Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 448/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenia
Powołane przepisy: article: art. 246 par 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.H.U. "W." spółka jawna na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Go 254/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P.H.U. "W." spółka jawna na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 6 marca 2009 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2004 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24.08.2009 r., sygn. I SA/Go 254/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "popsa" odmówił P.H.U. "W." spółka jawna przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd stwierdził, że spółka nie wykazała, czego wymaga art. 246 § 2 pkt 2 popsa, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaś z oświadczenia złożonego przy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka dysponuje kwotą pieniędzy na rachunku bankowym znaczenie przewyższającą wysokość kosztów postępowania powstałych na obecnym etapie, tj. wysokość wpisu sądowego w kwocie 1.924 zł obliczonej w oparciu o podaną przez spółkę wartość przedmiotu zaskarżenia. W ocenie Sądu argumentacja spółki o pogorszeniu się koniunktury w związku z kryzysem gospodarczym jest zbyt ogólnikowa, ażeby stanowiła podstawę do przyznania jej pomocy ze środków Skarbu Państwa w postaci przyznania prawa pomocy.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca spółka zażądała zmiany wydanego rozstrzygnięcia przez przyznanie jej prawa pomocy. Zdaniem skarżącej spółki Sąd naruszył art. 246 § 2 pkt 1 i 2 popsa przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie oraz popełnił błąd w ustaleniach faktycznych przyjmując, że skarżąca spółka jest w stanie ponieść koszty sądowe w jakimkolwiek zakresie.

W uzasadnieniu zażalenia skarżąca spółka podkreśliła, iż obowiązek zapłaty jakiejkolwiek kwoty związanej z kosztami postępowania sądowego zagrozi bytowi prawnemu przedsiębiorstwa i może doprowadzić do jego upadłości. Poza tym skarżąca spółka uważa, że nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji błędów administracji podatkowej, które są jedyną przyczyną zainicjowania sporu sądowego.

Po rozpoznaniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje:

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 popsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast art. 245 § 2 popsa stanowi, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Jak wynika z akt sprawy skarżąca spółka wnioskowała jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym samym, mając na uwadze treść art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 popsa, wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji nie mógł więc naruszyć art. 246 § 2 pkt 1 popsa, bowiem przepis ten nie był podstawą rozstrzygnięcia. Okoliczność ta wyraźnie uszła uwadze strony skarżącej.

Nie mniej jednak nie stanowi to przeszkody dla sądu kasacyjnego do rozstrzygnięcia kwestii czy wydane postanowienie odpowiada prawu. W orzecznictwie oraz literaturze dominuje bowiem pogląd, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany granicami zażalenia (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka–Medek – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz, wyd. Zakamycze 2005 r. str. 502.). Tym samym w swym rozstrzygnięciu może wyjść poza zakres postawionego zarzutu i zbadać czy orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest zgodne z przepisami prawa, które miały zastosowanie w sprawie.

Podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawię był art. 246 § 2 pkt 2 popsa. Przepis ten stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Co trzeba podkreślić w przypadku gdy o prawo pomocy wnioskuje osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej Sąd uprawniony jest do odmowy przyznania takiej pomocy nawet w przypadku, gdy osoba ta spełni wymagane w art. 246 § 2 pkt 1 lub pkt 2 popsa warunki. Wynika to z użytego w art. 246 § 2 popsa zwrotu "prawo pomocy może być przyznane". Jednak w ocenianym przypadku nie ma potrzeby rozważania, czy Sąd pierwszej instancji przekroczył granice "uznania sądowego". Z wniosku o przyznanie prawa pomocy bezsprzecznie bowiem wynika, że skarżąca spółka posiada środki finansowe w postaci gotówki zgromadzonej na rachunku bankowym oraz środki trwałe o wartości znacznie przekraczającej wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się wyłącznie do kosztów wpisu sądowego. Zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, aby nie posiadała dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych.

Powyższych wniosków nie zmienia argumentacja skarżącej spółki o konieczności przyznania prawa pomocy w dobie kryzysu gospodarczego. Zjawisko gospodarcze potocznie już określane jako "kryzys gospodarczy" ma charakter globalny i bardzo złożony. Z pewnością jest to okres, w którym prowadzenie działalności gospodarczej napotyka dodatkowe trudności. Jednakże przez swą skalę i charakter (uciążliwość dla danego przedsiębiorcy) jest to zjawisko dość łatwe do udowodnienia. Skoro skarżąca spółka twierdzi, że jej sytuacja ekonomiczna obecnie (tj. w dobie kryzysu gospodarczego) pogorszyła się, to powinna podać fakty, na których taki wniosek opiera, np. zestawienie wielkości obrotów z okresami sprzed kryzysu, spadek ilości zamówień, trudności z wyegzekwowaniem należności od kontrahentów – zwiększenie ilości bezskutecznych postępowań egzekucyjnych, konieczność redukcji zatrudnionych osób, zaostrzone warunki uzyskania kredytów na prowadzenie działalności gospodarczej, utrata kontrahentów związana z zakończeniem przez nich działalności gospodarczej. Zaakcentować jednocześnie trzeba, że wymienione zdarzenia stanowią normalne tło dla działalności w prowadzonej w realiach gospodarki wolnorynkowej. Głównym efektem kryzysu gospodarczego jest spotęgowanie tych zjawisk. Zatem podmiot powołujący się na kryzys gospodarczy powinien wykazać, że w jego otoczeniu gospodarczym w ostatnim okresie czasu względem lat poprzednich nastąpiła intensyfikacja przykładowo wymienionych powyżej zdarzenia (bądź ich skali). Samo powołanie się na fakt społeczny, jakim jest kryzys gospodarczy, nie jest wystarczające. Skarżąca spółka traci bowiem z pola widzenia to, że udzielenie jej prawa pomocy dla Skarbu Państwa, który też jest uczestnikiem obrotu gospodarczego, oznacza zmniejszenie należnych dochodów. Podjęcie takiej decyzji w dobie kryzysu gospodarczego oznacza dla podmiotu decydującego w tym zakresie – Sądu wymaga rozwagi, przemyślenia i poparcia solidnym materiałem dowodowym.

Odnosząc się zaś do podniesionego w zażaleniu zarzutu wydania decyzji podatkowych z naruszeniem prawa i przez to "winy" organów podatkowych w zapoczątkowaniu postępowania sądowego wskazać należy, że kwestia ta będzie stanowiła przedmiot kontroli Sądu administracyjnego w postępowaniu zapoczątkowanym skargą podatnika. Postępowanie o przyznanie prawa pomocy jest postępowaniem akcesoryjnym – wpadkowym, w ramach którego Sąd bada jedynie, czy skarżąca spółka spełnia warunki do przyznania jej pomocy finansowej we wnioskowanym zakresie. Przez to, na obecnym etapie tut. Sąd nie może odnieść się do zarzutów skierowanych pod adresem zaskarżonych rozstrzygnięć podatkowych jako wykraczających poza jego kognicję w ramach postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 popsa orzekł jak w sentencji.