Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 168/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.

Skarżąca (A. W.) wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Wydaną z upoważnienia Wójta Gminy M. decyzją odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia. Ustalono, że matka skarżącej jest osobą chodzącą, wymagającą pomocy w zakresie codziennego funkcjonowania (sprzątanie, robienie zakupów, pranie, przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich). Zaakcentowano, że nie jest ona osobą leżącą, porusza się samodzielnie i samodzielnie zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe (korzystanie z toalety, spożywanie posiłków). Stwierdzono, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem matki nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze. Nadto zauważono, że skarżąca jest uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Od ww. decyzji skarżąca złożyła odwołanie.

Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając SKO przywołało pierwotnie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wskazanym w jego treści osobom, do których skarżąca się zalicza, jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W ocenie SKO, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decydujące znaczenie ma okoliczność, czy stopień i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium dowodziło, że nie zawsze osoba nieaktywna zarobkowo i zarazem opiekująca się osobą niepełnosprawną spełnia ustawową przesłankę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Znaczenie ma bowiem charakter i zakres sprawowanej opieki, który faktycznie czyni niemożliwym podjęcie/kontynuowanie aktywności zarobkowej.

SKO wyraziło pogląd, że - w świetle obowiązujących przepisów prawa - samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest wystarczające dla określenia zakresu potrzeb osoby niepełnosprawnej (opieki, pielęgnacji, wsparcia)

i nie przesądza, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy innych osób.

Kolegium zauważyło, że treść wywiadu środowiskowego potwierdza, że skarżąca pomaga matce przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, umawia ją na wizyty lekarskie (towarzyszy jej podczas tych wizyt), realizuje recepty, gotuje, pierze, podaje posiłki, robi zakupy, sprząta oraz załatwia sprawy urzędowe. Stwierdziło, że ww. czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo i nie dotyczą zapewniania opieki oraz pomocy w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uznało, że czynności te można wykonywać

również w czasie wolnym od pracy, tzn. przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej (np.: przygotowanie posiłków). Dodało, że matka skarżącej jest osobą, która porusza się o własnych siłach, bez pomocy i udziału innych osób.

Mając na względzie powyższe Kolegium wywiodło, że skarżąca nie spełnia zasadniczego warunku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zakresu i charakteru opieki sprawowanej względem matki, która wykluczałaby jej aktywność zawodową i zarobkową.

W skardze - skarżąc decyzję SKO w całości - skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że jako córka osoby niepełnosprawnej nie jest ona uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczna, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia;

2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez ich błędną wykładnię, tj. :

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej: k.p.a.), przez niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Wojewódzką Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] października 1975 r., że jej niepełnosprawna matka - mimo stwierdzonej u niej pierwszej grupy inwalidztwa - nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. (ew. uchylenie w całości decyzji). Zawnioskowała także o zwrot kosztów postępowania

i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Uzasadniła swoje stanowisko.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny

i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Uzasadnione jest twierdzenie SKO, że wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącej, nie jest na tyle angażujący, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podziela pogląd, że brak jest podstaw do przyjęcia, że samo orzeczenie

o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia związku między rezygnacją

z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia

o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj oraz ilość czynności

z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Opinia odnośnie charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego

z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz konieczności jej wsparcia i udzielania pomocy przy niektórych czynnościach przez opiekuna (do czego jest on zobowiązany zgodnie

z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), należy podkreślić, że sam znaczny stopnień niepełnosprawności przyznany na stałe, jak również sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących

w istocie codzienną pomoc, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość.

W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.

Trafnie dowodzi SKO, że to organ administracji ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

W ocenie Sądu, w skarżonej decyzji zasadnie przyjęto, iż wymiar opieki, jakiej wymaga matka skarżącej, nie jest na tyle angażujący, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną

z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.

Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w innym wyroku tut. Sądu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA).

W sprawie, przed wydaniem decyzji, przeprowadzono postępowanie dowodowo-wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. W oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego oraz wyjaśnienia skarżącej ustalono, że: skarżąca pomaga matce przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, umawia ją na wizyty lekarskie (towarzyszy jej podczas tych wizyt), realizuje recepty, gotuje, pierze, podaje posiłki, robi zakupy, sprząta oraz załatwia sprawy urzędowe. Stwierdzono, że matka skarżącej porusza się o własnych siłach, bez pomocy i udziału innych osób.

Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącej, z uwagi na występujące u niej schorzenia, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Szereg podstawowych czynności matka skarżącej wykonuje bowiem samodzielnie. Świadczona przez skarżącą opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżąca zasadniczo nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających stałej jej obecności

i pomocy, ponieważ matka nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok, czy stomii. Ponadto matka skarżącej jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Zakres sprawowanej przez nią opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, bowiem czynności wykonywane przez skarżącą względem matki mogłyby być wykonywane również wtedy, gdyby ona pracowała. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwyczajnych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, ponieważ osoby pracujące prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, piorą, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego (ciągłego) w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić w ogóle zatrudnienie. Doświadczenie życiowe pokazuje, że takie czynności jak zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie, czy też wyjścia do lekarza nie muszą być realizowane codziennie, zaś posiłki mogą być przygotowane wcześniej. Z kolei lekarstwa mogą być przygotowane na cały tydzień w specjalnym organizerze, tak, aby osoba chora mogła samodzielnie je przyjmować o określonych porach dnia.

Uzasadnione jest tym samym twierdzenie Kolegium, że w przypadku skarżącej niepodejmowanie zatrudnienia nie jest konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Reasumując Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis został w sprawie - wbrew zarzutom skargi - prawidłowo zastosowany. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Skarżona decyzja znajduje bowiem oparcie

w obowiązujących przepisach prawa, w toku postępowania podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, postępowanie prowadzono z czynnym udziałem strony realizując zasadę zaufania do organów, na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceniono, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, co następnie opisano w uzasadnieniu decyzji.

W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2022 r., poz. 329 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.