Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1128/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-11-15 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Umorzono postępowanie w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 249a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego p o s t a n a w i a I. umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Skarżący na druk PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadnił tym, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem dzieci, w tym jednym pełnoletnim, niepracującym, nie posiadającym prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych zaś drugim uczącym się. Skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w domu i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony w kwocie [...]złotych netto oraz swojego zasiłku stałego w kwocie [...]złotych. Jako stałe koszty skarżący wymienił spłatę kredytu zaciągniętego w [...] – [...] złotych rata miesięczna, spłatę kredytu zaciągniętego w [...] – [...] złotych rata miesięczna, opłatę za wywóz śmieci – [...] złotych, koszty zużycia wody i odprowadzania ścieków – [...] złotych, koszty energii elektrycznej – [...] złotych oraz gazu [...] złotych. W wniosku podkreślono, że skarżący wraz z rodziną znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż od [...] r. nie pracuje pozostając na zasiłku pielęgnacyjnym. Do wniosku dołączono wydruki przedstawiające operacje dokonane na rachunku bankowym w [...] w miesiącu sierpniu 2018 r. Wynika z nich, że na rzecz [...] przekazywana jest tytułem rat spłaty kredytu kwota [...]złotych, tym samym tytułem przekazywana jest kwota [...]złotych na rzecz [...], za wodę i ścieki ponoszona jest opłata w kwocie [...]złotych, za energię elektryczną ponoszona jest opłata w kwocie [...]złotych, z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi ponoszona jest opłata w kwocie [...]złotych zaś za telefon komórkowy ponoszona jest opłata w kwocie [...]złotych.

W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych skarżący nadesłała wyciągi z rachunku bankowego w [...] za okres lipiec – wrzesień 2018 r., które potwierdzają wysokość przedstawionych wyżej wydatków a ponadto wynika z nich, że skarżący ponosi wydatki na abonament za telewizję – [...] złotych miesięcznie, opłatę za usługi internetowe – [...] złotych, opłatę za Internet mobilny – [...] złotych, spłatę kredytu opon w [...] – [...] złotych oraz wydatki na zakup leków, które w miesiącu lipcu 2017 r. wyniosły [...] złotych zaś w miesiącu wrześniu 2018 r. wyniosły [...] złotych. Z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynika również, że skarżący spłaca drugi kredyt zaciągnięty w [...], którego miesięczna rata wynosi [...] złotych. Z przedstawionych faktur za wodę wynika, że skarżący w miesiącu czerwcu i sierpniu 2018 r. miał nadpłatę opłat za wodę. Z przedstawionych kserokopii dokumentów wynika, że w miesiącu wrześniu 2017 r. skarżący zaciągnął kredyt konsumencki w [...] na kwotę [...]złotych oraz pożyczkę w [...] na kwotę [...]złotych.

Ponadto z zaświadczenia z dnia [...] r. pochodzącego z MOPR w L. wynika, że w miesiącu sierpniu i wrześniu 2018 r. żona skarżącego otrzymała Świadczenie Dobry Start w kwocie [...]złotych oraz Świadczenie wychowawcze w kwocie [...]złotych. Łącznie otrzymała kwotę [...]złotych.

Starszy referendarz sądowy stwierdził, że:

Stosownie do art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej "p.p.s.a.") jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Artykuł 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarga na działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie dotyczącej zwrotu świadczenia nienależnie pobranego jest sprawą z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zatem M. M. wnosząc skargę w tego rodzaju sprawie jest zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W takiej sytuacji zbędne jest rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego postępowanie o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w tym zakresie podlega umorzeniu na podstanie art. 249a p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie pierwszym postanowienia.

Umorzenie postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych skutkuje tym, że wniosek skarżącego traktowany powinien być jak wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustalenie wystąpienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym wymaga porównania aktualnych możliwości finansowych strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy do wysokości kosztów, które musi ponieść w toku postępowania, przy uwzględnieniu wysokości stałych kosztów utrzymania koniecznego. Pozostające po poniesieniu kosztów postępowania środki finansowe muszą bowiem umożliwić pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy i jej rodziny. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę na to, że prawo pomocy powinno być przyznawane jedynie osobom rzeczywiście ubogim, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11 – Lex nr 786724) bądź osobom posiadającym dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 152/10 – Lex nr 784353). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby poniesienie przez niego kosztów ustanowienia radcy prawnego z wyboru mogło powodować uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Na obecnym etapie niniejszego postępowania minimalny koszt ustanowienia radcy prawnego z wyboru wynosić będzie od 240 złotych do 480 złotych (§14 ust. 1 pkt 2 lit. a i b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 265) zaś łączny średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego (za okres lipiec – wrzesień 2018 r.) wynosi [...] złotych. Średnie miesięczne koszty utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącego nie obejmujące kosztów wyżywienia czteroosobowej rodziny oraz zakupu dla niej odzieży, obuwia oraz środków czystości i higieny osobistej wynoszą [...] złotych. Przy czym uwzględnić należy, że na poczet spłaty zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (kredytów, pożyczek) skarżący miesięcznie przeznacza kwotę [...]złotych (kwot uzyskana po zsumowaniu wysokości rat spłaty kredytów zaciągniętych w [...], pożyczki w [...] oraz kredytu w [...]). W takiej sytuacji przeniesienie ciężaru ponoszenia wynagrodzenia radcy prawnego na ogół obywateli, aby skarżący mógł spłacić zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne nie odpowiada społecznemu poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącego kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom ubogim, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/14 – oba publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie taki jest zaś cel przyznawania prawa pomocy. Ponadto należy mieć na uwadze również i to, że prawo pomocy może być przyznane jedynie, gdy obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1387/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Kwota przeznaczana miesięcznie na spłatę kredytów i pożyczki jest znacznie wyższa od wysokości wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego z wyboru, które skarżący musiałby ponieść na obecnym etapie postępowania. Skoro zaś skarżący jest w stanie bez spowodowania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego miesięcznie przeznaczyć kwotę [...]złotych na spłatę zobowiązań prywatnoprawnych nie można przyjąć, aby obiektywnie nie był w stanie zgromadzić kwoty 240 – 480 złotych na poczet wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego z wyboru. Nawet uwzględniając to, że z takim samym wnioskiem jak w sprawie niniejsze skarżący wystąpił jeszcze w dwóch innych sprawach równolegle toczących się ze sprawą niniejszą to nie można przyjąć, że poniesienie przez skarżącego wynagrodzenia radcy prawnego z wyboru we wszystkich sprawach spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. Wysokość kwoty przeznaczanej miesięcznie na spłatę zobowiązań prywatnoprawnych jest bowiem jedynie o [...] złotych niższa od maksymalnej kwoty, którą musiałby przeznaczyć na wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego z wyboru we wszystkich równolegle toczących się sprawach. Wysokość wykazanych przez skarżącego ponoszonych przez niego kosztów utrzymania koniecznego nie wyczerpuje zaś w pełni jego możliwości finansowych. Mając to na uwadze, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, o czym orzekł w punkcie drugim postanowienia.