Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1174/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 140
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 40
law: Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Polskiego Związku Działkowców Okręgowego Zarządu [...] i Polskiego Związku Działkowców Zarządu Komisarycznego Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Bk 355/15 w sprawie ze skargi Polskiego Związku Działkowców Okręgowego Zarządu [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargi kasacyjne


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 14 stycznia 2016r. oddalił skargę Polskiego Związku Działkowców Okręgowy Zarząd [...] na decyzję Wojewody [...] z [...] 2015 r. w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...].

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z [...] 1976 r. Naczelnik Gminy [...] wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolne położone w [...] z przeznaczeniem pod budowę bazy Przedsiębiorstwa [...]. Wywłaszczone nieruchomości, decyzją Naczelnika Gminy [...], zostały przekazane ww. Przedsiębiorstwu w trwałe użytkowanie.

W 1984 r. Wojewódzki Zarząd Polskiego Związku Działkowców [...] wystąpił do Urzędu Gminy w [...] o przekazanie części gruntów będących w użytkowaniu Przedsiębiorstwa, a znajdujących się poza terenem bazy na urządzenie pracowniczego ogrodu działkowego. Naczelnik Gminy w [...] decyzją z [...] 1984 r. przekazał nieodpłatnie w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Polskiego Związku Działkowców nieruchomość rolną, oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha, położoną w [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z [...] 1996 r. stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy w [...] z [...] 1984 r., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 listopada 1998 r., [...] oddalił skargę złożoną przez [...] na tę decyzję.

Spadkobiercy byłych właścicieli rozpoczęli w latach 1991-1992 starania o odzyskanie wywłaszczonych a niewykorzystanych na cel wywłaszczenia gruntów.

W postępowaniu tym zapadło wiele rozstrzygnięć, w tym decyzja z [...] 2005 r. Starosty [...] odmawiająca zwrotu działki przy powołaniu się na zmienione brzmienie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. jej

art. 137 ust. 2 wprowadzający ograniczenia możliwości zwrotu części nieruchomości niewykorzystanej na cele wywłaszczenia. Decyzja Starosty została utrzymana w mocy przez Wojewodę [...] decyzją z dnia [...] 2005 r. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r., [...] WSA w Białymstoku orzekł o uchyleniu decyzji odmawiających zwrotu przedmiotowej działki. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu legł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. K 6/05, który podważył konstytucyjność przepisu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiącego podstawę prawną odmowy zwrotu nieruchomości.

Następnie Starosta Powiatu [...] decyzją z [...] 2009 r. odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], położonej w [...], gm. [...], stanowiącej własność Gminy [...]. Wojewoda [...] decyzją z [...] 2009 r. uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu uznał, że organ I instancji odmawiając zwrotu nieruchomości błędnie założył, iż w tej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Część wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie nr geod. [...], stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a tym samym spełnia przesłanki określone w art. 136 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Starosta Powiatu [...] decyzją z [...] 2014 r. zwrócił wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działka o nr [...] o pow. [...] ha położoną w [...], gm. [...], na rzecz spadkobierców byłych właścicieli [...] po [...] dla każdego z nich. Ustalono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na kwotę [...] zł oraz zobowiązano [...] do zwrotu na rzecz Gminy [...] zwaloryzowanego odszkodowania, w kwotach po [...] zł, jednorazowo w terminie 14 dni licząc od dnia, w którym decyzja niniejsza stanie się ostateczna.

Wojewoda [...] decyzją z [...] 2015 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję Starosty Powiatu [...]. Wojewoda podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona pod budowę bazy Przedsiębiorstwa [...]. Cel ten został zrealizowany jedynie na części nieruchomości, zaś pozostała część znajdująca się poza terenem bazy została przekazana na urządzenie ogrodu działkowego, z pominięciem roszczeń zwrotnych przysługujących byłym właścicielom. Wobec powyższego pozostałą część, niewykorzystaną pod budowę bazy, oznaczoną obecnie nr geod. [...], należało uznać za zbędną na cel wywłaszczenia. Podkreślono przy tym, że stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm., dalej: u.g.n.), warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej. Zasady rozliczenia z tytułu zwrotu nieruchomości określone zostały przepisami art. 140 ust. 1 - 4 u.g.n.

Jednocześnie zaznaczono, że brak jest podstaw do rozstrzygania w zaskarżonej decyzji o odszkodowaniu przysługującym działkowcom za nasadzenia, urządzenia i obiekty ogrodu działkowego, będącego w ich posiadaniu i władaniu w dobrej wierze od 1 maja 1981 r. do 13 listopada 2012 r. Określony w art. 140 ust. 4 u.g.n. obowiązek uwzględnienia zwiększenia wartości nieruchomości podlegającej zwrotowi należy odczytywać łącznie z przewidzianym w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. zakazem przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż stanowiący podstawę wywłaszczenia, co powoduje, że nakłady poczynione na nieruchomości należy brać pod uwagę o tyle, o ile były związane z realizacją wywłaszczenia. Brak więc podstaw do stwierdzenia, iż przedmiotowa nieruchomość była użytkowana w dobrej wierze w okresie wskazanym przez odwołującego się. Wbrew twierdzeniu zawartym w odwołaniu, w przypadkach uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.), wada tkwi w samej decyzji. Decyzja dotknięta taką wadą jest nieważna ex tunc, czyli nie wywołuje skutków prawnych już od chwili jej wydania.

Skargę na powyższą decyzję wniósł Polski Związek Działkowców [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał skargę za nieuzasadnioną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd wskazał, że oba organy we wszystkich wydawanych przez siebie decyzjach, od samego początku trwania niniejszej sprawy administracyjnej, zgodnie przyjmowały, iż przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Pogląd ten nie był też zakwestionowany przez WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 12 czerwca 2008 r., II SA/Bk 299/08. Natomiast NSA w Warszawie w wyroku z 14 listopada 1994 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 1234/93, stwierdził, że "o tym, iż postulowana do zwrotu część nieruchomości stała się zbędna na cel, dla którego została wywłaszczona świadczy fakt, że nie została ona wykorzystana pod budowę bazy wymienionego na wstępie przedsiębiorstwa". Ocena ta ma zaś moc wiążącą, co wynika z art. 153 p.p.s.a.

Dalej Sąd podkreślił, że w sprawie nie ma sporu odnośnie tego, na czyją rzecz winna być zwrócona własność przedmiotowej nieruchomości. Nie ma też sporu co do tego, że zwrot winien być w naturze. Spór dotyczy natomiast kwestii, czy działkowcom oraz PZD należą się świadczenia przewidziane w art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 40; dalej: u.r.o.d.) i czy organy winny o tym orzekać w niniejszej sprawie na podstawie art. 26 ust. 3 u.r.o.d. W tym zakresie Sąd zauważył, że w sprawie bezsporne jest, iż skarżący nie posiada do przedmiotowej nieruchomości żadnych praw rzeczowych, bowiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] 1996 r. stwierdziło nieważność decyzji Naczelnika Gminy w [...] z [...] 1984 r. w sprawie przekazania przedmiotowej działki w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi PZD. Następnie SKO w [...] decyzją z [...] 1997 r. utrzymało w mocy swoją decyzję, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 listopada 1998 r., sygn. akt [...], oddalił skargę złożoną przez WZ PZD na tę decyzję. Ponadto Wójt Gminy [...] decyzją ostateczną z dnia [...] 2014 r. wydaną na mocy art. 76 w zw. z art. 75 ust. 5 i 7 u.r.o.d., odmówił stwierdzenia nabycia przez Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd [...] prawa użytkowania nieruchomości składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położonej w obrębie [...], stanowiącej własność Gminy [...] (k. 972 – 974 akt adm.). W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał między innymi, że kolejną z przesłanek, na podstawie których wnioskodawca mógł nabyć prawo do użytkowania przedmiotowej nieruchomości było to, że nieruchomość mogła być zajęta przez rodzinny ogród działkowy, który posiadał ustaloną lokalizację w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych albo na podstawie art. 11 ust. 3 lub art. 33 ogród stał się ogrodem stałym. W przedmiotowej sprawie na mocy decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] 1984 r. nieruchomości rolne, stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w użytkowaniu Przedsiębiorstwa [...], przekazano nieodpłatnie w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Polskiego Związku Działkowców [...] na czas nieokreślony. Nie ustalono zatem w decyzji czasowej lokalizacji ogrodu działkowego, a więc nie można uznać, że w tym przypadku doszło do przekształcenia ogrodu czasowego w ogród stały. Mając ten fakt na uwadze należy uznać, że przepis art. 11 ust. 3 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych nie ma w tym przypadku zastosowania. Z założenia ogród ten był ogrodem stałym, jednakże tylko do momentu stwierdzenia nieważności powołanej decyzji Naczelnika Gminy. Po tym czasie ogród istniał bez podstawy prawnej. Sąd uznał również, że w stanie faktycznym tej sprawy nie ma zastosowania art. 33 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych, który został uchylony przez art. 44 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1419) z dniem 21 września 2005 r. W dniu wejścia w życie ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych przepis ten już nie obowiązywał. Zdaniem Sądu świadczy to o tym, że intencją ustawodawcy było, aby wymogi z art. 33 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych były spełnione na dzień jej wejścia w życie, tj. na dzień 6 maja 1981 r. Przedmiotowy ogród w tym czasie jeszcze nie funkcjonował, a zatem również w rozumieniu art. 33 tej ustawy, przedmiotowy ogród nie stał się ogrodem stałym.

Skoro zatem do nieruchomości zajmowanej przez skarżącego nie przysługuje mu tytuł prawny ani nie jest ona zajmowana przez ROD, który stał się ogrodem stałym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych, to brak było w stanie faktycznym niniejszej sprawy podstaw, aby w decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości określać, zgodnie z art. 26 ust. 3 u.r.o.d. podmiot, o którym mowa w ust. 1, wysokość odszkodowań i osoby uprawnione do ich otrzymania oraz zakres i termin realizacji obowiązków, o których mowa w art. 21. Jako niezasadny więc Sąd uznał zarzut naruszenia art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 u.r.o.d. Sąd podkreślił przy tym, że kwestia rozliczeń skarżącego i działkowców z Gminą [...] nie została w zaskarżanych decyzjach rozstrzygnięta. W jakim jednak trybie i na jakich zasadach powinno się to ewentualnie odbyć, pozostaje sprawą otwartą, o której nie mogły przesądzić ani orzekające w sprawie organy, ani orzekający Sąd.

Sąd uznał za niezasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz zarzut naruszenia art. 140 ust. 4 w zw. z art. 217 ust. 2 u.g.n. Wskazane przepisy dotyczą kwestii wyliczania odszkodowania należnego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców. W ocenie Sądu, odszkodowanie to zostało wyliczone prawidłowo, na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy. Rzeczoznawca ten odniósł się następnie na piśmie do wszystkich zarzutów podniesionych względem jego operatu, a także wziął udział w rozprawie administracyjnej w dniu [...] 2014 r., podczas której udzielił wyjaśnień odnośnie sporządzonego operatu. Organ I instancji szczegółowo omówił operat i uzasadnił, dlaczego w jego ocenie jest on prawidłowy. Sąd ustalenia te ocenił jako prawidłowe.

W tym miejscu Sąd podkreślił, że kwestionując wysokość wyliczonego odszkodowania skarżący utożsamił wyliczone odszkodowanie, które ma być zwrócone przez spadkobierców wywłaszczonego właściciela na rzecz Gminy [...] z ewentualnym odszkodowaniem, które winno być wypłacone tym działkowcom i skarżącemu (PZD Okręgowy Zarząd [...]). Są to jednak, jak zaznaczył Sąd, inne odszkodowania, a ich wysokość pozostaje bez wpływu na siebie. W zaskarżonej decyzji o ewentualnym odszkodowaniu należnym działkowcom i skarżącemu organy nie orzekały. Sąd oddalił także wniosek dowodowy o przesłuchanie świadków, uznając, iż z mocy art. 106 § 3 p.p.s.a., dowód taki w postępowaniu sądowym jest niedopuszczalny.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku zostały wywiedzione przez Polski Związek Działkowców Okręgowy Zarząd [...] oraz Zarząd Komisaryczny Rodzinnego Ogrodu Działkowego.

Polski Związek Działkowców oparł skargę kasacyjną na następujących podstawach:

I. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 oraz art. 140 ust. 1-4 u.g.n. przez błędną ich wykładnię i zastosowanie poprzez przyjęcie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy powstał obowiązek:

- uznania, że część wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] gmina [...] oznaczonej numerem geodezyjnym [...] o powierzchni [...] ha stanowiącej własność Gminy [...], stała się zbędna na cel wywłaszczenia;

- zwrotu na współwłasność [...] (wszyscy po [...]) części ww. nieruchomości;

- zwrotu na współwłasność wskazanych uczestników postępowania części nieruchomości;

- ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na kwotę [...] zł;

- zwrotu przez wymienionych uczestników postępowania ustalonego w pkt 3 zwaloryzowanego odszkodowania w częściach równych;

podczas gdy z materiału zebranego na dzień wyrokowania wynika, że istnieją uzasadnione wątpliwości, czy przedmiotowa nieruchomość rzeczywiście stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co podważa zasadność roszczenia uczestników o zwrot nieruchomości.

W konsekwencji bezprzedmiotowe staje się orzeczenie o ustaleniu zwaloryzowanego odszkodowania i zobowiązaniu uczestników do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

II. naruszenia przepisów postępowania tj.:

1) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. oraz w zw.

z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] mimo, że ze środków dowodowych w postaci dokumentów złożonych przez skarżącego do WSA w Białymstoku wynika, że są podstawy do stwierdzenia naruszenia przez organ I i II instancji prawa w stopniu uprawniającym do wznowienia postępowania w sytuacji, gdy ww. dokumenty świadczą, iż organy administracji - mimo posiadanych możliwości - niewyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały dostępny materiał dowodowy i nie podjęły zatem wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w aspekcie zrealizowania celu wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości i w jakim zakresie;

2) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów złożonych przez Zarząd ROD "[...]" mimo, że było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości (czy część przedmiotowej nieruchomości była zbędna lub nie dla rozbudowy bazy [...]) i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W skardze kasacyjnej Polskiego Związku Działkowców Zarząd Komisaryczny Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" podniesione zostały następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 106 § 3 i art. 153 p.p.s.a. oraz art. 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, przez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z pominięciem interesu społecznego;

2. naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 26 ust. 3 u.r.o.d. poprzez ich niezastosowanie wobec błędnego ustalenia w uzasadnieniu, że stowarzyszeniu nie przysługuje tytuł do ich zastosowania wobec dokonania posadowionych na działkach obiektów, nasadzeń i urządzeń niezgodnie z prawem;

3. naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 140 u.g.n. przez niewłaściwe zastosowanie i ustalenie, że dz. [...] uznana została w sposób niekwestionowany przez strony za niewykorzystaną pod budowę bazy wskazaną w decyzji wywłaszczeniowej, a zatem na mocy art. 136 ust. 3 u.g.n. podlega zwrotowi, podczas gdy cel wywłaszczenia został faktycznie zrealizowany na co wskazuje złożona do akt sprawy przez Zarząd ROD dokumentacja opisana w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Odmawiając słuszności podniesionym w skargach kasacyjnych zarzutom zaznaczyć trzeba, że zmierzały one do wykazania, iż Sąd I instancji niezasadnie oddalił skargę, bowiem w toku kontroli nie uwzględnił wykazywanych w skardze wadliwości prowadzonego przez organy postępowania w postaci niewystarczającego wyjaśnienia sprawy w aspekcie realizacji celu wywłaszczenia na opisanej nieruchomości. Jak podkreślono, Sąd pominął przedstawione przez Zarząd Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" dokumenty, z których wynika, że na części nieruchomości wzniesione były słupy elektryczne, budynek murowany, rurociąg, kable elektryczne oraz konstrukcje betonowe i stalowe. Wskazano również, że urządzenie ogrodu działkowego było podyktowane koniecznością zapewnienia strefy ochronnej zieleni pomiędzy bazą a zabudową osiedla. Niedostrzeżenie przez Sąd powyższych okoliczności - zdaniem skarżących kasacyjnie - spowodowało błędne uznanie, że organy dokonały prawidłowej subsumcji stanu faktycznego przyjmując, iż nieruchomość powinna zostać zwrócona byłym właścicielom jako zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z powyższą argumentacją nie sposób się zgodzić.

W myśl art. 136 ust. 3 zd. pierwsze u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przywołany art. 137 u.g.n. określa przesłanki, od zaistnienia których ustala się zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia. W doktrynie podkreśla się, że z zaistnieniem którejkolwiek z okoliczności określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. ustawodawca związał prawne domniemanie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Dla oceny zbędności nie ma więc znaczenia obiektywny stan zagospodarowania nieruchomości, lecz to, czy nieruchomość została zagospodarowana na cel wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. (por. M. Wolanin, w: Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz. J.Jaworski, A.Prusaczyk, A.Tułodziecki, M.Wolanin, Warszawa 2017, s. 966).

W rozpoznawanej sprawie należy uznać za uzasadnione odwołanie się przez Sąd I instancji do zapadłych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości wyroków sądów administracyjnych. Orzekający w sprawie o zwrot tej nieruchomości Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 listopada 1994 r., sygn. akt IV SA 1234/93, stwierdził, że postulowana do zwrotu część nieruchomości stała się zbędna na cel, dla którego została wywłaszczona, o czym świadczy fakt, iż nie została ona wykorzystana pod budowę bazy Przedsiębiorstwa [...]. Orzekając zaś w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] 1997 r. stwierdzająca nieważność decyzji w sprawie nieodpłatnego przekazania nieruchomości w użytkowanie, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 18 listopada 1998 r., sygn. akt SA/Bk 1263/97, podkreślił, że działka ta jako część wywłaszczonej nieruchomości bezspornie stała się zbędna na cel, który był podstawą wywłaszczenia. Powyższych stwierdzeń nie zdołały podważyć dokumenty przedstawione przez skarżący Związek Działkowców, które nie pozwoliły Sądowi I instancji na odstąpienie od wiążących go jednoznacznych wniosków. Z faktu częściowego uzbrojenia wnioskowanej o zwrot nieruchomości oraz posadowienia na niej konstrukcji betonowych i stalowych nie sposób wyprowadzić tezy o zrealizowaniu przez Przedsiębiorstwo założonych celów na całości wywłaszczonej nieruchomości, co uzasadniałoby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. W tym miejscu zauważyć trzeba, że skarga kasacyjna Polskiego Związku Działkowców Okręgowego Zarządu [...] w swej argumentacji sama zaprzecza powyższej tezie akcentując potrzebę utrzymania dotychczasowego zagospodarowania terenu w postaci urządzonych ogródków działkowych. Ta niespójność argumentacji dodatkowo czyni podniesione w skargach kasacyjnych zarzuty nieuzasadnionymi.

Odnosząc się zaś do podniesionych w obu skargach kasacyjnych zarzutów naruszenia art. 140 u.g.n. podkreślić trzeba, że przepis ten wyznacza obowiązek zwrotu uprzednio otrzymanego odszkodowania, jak również zwrotu uzyskanej nieruchomości zamiennej, w sytuacji wydania ostatecznej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Określa przy tym sposób obliczenia podlegającego zwrotowi odszkodowania, przy obowiązkowej waloryzacji uzyskanej kwoty. Nie sposób zgodzić się z argumentacją skarg kasacyjnych, że w ramach prowadzonego postępowania o zwrot nieruchomości i ustalania pozostałej do zwrotu kwoty odszkodowania, uwzględnieniu podlegały również koszty urządzeń i nasadzeń pozostawionych przez użytkowników ogrodów działkowych. Jak zauważa sam pełnomocnik Polskiego Związku Działkowców, odszkodowanie za utracone mienie, w tym za dokonane na spornym gruncie nasadzenia, należało wiązać ze stwierdzeniem nieważności decyzji o przekazaniu terenu pod ogród działkowy. Ta bowiem okoliczność w swych skutkach obejmowała likwidację ogrodu działkowego, z którą związane były obowiązki zrekompensowania kosztów i strat poniesionych przez stowarzyszenie ogrodowe, nałożone w drodze art. 22 u.r.o.d., a nie zwrot wywłaszczonej nieruchomości i obowiązki wynikające z art. 26 ust. 3 u.r.o.d.

Zgodność zaskarżonego wyroku z normami prawa materialnego skutkowała uznaniem za nieuzasadnione zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodzić się należy ze stwierdzeniem Sądu, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Sąd nie dopuścił się również naruszenia art. 106 § 3 oraz art. 153 p.p.s.a. Orzekając w granicach sprawy, będąc związanym wydanymi w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości wyrokami sądów administracyjnych Sąd I instancji zasadnie uznał za prawidłowe zaskarżone rozstrzygnięcie i oddalił skargę. Odmowę uwzględnienia dowodu z zeznań świadka, o co wnioskował pełnomocnik skarżącego na rozprawie przed Sądem I instancji, usprawiedliwia treść art. 106 § 3 p.p.s.a., który dopuszcza przeprowadzenie dowodu uzupełniającego zawężając prowadzone postępowanie dowodowe jedynie do dokumentów.

W świetle powyższego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skarg kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł

jak w sentencji.