Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1515/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 10, art 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Ewa Marcinkowska (spr.), Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej A. O. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2016 r., o odmowie przyznania A. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] października 2013 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił przyznania A. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Na skutek wniosku A. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Nadto organ stwierdził, iż miesięczny dochód 2-osobowej rodziny wnioskodawczyni to pobierana przez matkę emerytura w wysokości 1769,94 zł miesięcznie. Miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi zatem 884,97 zł i przekracza kwotę brutto najniższej emerytury, która od 1 marca 2014 r. wynosi 844,45 zł. Jakkolwiek wskazany dochód przypadający na członka rodziny może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawczyni, to jednak nie można uznać, że nie pozwala on na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

Na skutek wniesionej przez A. O. skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1193/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2014 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił obowiązkom procesowym wynikającym z przepisów K.p.a. poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organ pozostawił poza swymi rozważaniami kwestię ustalenia względem skarżącej częściowej niezdolności do pracy już od [...] grudnia 2004 r. do [...] listopada 2012 r. (orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r.). Organ całkowicie pominął tę okoliczność w decyzji I instancji, natomiast orzekając w II instancji ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała podjęcia zatrudnienia, lecz ją ograniczała. Nie wziął przy tym pod uwagę, że częściowa, a następnie całkowita niezdolność do pracy, została orzeczona wobec skarżącej z uwagi na chorobę psychiczną, powodującą konieczność poddania się leczeniu psychiatrycznemu i hospitalizacji. Pominął kwestie związane z charakterem, uciążliwością i skutkami choroby w kontekście możliwości zatrudnienia skarżącej na rynku pracy. Sąd zaznaczył przy tym, że zgodnie z kartą informacyjną leczenia szpitalnego oddziału [...] Centrum Psychiatrii w M. z grudnia 2004 r., skarżąca została uznana za agresywną w stosunku do otoczenia (k. 13 akt admin.). W ocenie Sądu okoliczność ta ma istotne znaczenie zważywszy, że wykształcenie skarżącej predestynujące ją do wykonywania zawodu nauczyciela języka [...] wymagającego kontaktu z dziećmi i młodzieżą.

Organ nie przeanalizował również kwestii podnoszonych przez skarżącą we wniosku z dnia [...] października 2013 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazujących na niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na zaburzenia psychiczne już w okresie poprzedzającym datę ustalenia częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca podała bowiem, że po ukończeniu studiów, w 1998 r. podjęła pracę w W., jednak w krótkim czasie doznała załamania nerwowego. Stwierdzony przez lekarza "[...]" spowodował, że nie mogła znaleźć zatrudnienia. W czerwcu 1999 r. wróciła do rodzinnej miejscowości – S., jednak ze względu na zły stan zdrowia żaden pracodawca nie chciał jej zatrudnić. Dopiero w latach 2005 - 2006 podjęła pracę w Zespole Szkół [...], jednak nawrót choroby uniemożliwił jej dalsze wykonywanie pracy nauczyciela.

Sąd podkreślił, że argumentów tych organ w ogóle nie rozważył w kontekście zaistnienia "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie wziął również pod uwagę wysokiego poziomu bezrobocia panującego w miejscu zamieszkania skarżącej, które w korelacji z chorobą skarżącej oraz opisanymi przez nią relacjami panującymi wśród lokalnej społeczności, mogło całkowicie wykluczyć szanse skarżącej na znalezienie zatrudnienia. Ponadto organ, akcentując młody wiek skarżącej oraz nieadekwatność stażu ubezpieczeniowego do osiągniętego wieku, całkowicie pominął okoliczność braku możliwości - z uwagi na stan zdrowia - samodzielnej emigracji skarżącej do innego miasta w celu poszukiwania pracy.

Sąd zaznaczył też, iż ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym (k. 29 akt admin.) wynika, że nie posiada ona żadnych dochodów, nie korzysta również z jakichkolwiek form pomocy państwa. Zgodnie z ustaleniami organu, jedynym źródłem utrzymania jest emerytura otrzymywana przez matkę skarżącej w kwocie 1769,94 zł brutto, co w przeliczeniu na członka rodziny stanowi 884,97 zł, a więc kwotę nieznacznie tylko wyższą od najniższej emerytury, której wysokość w dacie orzekania przez organ w niniejszej sprawie wynosiła 844,45 zł brutto (por. Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., M.P. z 2014 r., poz. 165). Rozpatrując sprawę ponownie organ powinien więc także rozważyć, czy środki utrzymania skarżącej, przy uwzględnieniu stanu jej zdrowia, zapewnieniu niezbędnej opieki medycznej oraz konieczności dokonywania stałych wydatków na zakup leków, pozwala na zaspokojenie niezbędnych - w okolicznościach niniejszej sprawy - potrzeb.

Po uprawomocnieniu się powyższego wyroku organ rozpoznając ponownie sprawę (w oparciu o złożone przez wnioskodawczynię nowe oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej oraz załączoną kopię umowy o pracę) ustalił, że A. O. została zatrudniona na podstawie umowy o pracą na zastępstwo od [...] września 2014 r. jako nauczyciel języka [...] w wymiarze 6/18 etatu w [...] Liceum Ogólnokształcącym im. [...] w S.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił przyznania A. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich czterech przesłanek i od tej reguły nie może odstąpić Prezes ZUS, bez względu na okoliczności faktyczne sprawy.

Jak wynika natomiast z akt sprawy wnioskodawczyni obecnie jest zatrudniona, co nie pozwala na uznanie, aby została spełniona przesłanka niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Ponadto wykazany dochód nie pozwala na uznanie, iż nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania.

Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2015 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz A. O.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Podkreślił, iż z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że aktualnie wnioskodawczyni jest zatrudniona w [...] Liceum Ogólnokształcącym im. [...] w S., jako nauczyciel języka [...] ze średnim wynagrodzeniem 948,28 zł, co nie pozwala na uznanie, że nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz, że nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Na skutek wniesionej przez A. O. skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1231/15 oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przyznał rację Prezesowi ZUS, że w sytuacji, gdy skarżąca w dacie ponownego rozpoznawania sprawy przez organ (po wyroku WSA) pozostawała w zatrudnieniu nie pozwalało to na uznanie, że spełniona został przesłanka niemożności podjęcia przez nią pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Skarżąca ma wprawdzie ustaloną orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r. całkowitą niezdolność do pracy. Nie mniej jednak istotne jest to, że orzeczona całkowita niezdolność do pracy nie stanowiła dla niej przeszkody do podjęcia zatrudnienia, w którym pozostawała w dacie wydawania przez organ zaskarżonej decyzji.

Opierając się na danych pozyskanych z KSI ZUS odnośnie dochodów uzyskiwanych przez skarżąca z tytułu pozostawania w zatrudnieniu organ miał też podstawy aby stwierdzić, iż w dacie orzekania nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Średnie wynagrodzenie skarżącej za cztery miesiące 2015 r. poprzedzające wydanie skarżonych decyzji wyniosło bowiem 948,28 zł brutto.

Powyższe okoliczności miały, w ocenie Sądu, kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie i w sposób jednoznaczny wskazywały, iż skarżąca w dacie ponownego rozpoznania sprawy przez Prezesa ZUS (po wyroku WSA) nie spełniała łącznie wszystkich przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zmiana jaka zaszła w sytuacji skarżącej po wydaniu zaskarżonej decyzji (utrata zatrudnienia) może być natomiast podstawą do wystąpienia przez nią do Prezesa ZUS z kolejnym wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ badając sprawę po raz kolejny będzie miał natomiast obowiązek dokonania oceny, czy na skutek zmiany okoliczności faktycznych, które zaszły po wydaniu przedmiotowych decyzji odmownych, spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2015 r. A. O. wystąpiła ponownie do Prezesa ZUS o przyznanie renty w drodze wyjątku, w którym powołała się na fakt utraty zatrudnienia z dniem [...] lipca 2015 r.

Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania A. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich określonych w nim przesłanek, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ wskazał, iż z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS. Pomimo wezwania przez Oddział ZUS w K. nie złożyła wymaganego zaświadczenia o stanie zdrowia. W związku z powyższym brak jest możliwości oceny, czy zostało spełnione kryterium posiadania całkowitej niezdolności do pracy.

W związku z powyższym w obecnym stanie faktycznym i prawnym brak podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik A. O. zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 10 § 1 K.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej czynnego udziału w sprawie na skutek wydania decyzji pomimo braku zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do kompletnych, zebranych przez organ dowodów i materiałów przed jej wydaniem;

2. art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego sprawy, a w szczególności wadliwe ustalenie, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy, mimo dokumentacji znajdujących się w aktach sprawy oraz wiążącej oceny zawartej w wyrokach z dnia 2.12.2015 r. II SA/Wa 1231/15 oraz z dnia 10.12.2014 r. II SA/WA 1193/14, w sytuacji gdy: stosowna dokumentacja medyczna znajduje się w aktach organu, skompletowanych przy wydaniu przez organ poprzedniej decyzji z dnia [...].05.2015 r. [...]; na wezwanie organu skarżąca wskazała, że dokumentacji jest aktualna, jej stan zdrowia nie uległ zmianie, a dokumenty zostały złożone przy decyzji z dnia [...].05.2015 r.; materiał niniejszej sprawy daje podstawy do twierdzenia, że skarżąca nie ma realnej możliwości zatrudnienia, a doświadczenie życiowe uczy, że przy ustalonych w jej toku objawach choroba psychiczna nie czyni z danej osoby pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jego zatrudnienie;

3. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu, że przy ustalonych i udokumentowanych w aktach sprawy dolegliwościach zdrowotnych skarżącej (choroba psychiczna) nie czyni to z niej pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jej zatrudnienie, a dostrzegając te skutki zdrowotne w zakresie możliwości zatrudnienia, nawet wobec braku orzeczenia o niezdolności do pracy, jest to szczególna okoliczność w rozumieniu cytowanego przepisu, a wniosek skarżącej o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku był zasadny.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Na etapie rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. O. została poddana procedurze orzeczniczej.

Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2016 r. stwierdził u A. O. częściową niezdolność do pracy od [...] grudnia 2004 r. do [...] listopada 2012 r. oraz całkowitą niezdolność do pracy od listopada 2012 r. do [...] maja 2019 r. Jednocześnie stwierdził, że orzekana nie jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 11 marca 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w świetle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Organ podkreślił, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest powszechnie pogląd, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ponadto, okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono natomiast istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że na przestrzeni 42 lat życia, wnioskodawczyni udokumentowała 4 lata, 9 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych – wnioskodawczyni udowodniła tylko 2 lata i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

W okresach od dnia [...].02.1999 r. do dnia [...].12.2002 r., od dnia [...].12.2002 r. do dnia [...].08.2005 r. oraz od dnia [...].09.2007 r. do listopada 2012 r. tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ zaznaczył, że wprawdzie przepis art. 83 ww. ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.

Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wykazuje natomiast aby w wykazanych przerwach wnioskodawczyni nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u niej ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2016 r. dopiero od listopada 2012 r. Zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły wnioskodawczyni kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala zatem przyjąć, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.

Natomiast istniejąca w okresie od dnia [...].12.2004 r. do listopada 2012 częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała całkowicie możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Odnosząc się do argumentacji wnioskodawczyni, że występujące przerwy w jej zatrudnieniu spowodowane były złym stanem zdrowia organ podkreślił, iż samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej jest natomiast całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego.

Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczeniu w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione,

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik A. O. zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 10 § 1 K.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej czynnego udziału w sprawie na skutek wydania decyzji, mimo braku zawiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do kompletnych, zebranych przez organ dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS z dnia [...].03.2016 r., a także poprzez brak udostępnienia skarżącej kompletywnych akt sprawy przed wydaniem ww. decyzji;

2. art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego sprawy, a w szczególności wadliwe ustalenie, że skarżąca nie jest całkowicie niezdolna do pracy, mimo dokumentacji znajdujących się w aktach sprawy oraz wiążącej oceny zawartej w wyrokach z dnia 2.12.2015 r. II SA/Wa 1231/15 oraz z dnia 10.12.2014 r. II SA/WA 1193/14, w sytuacji gdy: (I) stosowna dokumentacja medyczna znajduje się w aktach organu, skompletowanych przy wydaniu przez organ poprzedniej decyzji z dnia [...].05.2015 r. [...], (II) na wezwanie organu skarżąca wskazała, że dokumentacji jest aktualna, jej stan zdrowia nie uległ zmianie, a dokumenty zostały złożone przy decyzji z dnia [...].05.2015 r. oraz przy piśmie z dnia [...].05.2016 r. wraz z zaświadczeniem lekarskim z dnia [...].04.2016 r. (III) materiał niniejszej sprawy daje podstawy do twierdzenia, że skarżąca nie ma realnej możliwości zatrudnienia, a doświadczenie życiowe uczy, że przy ustalonych objawach choroby psychicznej nie czyni to z danej osoby pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jego zatrudnienie, a w konsekwencji dokonanie wadliwej oceny, że nie zachodziły szczególne okoliczności, na skutek których nie nabyła ona uprawnień do świadczeń rentowych w trybie zwykłym;

3. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu, że przy ustalonych i udokumentowanych w aktach sprawy dolegliwościach zdrowotnych skarżącej (choroba psychiczna - [...]) nie czyni to z niej pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jej zatrudnienie, a dostrzegając te skutki zdrowotne w zakresie możliwości zatrudnienia, nawet wobec braku orzeczenia o niezdolności do pracy, jest to szczególna okoliczność w rozumieniu cytowanego przepisu, a wniosek skarżącej o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku był zasadny.

W związku z powyższymi zarzutami wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2016 r., a także na podstawie art. 145a § P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., z uwagi na szczególnych charakter sprawy, o zobowiązanie (przez sąd administracyjny) Prezesa ZUS do wydania decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz zasądzenie od Prezesa ZUS na rzecz skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową decyzji, która stanowi przesłankę wznowienia postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji, i to bez względu na to, czy miało ono wpływ na wynik sprawy

Zaznaczył, że zarówno przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2016 r., organ wbrew treści art. 10 § 1 K.p.a. nie zawiadomił skarżącej o możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przy czym, naruszenie ww. przepisu ma o tyle istotne znaczenie, iż przed ich wydaniem organ nie udostępnił skarżącej (pełnomocnikowi) kompletywnych akt sprawy, zaś z uzasadnienia decyzji wynika, że organ nie odniósł się w ogóle do złożonych w sprawie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącej - pismo z dnia [...] maja 2016 r. wraz z zaświadczeniem lekarskim z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Uzasadniając z kolei zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. pełnomocnik wskazał, iż obowiązkiem organu była ocena, czy w związku ze zmianą okoliczności faktycznych jaka zaistniała z dniem [...] lipca 2015 r. (utrata przez skarżącą zatrudnienia) spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, tj. czy skarżąca ubiegając się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Ocena, iż niespełnienie przez skarżącą wymagań dających prawo do renty z powodu szczególnych okoliczności zostało bowiem już przesądzone w wyroku z dnia 10.12.2014 r. II SA/WA 1193/14. W tym wyroku Sąd wskazał, że w poprzedniej decyzji organ pominął kwestie związane z charakterem, uciążliwością i skutkami choroby psychicznej skarżącej w kontekście możliwości zatrudnienia na rynku pracy. W toku niniejszego postępowania skarżąca wyjaśniła, że stosowna dokumentacja medyczna znajduje się w aktach sprawy zgromadzonych przez organ uprzednio. Dodatkowo na wezwanie organu pełnomocnik skarżącej przy piśmie z dnia [...] maj 2016 r. załączył żądane zaświadczenie lekarski (z dnia [...].04.2016 r.) z którego wprost wynika, że skarżąca cierpli na schizofrenie paranoidalną. Do tej okoliczności i zgłoszonego w tym zakresie dowodu organ jednak w ogólnie się nie odniósł.

Powyższe prowadzi w ocenie pełnomocnika do wniosku, że okolicznością która wymagała w realiach niniejszej sprawy wyjaśnienia było tylko to, czy skarżąca nadal pozostaje osobą bez zatrudnienia (a to jest bezsporne). Uszło uwadze organu, że poza ww. okoliczności pozostałe okoliczności, w tym iż stan zdrowia skarżącej nie pozwala na podjęcie pracy zostały już uprzednio ustalone i potwierdzone przez sąd administracyjny we wcześniejszych wyrokach. Zaś bezsporne jest, iż skarżąca nie jest zatrudniona, gdyż właśnie ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia

W powyższym zakresie organ nie dokonał jakichkolwiek miarodajnych, istotnych ustaleń, które mogłyby w najmniejszym choćby stopniu uzasadniać twierdzenie, że jej stan zdrowia pozwala na podjęcia zatrudnienia, koncentrując się na rzekomym braku odpowiedniej dokumentacji medycznej, która jednak zalega w aktach organu, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W tej sytuacji, dokonana przez organ ocena stanu faktycznego sprawy i przyjęta na jego gruncie konkluzja jest arbitralna i stanowi o naruszeniu art. 80 K.p.a.

W konsekwencji organ wadliwie wyłożył treść art. 83 ustawy i niewłaściwie go zastosował, nie uwzględniając, że ustalone i udokumentowane w aktach sprawy dolegliwości zdrowotne skarżącej (choroba psychiczna) czynią z niej niepełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jej zatrudnienie. Dostrzegając te skutki zdrowotne w zakresie możliwości zatrudnienia, nawet wobec braku orzeczenia o niezdolności do pracy, organ powinien zatem przyjąć, że jest to szczególna okoliczność w rozumieniu cytowanego przepisu, a wniosek skarżącej o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku powinien być uwzględniony.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wyjaśniał, że skarżąca mogła uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym, a organ nie czynił jej w tej materii żadnych trudności - jednak nie miał obowiązku wymuszać na stronie postępowania tego rodzaju aktywności. Fakt uczestniczenia w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika świadczy natomiast o tym, iż skarżąca realizowała swoje prawo uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym w takim zakresie, jaki był dla niej dogodny. Niezłożenie zaświadczenia o stanie zdrowia, co uniemożliwiało przeprowadzenie badań orzeczniczych, wynikało natomiast z decyzji/bierności samej skarżącej, mimo, iż organ wzywał ją do dokonania tej czynności. Niczego ponadto, poza wzywaniem i przedstawieniem konsekwencji zaniechania, uczynić nie mógł, nie ma bowiem żadnych podstaw ani do kierowania na badanie osoby, która swymi działaniami wskazuje, że nie jest takim badaniem zainteresowana, ani w jakikolwiek sposób wymuszania na niej jakichkolwiek działań.

Z faktu natomiast, iż ani skarżąca, ani występujący w jej imieniu pełnomocnik nie zażądali wglądu do akt sprawy, nie wynika, że wglądu takiego ich pozbawiono. Organ nie zarejestrował też żadnych wniosków strony w czasie postępowania, a skoro wniosków tych nie składał profesjonalny pełnomocnik, oznacza to, iż taka była jego intencja. W skardze pełnomocnik także nie przedstawił żadnej swojej, odrzuconej przez organ aktywności w postępowaniu i nie wskazał, jakie to czynności chciał podejmować, ale mu to uniemożliwiono.

Nie ma natomiast wątpliwości, że skarżąca jest obecnie osobą całkowicie niezdolną do pracy. Zatem czynienie w tej materii dodatkowych ustaleń, gromadzenie dalszej dokumentacji medycznej i wywodzenie, że skarżąca obecnie nie pracuje, gdyż jest do pracy niezdolna, jest zbędne. Niezasadne jest też twierdzenie, że nieprowadzenie dalszego postępowania w tej akurat materii ma dowodzić niewyjaśnienia w sposób ostateczny istotnych okoliczności w sprawie. Na żadnym etapie, żadnego z toczących się postępowań, organ nie kwestionował bowiem obecnej całkowitej niezdolności skarżącej do pracy, jednak niezdolność ta powstała dopiero w 39 roku życia skarżącej. W przekazywanej przez skarżącą dokumentacji nigdzie nie znajduje się natomiast dowód na wcześniejsze istnienie schorzeń, które pod koniec 2004 r. spowodowały u niej częściową niezdolność do pracy. Zatem nawet biorąc pod uwagę charakter zdiagnozowanych u skarżącej schorzeń, które istotnie mogły znacząco utrudnić znalezienie przez nią zatrudnienia także przy jedynie częściowej niezdolności do pracy (oraz w sytuacji unikania przez nią leczenia psychiatrycznego), do tego momentu, to jest do 2004 r. nie było żadnego uzasadnionego powodu, dla jakiego skarżąca nie wypracowała minimalnego okresu uprawniającego ją do świadczeń rentowych.

Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2017 r. wniósł o dołączenie do niniejszej sprawy akt spraw sądowych zakończonych wyrokami z dnia 10 grudnia 2014 r. II SA/Wa 1193/14 oraz z dnia 2 grudnia 2015 r. II SA/Wa 1231/15.

Przywołując orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślił że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Odwołał się przy tym do rozważań zawartych we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. II SA/Wa 1193/14. Podtrzymał też zarzuty dotyczące naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego wnosząc w konkluzji o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] marca 2016 r. oraz zobowiązanie Prezesa ZUS do wydania decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga A. O. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na tle rozpoznawanej sprawy konieczne jest podkreślenie, iż dla każdego postępowania administracyjnego kluczowe znaczenie ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, gdyż tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe określenie zakresu praw i obowiązków strony tego postępowania. Ustalenie zaś stanu faktycznego sprawy winno nastąpić przy zachowaniu pełnej i poprawnej procedury. Merytoryczna kontrola dokonywana przez sąd administracyjny może dojść do skutku jedynie w warunkach wyczerpujących istotę zagadnienia ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozpatrujący sprawę oraz odpowiedniego - zgodnego z art. 107 § 3 K.p.a. - uzasadnienia decyzji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż z przepisów art. 7 i art. 77 K.p.a. wynika, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne (vide: wyrok NSA z dnia 17 maja 1994 r., sygn. akt SA/Lu 1921/93, LEX nr 26517).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ nie uczynił zadość wskazanym wyżej obowiązkom.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że wydawane wcześniej przez Prezesa ZUS decyzje odmawiające przyznania A. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku były już dwukrotnie przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach o sygn. akt II SA/WA 1193/14 oraz sygn. akt II SA/Wa 1231/15. Przy czym, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1231/15 oddalający skargę A. O. na decyzję odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku wydany został w okolicznościach, gdy skarżąca w dacie ponownego rozpoznawania sprawy przez organ (po wyroku WSA z dnia 10 grudnia 2014 r.) pozostawała w zatrudnieniu, co nie pozwalało na uznanie, że spełniona została przesłanka niemożności podjęcia przez nią pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto uzyskiwane przez skarżącą wynagrodzenie za pracę nie pozwalało na uznanie, że nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania.

Sytuacja ta uległa jednak zmianie z dniem [...] lipca 2015 r., gdyż skarżąca utraciła zatrudnienie, a zatem organ rozpoznając wniosek A. O. z dnia [...] grudnia 2015 r. o przyznanie renty w drodze wyjątku powinien mieć na względzie zalecenia zawarte we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1193/14.

W wyroku tym Sąd uchylającym decyzje Prezesa ZUS odmawiające przyznania A. O. świadczenia w drodze wyjątku zarzucił organowi, że pozostawił on poza swymi rozważaniami kwestię ustalenia względem skarżącej częściowej niezdolności do pracy już od [...] grudnia 2004 r. do [...] listopada 2012 r.. Nie wziął ponadto pod uwagę, że częściowa, a następnie całkowita niezdolność do pracy, została orzeczona wobec skarżącej z uwagi na chorobę psychiczną, powodującą konieczność poddania się leczeniu psychiatrycznemu i hospitalizacji. Pominął też kwestie związane z charakterem, uciążliwością i skutkami choroby w kontekście możliwości zatrudnienia skarżącej na rynku pracy. Organ nie przeanalizował również kwestii podnoszonych przez skarżącą, wskazujących na niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na zaburzenia psychiczne już w okresie poprzedzającym datę ustalenia częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca podała bowiem, że po ukończeniu studiów, w 1998 r. podjęła pracę w W., jednak w krótkim czasie doznała załamania nerwowego. Stwierdzony przez lekarza "[...]" spowodował, że nie mogła znaleźć zatrudnienia. W czerwcu 1999 r. wróciła do rodzinnej miejscowości – S., jednak ze względu na zły stan zdrowia żaden pracodawca nie chciał jej zatrudnić. Dopiero w latach 2005 - 2006 podjęła pracę w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych, jednak nawrót choroby uniemożliwił jej dalsze wykonywanie pracy nauczyciela.

Sąd podkreślił, że argumentów tych organ w ogóle nie rozważył w kontekście zaistnienia "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie wziął również pod uwagę wysokiego poziomu bezrobocia panującego w miejscu zamieszkania skarżącej, które w korelacji z chorobą skarżącej oraz opisanymi przez nią relacjami panującymi wśród lokalnej społeczności, mogło całkowicie wykluczyć szanse skarżącej na znalezienie zatrudnienia. Ponadto organ, akcentując młody wiek skarżącej oraz nieadekwatność stażu ubezpieczeniowego do osiągniętego wieku, całkowicie pominął okoliczność braku możliwości - z uwagi na stan zdrowia - samodzielnej emigracji skarżącej do innego miasta w celu poszukiwania pracy.

Prezes ZUS rozpoznając wniosek A. O. z dnia [...] grudnia 2015 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku w ogóle nie rozważył powyższych okoliczności.

Organ skupił się na tym, że skarżąca na przestrzeni 42 lat życia, udokumentowała 4 lata, 9 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach od dnia [...].02.1999 r. do dnia [...].12.2002 r., od dnia [...].12.2002 r. do dnia [...].08.2005 r. oraz od dnia [...].09.2007 r. do listopada 2012 r. tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wystąpiły przerwy w opłacaniu przez nią składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona natomiast dopiero od listopada 2012 r. Zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły skarżącej kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał tym samym przyjąć, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych. Natomiast istniejąca w okresie od dnia [...].12.2004 r. do listopada 2012 częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała całkowicie możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Odnosząc się natomiast do argumentacji wnioskodawczyni, że występujące przerwy w jej zatrudnieniu spowodowane były złym stanem zdrowia organ podkreślił, iż samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej jest bowiem całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia zostały dokonane przez organ z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności, a także przy zupełnym zignorowaniu zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1193/14.

Przede wszystkim należy zauważyć, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności" nie może być dokonywana w każdym przypadku wedle z góry określonego schematu. Każda sprawa winna być oceniana indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie. Niewystarczające jest zatem proste zsumowanie okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawczyni, wskazanie przerw w tych okresach i sprawdzenie, czy w okresie tych przerw była ona zdolna do pracy. Takiej analizie musi towarzyszyć również sprawdzenie, czy w danym przypadku istnieją także inne okoliczności, które mogą powodować, że przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności, z powodu których wnioskodawczyni nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, jest spełniona.

Skarżąca, która w wieku 39 lat została uznana za całkowicie niezdolną do pracy posiada dosyć krótki staż pracy wynoszący, przy uwzględnieniu okresów składkowych i nieskładkowych, łącznie 4 lata, 9 miesięcy i 15 dni, a w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy – 2 lata i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Faktem bezspornym są występujące przerwy w jej ubezpieczeniu w okresach od [...] lutego 1999 r. do [...] grudnia 2002 r., od [...] grudnia 2002 r. do [...] sierpnia 2005 r. oraz od [...] września 2007 r. do listopada 2012 r. Niezaprzeczalnym jest też, że skarżąca w okresach powyższych przerw w ubezpieczeniu nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie budzą jakichkolwiek wątpliwości i są niesporne.

Analizując przebieg okresów zatrudnienia skarżącej należy jednak mieć na uwadze, że częściowa niezdolność do pracy od [...] grudnia 2004 r. została orzeczona u A. O. z uwagi na zdiagnozowaną u niej chorobę psychiczną - [...]. Przy czym z uzasadnienia orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. wynika, że skarżąca już w 2003 r. była leczona psychiatrycznie, z pogorszeniem w grudniu 2004 r. wymagającym leczenia szpitalnego. Ponadto, skarżąca w swoim wcześniejszym wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wskazywała na to, iż po ukończeniu studiów w 1998 r. podjęła pracę w W., jednak w krótkim czasie doznała załamania nerwowego. Stwierdzony przez lekarza "[...]" spowodował, że nie mogła znaleźć zatrudnienia. W czerwcu 1999 r. wróciła do rodzinnej miejscowości – S., jednak ze względu na zły stan zdrowia żaden pracodawca nie chciał jej zatrudnić.

Problemy zdrowotne związane z postępującym rozwojem choroby psychicznej mogły zatem występować u A. O. na wiele lat przed zdiagnozowaniem u niej schizofrenii paranoidalnej oraz stwierdzeniem częściowej, a następnie całkowitej niezdolności do pracy, wpływając tym samym niekorzystnie na jej atrakcyjność na rynku pracy oraz obiektywną możliwość znalezienia przez nią zatrudnienia.

Należy przy tym mieć na względzie (na co zwracał już uwagę WSA w Warszawie w wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1193/14), że wykształcenie skarżącej predestynuje ją do wykonywania zawodu nauczyciela języka niemieckiego wymagającego kontaktu z dziećmi i młodzieżą, natomiast skarżąca z uwagi na chorobę wykazywała objawy agresji w stosunku do otoczenia. Ponadto, w miejscu zamieszkania skarżącej utrzymywał się wysoki poziom bezrobocia, natomiast stan zdrowia uniemożliwiał jej samodzielną emigrację do innego miasta w celu poszukiwania pracy.

Zatem, problemy zdrowotne, z którymi, mimo braku orzeczenia o niezdolności do pracy zmagała się skarżąca jeszcze przed rokiem 2004, mogły stanowić szczególną przyczynę, która uniemożliwiła jej wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, a tym samym nabycie przez nią prawa do renty w trybie zwykłym.

Powyższych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności Prezes ZUS jednak nie zbadał, pomimo wyraźnych zaleceń w tym zakresie zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1193/14.

Niewyjaśnienie przez organ wskazanych wyżej okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany będzie, mając na względzie dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., uzupełnić materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym wyjaśnienie wskazanych wyżej wątpliwości, a następnie dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wyjaśnić szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., na jakich ustaleniach faktycznych i prawnych oparł swoje rozstrzygniecie.

Organ powinien przy tym mieć na względzie, że kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Szczególne okoliczności to zatem nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

Organ w toku ponownego rozpoznania sprawy powinien też pamiętać o wynikającym z art. 10 § 1 K.p.a. obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze wniosku pełnomocnika skarżącej o zobowiązanie przez Sąd organu na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a. do wydania decyzji przyznającej skarżącej rentę w drodze wyjątku wyjaśnić należy, iż przepis ten nie mógł mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Z brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika bowiem, że jest to przepis na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Przepis art. 145a § 1 P.p.s.a. nie ma natomiast zastosowania w sprawach, w których rozstrzygniecie pozostawiono uznaniu organu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy.