Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 471/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Inne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 54 par. 1-6, art. 1a pkt 2, art. 164  par. 4, art. 89, art. 22 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 38a ust. 3, art. 38c ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1059
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi [...] w [...] Oddział w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności zabezpieczające I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej [...] w [...] Oddział w [...] kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – [...] otrzymał zgodnie z właściwością od Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego W. – [...] akta w sprawie zabezpieczenia należności pieniężnej A. . Z akt sprawy wynika, że na podstawie zarządzenia zabezpieczenia nr [...] z dnia [...] września 2016 r., wystawionego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego W. - [...], w oparciu o decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. G. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. o zabezpieczeniu na majątku A. , określającą przybliżoną kwotę zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia 2016 r. w wysokości [...] zł oraz kwotę odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego W. - [...] zawiadomieniem z dnia [...] września 2016 r. nr [...] dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Regulacji Energetyki. Spółka złożyła bowiem w Urzędzie Regulacji Energetyki zabezpieczenie majątkowe w wysokości [...] zł, w związku z prowadzeniem przez Spółkę działalności gospodarczej objętej koncesją na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą. Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia zostało doręczone stronie w dniu [...] września 2016 r. (data ta wynika z treści skargi Strony, bowiem na potwierdzeniu odbioru brak wpisania przez odbiorcę pisma, daty odbioru), natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] września 2016 r. (akta karty nr [...]).

Odpowiadając na przedmiotowe zajęcie zabezpieczające, Urząd Regulacji Energetyki wskazał, iż z uwagi na zmianę przepisów ustawy z dnia [...] kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059 ze zm.), od dnia [...] września 2016 r. dysponentem zabezpieczenia majątkowego jest naczelnik urzędu celnego, zatem złożone przez Spółkę zabezpieczenie majątkowe przekazane zostanie Naczelnikowi Urzędu Celnego. W związku z powyższym Prezes Regulacji Energetyki zwrócił Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego W. - [...] przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu, w celu jego skierowania do naczelnika urzędu celnego (akta karta nr [...]).

Pismem z dnia [...] września 2016 r. spółka wniosła skargę na czynność organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi strona zarzuciła organowi egzekucyjnemu, iż dokonana czynność narusza art. 89 § 1 u.p.e.a., ponieważ nie dotyczy wierzytelności pieniężnej, która istniała w momencie dokonywania zajęcia, ale wierzytelności przyszłej. Zdaniem strony, w przepisie art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. określona została zasada, że zajęciu może podlegać jedynie wierzytelność istniejąca w chwili zajęcia, a zajmowanie wierzytelności przyszłych jest dopuszczalne tylko w przypadku wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, o których mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. (akta karty nr [...]).

Naczelnik Urzędu Skarbowego P. - [...] postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. nr [...] [...] oddalił skargę, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. Zdaniem organu zajęcie wierzytelności nastąpiło zgodnie z przepisami.

Kwestionując wyżej powołane rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, spółka pismem z dnia [...] listopada 2016 r. złożyła zażalenie, podnosząc te same okoliczności co w skardze na czynność egzekucyjną, a mianowicie, że dokonana czynność narusza art. 89 § 1 u.p.e.a., ponieważ nie dotyczy wierzytelności pieniężnej. Ponadto strona zarzuciła prowadzenie postępowania zabezpieczającego przez niewłaściwy miejscowo organ egzekucyjny.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] października 2016 r. Organ odwoławczy wskazał, że podstawą wydania zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1, w związku z art. 166b u.p.e.a. W ramach skargi na czynności egzekucyjne organ nadzoru ocenia wyłącznie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego) ani nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ I instancji zawarł ocenę prawidłowości dokonanych czynności zabezpieczających, którymi było zajęcie innych wierzytelności pieniężnych w Urzędzie Regulacji Energetyki, w kontekście zgodności z przepisami u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 89 § 1 u.p.e.a., z uwagi na fakt, że dokonana czynność nie dotyczy wierzytelności pieniężnej, która istniała w momencie dokonania zajęcia ani też wierzytelności przyszłej, z tytułu dostaw, robót i usług, o których mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Celnego w W. nie zakwestionował istnienia zajętej wierzytelności. Nadto ustosunkowując się do zarzutu, że postępowanie zabezpieczające prowadził niewłaściwy organ stwierdził, że badając jako organ nadzoru legalność postanowienia bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. W sytuacji gdy strona dopiero na etapie złożonego zażalenia powołuje dodatkowe argumenty na poparcie swojego żądania, a których nie podnosiła przed organem egzekucyjnym rozpatrującym skargę na czynności zabezpieczające, organ odwoławczy nie może rozstrzygać inaczej niż organ pierwszej instancji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. art. 89 § 1 u.p.e.a poprzez okoliczność, że nie dotyczyło ono wierzytelności pieniężnej istniejącej w momencie dokonywania zajęcia lecz wierzytelności przyszłej;

2. art. 22 § 3 u.p.e.a. poprzez błędne określenie właściwości organu egzekucyjnego w sprawie.

W uzasadnieniu skargi strona podtrzymała swoją dotychczasową argumentację zawartą w skardze na czynności egzekucyjne oraz w zażaleniu wskazując, że dokonana czynność nie konkretyzuje wierzytelności, jakiej ma dotyczyć zajęcie, a ponadto na dzień dokonania zajęcia nie istniała żadna wierzytelność spółki względem Naczelnika Urzędu Celnego I w W., do którego zostało skierowane zawiadomienie. Strona zarzuciła również prowadzenie postępowania zabezpieczającego przez niewłaściwy miejscowo organ egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P., podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2017 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga w ocenie Sądu zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzkucyjnego narusza prawo.

Podstawą prawną wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6).

Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W kontekście stanowiska skarżącej spółki należy wskazać, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Bez wątpienia, jak wskazał organ w swym postanowieniu, w postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia [tak: wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl].

Wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały podjęte w związku z rozpoznaniem skargi na czynności egzekucyjne dotyczącą zajęcia wierzytelności określonej przez organ "wpłacona kwota z tytułu zabezpieczenia majątkowego". Na mocy przepisu art. 164 § 4 u.p.e.a. do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym m.in. innych wierzytelności pieniężnych, o którym mowa w przepisie art. 89 u.p.e.a. Zatem dokonywanie przez organ egzekucyjny w postępowaniu zabezpieczającym zajęcia innych wierzytelności pieniężnych jest prawnie dozwolone. Zgodnie z przepisem art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Ponadto organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem oraz doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.

Procedura organu egzekucyjnego w dokonaniu czynności egzekucyjnej została zachowana, jednak w ocenie Sądu, zarzut naruszenia art. 89 § 1 u.p.e.a., z uwagi na fakt, iż dokonana czynność nie dotyczy wierzytelności pieniężnej jest zasadny. W doktrynie prawa cywilnego za wierzytelności uważa się prawo podmiotowe przysługujące jednej ze stron zobowiązaniowego stosunku prawnego (wierzycielowi), w ramach którego podmiot ten może żądać od drugiej strony (dłużnika) świadczenia, a dłużnik powinien to świadczenie spełnić. Świadczenie może polegać na działaniu lub zaniechaniu dłużnika. Wierzytelność pieniężna polega zaś na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika zapłaty określonej sumy pieniężnej. Ta wierzytelność może wynikać z różnych tytułów.

Tymczasem organ dokonał zajęcia jako wierzytelności zabezpieczenia majątkowego w wysokości [...] zł, złożonego przez spółkę A. zgodnie z art. 38a ustawy z dnia [...] kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2012 r. poz. 1059, ze zm.) jako warunku otrzymania koncesji w celu zabezpieczenia powstałych lub mogących powstać należności związanych z wykonaną działalnością koncesjonowaną, m.in. z tytułu zobowiązań podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług. Sąd podziela stanowisko skarżącej, że zabezpieczenie złożone przez podmiot prowadzący określoną działalność wymagającą otrzymania koncesji nie jest wierzytelnością pieniężną, o jakiej mowa w art. 89 u.p.e.a. a w związku z tym nie może zostać zajęta w postępowaniu egzekucyjnym na tym etapie postępowania.

Zabezpieczenie majątkowe złożone w jednej z form wskazanych w art. 38a ust. 3 ustawy Prawo energetyczne z założenia jest zabezpieczeniem określonych opłat, kar czy zobowiązań podmiotu prowadzącego określoną działalność podlegającą ustawie Prawo energetyczne. Zgodnie z art. 38c. 1 ustawy w brzmieniu obecnie obowiązującym Naczelnik urzędu skarbowego, z urzędu lub na wniosek właściwego organu, wydaje decyzję o pokryciu należności z zabezpieczenia majątkowego, gdy:

1) kwota należności, o których mowa w art. 38a ust. 1, nie została zapłacona w terminie;

2) przedsiębiorstwo energetyczne nie może pokryć z własnych środków kosztów zapłaty należności, o których mowa w art. 38a ust. 1.

Decyzja ta jest natychmiast wykonalna.

W związku z powyższym w sytuacji gdy decyzją właściwego organu podatkowego zostanie określona wysokość zobowiązania podatkowego w zakresie podatku akcyzowego lub podatku od towarów i usług, która będzie podlegała wykonaniu, organ podatkowy winien albo wystąpić do właściwego Naczelnika urzędu skarbowego o wydanie decyzji o pokryciu zabezpieczenia majątkowego należności, albo z urzędu wydać decyzję, o której mowa w art. 38c ustawy.

Zarzut naruszenia przez organy obu instancji art. 22 § 3 u.p.e.a. nie może być poddany ocenie w tym postępowaniu, rozpoznaniu podlegają wyłącznie zarzuty dotyczące wskazanej czynności egzekucyjnej.

W związku z tym przy ponownym rozpoznaniu skargi na czynność egzekucyjną organ winien zgodnie z § 5a u.p.e.a. uwzględnić skargę na wskazaną czynność egzekucyjną i ją uchylić.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).