skuteczne wyłącznie w sytuacji, gdy zarówno osoba wskazująca osobę uprawnioną, jak i osoba uprawniona byliby współwłaścicielami pozostawionego majątku albo spadkobiercami po tej samej osobie (w tym samym kręgu spadkobierców). Takie stanowisko organu Sąd I instancji w przedmiotowej sprawie w pełni poparł. Sąd podkreślił, że wniosek o rekompensatę za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP położoną we Lwowie przy ulicy M., w terminie (tj. 30 grudnia 2008 r.) złożyli jedynie R. S. i F. S. Z. S. i M. S. w ogóle nie złożyły takiego wniosku. Natomiast oświadczenia o wskazaniu R. S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty Z. S. i M. S. złożyły w dniu 22 lipca 2015 r., tj. już po dniu 31 grudnia 2008 r. Przedmiotowa, pozostawiona nieruchomość była współwłasnością w częściach równych L. H. i J. B. S. Współwłaściciele opuścili terytorium Lwowa z powodu działań wojennych i ich drogi były odmienne. L. H. powrócił po wojnie do Polski, J. B. S. nigdy do kraju nie wróciła. Zdaniem Sądu, tylko wyłącznie pierwotni współwłaściciele mogli dokonać skutecznego wskazania między sobą czego nie uczyniły. Następcami prawnymi L. H. byli W. P., M. S. i Z. S., a J. B. S. skarżący i jego brat F. S. Prawidłowo - zdaniem Sądu I instancji - organ przyjął, że oświadczenia wyżej wymienionych osób o wskazaniu R. S. są nieskuteczne, bowiem zostały dokonane na rzecz osoby znajdującej się poza kręgiem następców L. H. Sąd ponownie podkreślił, że M. S. i Z. S. nie były współwłaścicielkami przedmiotowej nieruchomości, a jedynie następcami prawnymi jednego ze współwłaścicieli L. H. i nie złożyły w terminie wniosku o rekompensatę. Dlatego też zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organy art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, Sąd uznał za niezasadny. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że brak jest względów systemowych, celowościowych czy słusznościowych, które przemawiałyby za uznaniem, że spadkobiercy jednego ze współwłaścicieli nie mogą wskazać spadkobiercy drugiego ze współwłaścicieli jako uprawnionego do rekompensaty z tego powodu, że dotyczy to odrębnego udziału w spadku po innej osobie fizycznej.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku R. S., reprezentowany przez adwokata, podniósł następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie lakonicznego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które:

a. albo w ogóle nie odnosi się do szeregu istotnych zarzutów i argumentów podniesionych przez skarżącego w skardze;

b. albo nie przedstawia szerszego wyjaśnienia motywów przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanowiska odnośnie zagadnienia, które legło u podstaw rozpoznania zarzutów postawionych przez skarżącego, lecz stanowi lakoniczne odrzucenie argumentacji skarżącego, zawartej w skardze

- co uniemożliwia przeprowadzenie pełnej kontroli toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a w konsekwencji, co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez uznanie, że:

a. dokonanie przez spadkobierców jednego ze współwłaścicieli wskazania jako osoby uprawnionej spadkobiercy drugiego ze współwłaścicieli jest bezskuteczne w świetle art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 tej ustawy;

b. ustawa dopuszcza jedynie dokonanie wskazania pomiędzy współwłaścicielami jak i pomiędzy spadkobiercami poszczególnych współwłaścicieli nie zaś pomiędzy spadkobiercami różnych współwłaścicieli.

- a w konsekwencji uznanie, że wskazania dokonane przez Z. S. oraz M.S. na rzecz R. S. było bezskuteczne;

podczas gdy:

a. brak jest jakichkolwiek względów systemowych, celowościowych, czy słusznościowych, które przemawiałyby za uznaniem, że spadkobiercy jednego ze współwłaścicieli nie mogą wskazać spadkobiercy drugiego ze współwłaścicieli jako uprawnionego do rekompensaty;

b. spadkobiercom wszystkich współwłaścicieli przysługuje "cząstka" jednego i tego samego (jednolitego) prawa do rekompensaty za pozostawione mienie, zaś zgodnie z ustawą zabużańską uczestnicy postępowania zabużańskiego, uprawnieni do rekompensaty, mogą nim swobodnie dysponować "w kręgu" osób współuprawnionych, w czym postępowanie zabużańskie jest podobne do postępowania o dział spadku;

c. wykładnia językowa art. 3 ust. 1 i 2 oraz wykładnia historyczna przepisów regulujących dawne prawo do zaliczenia prowadzi do wniosku, że nie istnieje ograniczenie w możliwości dokonywania wskazania, jedynie w kręgu spadkobierców po danym współwłaścicielu:

a w konsekwencji, wskazania dokonane przez Z. S. oraz M. S. na rzecz R. S. są skuteczne.

3. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej poprzez stwierdzenie, że wskazania dokonane przez Z. S. i M. S. na rzecz R. S. są bezskuteczne, albowiem Z. S. i M. S. nie złożyły do dnia 31 grudnia 2008 r. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty podczas gdy przepisy ustawy zabużańskiej nie przewidują, aby wskazanie było ograniczone terminem zawitym (do 31 grudnia 2008 r.), ani aby spadkobierca dokonujący wskazania złożył, przed dokonaniem wskazania, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, zaś wskazanie może być dokonane przez wskazującego w każdym czasie.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...]. Ewentualnie, na wypadek uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ponadto wniósł o zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zwrócił się o połączenie niniejszej sprawy oraz sprawy, w której złożono skargę kasacyjną w sprawie toczącej się przed WSA pod sygn. I SA/Wa 1736/17 do wspólnego rozpoznania, z uwagi na ścisłe powiązanie logiczne obu tych spraw, wymagające wydania jednolitych rozstrzygnięć w obu sprawach.

W drodze zarządzenia z 19 października 2020 r. Przewodniczący Wydziału, powołując się na treść art. 15 zzs4 ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, poz. 875), skierował sprawę do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zasadnym okazał się być zarzut naruszenia przepisów postępowania upatrywany w uchybieniu normie wyrażonej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Zauważyć należy, że przepis ten obliguje sąd do przedstawienia w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Uzasadnienie wyroku spełniające określone ustawą warunki stwarzać powinno podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niedostatki uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, częściowo wynikają z wskazywanych zasadnie przez autora skargi kasacyjnej naruszeń przepisów prawa materialnego. Spostrzeżenie to wymaga odniesienia się zatem do materialnoprawnych podstaw przeprowadzonej w tej sprawie przez Sąd I instancji kontroli legalności wydanych w tej sprawie decyzji.

Wypada zatem podkreślić, że przepisy ustawy zabużańskiej, w toku ich stosowania, poddane były wielokrotnej interpretacji sądów administracyjnych, a także Trybunału Konstytucyjnego. Jako bezsporne przyjmuje się, że prawu do rekompensaty należy przypisać znamiona uprawnienia o charakterze publicznoprawnym. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02 (publ. OTK-A 2002/7/97) stwierdził, że prawo zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium stanowi swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jednak ekspektatywą prawa do rekompensaty lecz uznanym w porządku prawnym prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym. Uprawnienie repatrianta nie jest zbywalnym cywilnym prawem podmiotowym o charakterze majątkowym, gdyż nie występuje w ramach określonego stosunku cywilnoprawnego. Ma ono charakter uprawnienia administracyjnoprawnego, które jest niedziedziczne i nieprzenoszalne. Następstwo prawne, jako skutek spadkobrania, jest ograniczone do okoliczności wskazanych w art. 2 ustawy zabużańskiej. Współwłaściciele pozostawionej nieruchomości albo spadkobiercy właściciela (właścicieli) nie pozostają wobec siebie w relacji podmiotów mających cywilnoprawne udziały w prawie do rekompensaty, a krąg osób, którym przysługuje uprawnienie do rekompensaty jest kręgiem zamkniętym, wykluczającym cesję uprawnienia na inną osobę. Z punktu widzenia przedmiotowego, prawo do rekompensaty stanowi jedno uprawnienie, z jednego tytułu faktyczno-prawnego. Natomiast przy wielości podmiotów uprawnionych, występują one wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. W konsekwencji, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony przez jednego uprawnionego w przypadku, o którym mowa w art. 3 ustawy zabużańskiej, uruchamia postępowanie o potwierdzenie tego prawa przysługującego wszystkim osobom uprawnionym (por. uchwała Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, publ. CBOSA). Powyższe rozwiązanie, jak podkreślono w przywołanej uchwale, umożliwia innym zainteresowanym swobodne i świadome zdecydowanie, czy przystępują do wszczętego postępowania. Byłoby czymś niezrozumiałym, gdyby organy nie stosowały reguły, według której należy zrealizować wobec wszystkich uprawnionych zobowiązania związane z nieruchomością, co do której zachodzą wszystkie przesłanki przedmiotowo-podmiotowe i co do której wniosek został złożony przez osobę uprawnioną w terminie. Wystarczającym zatem jest, by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego.

Z tych przyczyn, jako wewnętrznie sprzeczna jawi się argumentacja Sądu I instancji, która przyjmuje, że przeszkodą dla ustalenia prawa do rekompensaty na rzecz Z. S. i M. S. (spadkobierczynie w linii po L. H.) jest brak złożenia przez nie stosownego wniosku, w sytuacji gdy - jak sam zauważa Sąd - wniosek taki w ustawowym terminie (tj. 30 grudnia 2008 r.) złożyli R. S. i F. S., których uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S., w 1/4 części dla każdego z nich, zostało potwierdzone decyzją Wojewody [...] z [...] 2017 r.

Odrębne zagadnienie stanowi prawidłowość stanowiska Sądu I instancji w odniesieniu do kwestii skuteczności oświadczeń Z. S. i M. S. o wskazaniu R. S. jako uprawnionego do przysługującej im rekompensaty tytułem pozostawienia przez L. H. nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu I instancji, wyłącznie pierwotni współwłaściciele mogli dokonać skutecznego wskazania między sobą, czego nie uczynili. Stanowisko to jednak przeczy treści art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy zabużańskiej, w myśl którego w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie sposób przyjąć, by owo wskazanie ograniczone było do kręgu spadkobierców po danym współwłaścicielu, skoro prawo do rekompensaty przysługuje z określonego tytułu jako jedno uprawnienie. Z punktu widzenia przedmiotowego jest to jedno uprawnienie z jednego tytułu faktyczno-prawnego (pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w określonych warunkach). W każdym z przypadków ujętych w art. 1, art. 2, art. 5 ust. 3 ustawy zabużańskiej, a zwłaszcza w jej art. 3 ust. 1 i 2, jest mowa o prawie do rekompensaty, a nie o prawach do rekompensaty przysługujących odrębnie poszczególnym uprawnionym. Jak podkreśla się w orzecznictwie, jedność stosunku materialnoprawnego jest ewidentna (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 642/11; wyroki NSA z dnia 20 września 2012 r.: sygn. akt I OSK 1209/11 i sygn. akt I OSK 1494/11; wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 593/12; wyrok NSA z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I OSK 977/12; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/14; wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 39/16).

Oceniając charakter "wskazania", o którym mowa w art. 3 ustawy zabużańskiej w judykaturze stwierdza się, że nie jest ono zbyciem w rozumieniu prawa cywilnego. Uprawnionymi do dokonania wskazania są, zgodnie z ww. regulacją, współwłaściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski, względnie spadkobiercy właściciela (właścicieli) tej nieruchomości. Jednak poprzez wskazanie osoby, na rzecz której uprawnienie będzie realizowane, nie następuje utrata uprawnienia. Świadczy o tym charakter tego uprawnienia, które jest niezbywalne (art. 4 ustawy zabużańskiej). Skutkiem wskazania nie jest zatem zbycie uprawnienia po stronie osoby wskazującej lecz wybór jednego lub kilku spośród pozostały uprawnionych, na rzecz których nastąpić ma realizacja posiadanego przez osobę wskazującą uprawnienia. Zgodnie z brzmieniem 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej wyłącznie spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP przysługuje uprawnienie do rekompensaty. W treści wskazanej regulacji mowa jest o spadkobiercach repatrianta bez ograniczenia co do linii czy też podstawy dziedziczenia.

W świetle powyższego należy zgodzić się ze skargą kasacyjną, że brak jest ograniczenia w możliwości dokonywania wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, do kręgu spadkobierców po tym samym współwłaścicielu pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości. W tym zatem zakresie wywód Sądu I instancji podyktowany wyprowadzeniu uzasadnienia dla oddalenia skargi należało uznać za nieprawidłowy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku. Ujawniona wadliwość argumentacji Sądu I instancji, której podłożem jest błędna wykładnia omówionych przepisów ustawy zabużańskiej, skutkowała koniecznością uchylenia również wydanych w sprawie decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] zobowiązany będzie nadać bieg wnioskowi R. S. i F. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty w odniesieniu do pozostałych spadkobierców L. H. i J. B. H. (S. z d. H.), umożliwiając uprawnionym przyłączenie się do postępowania w charakterze strony, a następnie poddać ocenie ewentualne oświadczenia o wskazaniu osoby (osób), na rzecz której (których) uprawnienie do części świadczenia będzie realizowane. W tej sytuacji należałoby przyjąć, że decyzja Wojewody [...] z [...] 2017 r. ma charakter decyzji częściowej, pozytywnej dla wnioskodawców w zakresie uprawnień do rekompensaty dla R. S. i F. S., umożliwiając wydanie rozstrzygnięć w odniesieniu do pozostałych uprawnionych domagających się skorzystania z omawianego uprawnienia. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1625/11, czym innym jest bycie osobą, której przysługuje prawo do rekompensaty, a czym innym osobą, która żąda potwierdzenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Oczywiste jest, że osoba żądająca potwierdzenia prawa do rekompensaty powinna posiadać te uprawnienia, ale osoba posiadająca prawo do rekompensaty nie musi żądać ich potwierdzenia. Dana uprawniona osoba może bowiem z różnych względów nie potwierdzać swojego prawa i nie żądać jego realizacji. Może również, w ramach art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, dysponować swoim prawem do rekompensaty. Fakt, że nie składa wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie pozbawia jej uprawnienia do wskazania osoby, o której mowa w powyższym przepisie. W żaden sposób nie jest bowiem powiązany ten przepis z przepisem art. 5 ust. 1 ww. ustawy. Natomiast określony w art. 5 ust. 1 ustawy termin odnosi się do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, ale nie ma zastosowania do oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2, bo są to dwie różne sytuacje prawne, co potwierdza również przepis art. 6 ust. 6 w zw. z ust. 2 pkt 2. Zgodnie z tym przepisem niedołączenie do wniosku oświadczenia o wskazaniu przez spadkobierców osoby uprawnionej, stanowi jedynie brak formalny wniosku, który podlega usunięciu i to w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Stosownie do regulacji art. 203 pkt 1 oraz 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrot poniesionych przez niego niezbędnych kosztów postępowania. Koszty te obejmowały wpis od skargi, wpis od skargi kasacyjnej, opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz wynagrodzenie pełnomocnika za obie instancje.