Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1551/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 ust. 1, ust. 2, art. 4 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2 pkt 2 lit.a, art. 21 ust. 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 15
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia ... sierpnia 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r.pr. ... tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł (... złote ... groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (... złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę ... zł (... złote ... groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi złożonej przez A. P. – dalej: skarżący - jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - dalej: Kierownik Urzędu, z ... sierpnia 2009 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję własną z ... października 2008 r. nr ... o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W dniu ... września 2008 r. skarżący złożył w Urzędzie ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich wraz z rekomendacją Koła Gminnego w M. Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i byłych Więźniów Politycznych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż przechowywał w czasie okupacji większą ilość broni palnej ..., które następnie na jesieni 1944 r. przekazał oddziałom partyzanckim AK, był za to szykanowany przez U.B.

Decyzją z dnia ... października 2008 r. nr ... Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania A.P. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu tj. przechowywania broni palnej podczas niemieckiej okupacji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wnioskowane przez stronę przechowywanie broni palnej podczas niemieckiej okupacji nie stanowi działalności kombatanckiej (represji) w rozumieniu art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) - dalej: ustawy o kombatantach.

W dniu ... października 2008 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując że gdyby okupant odkrył tę broń to by była cała rodzina rozstrzelana. Przez ... dni pobytu na U.B. był torturowany fizycznie i psychicznie.

Postanowieniem z dnia ... grudnia 2008 r. nr ... Kierownik Urzędu zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie A. P. do czasu wydania decyzji przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie potwierdzenia, że A. P. został osadzony bez wyroku w więzieniu za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Decyzją nr ... z dnia ... lipca 2009 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 późn zm. ), dalej: k.p.a. w związku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach odmówił potwierdzenia, że A. P. przebywał bez wyroku w więzieniu w okresie od końca czerwca 1946 r. do 20 lipca 1946 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, która to decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa IPN nr ... z dnia ... lipca 2009 r.

Postanowieniem z dnia ... sierpnia 2009 r. nr ... Kierownik Urzędu podjął zawieszone postępowanie w sprawie, a następnie decyzją nr ... utrzymał w mocy decyzję własną z dnia ... października 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczna bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach okoliczność przebywania w więzieniu może zostać potwierdzona na wniosek osoby zainteresowanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terenie Polski. Jest to zatem wyłączna kompetencja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, zaś Kierownik Urzędu nie może samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych w tym względzie przez stronę. Biorąc pod uwagę, iż decyzją Prezesa IPN nr ... z dnia ... lipca 2009 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją nr ... z dnia ... lipca 2009 r. odmówiono potwierdzenia, że A. P. był uwięziony w 1946 r. za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość, Kierownik urzędu zobligowany był do wydania decyzji i odmowie przyznania stronie uprawnień kombatanckich w oparciu i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Pismem z dnia ... września 2009 r. (data nadania pocztowego) A. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr ... z dnia ... sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż przetrzymywanie broni to nie jest sprawa polityczna, w czasie okupacji groziło to śmiercią całej rodziny, skarżący oddał broń dla Armii Krajowej, która posłużyła do walki z okupantem. Skarżący był przesłuchiwany i torturowany, żeby wydać członków Armii Krajowej, choć wiedział, ale nie wydał nikogo.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał ponadto, iż ustalony w sprawie stan faktyczny jest w istocie bezsporny, w zaskarżonej decyzji wyjaśniono na jakich dowodach organ się oparł i dlaczego nie mógł uwzględnić żądania strony. Ponadto w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wyjaśniono podstawy prawne wraz z przytoczeniem odpowiednich przepisów prawa.

W piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, iż organ orzekający zobowiązany był do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, czego nie uczynił ograniczając się do badania zasobów archiwalnych. Skoro Prezes Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzeniu faktów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, rozstrzyga w formie decyzji administracyjnej, to jej wydanie musi być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania administracyjnego, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W przedmiotowej sprawie Prezes IPN potwierdził, iż osadzenie w więzieniu, areszcie lub innym miejscu odosobnienia nastąpiło w latach 1944-1956, zaś nie wykazał i nie udowodnił, że przyczyną aresztowania była działalność polityczna związana z walką o suwerenność i niepodległość. Na podstawie zebranego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, iż przyczyną aresztowania skarżącego była działalność polityczna związana z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Skarżący przebywał w więzieniu zaś zatrzymany był przez Urząd Bezpieczeństwa tj. przez organ, którego celem była walka z niemieckim szpiegostwem i pozostałościami podziemia hitlerowskiego w Polsce, walka z reakcyjnym podziemiem bandytyzmem politycznym. Prezes IPN winien przeprowadzić, również z urzędu, wnikliwe postępowanie dowodowe w celu zweryfikowania powyższych okoliczności mających na celu wykazanie, iż skarżący przyczynił się swoim zachowaniem do odzyskania niepodległości. Urząd do Spraw Kombatantów jedynie stwierdził, że przepisy nie przewidują możliwości uzyskania uprawnień kombatanckich z tytułu przechowywania broni, która następnie skarżący przekazał oddziałom partyzanckim.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako: ,,p.p.s.a.’’), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach, kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Stosownie do treści ust. 2 powyższego przepisu: za działalność kombatancką uznaje się:

1) pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie,

2) uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej,

3) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,

4) pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,

5) pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,

6) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,

7) uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.

Ustawa o kombatantach stanowi ponadto w art. 2 jaką działalność uznaje się za działalność równorzędną z działalnością kombatancką, to jest:

1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956,

2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych,

3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży,

31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci,

4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945,

5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców,

6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu,

7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych.

Zauważyć zatem należy, że okoliczność przechowania broni w okresie II wojny światowej i wydania jej następnie oddziałom Armii Krajowej, chociaż zasługuje w pełni na słowa uznania, to nie daje jednak podstaw – w świetle przytoczonych powyżej treści art. 1 oraz art. 2 ustawy o kombatantach - do przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W tej sytuacji trafnie Kierownik Urzędu nie uwzględnił powyższej powołanej przez skarżącego okoliczności i nie przyznał na jej podstawie uprawnień kombatanckich skarżącemu.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Stosownie do treści art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o kombatantach: na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski. Zatem do wyłącznej kompetencji orzeczniczej prezesa IPN należy rozstrzyganie o okolicznościach z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Podkreślenia wymaga, że kwestia dotycząca potwierdzenia represji A. P. - w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach - została rozstrzygnięta decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia ... lipca 2009 r., którą to decyzją odmówiono skarżącemu potwierdzenia okoliczności wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Uprawniony organ odmówił mianowicie potwierdzenia, że skarżący przebywał bez wyroku w więzieniu w okresie od końca czerwca 1946 r. do 10 lipca 1946 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Ww. decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa IPN z dnia ... lipca 2009 r.

W tej sytuacji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie przesłanki z ww. przepisu zobligowany był do wydania negatywnego orzeczenia. W myśl bowiem art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Kierownik Urzędu nie może samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

W tym miejscu wskazać również należy, iż decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia ... lipca 2009 r. nr ... nie podlega kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie, w której wniesiono skargę na decyzję Kierownika Urzędu z ... sierpnia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Związanie Sądu granicami sprawy w której skarga została wniesiona (vide: przytoczony już powyżej art. 134 § 1 p.p.s.a.), oznacza, że Sąd nie może wkraczać ocenami prawnymi w sprawę nową w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Poza tym zauważyć warto, że skarżący posiadał stosowną drogę do zaskarżenia decyzji Prezesa IPN, co uczynił składając skargę w dniu ... sierpnia 2009 r. (data nadania pocztowego). Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1407/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia ... lipca 2009 r. nr ..., a wskazane orzeczenie Sądu jest prawomocne.

Mając wszystko powyższe na uwadze w ocenie Sądu stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych należy uznać za słuszne. Wskazana przez skarżącego działalność polegająca na przechowywaniu broni, a następnie przekazaniu jej oddziałom Armii Krajowej nie stanowi działalności kombatanckiej w rozumieniu ustawy o kombatantach. Również uprawniony organ nie potwierdził powołanej przez skarżącego represji z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Zatem uzasadnione w pełni było stanowisko organu wydającego zaskarżoną decyzję w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a. ) oraz zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Sąd nie dopatrzył się też innych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. skutkują uwzględnieniem skargi i wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego.

Uznając zaskarżoną decyzję za odpowiadającą prawu Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 15 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., Nr 163 ze zm.).