Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 739/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier poza kasynem postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

[...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "skarżąca", "Spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Skarżąca wskazała, iż na rachunku bankowym posiada [...] zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka nie posiada środków pieniężnych, ani środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Posiadane automaty do gier zostały zajęte przez urzędy celne, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Wskazano nadto, że trudności finansowe Spółki mają charakter trwały, istnieją od dłuższego czasu, co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Do wniosku załączono: wyciągi z rachunku bankowego za okres styczeń – czerwiec 2015 r., oświadczenie prezesa zarządu Spółki o posiadanym rachunku bankowym, bilans na dzień [...] grudnia 2013 r., rachunek zysków i strat za 2013 r., sprawozdanie finansowe za 2014 r., informację dodatkową do sprawozdania finansowego za 2014 r., informacje bilansowe oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnych. Pismem z dnia [...] września 2015 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie CIT - 8 za 2014 r. oraz wyciągów z rachunków bankowych za miesiące lipiec, sierpień i pierwszą połowę września 2015 r.

Postanowieniem z 6 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie skarżąca wydanemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, mimo, że w sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Spółka podniosła m.in., iż od dwóch lat wykazuje znaczne straty finansowe – w 2013 r. [...] zł, w 2014 r. [...] zł – a stan ten ma charakter trwały i się pogłębia. Zdaniem skarżącej, skala prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej, jak i przychód z niej uzyskiwany, nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej Spółki. Wskazała także, iż co prawda posiada ona majątek ruchomy, jednak składa on się niemal wyłącznie z urządzeń do gry, które są trudno zbywalne, a część tego majątku została zatrzymana przez urzędy celne i pozostaje poza sferą władania skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości [...] zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Jak wynika z oświadczenia skarżącej Spółki, zawartego w piśmie z dnia [...] października 2015 r., łączna wysokość ciążących na niej wpisów sądowych wynosi natomiast [...] zł.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem.

Należy przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04).

Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż posiada ona majątek znacznej wartości – wartość środków trwałych według oświadczenia złożonego na formularzu PPPr wynosi [...]zł, a więc wielokrotnie przewyższa opłatę sądową w wysokości [...] zł, jak również łączną kwotę wpisów sądowych w wysokości [...]zł. W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

Z analizy dokumentów wynika, że skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie [...]zł odnotowując stratę w wysokości [...]zł, przy czym podkreślić należy, że poniesiona strata jest okolicznością niemającą znaczenia przesądzającego w sprawie, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych.

Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych, zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości.

Zauważyć należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.

Analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych prowadzi do wniosku, że skarżąca na bieżąco obracała środkami finansowymi, których wysokość wielokrotnie przewyższała należny w sprawie wpis sądowy. W tym zakresie wskazać wypada, iż na samą obsługę prawną w pierwszym półroczu 2015 r. skarżąca wydatkowała środki w wysokości ponad [...]zł, zaś suma wpływów na rachunku w lutym 2015 r. wynosiła [...]zł, w marcu – [...]zł, w kwietniu – [...]zł, zaś w maju – [...]zł. Przedłożone dokumenty świadczą zatem o prowadzeniu przez Spółkę działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Dodać w tym miejscu również należy, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku złożenia wyciągów za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r.

Jako zupełnie bez znaczenia dla rozpoznania niniejszego wniosku należy uznać także argument Spółki, iż jej jedyny wspólnik odmówił dokapitalizowania. Jeśli bowiem Spółka zamierza w dalszym ciągu prowadzić działalność gospodarczą, to ustawa Kodeks spółek handlowych w art. 177 § 1 przewiduje, w razie posiadanych przez nią trudności, instytucję dopłat wspólników. Nie ma przeszkód, by uznać, że Spółka winna z niej także skorzystać dla pokrycia kosztów jej udziału w prowadzonych postępowaniach sądowych. Zaniechanie w tym zakresie świadczy o braku podjęcia przez Spółkę wszelkich możliwych starań w kierunku zgromadzenia środków niezbędnych do uczestnictwa w danym postępowaniu. Tym samym, brak podstaw do przyjęcia, że uiszczenie przez Spółkę opłat sądowych w niniejszej sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie znajduje się w na tyle wyjątkowej sytuacji, aby zasadnym było udzielanie jej wsparcia ze środków publicznych.

W sprawie niniejszej postępowanie główne zainicjowane skargą i postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r. Sąd stosuje zatem art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie przepisów ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.