Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1129/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 45, art. 73
journal: Dz.U. 2021 poz 709
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.
article: art. 121 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie aktów stanu cywilnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...] Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. nr [...] z [...] r. w przedmiocie odmowy wydania S. K. (dalej: skarżąca) odpisu aktu urodzenia.

Skarżąca wnioskiem z 26 kwietnia 2021 r., zwróciła się do kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. o wydanie odpisu aktu urodzenia N. K. W odpowiedzi na wskazany wniosek, organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do jego uzupełnienia, poprzez wskazanie interesu prawnego, opartego na przepisach prawa materialnego. Poinformowano skarżącą o treści art. 45 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 709 ze zm.) W uzupełnieniu wniosku, skarżąca wskazała że jest babcią wskazanej we wniosku. Wyjaśniła, że jej jedyna córka, a matka N. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, zatem po urodzeniu córki, nie mogła się nią zająć, a mąż córki wyjechał w nieznanym kierunku. Skarżąca natomiast miała problemy ze zdrowiem, które uniemożliwiały jej opiekę nad wnuczką. Skarżąca dodała, że zamierza sporządzić testament, w którym chciałaby zapisać wnuczce mieszkanie, jednakże nie zna jej miejsca pobytu.

Decyzją Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C., wskazaną na wstępie, na podstawie art. 45 Prawo o aktach stanu cywilnego, odmówiono skarżącej wydania odpisu aktu urodzenia wymienionej N. K.. W uzasadnieniu, wskazano że odpis aktu stanu cywilnego wydaje się osobie której dotyczy lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie która wykaże interes prawny, sądowi, prokuratorowi i organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodnie z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny oraz organom administracji publicznej, Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań.

Organ zaznaczył, że skarżąca nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do uzyskania żądanego odpisu, wobec czego powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. W ocenie organu, taki interes nie został przedstawiony, skarżąca nie wskazała na istnienie stosunku prawnego między nią a osobą której akt dotyczy, czym nie spełniła wymogu konkretności aktualności i obiektywnej sprawdzalności interesu prawnego.

Odwołanie od wskazanej decyzji złożyła skarżąca, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. W uzasadnieniu wskazała, że zarówno córka jak i ona nie mogły zaopiekować się N. po jej urodzeniu, jednakże ze względu na treść art. 5 Kodeksu cywilnego, jako biologiczna babcia ma prawo do kontaktu z wnuczką.

W dniu [...] lipca 2021 r., skarżąca zapoznała się z aktami sprawy oraz wysłuchano skarżącej w sprawie złożonego odwołania. Inspektor wojewódzki, wskazał że w wyniku wyroku sądu rodzinnego i opiekuńczego ustały wszelkie więzy prawne pomiędzy dzieckiem urodzonym przez córkę skarżącej, a jej rodziną, w tym również pokrewieństwo między dzieckiem a skarżącą. Zaznaczono, że nie zalicza się ona do kręgu osób uprawnionych do otrzymania aktu urodzenia dziecka urodzonego przez córkę, po adopcji. Skarżąca wskazała, że jako babcia nigdy nie zrzekła się pokrewieństwa z wnuczką, zrzeczenia dokonała jej córka. Wskazała, że martwi się o wnuczkę, chciałaby ją wspierać i udzielić wszelkiej pomocy.

Po rozpoznaniu odwołania, Wojewoda Śląski wymienioną na wstępie decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewoda wskazał, że w toku postępowania ustalono że akt urodzenia osoby wskazanej we wniosku nie podlega ujawnieniu, zgodnie z art. 73 ust 1-3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, który wskazuje że akt urodzenia objęty żądaniem wydaje się na żądanie sądu bądź osoby której danych dotyczy po uzyskaniu przez nią pełnoletności. Dla tej osoby sporządzono nowy akt urodzenia, który podlega udostępnieniu na zasadach określonych w art. 45 Prawo o aktach stanu cywilnego.

Wojewoda wskazał, że pomiędzy dzieckiem urodzonym przez córkę skarżącej, a krewnymi nastąpił skutek określony w art. 121 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.jedn. Dz.U z 2020, poz. 1359 ze zm.), tj. ustały wzajemne prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa. Ustanie więzi prawnej objęło nie tylko rodziców i ich dziecko, ale również dalszych krewnych (np. dziadków, rodzeństwo biologiczne). Konsekwencje wskazane w tym przepisie nastąpiły z mocy prawa wskutek orzeczenia sądu rodzinnego niezależnie od woli skarżącej. W konsekwencji powyższych uregulowań, skarżąca nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do uzyskania odpisu aktu urodzenia dziecka urodzonego przez jej córkę.

W związku z powyższym, wniosek o wydanie aktu urodzenia polega ocenia pod kątem istnienia interesu prawnego wnioskującego z art. 45 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie interes prawny wskazany jako możliwość sporządzenia w przyszłości testamentu, w którym do dziedziczenia powołane byłoby dziecko urodzone przez córkę, jako potencjalna i nie wynikająca z normy prawnej nie może stanowić podstawy do uznania po stronie skarżącej istnienia interesu prawnego do uzyskania odpisu aktu urodzenia. Jednocześnie Wojewoda zaznaczył, że art. 5 Kodeksu cywilnego nie może być wykorzystany jako źródło powstania prawa podmiotowego, stanowiącego przedmiot żądania, a na ten przepis powoływała się skarżąca. .

Pismem z dnia 16 sierpnia 2021 r., skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia decyzji odmawiającej jej wydania wnioskowanego aktu urodzenia wnuczki. Wskazała na więzy biologiczne łączące ją z N. K. Zaznaczyła, że chciałaby się nią zaopiekować i zapewnić jej dobry byt.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:

W myśl art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, zatem w zakresie tej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny, po dokonaniu oceny ustalonych w toku postępowania administracyjnego okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności .

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowił art. 45 oraz art. 73 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (t.jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 709).

Przepis art. 45 stanowi, że odpis aktu stanu cywilnego i zaświadczenie o zamieszczonych lub niezamieszczonych w rejestrze stanu cywilnego danych dotyczących wskazanej osoby wydaje się osobie, której akt dotyczy lub jej małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu, rodzeństwu, przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi, osobie, która wykaże w tym interes prawny, sądowi, prokuratorowi, organizacjom społecznym, jeżeli jest to zgodne z ich celem statutowym i przemawia za tym interes społeczny, oraz organom administracji publicznej, w tym podmiotom, o których mowa w art. 5a ust. 1, tj. Służbie Ochrony Państwa, Policji, Straży Granicznej i Służbie Więziennej, a także Żandarmerii Wojskowej, jeżeli jest to konieczne do realizacji ich ustawowych zadań.

Natomiast stosownie do art. 73 tej ustawy, jeżeli w wyniku przysposobienia sporządzono nowy akt urodzenia, do dotychczasowego aktu urodzenia przysposobionego, który nie podlega ujawnieniu, dołącza się wzmiankę dodatkową o sporządzeniu nowego aktu urodzenia (§ 1). Na żądanie sądu wydaje się wyłącznie odpis zupełny dotychczasowego aktu urodzenia (§ 2). Na wniosek przysposobionego po osiągnięciu przez niego pełnoletności wydaje się odpis zupełny dotychczasowego aktu urodzenia wraz z dokumentami z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, w formie dokumentu elektronicznego, kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego (§ 3).

Natomiast art. 121 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 1359) stanowi o skutkach przysposobienia pełnego. W myśl tego przepisu przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. Ponadto przepis ten wskazuje, że przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku do krewnych przysposabiającego (§ 2), oraz że ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego (§ 3). Skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego (§ 4).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że z uwagi na orzeczenie przysposobienia wnuczki skarżącej został sporządzony nowy akt urodzenia, a dotychczasowy akt urodzenia nie podlega ujawnieniu. Nowy akt urodzenia podlega udostępnianiu na zasadach określonych w art. 45 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, czyli w sytuacji wystąpienia w sprawie administracyjnej przesłanek z tego przepisu. Należy jednak przypomnieć, że na skutek czynności prawnej w postaci przysposobienia pełnego skarżąca nie należy już do kręgu osób wymienionych w wymienionym powyżej przepisie (wstępni, zstępni), bowiem przysposobienie pełne oznacza zerwanie więzi z rodziną naturalną i zawiązanie więzi z nową rodziną. W tym kontekście uprawnienie krewnego małoletniego do kontaktu z nim może zostać zakwestionowane przez odpowiednie organy Państwa.

Trafnie tym samym organy uznały, iż pierwotny akt urodzenia małoletniej nie podlega ujawnieniu na podstawie art. 73 § 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Jak wynika z unormowań zawartych w tym przepisie odpis zupełny aktu urodzenia może zostać wydany na żądanie sądu (§ 2) lub na wniosek przysposobionego po osiągnięciu przez niego pełnoletności (§ 3). Przepis nie przewiduje wydania aktu skróconego, o jaki skarżąca wystąpiła we wniosku. Trafnie także w uzasadnieniu decyzji wskazano, że w niniejszej sprawie do organu nie wpłynął wniosek sądu o wydanie aktu, dlatego też organ prawidłowo go nie wydał.

Z kolei nowy akt urodzenia sporządzony po przysposobieniu skarżąca mogłaby uzyskać jedynie na podstawie art. 45 omawianej ustawy w związku z art. 121 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tym kontekście należy jeszcze raz powtórzyć, że w wyniku przysposobienia doszło do sytuacji prawnej, w której ustały prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego. Doszło zatem do takiej sytuacji, w której pomiędzy wnioskodawczynią (skarżącą) a osobą, której akt dotyczy, stosunek pokrewieństwa w sensie prawnym wygasł. Inaczej mówiąc, w świetle prawa więzi adoptowanego dziecka ze skarżącą zostały zerwane.

W ocenie Sądu organy słusznie uznały, że skarżąca aby otrzymać odpis aktu urodzenia N. K. musi wykazać, że posiada w tym interes prawny. Pojęcie interesu prawnego, o którym mowa w art. 45 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie jest w ustawie zdefiniowane. Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia konieczne jest zatem odwołanie się do poglądów wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie. Należy przyjąć, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 95/08). Interes prawny musi być interesem własnym, osobistym, indywidualnym danego podmiotu i mieć charakter realny, to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej.

O tym, czy w konkretnej sprawie dany podmiot ma interes prawny, decydują przepisy prawa materialnego nie tylko z zakresu prawa administracyjnego, ale również z zakresu np. stosunków cywilnych. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia związku o charakterze materialoprawnym między powszechnie obowiązującą normą prawna, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2757/12).

W niniejszej sprawie Sąd w pełni aprobuje argumentację organu drugiej instancji, iż skarżąca nie wykazała istnienia interesu prawnego. Interesem tym nie może być wskazywana przez skarżącą możliwość sporządzenia testamentu. Jak wskazał organ odwoławczy przywołując postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1999 r. sygn. akt I CKN 1104/97 lex nr 1214357 najbardziej pożądane jest określenie w testamencie osoby spadkobiercy przez podanie imienia i nazwiska, ale skuteczne jest również określenie w jakikolwiek inny sposób, który pozwoli tę osobę zidentyfikować w sposób nie budzący wątpliwości.

Wobec powyższego, Sąd nie dostrzegł okoliczności, które mogłyby doprowadzić do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności o czym na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.