Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 658/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50, art. 51 ust. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1202
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2018 r. sprawy ze skargi E.Z., A.R., B.S., I.W., J.K., W.B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozstrzyganej sprawy jest żądanie zwrotu nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa, położonej w D., obrębie [...], oznaczonej poprzednio jako działka nr 1 o pow. [...] m2, stanowiącej obecnie część działki nr 2 o pow. [...] m 2. Zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] r. wydanej przez Wydział Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budowę kopalni piasku "A".

Wniosek o zwrot tej nieruchomości złożyli: J. K., B. S., W. B., E. Z., I. W. i A. R. - spadkobiercy byłych jej współwłaścicieli (prawomocne postanowienia: Sądu Rejonowego w B. z [...] . sygn. akt [...] ; Sądu Rejonowego w D. z [...] r. sygn. akt [...] ; Sądu Rejonowego w B. z [...] r. sygn. akt [...] oraz akt poświadczenia dziedziczenia Rep [...] z [...] r. w aktach sprawy).

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku, Prezydent Miasta D. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, oprócz decyzji weryfikowanej w niniejszym postępowaniu, dwukrotnie wydawał decyzje orzekające w sprawie, a mianowicie: [...] r. nr [...] oraz [...] r. nr [...] , które zostały uchylone decyzjami Wojewody Śląskiego, odpowiednio z [...] r. nr [...] oraz z [...] r. nr [...] , a sprawę przekazywano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W toku ponownie prowadzonego postępowania ustalił, że przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej w dniu wywłaszczenia nr 1 nastąpiło od C. K. w 3/8 części i L.S. w 1/8 części, które to udziały stanowiły połowę przedmiotowej nieruchomości, na mocy aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] r. zawartego na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w związku z eksploatacją Piaskowni "A" oraz od K. K. w 1/2 części przedmiotowej nieruchomości, na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach nr [...] z dnia [...] r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu.

Organ wskazał, że postanowieniem o sygn. akt [...] z dnia [...] . Sąd Rejonowy w B. stwierdził, że spadek po K. K. nabyli siostra L.S. oraz bracia C. K. i W.K. po 1/3 części każde z nich. Postanowieniem o sygn. akt [...] z dnia [...] . Sąd Rejonowy w D. stwierdził, że spadek po C. K. nabyli: żona M.K. oraz dzieci J. K., B. S. i W. B. o 1/4 części każde z nich. Aktem poświadczenia dziedziczenia Rep. [...] z dnia [...] r. notariusz W.S. poświadczyła, że spadek po M. K. nabyły dzieci: J. K., B. S. i W. B. po 1/3 części każde z nich. Postanowieniem o sygn. akt [...] z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w B. stwierdził, że spadek po L.S. nabyły dzieci: E. Z., A. R., i I. W. po 1/3 każde z nich. Zatem na podstawie powyższych dokumentów osobami uprawnionymi do ubiegania się o zwrot działki są:

1. J. K. w 39/216 cz.

2. B. S. w 39/216 cz.

3. W. B. w 39/216 cz.

4. E. Z. w 21/216 cz.

5. A. R. w 21/216 cz.

6. I. W. w 21/216 cz.

oraz spadkobiercy W. K., którym przysługuje udział w wysokości 36/216 cz.

Organ I instancji pismem z dnia [...] r. wystąpił do wnioskodawców o udzielenie odpowiedzi czy wnioskodawcy wnoszą o zwrot nieruchomości w częściach odpowiadających ich udziałom, z wyłączeniem udziału przysługującego W. K.. Pismem z dnia [...] r. B. S. doprecyzowała swój wniosek do udziałów jej przypadających. Pismem z dnia [...] r. J. K. doprecyzował swój wniosek co do udziałów jemu przypadających. Pismem z dnia [...] r. radca prawny Z.R, reprezentując J. K., B. S., W. B., E. Z, A. R. i I. W. wniósł o zwrot nieruchomości w częściach odpowiadających udziałom jego mocodawców.

W toku postępowania ustalono, że osobami uprawnionymi do ubiegania się o zwrot działki w udziale 36/216 cz. jako spadkobiercom po W. K. są: żona Z. K., córka G. O. oraz wnuczka J. S. Mając na uwadze Wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 26/14 z dnia 14 lipca 2015 r. do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2018.121 t.j. ze zm.), zgodnie z którym należy w postępowaniu zwrotowym zapewnić także prawa tym osobom, które z różnych powodów nie wystąpiły z wnioskiem o zwrot udziału w nieruchomości, a są do tego uprawnione Prezydent Miasta D. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej w piśmie nr [...] poinformował Z.K., G.O. oraz J.S. o toczącym się postępowaniu w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i o możliwości przyłączenia się do tegoż postępowania. W tym celu dołączono do pisma stosowny druk wniosku z prośbą o pisemne wypowiedzenie się w określonym terminie, czy zainteresowane przyłączą się do wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie poinformowano o konieczności przedłożenia do akt sprawy dokumentów potwierdzających rozstrzygnięcie spraw spadkowych po W. K. i jego nieżyjącej córce J. Z. K., G.O. oraz J.S. w zakreślonym terminie nie złożyły wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej historycznie numerem geodezyjnym 1 obręb [...] o pow. [...] m 2 .

Organ I instancji dokonał także szczegółowych ustaleń dotyczących tożsamości działki wywłaszczonej nr 1 (oznaczenie przedewidencyjne działki), z działką obecnie oznaczoną numerem 2. Przyjęte za wiarygodne dokumenty to:

a) szkic połowy nr [...] (kserokopia) obiektu pn. "A" (pomierzony w [...] r., skartowany [...] r.), dokumentujący położenie działki oznaczonej przedewidencyjnie nr 1. Na szkicu tym widoczne są również nowe oznaczenia działek, które przyjęto w momencie tworzenia ewidencji gruntów tego terenu (numery naniesione na szkicu kolorem czerwonym), co znalazło odzwierciedlenie na kolejnym dokumencie dołączonym do akt sprawy, tj. kolorowej kopii pierworysu mapy ewidencyjnej,

b) pierworys mapy ewidencyjnej (kserokopia), który dokumentuje położenie działek nr 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. Na pierworysie wykazane są kolejne podziały tego terenu (zmiany na pierworysie naniesione kolorem czerwonym), z których wynika, że działka wywłaszczona weszła kolejno w skład działki nr 10, działki nr 11 oraz działki nr 12. Pierworys mapy ewidencyjnej skartowany w oparciu o miary widoczne na szkicu polowym nr [...] dokumentuje prawidłową identyfikację położenia działki wywłaszczonej oznaczonej przedewidencyjnie nr 1,

c) wykaz zmian gruntowych (kserokopia) księga robót nr [...] sporządzony w dniu [...] r., z którego wynika, że działka nr 10 weszła w skład działki 11,

d) decyzja nr [...] z dnia [...] r. wraz z projektem podziału (kserokopia), z której wynika, że część działki nr 11 weszło w skład nowopowstałej

działki nr 12,

e) decyzja nr [...] z dnia [...] r. wraz z projektem podziału (kserokopia), z której wynika, że część działki nr 12 weszło w skład nowopowstałej działki nr 1.

Dodatkowym dokumentem potwierdzającym prawidłową identyfikację położenia działki oznaczonej przedewidencyjnie nr 1 z obecnym jej oznaczeniem, tj. że działka ta jest tożsama z częścią działki nr 2, jest opracowany przez geodetę uprawnionego projekt podziału działki przygotowany na potrzeby wydanej w [...] r. decyzji Prezydenta Miasta D. nr [...] z dnia [...] r. Potwierdzeniem prawidłowości wykonania projektu podziału, opracowanego pod numerem [...] , jest fakt przyjęcia w dniu [...] r. dokumentu do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Aktem notarialnym z dnia [...] r. Rep. [...] Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej nabył od Kopalni Piasku "A" S.A. prawo użytkowania wieczystego m. in. działki 11, obecnie stanowiącej część działki nr 2, na rzecz Skarbu Państwa - w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G., z przeznaczeniem na zbiornik przeciwpowodziowy w granicach D. i Gminy S., tj. na cele publiczne określone w przepisie art. 6 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższego dokumentu wynikało, że działka nr 11 była nie zabudowana.

Obecnie, zgodnie z zapisami art. 531 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017.1566), trwały zarząd wód, gruntów pokrytych wodami oraz pozostałych nieruchomości, ustanowiony na rzecz regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw lub jednostek organizacyjnych samorządu województwa wykonujących zadania marszałków województw, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r., wygasł z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r., tj. dnia 1 stycznia 2018 r. W związku z powyższym prawa właścicielskie z ramienia Skarbu Państwa w stosunku do działki będącej przedmiotem niniejszego postępowania sprawuje Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

W rozpatrywanej sprawie ustalono, że na działce, będącej przedmiotem postępowania, które Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej nabył w [...] r., po tej dacie wybudowano zbiornik przeciwpowodziowy "A", siedzibę inspektoratu RZGW składającej się z dwóch budynków, drogi dojazdowej do nich i do zaplecza zbiornika, drogę serwisową zbiornika, rów odwadniający, stację trafo i piezometr, położono wówczas również infrastrukturę towarzyszącą, tj. wodociąg, kabel energetyczny i telefoniczny.

Podczas oględzin w terenie w dniu [...] r., pełnomocnik wnioskodawców określił zakres żądania zwrotu w ten sposób, że zrezygnował z części działki wywłaszczonej zajętej przez wody zbiornika "A".

W konsekwencji dokonanych ustaleń Prezydent Miasta D. decyzją z [...] r. nr [...] orzekł odmówić J. K., B. S., W. B., E. Z, A. R. i I. W. zwrotu nieruchomości wywłaszczonej usytuowanej w D., oznaczonej historycznie numerem geodezyjnym 1 obręb [...] o pow. [...] m 2 , obecnie stanowiącej część działki oznaczonej nr 2 ark. mapy [...] obręb [...] o pow. [...] m 2 , będącej własnością Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, że przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały określone w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 i 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle tych przepisów konieczną przesłanką uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel jej przejęcia w drodze wywłaszczenia. Zgodnie z treścią art. 137 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Wskazał także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 38/11 z 13 marca 2014 r., zgodnie z którym oceny dotychczasowego wykorzystania nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. i zrealizowania celu wywłaszczenia przed 22 września 2004 r. należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] r. wydanej przez Wydział Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budowę kopalni piasku "A". Organ I instancji w celu odszukania akt dotyczących lokalizacji szczegółowej oraz innych dokumentów świadczących o zrealizowaniu celu wywłaszczenia oraz w celu odszukania dokumentacji dotyczącej terenu po byłej kopalni piasku "A" kierował stosowne pisma do licznych instytucji. W ramach tej korespondencji nie udało się pozyskać dokumentacji pozwalającej jednoznacznie określić, czy na działce wywłaszczonej został zrealizowany cel wywłaszczenia, czy też nie.

Jak jednak wynika ze zdjęć pozyskanych z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, wykonanych w [...] r. i w [...] r. działka została zagospodarowana na potrzeby budowanej kopalni piasku. Świadczą o tym zidentyfikowane szczegóły budowli, które powstały na potrzeby kopalni, t.j. w części widoczne wyrobisko kopalni piasku, dwie drogi technologiczne prowadzące do wyrobiska kopalni, linia energetyczna 6 KV, zwałowisko zrywki odkrywkowej. Innym dokumentem potwierdzającym zagospodarowanie terenu zgodnie z celem wywłaszczenia jest mapa sytuacyjno - wysokościową wyrobiska górniczego kopalni Piasku "A" S.A., stanowiącą załącznik do dokumentu pn. Plan ruchu na lata [...] Powyższa mapa została założona w [...] r., a przedstawia stan aktualny na dzień [...] r. Przeprowadzona została szczegółowa analiza mapy sytuacyjno - wysokościowej, która potwierdziła fakt, że na działce będącej przedmiotem postępowania zrealizowany został cel wywłaszczenia. Świadczą o tym ponownie zidentyfikowane szczegóły budowli, które powstały na potrzeby kopalni, t.j. widoczne wyrobisko kopalni piasku, linia energetyczna 6 KV oraz skarpy wokół zbiornika wody (rząpia). Ponadto na mapie sytuacyjno - wysokościowej wyrobiska górniczego kopalni Piasku "A" S.A. zaznaczone zostały granice terenu górniczego i granice obszaru górniczego ustanowione decyzją MOSZNiL [...] z dnia [...] r.

(koncesja nr [...] z dnia [...] r. i [...] r. i [...] z dnia [...] . Wywłaszczona działka w całości weszła, zarówno w teren górniczy jak i obszar górniczy. Powyższa identyfikacja znajduje potwierdzenie na mapie sytuacyjno-wysokościowej z [...] r. stanowiącej załącznik do Projektu Zagospodarowania Złoża Piasków Podsadzkowych A.

Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Powołał się przy tym na wyrok tutejszego Sądu z 27 marca 2015 r. sygn. akt II SA/GL 1276/14, gdzie skład orzekający uznał, iż "Oczywistym jest, iż wydobycie żwiru nie mogło być dokonywane od granicy do granicy wywłaszczonego gruntu, bowiem inwestycja polegająca na eksploatacji złóż znajdujących się w ziemi wymaga również terenu wokół wyrobiska dla zapewnienia przede wszystkim filaru ochronnego wyrobiska, a także niezbędnej infrastruktury: posadowienia maszyn, urządzeń, budowli, składu wyeksploatowanych materiałów".

Odwołanie o tej decyzji złożyli E. Z., A. R., I. W., W. B., B. S. i J. K.. Zarzucili organowi I instancji:

- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że brak dowodów mających na celu wykazanie faktu zrealizowania celu wywłaszczenia, ma wskazywać na rzeczywiste zrealizowanie celu wywłaszczenia, podczas gdy brak tychże dowodów jest jednoznaczny z uznaniem, że cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej nie został zrealizowany.

- naruszenie art. 136, art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość nie jest nieruchomością zbędną i w związku z tym uzasadnione jest wydanie decyzji odmownej w przedmiocie jej zwrotu.

Wojewoda Śląski po rozpatrzeniu odwołania zaskarżoną decyzją utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W pełni podzielił ustalenia dokonane przez Prezydenta Miasta D. oraz wywiedzione z nich skutki prawne,

W ocenie organu odwoławczego zgromadzona w sprawie dokumentacja jednoznacznie wykazała, że na wywłaszczonej działce nr 1 o pow. [...] m2 , stanowiącej obecnie część działki nr 2 o pow. [...] m 2 , cel wywłaszczenia, jakim była budowa kopalni piasku "A", został zrealizowany, co sprawia, że przesłanka zbędności, w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie została spełniona. Nie ma znaczenia, że obecnie wykorzystywana jest ona na inny cel, niezwiązany z celem wywłaszczenia. Jak wynika z protokołu oględzin znajduje się na niej ogrodzona siedziba inspektoratu Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej (dwa budynki i stacja trafo), droga dojazdowa do tej siedziby i do zaplecza zbiornika, zieleniec, rów odwadniający oraz urządzenie służące do pomiaru wody - piezometr, a od strony wschodniej, na wysokości siedziby RZGW, wchodzi ona w lustro zbiornika.

Nie mają również racji odwołujący twierdząc, że fakt umieszczenia spornej działki w granicach terenu górniczego, jak i obszaru górniczego nie oznacza podjęcia działań faktycznych, na potrzeby których dokonano wywłaszczenia, bowiem pojęcie "prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia" nie ogranicza się do wyłącznie technicznego aspektu realizacji inwestycji, a więc tylko do robót budowlanych, w rozumieniu art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego. "Prace związane z realizacją celu wywłaszczenia" to wszelkie przedsięwzięcia podejmowane w celu realizacji celu wywłaszczenia; będą to zarówno akty i czynności prawne, w tym przygotowanie planu realizacyjnego inwestycji, planu technicznego, pozwolenia na budowę, jak i prace o charakterze technicznym, wykonawczym - zagospodarowanie placu budowy, roboty budowlane, urządzenie dróg itp. Tak więc dla ustalenia okoliczności, o jakich mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, miarodajne są zarówno dowody świadczące o podejmowaniu zarówno działań prawnych, jak i faktycznych zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyli E. Z., A. R., I. W., W. B., B. S. i J. K. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania zarzucili organowi II instancji naruszenie:

1. art. 137 ust. 1 w zw z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997 nr 115 poz. 741 ze zm.) poprzez błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania przedmiotowej nieruchomości za zbędną, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji o odmowie jej zwrotu

2. art. 7 w zw. z art. 77 §1 oraz 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dowolną, nie swobodną ocenę dowodów, a także uznanie, że trudności w gromadzeniu materiału dowodowego są jednoznaczne z ustaleniem, że w sprawie nie występują przesłanki określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 albo 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami,

3. art. 84 §1 k.p.a. poprzez niezwrócenie się do biegłego o wydanie opinii w sytuacji, gdy w sprawie są wymagane wiadomości specjalne.

Skarżący w szczególności nie zgodzili się ze stanowiskiem organu, że cel w decyzji o wywłaszczeniu został określony jako "(...) budowa kopalni piasku "A", wobec czego uznał, że "(...) jeśli nawet na przedmiotowej działce nie pozyskiwano znajdujących się na niej złóż piasku, to nie oznacza, że ww. cel wywłaszczenia nie został na niej zrealizowany" . Organ mylnie określił cel jako "budowę kopalni piasku "A". Ów cel winien bowiem być poddany wnikliwiej analizie dokumentacji zgromadzonej dla potrzeb przeprowadzenia postępowania. Organ I instancji, w piśmie z [...] roku potwierdza zresztą, że: "Wywłaszczenie nastąpiło bowiem w związku z eksploatacją piaskowni "A".

W ocenie pełnomocnika skarżących organy pomimo skąpego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Organ I instancji uznał za bezzasadne przeprowadzenie dodatkowego dowodu w postaci przesłuchania świadków (Strona 6 decyzji). Tymczasem waga ich zeznań jest nie do przecenienia w ocenie Skarżącego i stanowiłaby istotny wkład w ustaleniu stanu faktycznego. Jednym ze świadków jest osoba od urodzenia mieszkająca przy ul. [...] , jej nieruchomość zaś graniczy z nieruchomością stanowiącą przedmiot sporu. Drugim proponowanym przez Skarżącego świadkiem jest były główny mechanik Kopalni Piasku A, którego stanowisko jest porównywalne ze stanowiskiem dyrektora technicznego. Trudno podważyć, że taka osoba ma bardzo dobre rozeznanie w procesie eksploatacji wyrobiska, jego rozległości i zakresu wykorzystywania. Mimo tak licznych mankamentów, skutkujących niekompletnością materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Organ nie przeprowadził z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie ani też nie zlecił przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję, zgodnie z treścią art. 136 k.p.a.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami a także powołaną podstawą prawną.

Przystępując do kontroli w oznaczonym zakresie zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121 – dalej jako "u.g.n.") poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ, a warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Przy czym, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.).

Gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Z przytoczonych przepisów wynika, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki może być uznana za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest więc ustalenie, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Przy czym, przyjęta w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej.

Ustalenie celu wywłaszczenia jest pierwszym, niezbędnym elementem do dalszego rozstrzygania wniosku o zwrot. Ustalenie tego celu musi być konkretne, gdyż z jednej strony art. 136 ust. 1 u.g.n. wyraża podstawową regułę, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z drugiej zaś art. 137 ust. 1 u.g.n. precyzuje, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu. I co ważne, doprecyzowanie celu wywłaszczenia winno nastąpić na podstawie całej dostępnej dokumentacji sporządzonej do celów wywłaszczenia nieruchomości. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych "przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona" (por. wyrok WSA w Lublinie z z dnia 5 kwietnia 2018 r. sygn. II SA/Lu 36/18 - orzeczenia za www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym "ustalenie, że cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany, może być dokonane nie tylko w przypadku powstania na wywłaszczonych nieruchomościach jakiejś inwestycji wymagającej wykonania robót budowlanych. Ustalenie takie może być dokonane również wtedy, gdy organ stwierdzi, że na nieruchomościach tych doszło do wykonywania określonych czynności faktycznych w związku z celem wywłaszczenia określonym w orzeczeniu o wywłaszczeniu" (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 marca 2018 r. II SA/Bk 923/17).

Jak wynika z akt administracyjnych (decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] r. wydanej przez Wydział Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach) przedmiotowa nieruchomość przeznaczona była pod budowę kopalni piasku "A". Cel ten jest dość szeroki, jednakże konkretny. Pod pojęciem "kopalni" należy rozumieć, w dzisiejszym stanie prawnym, zakład górniczy. W ocenie Sądu pojęcie to należy rozumieć szeroko. Obejmować będzie nie tylko wyrobisko, ale również zwałowisko nadkładu, całą infrastrukturę towarzyszącą, łącznie z drogami dojazdowymi (czy też bardziej ściśle – obszarem, gdzie poruszały się pojazdy "kopalni"). Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, iż cel wywłaszczenia został przez organy administracji prawidłowo ustalony, a zarzuty skargi w tym zakresie należy uznać za nieuzasadnione.

Konieczna jest także ocena ustaleń organów, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. I tu odpowiedź jest pozytywna. Zakład górniczy pod nazwą Kopalnia Piasku "A" (w [...] r.) został wybudowany i prowadził eksploatację. Częściowo w jego wyrobiskach został następnie utworzony zbiornik "A". Analiza map geodezyjnych (ich poziomic) pozwala na stwierdzenie, iż na części nieruchomości, której zwrotu domagają się skarżący, zostało zlokalizowane zwałowisko nadkładu. Trafnie organy administracji ustaliły, iż na zdjęciach lotniczych z roku [...] i [...] na przedmiotowej działce widoczne jest wyrobisko kopalni piasku, linia energetyczna oraz skarpy wokół zbiornika wody. Analiza powyższych zdjęć (które Sąd uznaje za kluczowy dowód realizacji celu wywłaszczenia) pozwala stwierdzić, że cały obszar został przekształcony w wyniku działalności wydobywczej. Widać tam między innymi koleiny po ciężkim sprzęcie wożącym urobek. Trudno także wyobrazić sobie, iżby na terenie powyższym nie znajdowały się stanowiska maszyn wydobywczych, czy też obiekty infrastruktury socjalnej.

Załączone do akt sprawy zdjęcia nie stanowią rzecz jasna jedynego dowodu realizacji celu wywłaszczenia. Na zagospodarowanie tego terenu wskazują również podkłady mapowe, obrazujące wygląd nieruchomości oraz jej otoczenia. Dodatkowo z treści znajdujących się w akiach sprawy decyzji: Wojewody Katowickiego z [...] r. nr [...] ; Prezydenta Miasta D. z [...] r. [...] ; Wojewody Śląskiego z [...] r. [...] ; Wojewody Śląskiego z [...] r, [...] ; Wojewody Śląskiego z [...] r. [...] i Wojewody Śląskiego z [...] r. [...] , a także zaświadczenia Sądu Rejonowego w D. Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] r. [...] ; aktu notarialnego z [...] r. rep. [...] oraz wykazu gruntów znajdujących się na terenie zbiornika "A" wynika, że teren objęty tymi decyzjami, na którym znajdowała się wywłaszczona działka, był terenem poeksploatacyjnym Kopalni Piasku A.

W ocenie składu orzekającego zarzut skargi dotyczący braku powołania biegłego w celu określenia, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany jest niezasadny. Zostało to wykazane za pomocą innych środków dowodowych. Niezależnie od tego powoływanie biegłego dla ustalenia, czy po nieruchomości 50 lat temu poruszały się samochody ciężarowe jest bezcelowe.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.