Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1761/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 149, art. 228 par. 1 pkt 2, art. 162 par. 1, art. 163 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 176
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia del. WSA Teresa Randak, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Bk 733/10 w sprawie ze skargi A. V. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 26 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. V. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 733/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę A. V. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 26 października 2010 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że decyzją z dnia 6 lipca 2010 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. określił skarżącemu wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. w kwocie 9 260,00 zł. Decyzja została doręczona w dniu 9 lipca 2010 r. za pośrednictwem poczty w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm. – zwanej dalej "ord. pod.").

Od powyższej decyzji skarżący w dniu 16 września 2010 r. (data nadania przesyłki w urzędzie pocztowym) złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, który został uchybiony. W jego uzasadnieniu wskazał, że w sprawie został naruszony art. 149 i art. 212 ord. pod., gdyż organ bezzasadnie uznał, iż decyzja została prawidłowo doręczona. Wskazał, że decyzja została w sposób nieuprawniony odebrana przez żonę skarżącego, która nie złożyła jakiegokolwiek oświadczenia, iż zobowiązała się do przekazania decyzji skarżącemu. Nie spełniona została także podstawowa przesłanka w postaci nieobecności adresata w miejscu i dacie doręczenia decyzji, gdyż skarżący w dniu doręczenia decyzji przebywał w miejscu zamieszkania, jednakże stan jego zdrowia uniemożliwił mu odebranie pisma. Do wniosku skarżący dołączył oświadczenie swojej małżonki, z którego wynika, że z uwagi na zły stan zdrowia strony, decyzję przekazała mu dopiero 12 września 2010 r., kiedy to rozpoczęła się egzekucja należności.

Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji.

Na powyższe postanowienie podatnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie w postaci:

- art. 162 § 1 ord. pod., poprzez jego niezastosowanie i nie przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że zaistniały ku temu przesłanki, a mianowicie złożenie wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi, dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany;

- art. 149 ord. pod., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pokwitowanie odbioru przesz osobę będącą dorosłym domownikiem tożsame jest z wyrażeniem woli przekazania pisma adresatowi, uznanie, że pobieranie dodatkowych oświadczeń w tym zakresie jest zbędne oraz pominięcie okoliczności, iż skarżący przebywał w miejscu zamieszkania w chwili dostarczenia decyzji organu podatkowego pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji – oddalając skargę – powołał się na art. 162 § 1 ord. pod. i stwierdził, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż doręczenie decyzji organu pierwszej instancji, nastąpiło w trybie art. 149 ord. pod. W sprawie nie było sporne, że żona skarżącego jest pełnoletnim domownikiem.

Zdaniem WSA, aby doręczenie, o którym mowa w art. 149 ord. pod. było skuteczne, muszą być łącznie spełnione następujące warunki: pełnoletni domownik podejmie się oddania pisma adresatowi, osoba ta pokwituje odbiór pisma oraz utrwalony pozostanie fakt podjęcia się oddania pisma adresatowi. Pokwitowanie jest zaś dowodem doręczenia pisma domownikowi, natomiast dowód, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, stanowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację. Z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że decyzja została odebrana przez żonę skarżącego – T. S., będącą pełnoletnim domownikiem, która podjęła się oddania pisma adresatowi. Doręczenie nastąpiło w dniu 9 lipca 2010 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem żona strony oraz doręczyciel.

Za błędne uznał Sąd stanowisko, że w niniejszej sprawie nie było oświadczenia dorosłego domownika o podjęciu się przekazania pisma adresatowi na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Osoba doręczająca pismo zaznaczyła, że doręczenie nastąpiło do rąk dorosłego domownika, który podjął się oddania pisma adresatowi, a zatem brak jest podstaw do zakwestionowania skuteczności takiego doręczenia. Oświadczenie domownika, zawierające zobowiązanie się do przekazania pisma adresatowi - z uwagi na brak w tym zakresie jakiegokolwiek zastrzeżenia - ma charakter nieodwołalny. Zatem późniejsza zmiana zdania osoby podejmującej się przekazania pisma adresatowi, która jak wynika z oświadczenia żony skarżącego, nastąpiła z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego, nie ma wpływu na skuteczność domniemania prawnego doręczenia pisma.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że pełnomocnik strony przyznał, iż stan zdrowia skarżącego w momencie doręczenia pisma nie pozwalał na poruszanie się, a zatem, osoba doręczająca miała podstawę do przyjęcia, że adresata nie ma w miejscu zamieszkania. Tym samym, jeżeli stan zdrowia adresata uniemożliwiał mu odbiór korespondencji, istniały podstawy do doręczenia pisma do rąk dorosłego domownika. Odmienna interpretacja regulacji art. 149 ord. pod. prowadziłaby do absurdalnych wniosków, albowiem organy zostałyby pozbawione możliwości skutecznego doręczania pism osobom chorym, niedołężnym i wymagającym stałej opieki, których stan zdrowia nie pozwala na poruszenie się po mieszkaniu i pokwitowanie odbioru korespondencji. W takich wypadkach pisma mogą być doręczane dorosłemu domownikowi, który podjął się oddania pisma adresatowi.

W ocenie WSA, decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona w dniu 9 lipca 2010 r., a zatem termin na złożenie odwołania upłynął z dniem 23 lipca 2010 r. Skarżący odwołanie od decyzji złożył 16 września 2010 r., a zatem w sprawie nastąpiło uchybienie terminu do złożenia odwołania. Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że podatnik nie uprawdopodobnił należycie braku swej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Strona jako przesłankę braku winy w niedochowaniu terminu wskazała zły stan zdrowia skarżącego, pogarszający się w okresie letnim z uwagi na upały. Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia 15 września 2010 r., skarżący od sierpnia 2009 r. cierpi na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, otyłość i wymaga stałej kontroli kardiologicznej oraz przyjmowania leków. Jednocześnie żona skarżącego w złożonym oświadczeniu wskazała, że z uwagi na stan zdrowia męża, decyzję przekazała mu dopiero w dniu 12 września 2010 r.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo przyjął, że powyższe dolegliwości zdrowotne nie mogą stanowić uzasadnienia braku winy w niedochowaniu terminu na złożenie odwołania. Choroby, na które cierpi strona nie mają charakteru nagłego, trwają od dłuższego czasu i same przez się nie dowodzą niemożnością złożenia odwołania we właściwym terminie. W czerwcu 2010 r., czyli w okresie, w którym skarżący cierpiał na wskazane choroby, jego małżonka, w odpowiedzi na wezwanie, stawiła się w organie podatkowym i przedłożyła plik dokumentów dotyczących dochodów uzyskiwanych przez jej męża. Stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwiał mu więc prowadzenia własnych spraw, w tym interesowania się trwającym postępowaniem podatkowym i ewentualnego złożenia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną podatnika, który wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał orzeczenie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego za wszystkie instancje i zasądzenie kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych, zarzucił:

1) naruszenie art. 149 ord. pod., poprzez naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że doręczenie decyzji organu pierwszej instancji nastąpiło w sposób poprawny w stosunku do skarżącego, podczas gdy przepis art. 149 ord. pod. został naruszony i doręczenie należy uznać za nieprawidłowe, co skutkuje bezpośrednio na termin do złożenia odwołania i przyjęcie przez organ odwoławczy, że termin ten upłynął z dniem 23 lipca 2010 r., w momencie gdy rozpoczęcie biegu terminu do złożenia odwołania nastąpiło w dniu 12 września 2010 r.,

2) naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 ord. pod., poprzez naruszenie przepisów postępowania, błędne jego zastosowanie i uznanie, że organ odwoławczy odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a tym samym nie mógł przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy i oceny rozstrzygnięcia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego, podczas gdy doręczenie decyzji organu pierwszej instancji nie było skuteczne względem skarżącego i zostało dokonane z naruszeniem art. 149 ord. pod., a uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3) naruszenie art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 1 ord. pod., poprzez naruszenie przepisów postępowania i wydanie postanowienia o stwierdzeniu naruszenia terminu do wniesienia odwołania, poprzez wydanie postanowienia na niewłaściwej podstawie prawnej (art. 228 § 1 pkt 2 ord. pod.), podczas gdy art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 1 ord. pod. zawierają jedyne przepisy stanowiące o dopuszczalności wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu w momencie, gdy został złożony wniosek o przywrócenie terminu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw ani zarzutów, a zatem należało ją oddalić.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że sformułowane przez autorkę skargi kasacyjnej zarzuty dotyczą naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, to jest art. 149, art. 228 § 1 pkt 2 oraz art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 1 ord. pod. Zarzuty te jednak, na co zwrócił uwagę Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną, zostały sformułowane w sposób nieskuteczny z punktu widzenia wymogów materialnych zawartych w art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") i z tej przyczyny podlegają oddaleniu jako pozostające poza merytoryczną kontrolą sądu kasacyjnego.

Naczelną zasadą postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związanie sądu drugiej instancji granicami skargi kasacyjnej. Związanie to dotyczy zarówno wniosków skargi kasacyjnej, jak i jej podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny nie może z własnej inicjatywy podjąć czynności w celu ustalenia i wskazania innych, poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej błędów sądu administracyjnego pierwszej instancji. Sąd kasacyjny rozpoznając skargę kasacyjną ogranicza się zatem do weryfikacji zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej. Zasada ta nie dotyczy jedynie nie występujących w rozpoznawanej sprawie przypadków nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.

Adresatem zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego może być tylko sąd administracyjny pierwszej instancji, który wydał zaskarżone orzeczenie. Rozstrzygnięcie to stanowi bowiem przedmiot kontroli w postępowaniu kasacyjnym. Podstawą więc skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowadministracyjnego w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W ramach tej podstawy autor skargi kasacyjnej musi bezwzględnie przywołać stosowane w toku sądowej kontroli administracji, a nie postępowania przed organami, przepisy postępowania sądowadministracyjnego zawarte w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2010 r., sygn. akt II FSK 760/09, LEX nr 745841).

Rozpoznawana skarga kasacyjna skutecznego zarzutu naruszenia przez Sąd przepisów postępowania nie zawiera. Przepisów Ordynacji podatkowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w zaskarżonym wyroku wprost nie stosował. Sąd ten w toku sądowej kontroli badał jedynie, czy przepisy te zostały prawidłowo zastosowane w postępowaniu zakończonym wydaniem stanowiącego przedmiot skargi postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 26 października 2010 r. Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełniała więc wymogów przewidzianych dla tego pisma zawartych w art. 176 p.p.s.a.

Z tej przyczyny powyższe zarzuty należało uznać za bezzasadne a skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.