Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 911/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2017 r.; sygn. akt VI SA/Wa 955/17 w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz B.O. 3400 (trzy tysiące czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 955/17, oddalił skargę B. O. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę

rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Urząd Patentowy RP (dalej: Urząd Patentowy, UPRP, organ) udzielił na rzecz A. Sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej: uprawniony) ochrony na słowno-graficzny znak towarowy "Mistrz" nr [...], zgłoszony [...] października 2003 r. Powyższy znak przeznaczony został do oznaczania towarów wg klasyfikacji nicejskiej w klasie 16, tj.: "krzyżówki, czasopisma i książki z krzyżówkami". Znak został zarejestrowany jako oznaczenie słowno-graficzne o jasnopomarańczowych polach, umieszczonej dookoła kratki oraz słowa "Mistrz" znajdującego się na tle ramki nad kratką, u góry z lewej strony.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2008 r. B. O. (dalej: wnioskodawca) wniosła o unieważnienie spornego znaku towarowego. Jako podstawę prawną wniosku o unieważnienie wskazała art. 164 w zw. z 129 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm. - dalej: p.w.p.) w zakresie krzyżówek, alternatywnie art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. w zakresie krzyżówek oraz art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. w odniesieniu do czasopism i książek z krzyżówkami.

W odpowiedzi na wniosek, uprawniony wniósł o jego oddalenie. Uprawniony stwierdził, że jego znak towarowy posiada zdolność odróżniającą dla towarów z klasy 16.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Urząd Patentowy RP oddalił wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył wnioskodawca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1876/13 uwzględnił skargę wnioskodawcy i uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego RP.

WSA uznał, że istotnym mankamentem procesowym zaskarżonej decyzji był brak dokonania przez organ w oparciu o art. 129 ust. 1 pkt 1 i 2 p.w.p. całościowej oceny zdolności odróżniającej spornego znaku w formie zgłoszonej do ochrony, co odnosi się w szczególności do oceny części graficznej i kolorystycznej tego znaku. UP RP, odrzucając elementy graficzne znaku (kolorową ramkę i kratkę - diagram), jako nieposiadające zdolności odróżniającej dla publikacji z krzyżówkami i oceniając sporny znak w całości uznał, że elementem odróżniającym jest słowo "Mistrz". W ocenie Sądu zabrakło jednak odniesienia do tego, jakie znaczenie dla dostatecznych znamion odróżniających ma fakt, że ów diagram z jasnopomarańczowymi polami w kolorowej ramce może w istocie stanowić przedstawienie samego rodzaju towaru w rozumieniu art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p.

UPRP uznając słowo "Mistrz" za element dystynktywny spornego znaku - z naruszeniem przepisów postępowania - nie przeprowadził także swojej argumentacji pod kątem rozumienia tego słowa przez osoby często zajmujące się tego rodzaju rozrywką. Uznając słowo "Mistrz" za określające osobę lepszą od innych w jakiejś dziedzinie stwierdził, że nie odnosi się bezpośrednio i konkretnie do towarów oznaczanych spornym znakiem, a tym samym nie sposób uznać tego słowa za opisowe w stosunku do tych towarów. Jak stwierdził Sąd, w wyniku opisanego stanowiska UPRP uprawniona staje się uwaga o tym, jaki w rezultacie znak towarowy organ badał, tj. słowno-graficzny, czy znak słowny, a może znak słowno-graficzny przez przypisanie słowu "Mistrz" także konkretnej grafiki.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł uprawniony do spornego znaku t., którą Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r. o sygn. akt II GSK 1171/14 oddalił.

Sąd kasacyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji co do zasadności uchylenia decyzji UPRP z powodu uchybień procesowych. NSA zgodził się z Sądem I instancji, że Urząd Patentowy RP nie dokonał całościowej oceny zdolności odróżniającej spornego znaku w formie zgłoszonej do ochrony, co odnosi się w szczególności do oceny części graficznej i kolorystycznej tego znaku, a w szczególności kolorowych pól diagramu krzyżówki, a także obramowania znaku, tj. barwnego prostokąta. Dlatego pominięcie przy ocenie zdolności odróżniającej spornego znaku omawianych wyżej elementów zasadnie Sąd I instancji uznał za przejaw naruszenia przez organ wskazanych przepisów postępowania mające w sprawie istotne znaczenie, gdyż te elementy spornego znaku, są objęte przedmiotem ochrony.

NSA stwierdził, że mając na uwadze wskazanie we wniosku o wszczęcie postępowania spornego art. 129 ust. 1 pkt 1 i 2 p.w.p., UP RP nie ocenił, a w każdym razie w stopniu pozwalającym na skontrolowanie prawidłowości zaskarżonej decyzji, wspomnianych elementów graficznych i kolorystycznych spornego znaku w kontekście ich zdolności odróżniającej. W ocenie NSA kwestia ta miała istotne znaczenie praktyczne z uwagi na używanie przez uprawnionego tych elementów znaku w krzyżówkach i wydawnictwach krzyżówkowych.

Sąd kasacyjny podkreślił, że Urząd Patentowy RP nadmierne i decydujące znaczenie dla zdolności odróżniającej całego znaku towarowego przypisał elementowi słownemu, podczas gdy przy ogólnym wrażeniu, jakie całościowo znak wywiera na obserwatorze - ten element znaku nie ma istotnego znaczenia. Zauważył też, że element ten nawet nie jest przez uprawnionego eksponowany przy oznaczaniu omawianym znakiem wydawnictw krzyżówkowych. Przyjął natomiast, że w pewnym stopniu, z czym zgodził się Sąd odwoławczy z UPRP, wspomniany słowny element znaku ma zdolność odróżniającą.

Urząd Patentowy RP - ponownie rozpoznając sprawę - decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. - oddalił wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy.

UPRP za niezasadny uznał zarzut udzielenia spornego prawa w odniesieniu do krzyżówek z naruszeniem art. 129 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 120 ust. 1 p.w.p. W tym kontekście wyjaśnił, że krzyżówka jest towarem, który może być przedmiotem transakcji handlowych, jako czasopismo szaradziarskie mogące zawierać nie tylko zadania diagramowe (krzyżówki), ale i inne zagadki (np. szarady), w tym także podawane na stronach internetowych różnych kolporterów.

Organ nie dopatrzył się także, aby w sprawie doszło, wskutek udzielenia prawa ochronnego na sporny znak, do naruszenia art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. w odniesieniu do towarów: "krzyżówki, czasopisma i książki z krzyżówkami". Towary objęte kwestionowanym znakiem, w ocenie UPRP, należą do towarów powszechnego użytku, skierowanych do nieograniczonej liczby odbiorców czyli potencjalnie do wszystkich konsumentów. Z uwagi na niską cenę są towarami ogólnodostępnymi. Ich nabywcami są osoby w różnym wieku, niezależnie od płci, wykształcenia, statusu społecznego. Osoby, które regularnie nabywają krzyżówki są zainteresowane ich rozwiązywaniem i nierzadko to hobbyści, którzy dokonują bardziej wnikliwej percepcji opatrywanych nimi oznaczeń i identyfikują tak oznaczone krzyżówki z określonym przedsiębiorcą. Według organu przeciętny odbiorca to osoba należycie poinformowana, dostatecznie uważna i rozsądna.

Oceniając kwestię zdolności odróżniającej spornego znaku, UPRP omówił szatę graficzną oznaczenia, zauważając, że składa się z kilku elementów graficznych oraz elementu słownego, który nadaje temu znakowi charakter dystynktywny. Przypomniał, że znak towarowy należy oceniać jako całość. Odwołując się do tej zasady UPRP doszedł do wniosku, że znak ten jako całość posiada dostateczne znamiona odróżniające. Organ dostrzegł, że w spornym znaku występują elementy, które nie posiadają charakteru odróżniającego (kratki tworzące diagram krzyżówki oraz pomarańczowa ramka), ale i występuje element odróżniający, który znakowi nadaje charakter dystynktywny, to jest słowo "Mistrz". Słowo to - jak wskazał organ - nie odnosi się w żadnym swoim znaczeniu bezpośrednio i w sposób konkretny do towarów, do oznaczania których został przeznaczony ani do ich cech. Dlatego zdaniem organu nie było podstaw do uznania go za opisowy i pozbawiony zdolności odróżniającej. Słowo to, w spornym znaku zostało zapisane niewielką, ale pogrubioną czcionką, zostało umieszczone w takim miejscu, że jest wyraźnie widoczne i bez wątpienia zostanie zauważone przez odbiorców.

Odnosząc się do elementów graficznych - ich zdolności odróżniającej, UPRP stwierdził, że znak towarowy postrzegany jako całość nie wskazuje jedynie na sam towar. Zawiera w sobie pewne cechy charakterystyczne, odróżniające go od innych zwyczajowo używanych diagramów poprzez dodanie elementu "Mistrz". Powoduje to, że znak ten w pełni jest w stanie przyciągnąć uwagę zainteresowanego kręgu odbiorców i pozwolić na odróżnienie towarów wskazanych we wniosku o unieważnienie tego prawa.

Organ, ponownie odwołując się do znaczenia słowa "Mistrz" wskazał, ze dopiero po pewnej analizie grupa odbiorców, w tym hobbyści mogą skojarzyć to słowo z trudnością krzyżówek. Dopiero częste zakupy tego typu towaru i zajmowanie się tego rodzaju rozrywką może budzić pewne skojarzenia dotyczące stopnia trudności krzyżówek. Natomiast ogół odbiorców korzystających z tego typu towarów (jest to potencjalnie nieograniczona liczba odbiorców - wszyscy polscy konsumenci, a nie tylko hobbyści) nie musi wcale wiedzieć, że są to krzyżówki o różnym stopniu trudności. Dlatego ocenę spornego znaku towarowego należało przeprowadzić traktując znak jako integralną całość i w odniesieniu do wszystkich potencjalnych odbiorców tego typu towarów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 listopada 2017 r. oddalił skargę wnioskodawcy.

Według Sądu I instancji, UPRP rozpoznając sprawę w granicach podstaw zawartych we wniosku, w pełni zasadnie uznał, że prawo ochronne na sporny znak towarowy w zakresie towarów z klasy 16, tj.: "krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami" - nie narusza art. 129 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 120 ust. 1 oraz art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2, a także art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p.

WSA podkreślił, że znakiem towarowym nie może być tylko i wyłącznie sam towar lub jego część składowa, ale musi on być odrębnym od towaru bytem w sensie fizycznym lub pojęciowym. Samoistność, zwana niekiedy odrębnością czy samodzielnością oznaczenia, jest podstawowym kryterium zdolności odróżniania. Ma ona miejsce wtedy, gdy znak towarowy nie jest jednocześnie samym towarem, gdy można oddzielić go od towaru.

Zdaniem Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie, przesłanka samoistności została spełniona w wystarczającym stopniu. Słusznie wskazał UPRP, że znak sporny nie przedstawia tylko i wyłącznie diagramu z jasnymi polami w jasnopomarańczowej ramce, który może stanowić wizerunek krzyżówki. Znak ten zawiera dodatkowy element, tj. napis "Mistrz". Zatem znak oceniany, jako całość wraz z jego elementem słownym, posiada cechy, które umożliwiają odróżnianie towarów nim oznaczanych jako pochodzących od danego przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego, sporny znak towarowy nie jest ani towarem, ani jego częścią, bowiem na oznaczenie to składa się charakterystyczne połączenie elementów, które powodują, iż odróżnia się on na rynku, zatem rozpatrywany, jako całość, posiada wymagane minimum charakteru odróżniającego. W takim zaś stanie rzeczy przedmiotowy znak towarowy, w rozumieniu art. 120 ust. 1 p.w.p., spełnia wymogi jako oznaczenie, które może z definicji pełnić funkcję znaku towarowego nadającego się do odróżniania towarów.

WSA podzielił również stanowisko organu, że słowo "Mistrz" w analizowanym znaku w żadnym swoim znaczeniu nie odnosi się bezpośrednio i w sposób konkretny do towarów, do oznaczenia których został przeznaczony sporny znak towarowy (tj. krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami) ani też do cech, tym samym nie można go uznać za opisowy i pozbawiony zdolności odróżniającej.

Zdaniem WSA, aby ewentualnie potraktować słowo "Mistrz" jako opisowe, konieczna byłaby znajomość innych znaków uprawnionego, zarejestrowanych dla tej klasy towarów, tj. oznaczeń "Laik", "Uczeń", "Student", "Znawca", "Mistrz" i "Geniusz". Następnie konieczne byłoby prawidłowe ich uszeregowanie, tj. w taki sposób, jak uczyniono to powyżej. Zabieg ten pozwoliłby - po pierwsze na odkrycie, że w towarach uprawnionego w taki sposób ustalono skalę trudności, a po drugie, że oznaczenie "Mistrz" - sporne w niniejszej sprawie - to piąty stopień trudności w sześciostopniowej skali. Dopiero takie dane pozwoliłyby ewentualnie na odczytanie słowa "Mistrz" jako oznaczenia informacyjnego.

W konsekwencji, mając na uwadze cel, jakiemu ma służyć odmowa udzielenia ochrony znakowi informacyjnemu, trudno uznać, by rejestracja spornego znaku towarowego mogła stanowić naruszenie zasady swobodnego dostępu wszystkich przedsiębiorców do oznaczeń służących informacji o towarach, w rozpatrywanej sprawie - służących do oznaczania krzyżówek, czy informowania o stopniu ich trudności.

WSA zaakceptował także stanowisko organu, że elementem odróżniającym w spornym znaku towarowym, który to nadaje mu, jako całości charakter dystynktywny, jest słowo "Mistrz". Forma, w jakiej sporne oznaczenie zostało zgłoszone, pozwala mu realizować funkcje znaku, tj. odróżniać towary jednego producenta od towarów innego wytwórcy. Niecharakterystycznej grafice w postaci diagramu krzyżówki w kolorowej ramce wartość odróżniającą nadaje dodatkowy element - niestandardowy w oznaczeniu towarów tego rodzaju - mianowicie słowo "Mistrz". Słowo to jest łatwo dostrzegalne, umieszczone w rogu jednolitego - pod względem grafiki - diagramu. Inne proporcje elementów budujących sporny znak nie zmieniają opisanego powyżej odbioru (percepcji) oznaczenia. Przeciwnie, jednolitość wzoru diagramu kieruje wzrok do elementu przełamującego tę jednostajność obrazu, a mianowicie do słowa umieszczonego nad diagramem.

Zdaniem Sądu I instancji UPRP prawidłowo ustalił, że towary, dla których został zarejestrowany sporny znak towarowy, mają odbiorców spośród szerokiej - nieograniczonej wiekiem, płcią i statusem społecznym - grupy konsumentów. Są wśród nich zarówno sporadyczni kupujący, jak i hobbiści i inni regularni nabywcy, które to osoby mają zwiększoną uwagę przy zakupach w tym zakresie. Organ - wbrew zarzutom skargi - uwzględnił w sprawie warunki obrotu takimi czasopismami uznając, że na tle rodzajów (czyli różnych i wielu) dostępnych na rynku czasopism szaradziarskich konieczna jest wzmożona uwaga przy ich nabyciu. Odbiorcy -poszukując czasopism krzyżówkowych - dokonują bardziej przemyślanych wyborów starając się rozeznać wśród różnych oznaczeń i identyfikują oznaczenie krzyżówki z określonym przedsiębiorcą, jako źródłem jego pochodzenia. Wobec czego odbiorca ten jest osobą uważną i właściwie poinformowaną, tj. taką, która jest w stanie wychwycić (dostrzec) sporne oznaczenie na towarze i odróżnić je od dostępnych na rynku towarów innych producentów.

WSA uznał także, że zawarte w zaskarżonej decyzji ustalenia i argumentacja wyczerpują obowiązek, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a. W odniesieniu do uchybień wskazanych przez tut. Sąd rozpoznający poprzednio sprawę organ odniósł się i wyjaśnił powody swej decyzji, dlatego Sąd I instancji uznał, że wytyczne zostały zrealizowane w wystarczającym stopniu pozwalającym na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. II GSK 1171/14, a to poprzez zaaprobowanie stanowiska Urzędu Patentowego, który w zaskarżonej decyzji, bez należytego uzasadnienia, przyjął, iż element słowny "mistrz" nadaje całemu spornemu znakowi towarowemu "Mistrz" ([...]) charakter dystynktywny, podczas gdy w wiążącym Organ wyroku NSA stwierdził, iż przy ogólnym wrażeniu jakie całościowo znak wywiera na obserwatorze - element słowny "mistrz" nie ma istotnego znaczenia,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Urzędu Patentowego pomimo niezastosowania się przez Urząd Patentowy do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt: VI SA/Wa 187613, zaaprobowanej wyrokiem NSA sygn. akt: II GSK 1171/14, a to poprzez:

(i) brak należytej całościowej oceny konkretnej zdolności odróżniającej spornego znaku towarowego, z uwzględnieniem elementów nieodróżniających tego znaku, charakterystycznych dla wewnętrznych stron czasopism krzyżówkowych, tj. kolorowej ramki oraz diagramu krzyżówkowego, podczas gdy WSA zobowiązał Urząd do rozważenia, jakie znaczenie dla dostatecznych znamion odróżniających spornego znaku towarowego ma fakt, iż te elementy mogą w istocie stanowić przedstawienie samego rodzaju towaru.

(ii) brak należytego rozważenia przez Urząd Patentowy "odbioru" elementu słownego "mistrz" w spornym znaku towarowym przez odbiorców zainteresowanych rozwiązywaniem krzyżówek (tzw. hobbystów), podczas gdy WSA zobowiązał Urząd do rozważenia możliwości odczytania tego elementu jako informacji o towarze przez tych właśnie odbiorców.

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez jego niezastosowanie w sytuacji naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, a mianowicie poprzez:

(i) zaaprobowanie stanowiska Urzędu Patentowego stwierdzającego samodzielny charakter spornego znaku towarowego względem oznaczanych nim towarów (krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami), podczas gdy znak ten - z uwagi na dominujące w tym znaku elementy graficzne (tj. kolorową ramkę oraz diagram krzyżówkowy), stanowi w istocie prezentację części towaru, który oznacza (wewnętrznej strony czasopisma krzyżówkowego);

(ii) przyjęcie, iż Urząd Patentowy prawidłowo ocenił, iż znak towarowy "Mistrz" (R.175847) posiada charakter odróżniający względem oznaczanych towarów (krzyżówek, czasopism i książek z krzyżówkami), z uwagi na element słowny "mistrz" w tym znaku, podczas gdy znak ten rozpatrywany jako całość stanowi przedstawienie rodzaju towaru, zaś element słowny "mistrz" nie eliminuje takiego "odbioru" spornego znaku towarowego;

(iii) przyjęcie, iż Urząd Patentowy prawidłowo ocenił, iż przeciętny odbiorca - osoba zainteresowana rozwiązywaniem krzyżówek, o szczególnie wnikliwej percepcji (tzw. hobbysta) nie odczyta w elemencie słownym "Mistrz" w spornym znaku informacji poziomie trudności zadania szaradziarskiego.

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że Urząd Patentowy nie dysponował dowodem potwierdzającym okoliczność, iż w dacie zgłoszenia znaku oznaczenie "Mistrz" wskazywało na stopień trudności zadania szaradziarskiego w określonej skali - jako jedno spośród innych znaków towarowych Uczestnika (tj. "Laik", "Uczeń", "Student", "Znawca", "Mistrz" i "Geniusz"), wskazujących na stopień trudności zadań szaradziarskich, zgłoszonych w tej samej dacie przez Uczestnika dla tych samych towarów, podczas gdy ww. okoliczność była bezsporna oraz znana Organowi z urzędu.

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez niestwierdzenie naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a to poprzez uznanie za nieudowodnioną przez Skarżącą okoliczności, iż w dacie zgłoszenia możliwe było ustalenie, że w przyszłości znak może pełnić funkcję informacyjną - podczas gdy okoliczność ta była możliwa do ustalenia na podstawie wiedzy posiadanej przez Organ już w dacie zgłoszenia spornego znaku towarowego.

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7 k.p.a. poprzez obciążenie Skarżącej wymogiem dowodzenia okoliczności negatywnych i pominięcie podstawowej reguły postępowania dowodowego, w myśl której fakty negatywne nie podlegają dowodzeniu.

7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. 8 kpa poprzez niestwierdzenie naruszenia przez Urząd Patentowy przepisu art. 8 kpa pomimo rozstrzygnięcia sprawy w sposób odbiegający bez uzasadnionej przyczyny od dotychczasowej praktyki Organu rozstrzygania spraw analogicznych pod względem faktycznym i prawnym.

II. Naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt. 1 p.p.s.a.). a mianowicie:

1. art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu wadliwego rozumienia związku pomiędzy znakiem i oznaczanymi towarami, wymaganego do potwierdzenia informacyjnego charakteru oznaczenia - co spowodowało błędne uznanie konkretnej zdolności odróżniającej elementu "Mistrz" i w konsekwencji błędne potwierdzenie konkretnej zdolności odróżniającej całego spornego znaku "Mistrz" (R. 175847).

2. art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i błędne zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu - przy ocenie opisowego charakteru elementu "Mistrz" - wadliwego modelu przeciętnego odbiorcy publikacji szaradziarskich, który odbiega od unijnego modelu należycie poinformowanego, uważnego i racjonalnego konsumenta.

3. art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez błędną interpretację wyrażającą się w pominięciu, przy ocenie zdolności odróżniającej oznaczenia, realiów obrotu oznaczanymi towarami.

4. art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię wyrażającą się w pominięciu, przy ocenie konkretnej zdolności odróżniającej znaku, interesu uczestników rynku w ochronie przed monopolizacją oznaczeń niedystynktywnych - podczas gdy ten interes ma zasadnicze znaczenie na tle w/w przepisów, a jego należyte uwzględnienie sprzeciwia się ochronie spornego znaku jako znaku towarowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2021 r. Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842).

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2021 r. wnioskodawca podtrzymał stanowisko przedstawione w skardze kasacyjnej oraz wszystkie postawione w niej zarzuty. Do tego pisma załączona został decyzja Urzędu Patentowego z dnia [...] września 2020 r. [...], który ponownie rozpoznając sprawę unieważnił prawo ochronne do analogicznego jak w niniejszej sprawie – słowno-graficznego znaku towarowego "Mistrz" o numerze [...]. Ponadto przedstawił dodatkową argumentację na poparcie stanowiska o zasadności unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy w rozpoznawanej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. i skierowano ją przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, którym uznał on za prawidłową decyzję Urzędu Patentowego oddalającą wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na słowno-graficzny znak towarowy "Mistrz". Sprawa ta była już uprzednio rozstrzygana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1876/13, który uchylił decyzję UPRP z dnia [...] marca 2013 r. oddalającą wniosek o unieważnienie spornego znaku towarowego i sformułował ocenę prawną wraz z zaleceniami dla organu, tj. Urzędu Patentowego. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1171/14, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez uprawnionego do spornego znaku i podzielił ocenę prawną i wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie o sygn. akt VI SA/Wa 1876/13. Wprawdzie NSA w cyt. wyroku stwierdził, że nie wszystkie kwestie, wobec których odniósł się Sąd I instancji, zasługują na aprobatę, ale w ostatecznym rachunku nie miało to wpływu na wynik sprawy. Mianowicie NSA w cyt. wyroku podniósł, że nie można zgodzić z Sądem I instancji, który zaakceptował pogląd skarżącej, że zdolności odróżniającej elementu słownego "Mistrz" w spornym znaku t. szkodził Regulamin udziału w konkursie internetowym "Krzyżówki on-line", przedstawiony przez skarżącą, a to z uwagi na znacznie późniejszą jego datę niż data zgłoszenia znaku do ochrony.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii posiadania przez sporny słowno-graficzny znak towarowy "Mistrz" konkretnej zdolności odróżniającej w odniesieniu do towarów z klasy 16, tj. krzyżówek, czasopism z krzyżówkami.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza, że trafny jest zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., zawarty w pkt I podpunkty 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej, ponieważ zarówno Urząd Patentowy, jak i Sąd I instancji - przy ponownym rozpoznaniu sprawy - nie zastosowali się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, wyrażonych przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1876/13 i zaakceptowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1171/14.

Podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Pojęcie "ocena prawna", w rozumieniu powołanego art. 153 p.p.s.a., oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Ponadto powinna pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Ocena prawna traci moc obowiązującą jedynie w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Okoliczności utraty mocy obowiązującej oceny prawnej wyrażonej przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1876/13, a zaakceptowanej przez NSA w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1171/14, nie miały miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Wobec faktu, że w sprawie zapadł już uprzednio wyrok WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1876/13, utrzymany w mocy przez NSA wyrokiem w sprawie o sygn. akt II GSK 1171/14, to stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. zarówno wskazania sądu co do dalszego postępowania, jak też oceny prawne wyrażone w uzasadnieniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. nie tylko nie uwzględnił oceny prawnej, zawartej w wyroku NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 1171/14, ale oceniając sporny znak przyjął całkowicie odmienne stanowisko – co nieprawidłowo zaakceptował Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Mianowicie, Urząd Patentowy uznał, że element słowny "Mistrz" w spornym znaku towarowym nadaje całemu spornemu oznaczeniu charakter dystynktywny, wyróżniający. Tymczasem NSA w cyt. wyroku stwierdził, że Urząd Patentowy nadmierne i decydujące znaczenie dla oceny zdolności odróżniającej spornego znaku towarowego jako całości przypisał elementowi słownemu "Mistrz". Zdaniem NSA ten element słowny - przy ogólnym wrażeniu, jakie całościowo sporny znak towarowy wywiera na odbiorcy - nie ma istotnego znaczenia. Zatem Urząd Patentowy nie tylko nie zastosował się do oceny prawnej, sformułowanej przez NSA w cyt. wyroku, zgodnie z którym element słowny "Mistrz" nie ma istotnego znaczenia w percepcji całego spornego znaku, ale wbrew tej ocenie przyjął, że właśnie z uwagi na ten element słowny "Mistrz" sporny znak towarowy jest w stanie przyciągnąć uwagę zainteresowanego kręgu odbiorców i pozwolić mu na odróżnienie towarów, co następnie podzielił Sąd I instancji.

Urząd Patentowy nie wykonał również wytycznych, sformułowanych przez WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1876/13 i podniesionych następnie przez NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 1171/14 w zakresie oceny, jakie znaczenie dla dostatecznych znamion odróżniających spornego znaku t. mają elementy graficzne, tj. kolorowa ramka i kratki - diagram, stanowiące – jak stwierdził WSA w Warszawie i co podzielił również NSA – przedstawienie samego rodzaju towaru w rozumieniu art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p.

Urząd Patentowy - rozpoznając ponownie sprawę - ograniczył się - tak samo jak w pierwszej decyzji z dnia 5 marca 2013 r. - jedynie do potwierdzenia braku zdolności odróżniającej elementów graficznych spornego znaku towarowego, czyli kolorowej ramki i diagramu krzyżówkowego oraz stwierdzenia, że - pomimo tych elementów - znak towarowy "Mistrz" nie stanowi przedstawienia rodzaju towaru ze względu na umieszczony w tym znaku element słowny "Mistrz". Tym samym Urząd Patentowy nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku WSA w Warszawie i popartych przez NSA. Faktycznie bowiem ocenił zdolność odróżniającą samego elementu słownego w tym znaku, pomijając pozostałe elementy oraz sposób ich odbioru przez właściwych odbiorców, co trafnie zostało podniesione przez autora skargi kasacyjnej.

Ponadto - wbrew wytycznym sformułowanym przez WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1876/13 - Urząd Patentowy nie rozważył oraz nie przedstawił szerszej argumentacji w kwestii odbioru elementu słownego "Mistrz" w spornym znaku towarowym przez odbiorców zainteresowanych rozwiązywaniem krzyżówek, czyli przez tzw. hobbystów, podczas gdy WSA zobowiązał organ do rozważenia możliwości odczytania tego elementu jako informacji o towarze przez tych właśnie odbiorców. Zgodnie z zaleceniami WSA, Urząd Patentowy miał to uczynić – mając na względzie stanowisko skarżącego wnioskodawcy – że tzw. hobbyści spotykając się w czasopismach z krzyżówkami ze słowami "mistrz, uczeń, student lub geniusz" - wprost odnoszą je do stopnia trudności danej krzyżówki. Urząd Patentowy był zobowiązany przez WSA do przedstawienia szerszej argumentacji, dlaczego w jego ocenie ta grupa odbiorców (hobbiści), dopiero drogą skojarzeń myślowych po głębszej refleksji mogą uznać to słowo, jako określenie stopnia trudności zadania, czego jednak nie uczynił.

Urząd Patentowy nie dokonał analizy sposobu postrzegania słowa "Mistrz" w spornym znaku towarowym przez osoby zainteresowane rozwiązywaniem krzyżówek. Organ w zaskarżonej decyzji ograniczył się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, że rozumienie tego słowa, chociażby przez osoby często kupujące tego typu towary i zajmujące się tego typu rozrywką, może budzić pewne skojarzenia dotyczące stopnia trudności krzyżówek, a następnie przeszedł do oceny rozumienia tego słowa przez ogół odbiorców korzystających z tego typu towarów.

Taki stan rzeczy zaaprobował Sąd I instancji uznając, że zawarte w zaskarżonej decyzji UPRP ustalenia i argumentacja wyczerpują obowiązek o którym mowa w art. 153 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Urząd Patentowy weźmie również pod uwagę stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 720/18, w którym Sąd wskazał, że dla stwierdzenia opisowego charakteru nie jest konieczne, by każdy element spornego znaku towarowego określał wyłącznie cechy charakterystyczne towaru i nie posiadał żadnych innych znaczeń, tak jak w przypadku elementu słownego "Mistrz". Bowiem jak stwierdził NSA w cyt. wyroku, znak towarowy ma charakter opisowy i jest pozbawiony dostatecznych znamion odróżniających, w rozumieniu art. 129 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., jeżeli przynajmniej w jednym ze swych możliwych znaczeń określa właściwość (cechę) towarów, do oznaczania których został zarejestrowany, co stanowi bezwzględną podstawę unieważnienia udzielonego na ten znak prawa ochronnego. Powyższe stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości (por. m.in. wyroki TS: z dnia 12 lutego 2004 r., C-363/99, w sprawie "Postkantoor"; z dnia 8 kwietnia 2003 r., sprawy połączone C-53/01 do C-55/01, Linde and Others, ECLI:EU:C:2003:206, pkt 73; z dnia 10 marca 2011 r., C-51/10 P, Agencja Wydawnicza Technopol sp. z o.o. przeciwko OHIM, ECLI:EU:C:2011:139, pkt 37). Ponadto co istotne – i co wynika również z orzecznictwa sądów europejskich - wystarczające jest, aby opisowość znaku towarowego postrzegana była jedynie przez część relewantnego kręgu odbiorców. A zatem w przypadku, gdy tylko część odbiorców tak właśnie postrzega sporny znak towarowy, to jest to wystarczające dla uznania jego opisowego charakteru i nie jest konieczne przeprowadzenie dalszych badań (zob. wyroki Sądu: z dnia 17 kwietnia 2013 r., T-383/10, w sprawie Continental Bulldog Club Deutschland eV przeciwko OHIM, EC-LI:EU:T:2013:193, pkt 46 i 52; z dnia 25 listopada 2015 r., T-520/14, w sprawie bd breyton-design GmbH przeciwko OHIM, ECLI:EU:T:2015:884, pkt 29).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Urząd Patentowy - przy ponownym rozpoznaniu sprawy - oceni, czy osoby nabywające pisma z krzyżówkami kojarzą wprost element słowny "Mistrz", zawarty w spornym znaku towarowym, jako informację o stopniu trudności krzyżówki. Wystarczy bowiem, żeby część relewantnego kręgu odbiorców, tzn. osoby nabywające pisma z krzyżówkami, postrzegała ten element znaku jako opisowy, czyli wskazujący na cechę towaru, ażeby uznać opisowy charakter spornego znaku towarowego. Nie jest przy tym istotne, że słowo "Mistrz" może mieć wiele innych znaczeń.

Ponadto Urząd Patentowy przeprowadzi postępowanie uwzględniając ocenę prawną i wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1874/13 i w wyroku NSA z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1417/14, oraz biorąc pod uwagę wyrażone wyżej stanowisko.

W tych okolicznościach sprawy skoro naruszenia art. 153 p.p.s.a. dopuścił się zarówno Urząd Patentowy, jak i Sąd I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 188 p.p.s.a. - uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2016 r. Z uwagi zaś na powyższe przedwczesne jest wypowiadanie się przez Naczelny Sąd Administracyjny odnośnie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).