Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1496/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2017 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku H. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...], w części dotyczącej jej pkt. 2,utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Powołaną w rozstrzygnięciu decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt. 1 stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. Nr [...] oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. w części, w której orzeka o własności należącej do S. W. Ponadto w pkt. 2 decyzji Minister umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. Nr [...] oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. w części stanowiącej własność spadkobierców B. Z.

Pismem datowanym na 5 stycznia r., Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. w zakresie dotyczącym pkt 1 rozstrzygnięcia. Poza tym z wnioskami o uzupełnienie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpili H. S., K. W., reprezentowana przez opiekuna prawnego B. W., R. P. oraz A. T., reprezentowane przez pełnomocnika M. S. Wnioskodawcy domagali się uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia w zakresie, w którym umorzono postępowanie, poprzez podanie zakresu podmiotowego oraz motywów rozstrzygnięcia oraz uzupełnienie decyzji o przyznanie odszkodowania za bezprawne przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej stanowiącej własność S. W. Postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił uzupełnienia swojej decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził niedopuszczalność wniosku Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. w zakresie dotyczącym jej pkt. 1.

W dniu 30 marca 2016 r. do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynął wniosek H. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. w części dotyczącej jej pkt. 2. Odwołująca podniosła, że orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. Nr [...] oraz poprzedzające je orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. powinny zostać unieważnione w całości, w tym w części stanowiącej własność spadkobierców B. Z. Zdaniem skarżącej, organ powinien skorzystać z trybu przewidzianego w art. 157 k.p.a. i stwierdzić nieważność decyzji z urzędu, także wobec B. Z.

Rozpatrując powyższy wniosek organ podniósł, że zgodnie z art. 105 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Brak elementu stosunku materialnoprawnego oznacza natomiast brak w sprawie jej podmiotu, przedmiotu lub prawa (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 485/08). Brak zdolności administracyjnoprawnej strony postępowania lub jej utrata w trakcie postępowania administracyjnego powoduje bezprzedmiotowość postępowania o charakterze podmiotowym.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczęto w omawianej sprawie na żądanie H. W., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnika R. P., R. W. oraz A. S. – zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. W każdym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia administracyjnego organ administracji publicznej obowiązany jest w pierwszej kolejności wyjaśnić kwestię wstępną, jaką stanowi zagadnienie legitymacji osoby, która wystąpiła z tym żądaniem (art. 157 § 2 k.p.a.).

Przedmiotem oceny Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi była decyzja Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. nr [...] oraz poprzedzające ją orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. Oba akty prawne orzekały o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej [...] położonej w powiecie [...], o ogólnym obszarze [...] ha, stanowiącej własność B. Z. i A. W.

Organ administracji rozpoznający sprawę w pierwszej instancji uznał, że przed dniem 1 września 1939 r. doszło do podziału nieruchomości [...] na dwie niezależne części: należącą do B. Z. (lub jego spadkobierców) oraz do S. W. Minister oparł swoje twierdzenie na materiale dowodowym w postaci: protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] sporządzonym [...] października 1944 r., zaświadczeniu Zarządu Gminy w [...] z dnia [...] października 1945 r., podaniu W. i H. Z. (spadkobierców po B. Z.) z dnia [...] października 1945 r., protokołu z dnia [...] listopada 1945 r., a także wyciągu z repertorium notariusza w [...] S. M. za rok 1939. Powołane dokumenty pozwalały zdaniem organu na konstatację, że przejęta na własność Państwa nieruchomość ziemska [...] składała się z dwóch odrębnych nieruchomości, należących do dwóch różnych osób fizycznych. Fakt ten nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania.

Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. został złożony przez następców prawnych S. W., której przysługiwało prawo jedynie co do części przejętej na własność państwa nieruchomości [...]. Wobec tego, Minister Rolnictwa i rozwoju Wsi, orzekając w pierwszej instancji, wskazał, że zgłoszone żądania doprowadziły do skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń jedynie w części dotyczącej nieruchomości należącej do S. W. Wnioskodawcy nie mają interesu prawnego, aby domagać się stwierdzenia nieważności orzeczeń w odniesieniu do nieruchomości należącej do B. Z. Z tych przyczyn postępowanie w zakresie dotyczącym spadkobierców B. Z., organ umorzył jako bezprzedmiotowe.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. w części dotyczącej jej pkt. 2, była prawidłowa, a jej uzasadnienie słuszne. Zdaniem organu w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka podmiotowa dla wszczęcia postępowania nieważnościowego, tj. brak legitymacji procesowej po stronie podmiotu żądającego stwierdzenia nieważności decyzji. Podmioty składające podanie nie powoływały się bowiem na własny interes prawny, lecz występowały w interesie osób trzecich. Przesłanką podmiotową negatywną w omawianej sprawie jest okoliczność, wnioskodawcy postępowania nie byli następcami prawnymi B. Z.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jeżeli we wszczętym już postępowaniu i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego okaże się, że faktycznie wnioskodawca nie ma interesu prawnego w sprawie, powinna być wydana decyzja o umorzeniu postępowania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 1995 r., sygn. akt III SA 182/95, ONSA 1996, nr 4, poz. 167). W takiej sytuacji organ prowadzący postępowanie może rozważyć wszczęcie postępowania z urzędu, traktując podanie wnioskodawcy jako inicjatywę, która zasadnie wskazała na potrzebę zajęcia się sprawą przez organ z urzędu. Wszczęcie postępowania z urzędu ma jednak charakter fakultatywny. Wbrew zarzutom odwołującej, zdaniem organu brak jest środków procesowych pozwalających stronie na zmuszenie organu do podjęcia takich działań (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 1998 r. sygn. akt III SA 408/97).

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła H. S. zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 81 oraz art. 157 w zw. z art. 6 k.p.a. wnosząc o jej uchylenie.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego dotyczących zasad postępowania dowodowego oraz zasad wszczynania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z urzędu.

Zdaniem skarżącej uznanie przez organ, że wnioskodawcy postępowania nie byli następcami prawnymi B. Z. nie nastąpiło w wyniku przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność, natomiast z uznania, że wnioskodawcy postępowania są następcami prawnymi S. W., co stanowiło podstawę do wydania decyzji stwierdzającej nieważność w zakresie objętym pkt. 1 rozstrzygnięcia, nie wynika iż wnioskodawcy postępowania, ani następcy prawni tych wnioskodawców, nie są równocześnie następcami prawnymi B. Z., czy to na podstawie dziedziczenia ustawowego czy też testamentowego.

Zaniechanie przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów na okoliczność ustalenia następców prawnych B. Z. narusza zdaniem skarżącej zawartą w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, która nakazuje organowi administracji podejmowanie zarówno z urzędu jak i na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

Niezależnie od zasady prawdy obiektywnej, obowiązek poczynienia w toku postępowania administracyjnego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustaleń co do osób będących następcami prawnymi B. Z. wynikał również z art. 61 § 4 k.p.a.

Zdaniem skarżącej oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej całego majątku [...], organ prowadzący postępowaniu miał obowiązek ustalić wszystkie strony tego postępowania legitymujące się interesem prawnym, a więc wszystkich następców prawnych zarówno S. W. jak i B. Z., w celu powiadomienia ich o toczącym się postępowaniu, co nakazuje art. 61 § 4 k.p.a.

W aktach postępowania brak jest jednak jakichkolwiek wskazówek pozwalających na przyjęcie, że organ dokonywał jakichkolwiek działań w celu ustalenia, czy to w celu ustalenia kręgu spadkobierców B. Z., czy też zweryfikowania, czy następcy prawni S. W. nie są jednocześnie następcami B. Z.

W braku przeprowadzenia z urzędu jakichkolwiek dowodów na okoliczność następstwa prawnego po B. Z., szczególnego znaczenia nabiera zdaniem skarżącej naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Oznacza to, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien poinformować strony postępowania w trybie art. 10 § 3 k.p.a. o zakończeniu prowadzonego postępowania dowodowego, oraz umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zaniechanie to pozbawiło Skarżącą możliwości przedstawienia przed wydaniem zaskarżonej decyzji w toku postępowania administracyjnego dowodów dotyczących następstwa prawnego po B. Z. oraz wskazania kręgu jego spadkobierców, zgodnie z dokonywanymi we własnym zakresie ustaleniami na podstawie uzyskanych przez nią dokumentów i informacji. Tym samym naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ma zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie charakter kwalifikowany, gdyż pozbawiło Skarżącą możliwości dokonywania konkretnych czynności procesowych. Z uwagi na wskazane uchybienia w zakresie naruszenia przepisów postępowania, nie doszło do ustaleń uzasadniających przyjęcie w zaskarżonej decyzji, iż zachodzi okoliczność, że wnioskodawcy, ani ich następcy prawni, są wyłącznie następcami prawnymi S. W., a nie są następcami prawnymi B. Z., w związku z tym zdaniem skarżącej zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Ponadto, zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja narusza art. 157 k.p.a., który stanowi, że stwierdzenie nieważności decyzji następuje albo na wniosek, albo z urzędu, w związku z zasadą praworządności wynikającą z art. 6 k.p.a. W sytuacji gdy organ przyjął, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. Nr [...] oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. został złożony przez następców prawnych S. W., konieczne było rozważenie przesłanek stwierdzenia nieważności wskazanych decyzji również w zakresie obejmującym majątek B. Z.

W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że wady obu decyzji, tzn. decyzji z dnia [...] sierpnia 1958 r. oraz decyzji wydanej w wyniku wniesienia odwołania, tzn. decyzja z dnia [...] maja 1959 r. dotyczyły w jednakowym stopniu i zakresie obu części nieruchomości ziemskiej [...] zarówno części stanowiącej własność S. W., jak również w stosunku do części stanowiącej własność spadkobierców B. Z. Wada decyzji polegająca na wydaniu jej z naruszeniem przepisów o własności, ma charakter obiektywny oraz niezależny od trybu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Dlatego organ stwierdzający nieważność powinien zdaniem skarżącej rozważyć, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z urzędu w całości.

Zdaniem skarżącej w sytuacji powzięcia informacji przez organ o przesłankach do stwierdzenia nieważności decyzji, niezależnie od trybu w jakim nastąpiło, organ administracji powinien uczynić je przedmiotem własnych rozważań pod kątem stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z urzędu w całości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z póżn zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww.ustawy).

Z wymienionych przepisów wynika, że Sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organem administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze ww. kryteria kontroli sądowej, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2015 r. w części dotyczącej jej pkt 2 tj. w części, w której organ umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. oraz poprzedzającego je orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. w części stanowiącej własność spadkobierców B. Z. Zaskarżona decyzja w pkt 2 została wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższych decyzji wniósł spadkobierca S. W., H. W. działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik R. P., R. W. oraz A. S.

Istotnym w rozpatrywanej sprawie jest, że przed pierwszym września 1939 r. doszło do prawnego podziału majątku [...] o ogólnej powierzchni [...] ha na dwie oddzielne niezależne części, należącą do S. W. o powierzchni [...] ha i pozostałą część [...] ha należącą do B. Z. Taki stan faktyczny potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy tj. wyciąg z repetytorium notariusza w [...] S. M za 1939 r., protokół przejęcia na cele reformy rolnej całego majątku [...] z dnia [...] października 1944 r., zaświadczenie Zarządu Gminy w [...] z dnia [...] października 1945 r. Faktu tego nie kwestionuje także skarżąca spadkobierczyni B. Z. Organ stwierdził nieważność powyższych decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i 2 w części dotyczącej własności S. W. natomiast w części dotyczącej własności B. Z. umorzył to postępowanie.

Zarówno skarga, jak i wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczy wyłącznie tej części decyzji (pkt 2) Ministra Rolnictwa u Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r., w której organ umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej majątek [...] na cele reformy rolnej w stosunku do części majątku należącego do B. Z. uznając, że wnioskujący o stwierdzenie nieważności powyższych decyzji H. W. (działający w imieniu własnym i jako pełnomocnik rodzeństwa) nie miał interesu prawnego aby domagać się stwierdzenia nieważności tych decyzji także w części do której nie miała prawa jego spadkodawczyni, bo należała ona wyłącznie do B. Z. i postępowanie w tej części jako bezprzedmiotowe umorzył. Sąd w pełni podziela takie stanowisko organu. Z podglądów prezentowanych w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, wynika bowiem, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony – osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99 Lex 54727).

Własność nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. jest w rozpoznawanej sprawie warunkiem legalnego wszczęcia i merytorycznego zakończenia sprawy. Dlatego też H. W. mógł skutecznie wnieść o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej majątku [...] jedynie w części będącej własnością jego spadkodawczyni. W rozpatrywanej sprawie zaistniała zatem bezprzedmiotowość podmiotowa wnioskodawcy w stosunku do części majątku stanowiącego własność B. Z.

Zgodnie z przepisem art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o jakim mowa w powyższym przepisie, oznacza, brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec którego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. To brak podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy, brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, a w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Bezprzedmiotowość ta może mieć charakter podmiotowy jak i przedmiotowy. O braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy można mówić, np. gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania czy tez sprawa ma cywilny charakter, Klasyczna postać bezprzedmiotowości postępowania ujawni się wtedy, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje. W sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia mamy do czynienia z nieistnieniem przesłanek podmiotowych do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Natomiast zgodnie z przepisem art. 157 § 2 postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Sąd podziela stanowisko organu, że wszczęcie postępowania z urzędu jest fakultatywne i brak jest środków procesowych, które pozwalałyby stronie na zmuszenie organu do podjęcia takich działań (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 3.04.1998 r. sygn. akt III SA 408/97).

Nic natomiast nie stoi na przeszkodzie, aby skarżąca wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1959 r. oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej – Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 1958 r. w części dotyczącej jej spadkodawcy tj. B. Z. Dlatego też wszystkie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ administracji przepisów prawa tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 61 § 4 k.p.a. oraz art. 157 § 2 k.p.a. i art. 10 k.p.a Sąd uznał za niezasadne.

Podzielając stanowisko organu przypomnieć należy, że żądanie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przysługuje stronie, co wynik wprost z art. 157 § 2 k.p.a. W przypadku więc, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie pochodzi od strony postępowania, organ zobligowany jest wydać albo postanowieniem o odmowie wszczęcie postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. albo – decyzję o umorzeniu postępowania, w sytuacji ustalenia dopiero w jego toku, iż wniosek nie pochodzi od strony. Ostatnia z opisanych sytuacji miała miejsce w niniejszej sprawie.

Dlatego też zdaniem Sądu organ słusznie umorzył postępowanie w części dotyczącej własności przejętego majątku należącego do B. Z., a ponownie rozpoznając sprawę na wniosek H. S. podjął decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. o utrzymaniu w mocy tego rozstrzygnięcia uznając je za prawidłowe i zgodne z treścią art. 105 § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, w sposób właściwy zastosował przepisy prawa, a swoje stanowisko w sposób wyczerpujący umotywował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z powyższych przyczyn Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z

2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.