Wyrok NSA oz. w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1581/01
NSA oz. w Krakowie
Data orzeczenia: 2002-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 614  Oświata, szkolnictwo wyższe, nauka, działalność badawczo-rozwojowa i archiwa
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 143 ust. 1, art. 161
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz. 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 17 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Odpowiednie stosowanie na podstawie art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ Kpa, nie wyłącza zasady dwuinstancyjności postępowania w odniesieniu do rozstrzygnięcia w przedmiocie przeprowadzenia egzaminu magisterskiego i nadania tytułu zawodowego.

Organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego w zw. z art. 17 pkt 3 Kpa, był Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, z mocy art. 143 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w zw. z par. 37 Regulaminu studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim.

TEZY

Odpowiednie stosowanie na podstawie art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ Kpa, nie wyłącza zasady dwuinstancyjności postępowania w odniesieniu do rozstrzygnięcia w przedmiocie przeprowadzenia egzaminu magisterskiego i nadania tytułu zawodowego.

Organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego w zw. z art. 17 pkt 3 Kpa, był Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, z mocy art. 143 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w zw. z par. 37 Regulaminu studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Katarzyny G. na decyzję Prorektora ds. dydaktyki UJ w K. z dnia 27 kwietnia 2001 r. (...) - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz nieważność utrzymanej nią w mocy decyzji Dziekana Wydziału Filozoficznego UJ z dnia 26 marca 2001 r. (...), (...)


UZASADNIENIE

Dziekan Wydziału Filozoficznego UJ decyzją z dnia 26 marca 2001 r. (...) na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 143 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ oraz par. 18 ust. 1 pkt 1 i par. 21 Regulaminu Studiów UJ, stwierdził nieważność w całości decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego z dnia 7 grudnia 2000 r. dotyczącej uzyskania tytułu magistra kulturoznawstwa o specjalności europeistyka przez Katarzynę G. - studentkę Instytutu Socjologii na Wydziale Filozoficznym UJ, nr albumu FF/Kule/30/97/98.

W uzasadnieniu tej decyzji napisano, że w dniu 7 grudnia 2000 r. przed Komisją Egzaminu Magisterskiego w Instytucie Socjologii na Wydziale Filozoficznym UJ przeprowadzony został egzamin magisterski Katarzyny G. Bezpośrednio po tym, pismem z dnia 7 grudnia 2000r. K. G. zawiadomiła, że nastąpiła nieprawidłowość w zakresie ustalenia końcowej oceny studiów, co spowodowało konieczność zbadania akt studentki. W wyniku badania akt stwierdzono, że zarzut niewłaściwej oceny jest formalnie uzasadniony, gdyż protokół zawiera liczne błędy rachunkowe, tak w zakresie wyliczenia średniej ze studiów na 1,82, a nie prawidłowo 1,94, jak i oceny z egzaminu magisterskiego /1,10/, a nie 0,82. Ustalono, że stosownie do postanowień par. 21 pkt 3 Regulaminu Studiów UJ wynik końcowy egzaminu 3,67 błędnie został uznany za ocenę "dostateczną", gdyż odpowiadał on ocenie "dobrej", i taka ocena winna być zachowana, przy prawidłowym wyliczeniu /na 3,51/ ogólnej oceny studiów. Wskazano w uzasadnieniu także, iż protokół Komisji Egzaminu Magisterskiego nie zawiera rozstrzygnięcia w zakresie nadania tytułu magistra. Zdaniem Dziekana Wydziału Filozoficznego powyższe uchybienia uzasadniały stwierdzenie nieważności w całości decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego.

W skierowanym zgodnie z pouczeniem do Prorektora UJ ds. dydaktyki odwołaniu od tej decyzji Katarzyna G. podnosiła, że pismo z 7 grudnia 2000 r. stanowiło oparte na zarzucie zaniżenia średniej ze studiów odwołanie od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego wydanej z upoważnienia Dziekana Wydziału, i odwołanie to nie zostało rozpatrzone w trybie art. 127 Kpa w zw. z art. 138 Kpa, przez zmianę decyzji w części dotyczącej oceny. Zarzucono, że wydanie decyzji Dziekana Wydziału o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego, jest niezgodne z prawem, gdyż wyłącza z obiegu decyzję o zdaniu egzaminu magisterskiego, w zakresie którego kwestionowano tylko ocenę.

Podniesiono dalej zarzut naruszenia art. 157 Kpa w zw. z art. 46 ustawy o szkolnictwie wyższym, wedle którego dziekan jest organem 1 instancji, a organem wyższego stopnia Rektor i ten organ jest organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji. Zarzucono dalej, że uzasadnienie decyzji nie wskazuje, na której z dwóch przesłanek nieważności objętych przepisem art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, decyzję oparto, a w każdym razie nie wskazano przepisu, który miał być rażąco naruszony. Podniesiono wreszcie, że wobec braku wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, przy wszczęciu postępowania z urzędu naruszono przepis art. 61 par. 4 Kpa.

Rozpatrując powyższe odwołanie Prorektor ds. dydaktyki UJ decyzją z dnia 27 kwietnia 2001 r. (...), utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Filozoficznego z dnia 21 marca 2001 r. Decyzję Rektora oparto na przepisie art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./. W uzasadnieniu decyzji odniesiono się do zarzutów odwołania. Za nieuzasadniony uznano zarzut nie rozpoznania prośby o ponowne rozpatrzenie decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego wskazując, że zgodnie z art. 157 Kpa stwierdzenie nieważności obejmuje także decyzje nieostateczne. Powołując się na postanowienia par. 18 ust. 2 Regulaminu studiów, zgodnie z którym egzamin magisterski w Instytucie Socjologii UJ odbywa się przed komisją powołaną przez Dyrektora Instytutu, za nietrafny uznano zarzut naruszenia art. 157 par. 1 Kpa. W uzasadnieniu swej decyzji Rektor przyjął, iż podstawę prawną zaskarżonej decyzji, stanowi objęta przepisem art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa przesłanka rażącego naruszenia prawa - tj. "par. 18 ust. 1 pkt 1 i par. 21" Regulaminu studiów UJ, co uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzją organu I instancji. Zdaniem Rektora, okoliczność, iż nie powiadomiono odwołującej o fakcie wszczęcia postępowania w trybie art. 61 par. 4 Kpa, nie może skutkować uchyleniem decyzji Dziekana Wydziału.

Skargę na powyższą decyzję Prorektora ds. dydaktyki UJ wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Katarzyna G., z wnioskiem o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą. W skardze podtrzymano i rozbudowano zarzuty odwołania w odniesieniu do decyzji Dziekana Wydziału Filozofii. W szczególności wskazano, że w złożonym odwołaniu od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego skarżąca kwestionowała jego ocenę końcową jako zaniżoną i opartą na źle obliczonej średniej ze studiów, a decyzja Dziekana z dnia 26 marca 2001 r. w miejsce rozstrzygnięcia reformatoryjnego, stwierdziła nieważność decyzji jako sprzecznej z par. 18 ust. 1 pkt 1 i par. 21 Regulaminu studiów UJ, nie wyjaśniając podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji. Podnoszono, że dopuszczenie do egzaminu magisterskiego poprzedzone było sprawdzeniem dokumentacji wymaganej regulaminem studiów.

Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja Prorektora ds. dydaktyki UJ, zapadła z naruszeniem szeregu przepisów Kpa. Zarzucono naruszenie art. 10 Kpa przez pozbawienie czynnego udziału w postępowaniu dowodowym /także przed Dziekanem Wydziału/, a zwłaszcza przez pozbawienie możliwości wypowiadania się co do zebranych dowodów i materiałów - w tym ekspertyz i składania wniosków, przy równoczesnym naruszeniu toku załatwienia sprawy regulowanym art. 35 i art. 36 Kpa. Naruszenia zasady dwuinstancyjności /art. 15 Kpa/ upatruje skarga w tym, iż decyzję w przedmiocie odwołania od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego, wydał Dziekan Wydziału, zaś zaskarżoną decyzję podjął Rektor jako organ trzeciej instancji. Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 11 i art. 107 par. 3 Kpa, przez niewyjaśnienie w motywach decyzji istoty rażącego naruszenia prawa, jako przesłanki decyzji. Wskazano, iż nie można poprzestać na domniemaniu, iż rażącym naruszeniem był błąd w obliczeniu /że szkodą dla skarżącej/ oceny, a na inne okoliczności faktyczne uzasadniające takie naruszenie decyzja się nie powołuje. Wskazano dalej, iż nie jest kwestionowane naruszenie art. 61 par. 4 Kpa, ale wynika z tego, że w postępowaniu z odwołania skarżącej połączono postępowanie wszczęte z urzędu.

W dalszych wywodach skargi, podnoszono, że nie są udzielane skarżącej odpowiedzi na prośby o poinformowanie o stanie jej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prorektor ds. dydaktyki UJ wniósł o jej oddalenie. Przedstawiając akta sprawy, odniesiono się do zarzutów skargi. Wskazano, że pismem z dnia 7 grudnia 2000 r. skarżąca zwróciła się z prośbą "o ponowne rozpatrzenie decyzji komisji egzaminu magisterskiego", ze wskazaniem, że średnia studiów została zaniżona, co miało wpływ na ocenę końcową. Zdaniem Rektora, nieprawdziwym jest twierdzenie skargi, że od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego "złożono dnia 7 grudnia 2000 r. odwołanie". Powołując postanowienia par. 18 ust. 2 i 3 w zw. z par. 36 ust. 1 Regulaminu studiów wskazano, że Komisja Egzaminu Magisterskiego ma charakter specyficznego, ad hoc powoływanego organu administracyjnego, do przeprowadzenia egzaminu i nadania tytułu zawodowego, a zatem nie ma możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem strony przeciwnej ponieważ Regulamin studiów nie ustala organu właściwego do rozpatrzenia środka odwoławczego od decyzji tejże Komisji, należało zastosować przepis art. 52 ustawy o szkolnictwie wyższym, który wskazuje na dziekana wydziału jako organ właściwy i tak się stało w sprawie. Podkreślono w odpowiedzi na skargę, że Dziekan Wydziału Filozoficznego UJ rozpatrując wniosek skarżącej zbadał akta studenckie i doszedł do wniosku, iż decyzja Komisji Egzaminu Magisterskiego, oprócz licznych błędów rachunkowych, nie zawiera podstawowego w całej sprawie orzeczenia o nadaniu tytułu zawodowego magistra.

W odpowiedzi na skargę napisano także, że ponadto Dziekan Wydziału zakwestionował prawdziwość wpisów egzaminów w indeksie, a w następstwie zawiadomienia toczy się postępowanie w Prokuraturze Rejonowej K.-Ś. do (...) oraz, że do czasu zakończenia śledztwa zwieszono postępowanie w sprawie wydania dyplomu ukończenia studiów, co nie ma jednak znaczenia dla przedmiotu obecnej sprawy.

Odnosząc się do zarzutu nieustalenia przesłanki rażącego naruszenia prawa, wskazano, że Dziekan Wydziału zobowiązany był do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego, wobec ustalenia, że decyzja ta nie zawiera podstawowego elementu - rozstrzygnięcia o nadaniu tytułu zawodowego, oraz że skarżąca - zdaniem Dziekana - nie uzyskała zaliczenia wszystkich przedmiotów i praktyk przewidzianych w planie studiów, a także wobec ustalenia, że Komisja Egzaminu Magisterskiego rażąco naruszyła prawo wyliczając nieprawdziwą ocenę ukończenia studiów.

Podniesiono, że odwołanie skarżącej de facto zostało rozpatrzone, a wynikiem tego rozpatrzenia jest stwierdzenie nieważności decyzji. Wyjaśniono, że nie było możliwe eliminowanie - reformacja decyzji w trybie przepisów rozdziału 10 Kpa w zw. z art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym, gdyż uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy w trybie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa wymagało przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w znacznej części, /które jest zresztą uzależnione od wyników postępowania prokuratorskiego, a przede wszystkim od prawdziwości wpisów/ jak również niemożliwym było orzeczenie na podstawie art. 138 par. 2 Kpa, gdyż Komisja uległa rozwiązaniu po przeprowadzeniu egzaminu, a nadto, w części dotyczącej nadania tytułu zawodowego nie było decyzji tej komisji. Zdaniem strony przeciwnej jedynym środkiem prawnym prowadzącym do wyeliminowania wadliwej decyzji było stwierdzenie jej nieważności.

Wskazano, że właściwą podstawę stwierdzenia nieważności decyzji stanowiło rażące naruszenie przepisów par. 18 ust. 1 lit. "a" /błędnie oznaczonego w decyzjach jako ust. 1 pkt 1/ oraz par. 21 Regulaminu studiów, oparte na dwóch przesłankach. Po pierwsze Komisja oparła się na błędnej informacji sekretariatu i przyjęła średnią ze studiów na 3,64, a nie prawidłową 3,88, co stanowiło wadę istotną /komisja pomyliła się także na korzyść skarżącej zawyżając ocenę z egzaminu magisterskiego - co było oczywistym błędem rachunkowym/ o tyle, że ogólna ocena studiów winna zostać wyrównana do dobrej. Po drugie decyzja nie zwierała rozstrzygnięcia co do tytułu zawodowego.

Zdaniem Rektora postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności toczyło się z urzędu na podstawie art. 157 par. 2 Kpa przed Dziekanem Wydziału jako organu wyższego stopnia, a brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania nie miał znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia, gdyż do stwierdzenia nieprawidłowości w obliczeniach matematycznych, oraz braku wyrzeczenia decyzji, udział strony nie jest konieczny.

Wskazano także, że zaskarżona decyzja Prorektora oparta jest na podzieleniu w całej rozciągłości stanowiska Dziekana Wydziału Filozoficznego UJ.

Na rozprawie przed Sądem, w dniu 19 listopada 2002 r. pełnomocnik strony przeciwnej wyjaśnił, że na wszystkich Wydziałach i jednostkach organizacyjnych poza Instytutem Socjologii na Wydziale Filozoficznym, w protokole komisji egzaminu magisterskiego poza stwierdzeniem złożenia egzaminu magisterskiego z podaniem jego oceny, znajdowało się dalsze sformułowanie, iż komisja "postanowiła nadać tytułu magistra" oraz, że po tej sprawie w Instytucie Socjologii zaczęto wypełniać protokół z użyciem tego sformułowania. Wskazał także, że na druku protokołu egzaminu skarżącej znajduje się sformułowanie "i postanowiła" bez dalszej treści.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385/, uczelnia ma prawo do nadawania tytułów zawodowych magistra, lekarza, inżyniera, magistra inżyniera i innych określonych na podstawie art. 149 ust. 2. W dniu 7 grudnia 2000 r., a także w dacie wydania zaskarżonej decyzji, obowiązywały przepisy opartego na art. 149 ust. 2 ustawy zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 1992 r. w sprawie określenia rodzajów dyplomów i tytułów zawodowych oraz wzorów dyplomów wydawanych przez uczelnię /M.P. nr 12 poz. 85 ze zm./. Stosownie do postanowień par. 2 pkt 1 powyższego zarządzenia, absolwentom magisterskich wyższych humanistycznych nadawany jest tytuł zawodowy magistra.

Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym zwana dalej ustawą - stanowiąc w art. 9, że szczegółowy ustrój uczelni, oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania, nieregulowane w ustawie, określa statut, a w art. 143 ust. 1, że prawa i obowiązki studenta związane z tokiem studiów określa regulamin studiów, nie zawiera regulacji dotyczących trybu nadawania absolwentom tytułów zawodowych.

Regulacje takie zawiera natomiast Regulamin Studiów w UJ, wprowadzony Zarządzeniem nr 18 Rektora UJ z dnia 29 kwietnia 1991 r. zwany dalej Regulaminem. Regulamin w par. 21 ust. 1 stanowi, że ukończenie studiów następuje po złożeniu egzaminu magisterskiego z wynikiem co najmniej dostatecznym. Złożenie zatem egzaminu magisterskiego jest przesłanką uzyskania statusu absolwenta uczelni, uprawnionego do otrzymania dyplomu ukończenia studiów /art. 149 ust. 1 ustawy, par. 21 ust. 5 Regulaminu/.

Złożenie egzaminu magisterskiego obywa się przed komisją powołaną przez dziekana /dyrektora instytutu/, składającą się z trzech nauczycieli akademickich, w tym opiekuna pracy i recenzenta. Komisji tej przewodniczy dziekan /dyrektor instytutu/, lub upoważniona przez niego osoba posiadająca tytuł naukowy lub stopień naukowy doktora habilitowanego /par. 18 ust. 2, 3 i 4 Regulaminu/. Egzamin magisterski jest egzaminem ustnym, z którego przebiegu sporządza się protokół obejmujący w szczególności treść zadawanych pytań, ich ocenę oraz ocenę ogólną egzaminu magisterskiego, ocenę pracy, a także ogólną ocenę studiów /par. 19 ust. 1 i 2 Regulaminu/. Przepis par. 4 wskazuje oceny stosowane do pracy magisterskiej i egzaminu magisterskiego, zaś par. 21 ust. 2 i 3 określa zasady wpisywania do dyplomu ukończenia studiów ogólnej oceny.

Postanowienia par. 18 ust. 1 Regulaminu określają wymogi dopuszczenia do egzaminu magisterskiego, stanowiąc, iż stanowią je: a/ uzyskanie zaliczenia wszystkich przedmiotów i praktyk przewidzianych w planie studiów, b/ uzyskanie dwóch pozytywnych ocen pracy magisterskiej. W dalszej części postanowienia ust. 1 regulują postępowanie w wypadku uzyskania tylko jednej pozytywnej oceny pracy magisterskiej.

Przedstawione akta administracyjne potwierdzają ustalenia zaskarżonej decyzji, że skarżąca była studentką Instytutu Socjologii na Wydziale Filozoficznym UJ i składała egzamin, przed Komisją Egzaminu Magisterskiego w Instytucie Socjologii.

Zgodnie z przepisem art. 64 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym podstawową jednostką organizacyjną uczelni jest wydział, chyba, że statut stanowi inaczej przy czym podstawowa jednostka organizacyjna prowadzi jeden lub więcej kierunków studiów. Stosownie do postanowień par. par. 33 pkt 1, par. 36 ust. 1, pkt 1, par. 39 ust. 1 pkt 2, statutu UJ uchwalonego w dniu 26 maja 1993 r. /tj. ogłoszony zarządzeniem nr 25 Rektora UJ z 29 czerwca 2001 r./, Instytutu Socjologii na Wydziale Filozoficznym UJ, ma charakter wewnętrznej jednostki organizacyjnej powołanej do prowadzenia działalności podstawowej Uniwersytetu, polegającej na prowadzeniu badań, kształceniu studentów oraz kadry naukowej i dydaktycznej, rozwijaniu i upowszechnianiu kultury narodowej oraz szerzeniu wiedzy o społeczeństwie. Organami instytutu są rada instytutu oraz dyrektor /par. 52 ust. 1 statutu/, który kieruje instytutem, a w szczególności m.in. jest przełożonym i opiekunem studentów /par. 56 pkt 7 statutu/. Do wydziału natomiast należy organizowanie i koordynowanie badań naukowych oraz kształcenia studentów i kadry naukowej i dydaktycznej w ramach jego jednostek wewnętrznych.

W świetle powyższych ustaleń, powołana przez Dyrektora Instytutu Socjologii na Wydziale Filozoficznym UJ. Komisja Egzaminu Magisterskiego, miała charakter kolegialnego organu administracyjnego, powołanego ad hoc do załatwienia indywidualnej sprawy studenckiej - przeprowadzenia egzaminu magisterskiego skarżącej Katarzyny G. oraz podjęcia uchwały w przedmiocie uzyskania /lub nieuzyskania/ z tego egzaminu oceny decydującej o ukończeniu studiów, a w wypadku złożenia egzaminu magisterskiego z wynikiem co najmniej dostatecznym, do podjęcia uchwały o nadaniu tytułu zawodowego magistra.

Uregulowania zawarte w przytoczonych wyżej postanowieniach par. 18 ust. 2, 3 i 4 Regulaminu studiów wskazują, że Dyrektor Instytutu Socjologii na Wydziale Filozoficznym UJ w zakresie swej kompetencji do powołania Komisji Egzaminu Magisterskiego, wyznaczenia jej składu i przewodniczenia tej komisji, miał kompetencje równoważne z kompetencjami Dziekana Wydziału Filozoficznego.

Należy mieć tu na uwadze, że przepis art. 46 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, stanowiąc, iż organami jednoosobowymi uczelni są rektor i dziekan, zarazem wyjaśnia w ust. 4, że występujące w ustawie pojęcia "dziekan" lub "rada wydziału" oznaczają także odpowiednio "kierownika" lub "radę jednostki organizacyjnej" w rozumieniu art. 64 ust. 1 ustawy. Ten ostatni przepis przytoczony wyżej, poprzez odesłanie do statutu uczelni - in concreto do statutu UJ - przydaje zatem Dyrektorowi Instytutu Socjologii na Wydziale Filozofii, przymiot jednoosobowego organu uczelni.

Pomijając, zatem pozostającą poza przedmiotem sprawy, kwestię zgodności z ustawą postanowień par. 36 Regulaminu studiów, w myśl którego odwołanie od decyzji wydanych przez dyrektora instytutu przysługuje do dziekana wydziału, w zakresie w jakim przedmiotem" decyzji Dyrektora Instytutu było powołanie Komisji Egzaminu Magisterskiego, stwierdzić należy, iż ani przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym, ani też Statut UJ, ani wreszcie Regulamin Studiów w UJ, nie czynią dziekana wydziału /ani też dyrektora instytutu/, organem wyższego stopnia względem decyzji - podjętej w formie uchwały przez Komisję Egzaminu Magisterskiego. Wbrew stanowisku strony przeciwnej, takiej pozycji Dziekana Wydziału nie da się wywieść z brzmienia wskazanego w odpowiedzi na skargę art. 52 ustawy o szkolnictwie wyższym. Ustęp 1 tego artykułu stanowiąc, iż dziekan kieruje wydziałem i reprezentuje go na zewnątrz, oraz że jest przełożonym pracowników i studentów wydziału, z uwagi na treść art. 64 ust. 1 ustawy i uregulowania Statutu UJ jest tożsamy z kompetencją dyrektora instytutu względem studentów kierunku studiów w Instytucie. Przepis ust. 2 przewiduje kompetencję dziekana do podejmowania decyzji dotyczących funkcjonowania wydziału, nie zastrzeżonych dla innych organów uczelni lub dyrektora administracyjnego i już z tej przyczyny nie ma odniesienia do przedmiotu sprawy.

Przepis art. 52 w ust. 3 stanowi, iż dziekan ponadto:

1/ sprawuje nadzór nad działalnością jednostek organizacyjnych wydziału,

2/ dba o przestrzeganie prawa oraz bezpieczeństwo i porządek na terenie wydziału,

3/ podejmuje decyzje w innych sprawach określonych w ustawie lub statucie uczelni.

Przepis art. 161 zd. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w brzmieniu obowiązującym w dacie zaskarżonej decyzji stanowił, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz zarządu studenckiego stosuje się odpowiednio przepisy Kpa.

Komisja Egzaminu Magisterskiego - co wyżej wskazano -rozstrzyga o złożeniu egzaminu magisterskiego i postanawia o nadaniu tytułu zawodowego. Rozstrzygnięcie takie załatwia indywidualną sprawę studenta, a zatem ma charakter decyzji administracyjnej, w rozumieniu art. 104 par. 1 i 2 Kpa w zw. z art. 1 pkt 2 Kpa. Uwzględniając przeto specyfikę postępowania w sprawie złożenia egzaminu magisterskiego i nadania tytułu zawodowego magistra, wynikającego z uregulowań Regulaminu Studiów w UJ, należy przyjąć, iż organem właściwym do rozstrzygnięcia takiej sprawy w I instancji, jest Komisja Egzaminu Magisterskiego, jako podmiot wskazany z mocy prawa /art. 143 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w zw. z par. 18 Regulaminu Studiów UJ/. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny przyjmując w wyroku z dnia 22 grudnia 1999 r. I SA 841/99 /nie publ./, że komisja egzaminacyjna jest organem właściwym do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy zakończonej decyzją ostateczną o nadaniu tytułu magistra.

Jedną z Naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest jego dwuinstancyjność przewidziana art. 15 Kpa. Ostateczne są decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji /art. 16 par. 1 zd. 1/. Odpowiednie stosowanie na podstawie art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym Kpa, nie wyłącza zasady dwuinstancyjności postępowania w odniesieniu do rozstrzygnięcia w przedmiocie przeprowadzenia egzaminu magisterskiego i nadania tytułu zawodowego. Strona przeciwna zasady dwuinstancyjności zdaje się zresztą nie kwestionować, a żaden z przepisów ustawy, oraz Regulamin studiów, nie wyłącza dopuszczalności odwołania od takiej decyzji.

Przedstawiona w aktach postępowania kserokopia pisma skarżącej z dnia 7.12.2000 r., zatytułowanego jako "prośba o ponowne rozpatrzenie decyzji komisji egzaminu magisterskiego", skierowana była do tego organu kolegialnego "zwracam się do Państwa (...)" Jako oparta na zarzucie "iż w wyniku błędnych obliczeń w sekretariacie, średnia ze studiów została zaniżona, co miało wpływ na decyzję komisji i wynik końcowy", prośba ta w istocie stanowiła odwołanie, od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego z tej samej daty.

Z wyżej wskazanych powodów Dziekan Wydziału Filozofii /ani też Dyrektor Instytutu Socjologii na tym Wydziale/, nie posiadali przymiotu organów wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 3 Kpa, w odniesieniu do decyzji, której przedmiotem była decyzja Komisji Egzaminu Magisterskiego. Do decyzji Dyrektora Instytutu należało natomiast reaktywowanie składu Komisji, w wypadku ustalenia, że treścią pisma jest objęte także żądanie uzupełnienia rozstrzygnięcia /w trybie art. 111 par. 1 Kpa/ w zakresie rozstrzygnięcia o nadaniu tytułu zawodowego.

Wprawdzie postępowanie w przedmiocie unieważnienia decyzji stwierdza się na żądanie strony lub urzędu /art. 157 par. 2 Kpa/ jednakże Dziekan Wydziału Filozoficznego nie był organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 par. 1 w zw. z art. 17 pkt 3 Kpa w zw. z par. 18 ust. 2 i 3 Regulaminu studiów.

Organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego, stosownie do przepisu art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 17 pkt 3 Kpa, był Rektor UJ, z mocy art. 143 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w zw. z par. 37 Regulaminu studiów na UJ. Ten ostatni przepis regulujący z mocy art. 143 ust. 1 ustawy także prawa skarżącej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach Rektor może, w porozumieniu z właściwym dziekanem, podjąć decyzje w sytuacjach nieprzewidzianych regulaminem studiów. Ani ustawa, ani regulamin studiów nie określają trybu i sposobu zaskarżania decyzji komisji egzaminu magisterskiego. Należy zatem przyjąć, iż właśnie przepis par. 37 Regulaminu studiów wskazuje organ właściwy do rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania od tej komisji.

Mając powyższe na uwadze, należy skonstatować, iż decyzja Dziekana Wydziału Filozoficznego z dnia 26 marca 2001 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności w całości decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego z dnia 7 grudnia 2000 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej /art. 20 Kpa w zw. z art. 157 par. 1 Kpa i w zw. z art. 52 ustawy o szkolnictwie wyższym/, i zachodzą przyczyny stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa.

Nieważna także, lecz z przyczyny określonej przepisem art. 156 par. 1 pkt 2 z powodu rażącego naruszenia prawa, jest zaskarżona decyzja Prorektora ds. dydaktyki UJ z dnia 27 kwietnia 2001 r. utrzymująca w mocy wyżej opisaną decyzję.

Jak wyżej wskazano, Rektor Uniwersytetu ma charakter organu wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 3 Kpa, względem decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego. Jest zatem organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji tego powołanego ad hoc kolegialnego organu.

Podjęcie zaskarżonej decyzji nie było jednak następstwem żądania strony wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego, ani też nie było następstwem wszczęcia przez Rektora jako organu właściwego, postępowania z urzędu w tym przedmiocie i przy zachowaniu wymogów art. 61 par. 4 Kpa. Skoro przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, było odwołanie skarżącej od decyzji wydanej przez organ niewłaściwy do stwierdzenia nieważności, a przez to - odwołanie od decyzji nieważnej, to w istocie Prorektor UJ, jako organ wyższego stopnia rozstrzygał o odwołaniu skarżącej z dnia 7 grudnia 2000 r., od decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego.

Zaskarżona decyzja Prorektora przyjmuje za podstawę przepis art. 138 par. 1 pkt 1 pkt 1 Kpa. Z powołanej wyżej zasady dwuinstancyjności wynika prawo odwołania się od każdej decyzji nieostatecznej, chyba, że przepis prawa wyłącza to uprawnienie. Zarówno orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i piśmiennictwo /Por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kpa Komentarz Beck 2000, str. 543/, przyjmuje iż przepisy Kpa, wyłączają w postępowaniu odwoławczym stosowanie sankcji nieważności, a jej zastosowanie ma charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Organ odwoławczy, stwierdzając w postępowaniu odwoławczym, iż zachodzi względem decyzji organu I instancji wada określona art. 156 Kpa, może podjąć rozstrzygnięcia określone przepisem art. 138 par. 1 pkt 2 lub par. 2 Kpa. Stanowisko powyższe Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela w pełni.

Należy mieć także na uwadze, że od wydanej przez Rektora UJ w I instancji decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego, służyło by odwołanie do właściwego ministra stosownie do przepisów art. 17 pkt 3 w zw. z art. 127 par. 2 Kpa w zw. z art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Zbędne zatem jest rozważanie, czy stwierdzone wady decyzji Komisji Egzaminu Magisterskiego istotnie dotknięte były sankcja nieważności z powodu rażącego naruszenia art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 1 lit. "a" oraz par. 21 Regulaminu studiów, przy czym należy skonstatować, iż w świetle odpowiedzi na skargę rzeczywiste przyczyny wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dziekana oparte były na innej sferze faktograficznej, niż wskazano to w uzasadnieniach obu decyzji. Okoliczności wskazane w odpowiedzi na skargę, mogły by - w wypadku zakończenia sprawy decyzją ostateczną - stworzyć przesłanki do ewentualnego wznowienia postępowania.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania w kwocie 225 zł na rzecz skarżącej zastępowanej przez pełnomocnika adwokata oparto na przepisie art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.