Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 54/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Przepisy art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia w sprawie handlowych aspektów prawa własności intelektualnej /załącznik nr 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu - Dz.U. 1996 nr 32 poz. 143/ są normami prawa międzynarodowego nadającymi się do bezpośredniego stosowania w sprawach patentów udzielonych przed wejściem w życie art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 1992 r. o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym RP /Dz.U. 1993 nr 4 poz. 14/, to jest przed dniem 16 kwietnia 1993 r.

2. Przedłużenie okresu trwania ochrony patentowej do lat 20 nie następuje z mocy prawa. Konieczna jest decyzja Urzędu Patentowego zmieniająca decyzję o przyznaniu prawa z patentu w zakresie długości i przysługującej ochrony, wydana na podstawie art. 155 Kpa.

TEZY

1. Przepisy art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia w sprawie handlowych aspektów prawa własności intelektualnej /załącznik nr 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu - Dz.U. 1996 nr 32 poz. 143/ są normami prawa międzynarodowego nadającymi się do bezpośredniego stosowania w sprawach patentów udzielonych przed wejściem w życie art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 1992 r. o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym RP /Dz.U. 1993 nr 4 poz. 14/, to jest przed dniem 16 kwietnia 1993 r.

2. Przedłużenie okresu trwania ochrony patentowej do lat 20 nie następuje z mocy prawa. Konieczna jest decyzja Urzędu Patentowego zmieniająca decyzję o przyznaniu prawa z patentu w zakresie długości i przysługującej ochrony, wydana na podstawie art. 155 Kpa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Prezes NSA Janusz Trzciński Sędziowie NSA : Andrzej Kisielewicz (sprawozdawca) Edward Kierejczyk (współsprawozdawca) Kazimierz Jarząbek Jacek Chlebny Jerzy Chromicki Janusz Drachal Protokolant: Aleksandra Kuc po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2006 r. przy udziale Marii Teresy Kalocińskiej, Prokuratora Prokuratury Krajowej; na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt 6 II SA 3598/03 w sprawie ze skargi T. B. C. PLC z siedzibą w N., Wielka Brytania na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przedłużenia ważności patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tegoż organu z dnia 6 lutego 2002 r. (brak numeru); 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego działając na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) postanowieniem z dnia 10 listopada 2005 r., sygn. akt II GSK 54/05, przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące, jego zdaniem, poważne wątpliwości:

"Czy w świetle obowiązującego w Polsce prawa, a w szczególności art. 9, art. 87 ust. 1, art. 91 ust. 1 i 2 i art. 241 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przepisy art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia w Sprawie Handlowych Praw Własności Intelektualnej (załącznik nr 1C do porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu, Dz. U. z 1996 r., Nr 32, poz. 143) są normami samowykonalnymi i jako takie mają bezpośrednie zastosowanie w sprawach patentów udzielonych przed wejściem w życie art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 1992 r. o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym RP (Dz. U. z 1993 r., Nr 4, poz. 14) tj. przed datą 16 kwietnia 1993 r. W razie pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie: Czy i w jakim trybie Urząd Patentowy RP winien załatwić sprawę określenia nowego okresu trwania patentu na podstawie powołanych wyżej przepisów art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS."

Przedstawione wątpliwości powstały w związku z rozpoznawaniem skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego RP od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. stwierdzającego nieważność decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia 30 lipca 2003 r. w przedmiocie odmowy przedłużenia patentu na wynalazek oraz utrzymanej nią w mocy decyzji tegoż Urzędu z dnia 6 lutego 2002 r. Decyzje te zostały wydane w sprawie z wniosku spółki T. B. C. (W.) o przedłużenie ochrony patentu udzielonej na 15 lat licząc od dnia zgłoszenia wynalazku (16 grudnia 1986 r.).

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco. W dniu 16 grudnia 1986 r. spółka T. B. C. złożyła wniosek do Urzędu Patentowego RP o udzielenie patentu na wynalazek "Sposób wytwarzania monohydratu chlorowodorku N,N-dwumetylo-1-[1-/4-chlorofenylo/cyklobutylo]-3-metylobutyloaminy". Decyzją z dnia 27 czerwca 1989 r. Urząd Patentowy RP udzielił patentu na ten wynalazek pod nr P. 263020. Pismem z dnia 17 grudnia 2001 r. spółka wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie przedłużenia ważności patentu do 20 lat, tj. do dnia 16 grudnia 2006 r. podnosząc, że zgodnie z Porozumiem TRIPS okres ochrony patentowej nie kończy się przed upływem 20 lat od zgłoszenia, co ma zastosowanie również do patentu przyznanemu na rzecz T. B. C.

Decyzją z dnia 6 lutego 2002 r. Urząd Patentowy RP odmówił przedłużenia ważności patentu, argumentując że nie ma prawnej możliwości przedłużenia ważności patentu ponad okres, na jaki patent został udzielony. Zdaniem organu, Porozumienie TRIPS nie może być bezpośrednio stosowane w sprawach indywidualnych, ponieważ stanowi jedynie międzynarodowe zobowiązanie, którego wykonanie przez państwo członkowskie powinno wyrażać się w wydaniu ustawy krajowej. Dodatkowo świadczyć ma o tym fakt, że art. 33 Porozumienia TRIPS przewiduje jedynie minimalny okres ochrony, co oznacza, że dopiero polska ustawa może doprecyzować czas trwania ochrony patentowej. Zdaniem organu, na podstawie art. 70 ust. 1 Porozumienia TRIPS, Porozumienie to nie stwarza żadnych zobowiązań w stosunku do decyzji z dnia 27 czerwca 1989 r. jako wydanej przed datą wejścia w życie Porozumienia w Polsce. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła dodatkowo, że ze względu na sprzeczność pomiędzy przepisami ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117), a szczególnie art. 315 i art. 63, oraz przepisami Porozumienia TRIPS, należy stosować Porozumienie TRIPS, co wynika z hierarchii źródeł prawa obowiązujących w Polsce. Oznacza to, że konieczne jest respektowanie w prawie polskim minimalnego okresu ochrony wynikającego z art. 33 Porozumienia TRIPS będącego normą bezwzględnie obowiązującą, która nie zmienia treści samego prawa, lecz wydłuża okres jego trwania. Przepis art. 33 Porozumienia TRIPS nie wprowadza żadnego rozróżnienia wynalazków, ze względu na to, czy uzyskały ochronę patentową przed wejściem w życie Porozumienia TRIPS czy po jego wejściu w życie. Takie rozróżnienie wynika natomiast z art. 315 ust. 2 ustawy - Prawo własności przemysłowej, co jest niezgodne zarówno z poszczególnymi postanowieniami Porozumienia TRIPS jak i z jego celem. W konsekwencji strona uznała za błędne stanowisko Urzędu Patentowego RP, zgodnie z którym nie można bez polskiej ustawy udzielić patentu na 20 lat. W związku z tym, że nie dokonano nowelizacji ustawy – Prawo własności przemysłowej w celu zlikwidowania sprzeczności z Porozumieniem TRIPS, Urząd Patentowy RP ma obowiązek dokonania wykładni przepisów ustawy w duchu zgodnym z postanowieniami Porozumienia TRIPS.

Urząd Patentowy RP, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydał w dniu 30 lipca 2003 r. decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 lutego 2002 r. powołując się na § 2 zarządzenia nr 1 Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 3 stycznia 2000 r., zgodnie z którym § 1, odnoszący się do stosowania Porozumienia TRIPS od 1 stycznia 2000 r. nie ma zastosowania do tych postanowień Porozumienia TRIPS, których wykonanie nie jest możliwe bez wydania ustawy. Z tego powodu, nie istniała prawna możliwość przedłużenia okresu ochrony.

Zdaniem organu, nawet przy założeniu, iż zagadnienie dotyczące kwestii czasu trwania patentu objęte jest art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS, w związku z czym stosuje się do nich art. 33 Porozumienia TRIPS, to przedłużenie ochrony wynalazku o kolejne pięć lat wymaga wprowadzenia uregulowań prawnych w prawie krajowym, bowiem Porozumienie TRIPS nie może być stosowane bezpośrednio. Ustawa - Prawo własności przemysłowej nie zawiera ani przepisów proceduralnych, ani przepisów prawa materialnego dotyczących kwestii przedłużania na wniosek, czy też z urzędu, ochrony wynalazku, jak również wysokości oraz trybu uiszczania opłat z tym związanych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia 30 lipca 2003 r. spółka T. B. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 6 lutego 2002 r.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła rażące naruszenie. art. 3 i 4 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1984 r., Nr 33, poz. 177 ze zm.) oraz art. 33 i art. 70 Porozumienia TRIPS, które powinny mieć zastosowanie w sprawie zgodnie z art. 91 Konstytucji RP – przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, oraz rażące naruszenie § 1 zarządzenia nr 1 Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 3 stycznia 2000 r. i art. 49 ust. 2 ustawy – Prawo własności przemysłowej. Zarzuciła również błąd w ustaleniach prawnych przyjętych przez organ za podstawę rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że Porozumienie TRIPS nie stwarza zobowiązań wobec działań, które miały miejsce przed jego wejściem w życie w danym państwie, a więc nie narusza zasady lex retro non agit, a jedynie na mocy art. 70 ust. 2 ma zastosowanie do praw istniejących w momencie jego wejścia w życie. Przepisy Porozumienia TRIPS mają bezpośrednie zastosowanie w Polsce i do ich egzekwowania nie jest konieczne wydanie ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że decyzje Urzędu Patentowego RP odmawiające przedłużenia ochrony patentowej do 20 lat na podstawie art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS zostały wydane bez podstawy materialnoprawnej i dlatego zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego należało stwierdzić ich nieważność. Zdaniem Sądu samoistną podstawą prawną wydania decyzji w tej sprawie nie mógł być przepis art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego też organ (Urząd Patentowy RP) powinien uznać postępowanie administracyjne w tej sprawie za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wydać decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego.

Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku zajął się kwestią bezpośredniego zastosowania w tej sprawie art. 33 Porozumienia TRIPS i uznał, że przepis ten powinien znaleźć bezpośrednie zastosowanie (jest normą samowykonalną), a zatem, zdaniem Sądu, stanowisko Urzędu Patentowego RP, według którego skarżącemu nie przysługuje na podstawie art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS 20 - letnia ochrona jego patentu – jest nieprawidłowe.

Sąd wyraził pogląd, że przewidziany w art. 33 Porozumienia TRIPS 20 - letni okres ochrony obejmuje wszystkie patenty pozostające w Polsce w mocy w dniu wejścia w życie Porozumienia TRIPS. Biorąc pod uwagę wyrażoną w Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r., Nr 74, poz. 439) zasadę, zgodnie z którą tekst umowy powinien być interpretowany w dobrej wierze, według zwykłego znaczenia użytych w nim słów i pojęć oraz w świetle jego przedmiotu i celu, Sąd uznał, że przepis art. 33 Porozumienia TRIPS stanowi normę samowykonalną, która powinna mieć bezpośrednie zastosowanie jako źródło prawa stanowiące część krajowego porządku prawnego. Treść tego przepisu jest, zdaniem Sądu, jednoznaczna i nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, a do jego zastosowania przez organy administracji publicznej nie jest wymagane wydanie aktu implementacyjnego.

Urząd Patentowy RP wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku WSA w Warszawie, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. W podstawach skargi kasacyjnej Urząd Patentowy RP zarzucił wyrokowi WSA naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na przyjęciu, że brak jest podstawy prawnej wydania decyzji przez Urząd Patentowy RP oraz na uznaniu samowykonalności art. 33 Porozumienia TRIPS, a także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 141 § 4 p.p.s.a., przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku wywodów o samowykonalności art. 33 Porozumienia TRIPS bez wskazania ich wpływu na dalsze postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Urząd Patentowy RP podniósł, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji w tej sprawie stanowi art. 16 ust. 2 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1984 r., Nr 33, poz. 177 ze zm.) w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 1992 r. o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1993 r., Nr 4, poz. 14) oraz art. 315 ust. 1 i art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U z 2003, Nr 119 poz. 1117). Z przepisów tych wynika, że patent udzielony przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 30 października 1992 r. jest ważny przez 15 lat. W spornej sprawie wynalazek zgłoszono do ochrony 16 grudnia 1986 r. Patent został natomiast udzielony decyzją Urzędu Patentowego RP z 27 czerwca 1987 r. Zdaniem Urzędu Patentowego RP w tym przypadku nie mają bezpośredniego zastosowania przepisy art. 33 i art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS, ponieważ nie są to przepisy samowykonalne.

Urząd Patentowy RP zakwestionował również stanowisko Sądu co do braku formalnoprawnej podstawy do wydania decyzji administracyjnej w tej sprawie. Według Urzędu Patentowego RP kompetencje Urzędu do wydania takiej decyzji wynikają z przepisu art. 15 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 1 ustawy o wynalazczości, określających właściwość tego organu do wydawania decyzji w sprawach udzielania patentów. W pojęciu udzielenia patentu mieści się, według Urzędu, określenie wszystkich elementów koniecznych do korzystania z ochrony, w tym określenie czasokresu korzystania z patentu.

Wypowiadając się w kwestii sposobu rozstrzygnięcia kwestii ewentualnego przyznania skarżącej 20-letniej ochrony patentowej Urząd Patentowy RP podniósł ponadto, że brak jest podstawy prawnej do załatwienia tej sprawy drogą przedłużenia wpisu w rejestrze patentowym o dodatkowe 5 lat, jak również przez pobieranie przez Urząd opłat okresowych za kolejne lata ochrony przekraczającej piętnasty rok.

Urząd Patentowy RP w rozwinięciu wątku dotyczącego niedopuszczalności bezpośredniego zastosowania w tej sprawie przepisów Porozumienia TRIPS powołał się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, w tym na sprawę C-245/02 w sporze między Anheuser-Busch Inc. v Budejovicky Budvar, narodni podnik, w której stwierdzono brak bezpośredniego skutku postanowień Porozumienia TRIPS i argumentował, że cel i przedmiot Porozumienia TRIPS wskazuje na konieczność pełnej implementacji art. 33 do polskiego systemu prawnego.

W konkluzji Urząd Patentowy RP stwierdził w skardze kasacyjnej, że uznanie przez Sąd I instancji normy art. 33 Porozumienia TRIPS za samowykonalną jest niezasadne. Natomiast dwudziestoletnia ochrona patentowa przysługuje w Polsce na podstawie przepisów prawa krajowego jedynie patentom udzielonym po wejściu w życie ustawy z 30 października 1992 r. zmieniającej ustawę o wynalazczości.

Urząd Patentowy RP zarzucił wreszcie, że Sąd I instancji wypowiadając się w kwestii samowykonalności przepisów Porozumienia TRIPS przekroczył zakres swej właściwości. Rozstrzyganie o samowykonalności postanowień tego porozumienia międzynarodowego należy bowiem jedynie do kompetencji organów WTO, a w związku z prawem wspólnotowym – do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

W związku z tym Urząd Patentowy RP złożył wniosek o zawieszenie postępowania kasacyjnego w tej sprawie i skierowania pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, w trybie art. 234 Traktatu ustanawiającego Wspólnotą Europejską, ponieważ odmowa uznania podnoszonych w skardze kasacyjnej argumentów mogłaby oznaczać naruszenie prawa wspólnotowego.

W uzasadnieniu postanowienia o przedstawieniu pojawiającego się w sprawie zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego skład orzekający NSA uznał, że dwie kwestie wzbudzają uzasadnione wątpliwości i wymagają w związku z tym głębszej analizy.

Pierwsza z nich dotyczy, zdaniem Sądu, możliwości uznania art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS za normę samowykonalną, mającą bezpośrednie zastosowanie w sprawach patentów udzielonych przed wejściem w życie Porozumienia TRIPS. Sąd powtórzył wyrażoną w doktrynie i orzecznictwie zasadę, zgodnie z którą norma prawa międzynarodowego nadaje się do bezpośredniego stosowania, jeżeli jest jasna i precyzyjna, bezwarunkowa i zupełna. Jasność, precyzja i bezwarunkowość przepisów art. 33 i art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS, zdaniem składu orzekającego, nie wzbudzają wątpliwości Sądu. Sąd powziął natomiast wątpliwość co do zupełności tej regulacji, oceniając ją przez pryzmat regulacji krajowych, odnoszących się do tej materii.

Sąd podkreślił, że okres ochrony patentowej wynika wprost z ustawy i nie jest wymagane potwierdzenie długości jego trwania w drodze decyzji, co stanowi argument przemawiający za zupełnością normy art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS. Uznanie zupełności tej normy wiązałoby się ze stwierdzeniem, że przepisy krajowe nie wymagają dostosowania do postanowień Porozumienia. Brak jest wprawdzie przepisów wykonawczych w zakresie prowadzenia rejestru i pobierania opłat w odniesieniu do patentów, których ochrona rozpoczęła się przed nowelizacją prawa wynalazczego z 30 października 1992 r., jednak, zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji, bezpośrednie stosowanie norm umowy międzynarodowej może być uzależnione jedynie od wydania ustawy, w związku z czym brak przepisów wykonawczych nie stanowi przeszkody w ich bezpośrednim stosowaniu.

Drugie zagadnienie, budzące wątpliwości i wymagające wyjaśnienia w razie uznania art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS za normy samowykonalne, mające bezpośrednie zastosowanie w tej sprawie, dotyczy ustalenia, czy Urząd Patentowy RP jest kompetentny do określenia czasokresu ochrony patentowej odpowiadającego treści art. 33 Porozumienia TRIPS i w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie - ustalenia w jakim trybie powinno to nastąpić.

Zdaniem składu orzekającego rozwiązania tego problemu należałoby szukać w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w zasadach ogólnych wyrażonych w art. 6, art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skład orzekający wyraził przy tym zapatrywanie, że poszukiwanie sposobu rozstrzygnięcia sporu przy zastosowaniu zarówno przepisów proceduralnych ustawy – Prawo własności przemysłowej, jak i przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które stosuje się komplementarnie, należało do obowiązków organu administracji publicznej, czego Sąd I instancji nie zauważył. Wskazanie trybu postępowania przy rozpoznawaniu tej sprawy jest konieczne nie tylko dla prawidłowego ostatecznego jej rozstrzygnięcia, lecz również może być pomocne w ocenie podobnych sytuacji wynikających ze zmiany stanu prawnego na skutek wejścia w życie norm umów międzynarodowych stosowanych bezpośrednio, które regulują uprawnienia stron odmiennie niż normy prawa krajowego.

Prokuratura Krajowa w piśmie z dnia 3 lutego 2006 r. wniosła o odmówienie udzielenia odpowiedzi na pierwsze z pytań przedstawionych składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, lub alternatywnie, w razie nieuwzględnienia tego wniosku, o udzielenie odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze i o odmówienie udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.

Zdaniem Prokuratury Krajowej, bez względu na to, czy art. 33 w związku z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS uznać za mające bezpośrednie zastosowanie w sprawie, jak i w przypadku przyjęcia, że normy te nie mogą być stosowane bezpośrednio, nie ma podstawy prawnej upoważniającej do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie przedłużenia okresu ochrony patentu, ani też do wydania decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej wydłużenie tego okresu z mocy prawa. W związku z tym uznać należy, że wątpliwości przedstawione w pierwszym pytaniu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i dlatego Sąd powinien odmówić udzielenia na nie odpowiedzi.

Na wypadek, gdyby Sąd uznał za stosowne wypowiedzenie się w przedmiocie pierwszego pytania, Prokuratura Krajowa wyraża pogląd, że przepisy art. 33 w zw. z art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS, mogą być stosowane bezpośrednio i nie jest konieczne uchwalenie odpowiedniej normy rangi ustawowej. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia wyjaśnienie drugiej zgłoszonej wątpliwości, ponieważ rolą sądów administracyjnych nie jest udzielanie wskazówek organom administracji co do sposobu załatwienia sprawy, jeżeli sprawa ta nie jest przedmiotem kontroli tego sądu. Ponadto, udzielenie odpowiedzi na drugie pytanie nie jest możliwe, ponieważ czas trwania patentu określony jest przez przepis prawa, a Urząd Patentowy RP nie może określać nowego okresu trwania ochrony patentowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, któremu przekazano w trybie art. 187 § 1 p.p.s.a. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, budzące poważne wątpliwości prawne w toku rozpoznawania skargi kasacyjnej, może podjąć uchwałę zawierającą rozstrzygnięcie tego zagadnienia (lub odmówić podjęcia takiej uchwały) albo też może przejąć sprawę do rozpoznania (art. 187 § 3 p.p.s.a.). Mając na względzie stan sprawy skład powiększony Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowił z tej ostatniej możliwości skorzystać i rozpoznać skargę kasacyjną.

W skardze kasacyjnej zarzucono wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2004 r. naruszenie prawa materialnego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przez przyjęcie, że brak jest podstawy prawnej do wydania przez Urząd Patentowy RP decyzji w tej sprawie oraz przez uznanie samowykonalności art. 33 Porozumienia TRIPS. W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., obejmującej naruszenia prawa materialnego wskazano na naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mają charakter procesowy. Niemniej jednak kryją się za nimi naruszenia prawa materialnego, ponieważ przypisana przez Sąd I instancji zaskarżonym decyzjom Urzędu Patentowego RP wada w postaci braku podstawy prawnej ma charakter materialnoprawny. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nadającą się do merytorycznego rozpoznania. Mimo uchybień w sformułowaniu podstaw skargi kasacyjnej wnoszący skargę dostatecznie jasno w jej treści przedstawił zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Zakwestionował zarówno stanowisko Sądu I instancji co do tego, że w rozpatrywanej sprawie ma bezpośrednie zastosowanie art. 33 Porozumienia TRIPS, jak i rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP z powodu braku podstaw prawnych do jej wydania.

Urząd Patentowy RP pismem z 23 grudnia 2005 r. złożył wniosek o skierowanie do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości pytania prejudycjalnego w kwestii bezpośredniego stosowania przez polski sąd krajowy art. 33 Porozumienia TRIPS jako przepisu prawa wspólnotowego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił nie uwzględnić tego wniosku uznając go za bezzasadny. Podstawowym i wystarczającym argumentem przemawiającym za takim stanowiskiem jest to, że w rozpatrywanej sprawie chodzi o zastosowanie art. 33 Porozumienia TRIPS do stanu faktycznego zaistniałego przed dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Tym stanem faktycznym był upływ, z dniem 16 grudnia 2001 r., 15 – tu lat ochrony patentu, przewidzianej w art. 16 ust. 2 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości. Problem z tym związany to możliwość dalszego korzystania od tej daty z ochrony na podstawie art. 33 Porozumienia TRIPS. Sądy administracyjne, zajmują się kontrolą decyzji i innych aktów i czynności organów administracji publicznej według stanu prawnego na dzień wydania kontrolowanego aktu lub czynności. Stąd miarodajne dla sądu w tej sprawie jest prawo obowiązujące w Polsce przed 1 maja 2004 r. Porozumienie TRIPS miało wówczas w Polsce status umowy międzynarodowej, a nie aktu prawa wspólnotowego. Można dodać, że podobne stanowisko zaprezentował Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 10 stycznia 2006 r. (C- 302/04) stwierdzając, że jeżeli okoliczności faktyczne sporu toczącego się przed sądem krajowym zaistniały przed przystąpieniem państwa do Unii Europejskiej, to ETS nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi w trybie pytania prejudycjalnego w sprawie interpretacji prawa wspólnotowego.

Zdaniem Sądu I instancji analiza całego porządku prawnego regulującego ochronę patentową, w tym zarówno przepisów ustawy o wynalazczości z 1972 r., obecnie obowiązującej ustawy – Prawo własności przemysłowej, a także postanowień Porozumienia TRIPS prowadzi do wniosku, że nie ma jakiejkolwiek rzeczywistej podstawy materialnoprawnej do podjęcia przez Urząd Patentowy RP decyzji administracyjnej w przedmiocie przedłużenia ważności spornego patentu – tak pozytywnej, jak i negatywnej. W konkluzji uzasadnienia sąd stwierdził, że nie było również "potrzeby wydania stosownej decyzji charakterze deklaratoryjnym, przedłużającej ważność patentu na wynalazek zgłoszony przez stronę skarżącą". Z wywodów Sądu wynika, że upatruje on braku podstawy materialnoprawnej decyzji administracyjnej w braku przepisu prawa powszechnie obowiązującego, dającego organowi administracji publicznej kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w formie decyzji administracyjnej. Sądowi nie chodzi natomiast o brak przepisu prawa materialnego, z którego wynika prawo do 20 – letniej ochrony patentu i który mógłby być ewentualnie podstawą administracyjnego rozstrzygnięcia przyznającego uprawnionemu taką właśnie ochronę. Sąd jednocześnie wyraża bowiem pogląd, że w tej sprawie ma zastosowanie przepis art. 33 Porozumienia TRIPS.

W motywach zaskarżonego wyroku Sąd nie uzasadnił dostatecznie tez prowadzących do stwierdzenia nieważności obu decyzji Urzędu Patentowego RP. Nie podjął próby poszukiwania podstawy kompetencyjnej do wydania w tej sprawie indywidualnego rozstrzygnięcia administracyjnego poza przepisami ustawy – Prawo własności przemysłowej i przepisami Porozumienia TRIPS. Nie wskazał też przesłanek, które pozwalałyby stwierdzić, że prawo do 20 – letniej ochrony patentowej przysługuje właścicielowi patentu bezpośrednio z mocy prawa (art. 33 Porozumienia TRIPS). Nie zasługuje również na akceptację stwierdzenie Sądu, że w tej sprawie nie było potrzeby wydania decyzji administracyjnej. Abstrahuje ono całkowicie od faktu, że pomiędzy uprawnionym z patentu a Urzędem Patentowym RP toczy się spór co do czasu trwania ochrony patentowej. Brak autorytatywnego rozstrzygnięcia tego sporu uniemożliwia właścicielowi wynalazku korzystanie z ochrony jego uprawnień. Patent należy do praw, które są udzielane przez zastosowanie określonych procedur rejestracyjnych, prowadzących do wydania dokumentu potwierdzającego uzyskanie ochrony. Dla korzystania z 20- letniej ochrony patentu nie wystarczy więc powołanie się na treść normy generalnej. Sąd I instancji poprzestając na stwierdzeniu, że w tej sprawie nie było podstaw do wydania decyzji administracyjnej, rozstrzygającej o czasokresie trwania patentu nie wyjaśnił w jakim trybie i jakiego rodzaju potwierdzenia swoich praw może domagać się uprawniony z patentu.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poświęcono za to sporo uwagi kwestii co prawda bardzo istotnej, ale nie pozostającej w bezpośrednim związku z podstawami tego orzeczenia. Wyrok Sądu nie rozstrzyga bezpośrednio sporu o czasokres ochrony patentowej, ponieważ Sąd stwierdził nieważność decyzji Urzędu Patentowego RP dopatrując się braku przepisu upoważniającego ten organ do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji administracyjnej. Meritum sprawy, czyli kwestia czasokresu ochrony patentowej, pozostaje poza zakresem takiego rozstrzygnięcia. Stwierdzenie Sądu, że Urząd Patentowy RP nie miał "jakiejkolwiek, rzeczywistej podstawy materialnoprawnej do podjęcia decyzji administracyjnej w przedmiocie przedłużenia ważności patentu" pozbawiało możliwości dokonania w tym wyroku merytorycznej oceny roszczenia o przedłużenie patentu. Sąd jednakże tę ocenę sformułował. Nie ograniczył się do stwierdzenia, że przepis art. 33 Porozumienia TRIPS ma bezpośrednie zastosowanie w naszym krajowym porządku prawnym. Przesądził ponadto, że bezpośrednio z mocy tego przepisu uprawnionemu przysługuje 20 – letnia ochrona jego patentu. Dlatego też przedstawione przez Sąd obszerne rozważania na ten temat wykraczają poza granice rozstrzygnięcia wyroku. W ten sposób Sąd dokonał niejako dwóch rozstrzygnięć. To drugie, dotyczące trwania ochrony patentowej, zawarł w uzasadnieniu wyroku. Właśnie to drugie rozstrzygnięcie stanowi główny motyw skargi kasacyjnej.

Zarzut wnoszącego skargę kasacyjną, że przepis art. 33 Porozumienia TRIPS nie jest normą samowykonalną, to znaczy nie może być bezpośrednio stosowany w krajowym porządku prawnym bez wydania stosownego aktu prawa krajowego nie jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadniony.

O bezpośrednim stosowaniu normy prawa międzynarodowego rozumianym jako traktowanie tej normy jako podstawę określenia sytuacji prawnej indywidualnych podmiotów (określanym niekiedy jako bezpośrednia skuteczność normy prawa międzynarodowego) przesądzają elementy dwojakiego rodzaju: 1) intencje stron – sygnatariuszy aktu prawa międzynarodowego i sposób wyrażenia jego treści, decydujący o tym, czy zawarte w nim normy nadają się do bezpośredniego stosowania w znaczeniu wyżej przedstawionym, 2) krajowe regulacje konstytucyjne, określające mechanizm włączania prawa międzynarodowego do wewnętrznego porządku prawnego.

Z treści postanowień Porozumienia TRIPS nie wynika, iżby sygnatariusze tego Porozumienia warunkowali jego stosowanie koniecznością transformowania zawartych w nim norm na przepisy prawa krajowego. Przepis art. 1 Porozumienia pozostawia Członkom swobodę określenia właściwego sposobu wprowadzenia w życie jego postanowień. Przewiduje wydanie w tym zakresie przepisów wewnętrznych jedynie dla wprowadzenia szerszej ochrony niż ochrona wynikająca z Porozumienia. Również treść istotnych z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy postanowień Porozumienia TRIPS wskazuje, że są one kierowane bezpośrednio do podmiotów praw objętych zakresem Porozumienia. Przepis art. 33 stanowi, że okres ochrony (patentu) nie będzie kończył się przed upływem dwudziestu lat od chwili zgłoszenia. Ma więc bezpośrednio na względzie sytuację prawną uprawnionego z patentu. To samo można powiedzieć o art. 70 ust. 2 Porozumienia TRIPS. Stanowi on, że jeżeli w niniejszym Porozumieniu nie postanowiono inaczej, niniejsze Porozumienie stwarza zobowiązania w stosunku do wszystkich przedmiotów istniejących w dniu wprowadzenia Porozumienia przez Członka, którego dotyczą i na terytorium którego są chronione w tej dacie lub które spełniają bądź spełnią w najbliższym czasie kryteria ochrony zgodnie z warunkami tego Porozumienia. Norma ta odnosi się bezpośrednio do wszystkich przedmiotów, czyli wynalazków i ustanawia zasadę natychmiastowej ochrony praw do wynalazku na podstawie Porozumienia. A zatem jej zastosowanie nie wymaga wydania jakiegokolwiek aktu prawa krajowego.

Wspomniany przepis art. 33 Porozumienia TRIPS można również uznać za nadający się do bezpośredniego zastosowania ze względu na to, że spełnia wymagania precyzyjności, jasności i zupełności. Strona wnosząca skargę kasacyjną większości tych jego cech nie kwestionowała. Zarzucała jedynie, że norma zawarta w przepisie art. 33 Porozumienia TRIPS nie jest zupełna, uzasadniając to stwierdzeniem, że w prawie krajowym brak jest przepisów prawnych, dotyczących prowadzenia rejestrów i pobierania opłat w odniesieniu do patentów udzielonych przed 30 października 1992 r. Nie ma też, jej zdaniem, regulacji prawnych, które określałyby procedury wykonania uprawnień wynikających z art. 33 Porozumienia TRIPS, a więc przedłużania ochrony i informowania o tym ogółu zainteresowanych.

Ustosunkowując się do tej kwestii należałoby podkreślić, że wymaganie dotyczące zupełności normy prawa międzynarodowego trzeba odnosić do samej tej normy, ściślej – do zakresu jej regulacji. Przepis art. 33 Porozumienia TRIPS reguluje wyłącznie czasokres trwania ochrony patentowej i w tym zakresie regulacja ta jest zupełna. Nie wymaga dopełnienia ze strony prawa krajowego, ponieważ już na podstawie tego przepisu można ustalić, jak długo trwa patent, jeżeli w prawie krajowym nie wprowadzono dłuższej ochrony tego uprawnienia. To norma prawa międzynarodowego ma być zupełna, a nie cała materia, której norma dotyczy, ma być uregulowana w sposób zupełny, w prawie międzynarodowym i w prawie krajowym. Trudno zresztą wymagać, aby Porozumienie TRIPS zawierało regulacje procesowe, ustalające zasady stosowania norm w nim zawartych w porządku krajowym. Nie jest więc dopuszczalna ocena zupełności normy prawa międzynarodowego poprzez ocenę zupełności stanu prawa krajowego. Zwłaszcza jeżeli ta ocena prawa krajowego nie jest prawidłowa.

Zasadniczą rolę w ocenie, czy norma prawa międzynarodowego może być bezpośrednio stosowania w stosunkach wewnętrznych odgrywa przyjęty w prawie krajowym mechanizm włączania prawa międzynarodowego do wewnętrznego systemu źródeł prawa. Według art. 91 ust. 1 Konstytucji RP ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Umowa ma moc prawną ustawy, a zatem jej bezpośrednie stosowanie oznacza bezpośredni skutek, czyli umowa może być źródłem praw i obowiązków podmiotów prywatnych. Bezpośrednia stosowalność umowy międzynarodowej w polskich stosunkach wewnętrznych jest wyłączona, jeżeli "jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy". To uzależnienie – konieczność wydania ustawy może wynikać zarówno z woli stron umowy międzynarodowej, jak i z braku cech kwalifikujących jej postanowienia do bezpośredniego stosowania. Przedstawione wyżej rozważania miały dowieść, że takie negatywne przesłanki bezpośredniego stosowania art. 33 Porozumienia TRIPS w stosunkach wewnętrznych w Polsce nie zachodzą.

Przepis art. 33 Porozumienia TRIPS można więc uznać za normę samowykonalną w naszym wewnętrznym porządku prawnym. O tym, czy może ona stanowić podstawę określenia czasokresu ochrony patentów udzielonych na podstawie ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości przed jej zmianą dokonaną ustawą z 30 października 1992 r. (kiedy to art. 16 ust. 2 przewidywał, że patent trwa piętnaście lat), należy rozstrzygać na podstawie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową. Porozumienie TRIPS zostało ratyfikowane w Polsce 31 lipca 1995 r. i z tego względu ma do niego zastosowanie art. 241 Konstytucji RP. Według tego przepisu umowy międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji. Postanowienia Porozumienia TRIPS niewątpliwie ten warunek spełniają, albowiem dotyczą praw własności (intelektualnej), a więc praw obywatelskich określonych w Konstytucji (art. 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji), dotyczą też praw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy (art. 89 ust. 1 pkt 5 Konstytucji).

Wynika z tego, że wobec sprzeczności art. 16 ust. 2 ustawy o wynalazczości w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z 30 października 1992 r. zmieniającej tę ustawę, z art. 33 Porozumienia TRIPS pierwszeństwo należy przyznać przepisowi art. 33 Porozumienia TRIPS, co oznacza, że ten ostatni przepis ma zastosowanie do patentów udzielonych przed 16 kwietnia 1993 r.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje natomiast za uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego przez stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji w wyniku bezzasadnego przyjęcia, że decyzje te zostały wydane bez podstawy prawnej.

Według ustawy – Prawo własności przemysłowej źródłem patentu, czyli prawa do wynalazku, jest decyzja administracyjna, wydana przez Urząd Patentowy RP (art. 10 ust. 1 i art. 52 ust. 1). Prawo to ma określone granice przedmiotowe, czasowe (a także terytorialne), wyznaczone przepisami prawa, a podlegające konkretyzacji decyzją administracyjną o udzieleniu patentu. Granice czasowe patentu określają generalnie przepisy prawa. Regulacje te mają charakter kategoryczny, a więc nie pozostawiają organowi udzielającemu patentu swobody w zakresie kształtowania czasokresu ochrony patentowej (np. art. 63 ust. 3 ustawy – Prawo własności przemysłowej). Ustawowe określenie czasu trwania patentu nie czyni jednakże bezpodstawnym czy zbędnym rozstrzyganie tej kwestii w decyzji o udzieleniu patentu. Funkcją decyzji administracyjnej, będącej aktem stosowania prawa powszechnie obowiązującego, jest określenie konsekwencji prawnych obowiązywania tego prawa w odniesieniu do sytuacji prawnej indywidualnego, konkretnego adresata. Treść ustalonej decyzją administracyjną normy jednostkowej i konkretnej może być ściśle zdeterminowana treścią przepisu prawa albo też treść decyzji może być określona według woli organu rozstrzygającego. Mamy wówczas do czynienia z tzw. decyzją związaną albo z decyzją uznaniową. Skoro więc patent jest prawem czasowym, przysługującym na podstawie decyzji administracyjnej, a nie z mocy ustawy, to określenie czasowych granic tego prawa nie tylko może, ale powinno być przedmiotem decyzji o udzieleniu patentu. Ta konkretyzacja czasokresu trwania patentu w decyzji o udzieleniu patentu powinna polegać na określeniu zarówno jego początku, jak i końca. Wskazanie końcowego terminu ochrony patentowej nie jest bez znaczenia, ponieważ pozwala uniknąć niepewności wynikającej choćby z tego, że przepisy ustawy - Prawo własności przemysłowej nie określają sposobu liczenia terminów ochrony praw własności przemysłowej.

Przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej określają, co do zasady, w sposób sztywny okres ochrony patentowej. Stąd nie przewidziano w niej regulacji prawnych, pozwalających na przedłużenie czasu trwania patentu. Zamierzeniem ustawodawcy nie było jednak objęcie tym aktem prawnym również całej materii procesowej, związanej z ochroną praw własności przemysłowej. Daje temu wyraz przepis art. 252 stanowiąc, że w sprawach nieuregulowanych w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W tej nietypowej, niejako wyjątkowej sytuacji, gdy w czasie trwania patentu, wskutek wejścia do krajowego porządku prawnego Porozumienia TRIPS, nastąpiła zmiana przepisów prawnych, określających czasokres ochrony patentowej, instrumentów procesowych, pozwalających uprawnionemu z patentu do "wyegzekwowania" skutków tej zmiany w odniesieniu do jego patentu należałoby więc poszukiwać na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Trzeba zauważyć, że czasowemu ograniczeniu podlega prawo przyznane decyzją o udzieleniu patentu. Terminem nie jest natomiast ograniczona sama decyzja. Nie jest to decyzja terminowa. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że z nadejściem końcowego terminu ochrony patentowej decyzja o udzieleniu patentu wygasa per se. Wobec tego stanowisko Urzędu Patentowego RP, że w rozpatrywanej sprawie prawo do patentu trwało jedynie 15 lat nie mogło prowadzić do stwierdzenia, że z upływem tego okresu decyzja patentowa wygasła. Urząd Patentowy RP miał więc możliwość rozpoznania wniosku o "przedłużenie ważności patentu" do 20 lat na podstawie art. 33 Porozumienia TRIPS, w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zmiana okoliczności, jaka nastąpiła po wydaniu decyzji o udzieleniu patentu, wywołana wejściem w życie Porozumienia TRIPS, powinna być rozważona przy ocenie, czy zachodzą przewidziane w art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego przesłanki zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej: interes społeczny lub słuszny interes stron. Przyjmuje się co prawda, że procesowa instytucja zmiany, za zgodą stron, ostatecznej decyzji administracyjnej, dokonywanej w nowym postępowaniu administracyjnym, dotyczy "starej" sprawy, rozstrzygniętej decyzją zmienianą. A zatem przepis art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego może być zastosowany w warunkach zachowania istotnych elementów identyfikujących daną sprawę. Niemniej jednak nowe okoliczności, czyli wydłużenie czasu trwania patentów udzielonych przed wejściem w życie ustawy z 30 października 1992 r. o zmianie ustawy o wynalazczości i ustawy o Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej dotyczą tylko jednego elementu stosunku prawnego, ukształtowanego decyzją o udzieleniu patentu. Można więc przyjąć, że nie powodują zmiany tożsamości sprawy rozstrzygniętej tą decyzją Urzędu Patentowego RP z 27 czerwca 1989 r. Mimo wejścia w życie w Polsce Porozumienia TRIPS mamy do czynienia z tym samym stosunkiem prawnym, który wymaga jedynie korekty w zakresie dotyczącym czasu jego trwania.

Z powodów wyżej przedstawionych Sąd nie podziela stanowiska, że usunięcie niepewności co do tego, czy uprawnionemu z patentu przysługuje, na podstawie art. 33 Porozumienia TRIPS, 20 – letnia ochrona, nie jest dopuszczalne przez wydanie decyzji administracyjnej, lecz można osiągnąć ten skutek w innym trybie, a więc w drodze aktów lub czynności np. w postaci odpowiedniego wpisu w rejestrze patentowym albo komunikatu urzędowego, potwierdzającego przedłużenie okresu ochrony. Przede wszystkim akty i czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. mogą służyć ustaleniu lub stwierdzeniu uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, a więc takich, które nadają się do wykonania bez potrzeby ich władczej konkretyzacji przez organ administracyjny. Nie można zatem posłużyć się takim aktem lub czynnością w sytuacji, gdy istnieje zasadniczy spór co do tego, czy norma prawna odnosi się do sytuacji konkretnego, indywidualnego podmiotu, a ustawa przewiduje rozstrzyganie o przyznaniu spornego prawa (w tym przypadku prawa do patentu) w trybie decyzji administracyjnej, na podstawie ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych w toku postępowania administracyjnego.

Omawiane akty i czynności nie mogą mieć znaczenia kształtującego w tym sensie, że nie mogą kreować nowej sytuacji prawnej podmiotu, ani nawet nie mogą stanowić deklaratywnego, autorytatywnego i władczego potwierdzenia, że uprawnienia czy obowiązki określone normą generalną są uprawnieniami lub obowiązkami podmiotu w tej czynności wskazanego. Mają charakter wtórny i mogą zawierać wypowiedzi na temat sytuacji prawnej określonego podmiotu tylko w takim zakresie, w jakim ta sytuacja została konkretne i wyczerpująco określona w innym, odpowiednim trybie.

Według art. 228 ustawy – Prawo własności przemysłowej rejestr patentowy prowadzi się do dokonywania wpisów o udzielonych patentach. Kwestię tę rozwija przepis § 4 a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 6 czerwca 2002 r. w sprawie rejestrów prowadzonych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 80, poz. 723 ze zm.), według którego rejestr patentowy przeznaczony jest do dokonywania wpisów o stanie prawnym patentów, patentów europejskich i dodatkowych praw ochronnych. Rejestrowanie oznacza zatem jedynie wpisywanie i ujawnianie tą drogą pewnych informacji dotyczących stanu prawnego patentu, wynikającego z aktów i czynności albo norm prawnych ten stan kształtujących.

Wprowadzenie do krajowego porządku prawnego postanowień Porozumienia TRIPS nie stanowi wobec tego wystarczającej podstawy prawnej do zmiany wpisu w rejestrze patentowym, polegającej na wydłużeniu ochrony patentowej do 20 lat.

Powiedziano już, że czas trwania patentu jest jednym z elementów określających zakres tego prawa. Samo zaś prawo z patentu nie wynika wprost z ustawy, lecz z decyzji administracyjnej. Nie jest zatem uprawnione odrywanie czasokresu ochrony patentowej od pozostałych elementów wyznaczających zakres tego prawa. Taki bowiem skutek ma stwierdzenie, że prawo do 20 – letniej ochrony patentowej przysługuje z mocy samego przepisu prawnego. W ten sposób nie rozróżnia się dwóch sytuacji: takiej w której norma prawna bezpośrednio reguluje prawa i obowiązki podmiotu prawa i w związku z tym nie przewiduje się ich konkretyzacji w akcie indywidualnym i takiej, gdy norma prawna reguluje sytuacją prawną określonego podmiotu pośrednio, w ten sposób, że dla jej konkretyzacji jest wymagane wydanie aktu indywidualnego, przy czym treść tego aktu indywidualnego jest w takim czy innym zakresie ściśle determinowana przez normę prawną.

Mając na uwadze przedstawione dotychczas okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną. Ze względu na to, że stan faktyczny sprawy został przez Sąd I instancji dostatecznie wyjaśniony i nie budzi żadnych wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny nie poprzestał na rozpoznaniu skargi kasacyjnej. Wobec tego, że zachodzą przesłanki do wydania w tej sprawie orzeczenia reformatoryjnego, (poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne nie budzą wątpliwości), NSA skorzystał z kompetencji przewidzianych w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał również skargę. Uznał ją za uzasadnioną i uchylił obie podjęte w tej sprawie decyzje Urzędu Patentowego RP.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.