Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 301/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 2, art. 36, art. 39, art. 106 ust. 4 i art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: Art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Janusz Bociąga Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skarg J. Ł. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 grudnia 2013 r. nr [...] z dnia 27 grudnia 2013 r. nr [...] z dnia 27 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargi oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy dnia [...] 2013 r. wydał następujące decyzje:

1) znak: [...], którą odmówił J. Ł. Przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego na przejazd z miejsca zamieszkania (G) do K w dniu 21 listopada 2013 r. w celu uczestnictwa jako strona w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym;

2) znak: [...], którą odmówił J. Ł. Przyznania zasiłku celowego na zapłatę za energię elektryczną i zakup termowentylatora

3) znak: [...], którą odmówił J. Ł. Przyznania zasiłku celowego na zakup leków i leczenie.

Jako podstawę prawną ww. decyzji powołano art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5 i ust. 2, art. 36, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. póz. 182 ze zm.), a także art. 104 kpa.

Odnośnie decyzji opisanej w punkcie 1 organ l instancji stwierdził, że bilet kredytowany przyznawany jest osobie potrzebującej takiej pomocy, kiedy zachodzi konieczność załatwienia ważnych spraw w innym miejscu zamieszkania. Burmistrz zaznaczył, że z zawiadomienia WSA w Krakowie wynika, iż stawiennictwo J. Ł. na rozprawie jest nieobowiązkowe, a ewentualna nieobecność nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Dlatego Burmistrz uznał, że nie było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnośnie decyzji wymienionych w punktach 2 i 3 organ l instancji podał, że 23 października 2013 r. pracownik socjalny wraz z funkcjonariuszem Policji udali się do miejsca zamieszkania J. Ł. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednakże J. Ł. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu, wyrzucając pracownika socjalnego i uzasadniając swoją decyzję wyłączeniem pracownika od prowadzenia spraw. Burmistrz wskazał, że J. Ł. wielokrotnie wyłączał pracowników socjalnych, jednak zmiany pracowników nie dawały pożądanych efektów w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej strony. Ponadto w trakcie obecności J. Ł. w Ośrodku Pomocy Społecznej została mu przedstawiona możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w siedzibie Ośrodka przez innego pracownika socjalnego, na co również J. Ł. nie wyraził zgody. Burmistrz podkreślił, że J. Ł. został pouczony o skutkach odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i mimo to nie zgodził się on na jego przeprowadzenie.

Organ l instancji wyjaśnił, że J. Ł. od wielu lat jest klientem OPS i dlatego organowi znana jest z urzędu sytuacja jego rodziny. Burmistrz wskazał, że J. Ł. stanowi wraz z matką dwuosobową rodzinę, z którą wspólnie mieszka i gospodaruje w budynku nr [...] w G. Natomiast sześcioosobowa rodzina J. Ł. mieszka w oddzielnie wybudowanym domu i tam prowadzi własne gospodarstwo domowe odrębne od J. Ł. Ponadto Burmistrz podkreślił, że z zawiadomienia Sądu Rejonowego wynika, że J. Ł. przysługuje dożywotnia nieodpłatna służebność mieszkania wraz z matką, lecz nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pozostałymi członkami rodziny. Burmistrz zaznaczył, że J. Ł. od 1997 r. regularnie składa wnioski o pomoc finansową do czasu podjęcia pracy i uzyskania pierwszych dochodów, jednak od tego czasu nie zrobił nic, aby swoją niekorzystną sytuację zmienić, wykorzystując własne możliwości.

Burmistrz ustalił, że źródłem utrzymania rodziny J. Ł. jest renta matki wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 920,85 zł. Zatem dochód rodziny przekracza ustawowe kryterium (920 zł). W ocenie organu l instancji nie zachodziły również podstawy do przyznania J. Ł. zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Burmistrz zaznaczył, że wniosek dotyczący udzielenia pomocy finansowej na leki i leczenie był już rozpatrywany w miesiącu wrześniu 2013 r. a recepty z sierpnia 2013 r. były nieaktualne w dacie orzekania.

Odwołania od powyższych decyzji złożył J. Ł., podnosząc, że organ l instancji błędnie przyjął, że brat prowadzi odrębne gospodarstwo domowe oraz, że odwołujący się został pouczony o skutkach odmowy przeprowadzenia wywiadu. Odwołujący się podniósł zarzuty dotyczące pracowników ośrodka pomocy społecznej oraz innych organów państwowych i wyjaśnił, że on i jego matka nie stanowią dwuosobowej rodziny, nie mają z tego powodu dochodów, oraz że mają gwarancję dożywotniego nieodpłatnego mieszkania w gospodarstwie domowym brata.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 27 grudnia 2013 r. rozpatrzyło odwołania J. Ł. od ww. decyzji Burmistrza Miasta i Gminy i wydało następujące decyzje:

1) znak: [...], która utrzymało w mocy decyzję organu l instancji z dnia [...] 2013 r. znak: [...];

2) znak: [...], która utrzymało w mocy decyzję organu l instancji z dnia [...] 2013 r. znak: [...];

3) znak: [...], która utrzymało w mocy decyzję organu l instancji z dnia [...] 2013 r. znak: [...].

Jako podstawę prawną ww. decyzji Kolegium powołało art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 ust. 1, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 36 pkt 2 lit. "b", art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4 lit. "a" ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także § 1 pkt 1 lit. "b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823).

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że J. Ł. zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoją matką, i w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, stanowią oni dwuosobową rodzinę. Rodzina ta utrzymuje się z renty i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 920,85 zł, a więc przekracza ustawowe kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny. Ponadto Kolegium podkreśliło, że środki z pomocy społecznej należy przeznaczać na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin żyjących w niedostatku. Kolegium zaznaczyło, że pokrywanie kosztów niekoniecznego wyjazdu J. Ł. do K prowadziłoby do pomniejszenia tych środków, ze szkodą dla oczekujących na pomoc. Kolegium stwierdziło, że wyjazd J. Ł. do K byłby konieczny, gdyby WSA w Krakowie zażądał osobistego stawiennictwa odwołującego się, a jak wynika z załączonego do wniosku zawiadomienia o terminie rozprawy z dnia 23 października 2013 r., stawiennictwo takie było nieobowiązkowe. Ponadto Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny J. Ł. przekracza ustawowe kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny i tym samym nie przysługuje mu prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że odwołujący się błędnie utożsamia prowadzenie gospodarstwa domowego z pojęciem gospodarstwa jako składnika majątku. Natomiast prowadzenie gospodarstwa domowego polega na wspólnym zamieszkiwaniu i gospodarowaniu, a nie jest rozstrzygającym to, kto jest właścicielem gospodarstwa rozumianego jako masa majątkowa. Kolegium podkreśliło, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wskazuje na brak takiego współdziałania ze strony J. Ł.

Skargi na ww. decyzje SKO złożył J. Ł., który zarzucił, że ustalenia organów dotyczące składu jego rodziny oraz dochodu gospodarstwa domowego były całkowicie wadliwe. Podkreślił też, że odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze względu na bezprawne działania organów pomocy społecznej i Policji względem niego.

W odpowiedzi na skargi SKO wniosło o ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Orzekanie -w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa.

W świetle powyższych zasad skargi J. Ł. podlegają oddaleniu.

W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości pomocy społecznej, z której wynika zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie. Pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych, jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. Art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, zaś stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Oczywistym jest, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku zaspokajania wszystkich potrzeb, lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto krąg uprawnionych został ograniczony do tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej, wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 ustawy o pomocy społecznej.

Art. 36 ustawy o pomocy społecznej zawiera katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym, zaś z art. 8 ust. 1 tej ustawy wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje:

1. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł,

2. osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, a

także rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Ponadto art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu.

Odnosząc powyższe rozważania do kontrolowanych postępowań administracyjnych, zauważyć należy, że J. Ł. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe ze swoją matką, a na ich dochód składa się renta rodzinna matki z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 920,85 zł. Nie ulega wątpliwości, że skarżący wraz z matką tworzą rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W konsekwencji przyjąć trzeba, że dochód rodziny skarżącego wynosi 920,85 zł i przekracza kryterium dochodowe (912 zł) uprawniające do przyznania świadczenia pieniężnego.

W ocenie Sądu niezasadnie twierdzi skarżący, że w skład jego rodziny wchodzi również jego brat wraz z żoną i dziećmi. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący z matką mieszkają w budynku nr [...] w G, zaś jego brat mieszka w budynku nr [...] w G i tam prowadzi własne, odrębne od skarżącego gospodarstwo domowe. Należy wyjaśnić, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza wykonywanie wspólnie czynności życia domowego, polegających m.in. na korzystaniu z pomieszczeń domowych, sprzętu tam się znajdującego, utrzymywaniu czystości, robieniu zakupów, przyrządzaniu i spożywaniu posiłków, gospodarowaniu pieniędzmi itp. Takich działań nie prowadzi skarżący ze swoim bratem i jego rodziną. Słusznie zatem organy administracyjne przyjęły, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Sąd podziela też stanowisko organów pomocy społecznej, że skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, gdyż nie osiąga sam dochodu, ale zamieszkuje w domu razem z matką, korzystając z tego domu bez konieczności ponoszenia z tego tytułu jakichkolwiek opłat, mając jednocześnie zapewnione wyżywienie w całości finansowane przez matkę.

Podsumowując zatem, ustalenie przez organy pomocy społecznej, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego, dawało podstawę do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanych zasiłków celowych. Ponadto, zdaniem Sądu, organy, zasadnie uznały, że skarżący nie współpracuje z pracownikami socjalnymi. Z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego procedurę przeprowadzania szczegółowo reguluje art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z akt kontrolowanych postępowań, 23 października 2013 r. pracownik socjalny wraz z funkcjonariuszem Policji udali się do miejsca zamieszkania J. Ł. w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, lecz skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu, zaś wcześniejsze zmiany pracowników socjalnych prowadzących sprawy skarżącego nie dawały pożądanych efektów w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącego. Zasadnie więc organy pomocy społecznej uznały, że prezentowana przez skarżącego postawa w pełni uzasadnia odmowę przyznania mu pomocy finansowej.

Odnosząc się natomiast do decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego na przejazd z miejsca zamieszkania do K w dniu 21 listopada 2013 r. w celu uczestnictwa jako strona w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, Sąd w całości podziela stanowiska organów. Obecność skarżącego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jest nieobowiązkowa, a w przypadku, gdyby skarżący przed rozprawą chciał jeszcze przedstawić Sądowi jakieś istotne dokumenty lub przedstawić swoje stanowisko, może skorzystać z usług poczty. Zasadnie zatem organy odmówiły przyznania wnioskowanego przez skarżącego zasiłku celowego w formie biletu kredytowanego, ponieważ wskazany przez skarżącego cel nie stanowił niezbędnej potrzeby życiowej.

W ocenie Sądu w kontrolowanych postępowaniach administracyjnych nie doszło do naruszenia przez organy przepisów postępowania (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 kpa), a organy, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. Wydane w tych sprawach decyzje w sposób szczegółowy przedstawiają ustalenia stanu faktycznego, wskazując treść przepisów, które miały zastosowanie w sprawach, zaś zastosowane przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, a więc skargi J. Ł. podlegały oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.