Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 152/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 , 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 marca 2019 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 października 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – dalej jako "ZUS", po rozpatrzeniu wniosku K. G. – dalej jako "Skarżący" o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 60.006,98 zł, w tym: na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy i w kwotach (należności główne, odsetki i koszty upomnienia) wskazanych w decyzji; w punkcie drugim sentencji decyzji ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 – dalej jako "Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 40.275,77 zł, w tym: na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za okresy i w kwotach (należności główne, odsetki i koszty upomnienia) wskazanych w decyzji.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Pismem z dnia 18 lipca 2018 r. Skarżący wniósł o umorzenie w całości należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał na swoją ciężką sytuacją finansową. Poinformował, że osiąga wynagrodzenie w kwocie wolnej od potrąceń, a na mocy ugody sądowej jest zobowiązany do alimentacji syna. Ponadto wyjaśnił, że w dniu 30 grudnia 2016 r. komornik sądowy umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wskazał również na szereg nieścisłości w toczących się postępowaniach.

Skarżący przedłożył: wyrok Sądu Okręgowego z dnia 11 września 2012 r., sygn. akt [...]; weksel trasowany z dnia 16 lutego 2009 r.; zaświadczenie z dnia 16 lipca 2018 r. o zatrudnieniu wraz kartą wynagrodzenia za okres od stycznia do czerwca 2018 r.; pismo z dnia 6 sierpnia 2018 r. dotyczące zaprzestania potrącania ze składki na ubezpieczenie zdrowotne z przeznaczeniem na zaległości powstałe na koniec 2013 r.; akt notarialny z dnia 6 sierpnia 1999 r. - poddanie się egzekucji tytułem alimentów; postanowienie z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] o nadaniu klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu; oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 24 sierpnia 2018 r.; oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy de minimis z dnia 24 sierpnia 2018 r.; formularz informacji przedstawionych przy ubieganiu się o pomoc de minimis.

Decyzją z dnia 30 października 2018 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu wskazanych składek.

W uzasadnieniu ZUS wyjaśnił, że w odpowiedzi na wniosek z dnia 8 kwietnia 2013 r. ZUS decyzją z dnia 14 czerwca 2013, nie znajdując przesłanek do umorzenia składek, odmówił umorzenia należności; decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu 26 czerwca 2013 r.; natomiast wniosek z dnia 18 grudnia 2014 r. dotyczył umorzenia należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551) – dalej jako "ustawa abolicyjna"; decyzją z 30 marca 2015 r., z uwagi na brak zaległości za okres objęty ustawą abolicyjną umorzono postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe.

W toku postępowania organ pozyskał z urzędu: decyzję z dnia 14 czerwca 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności; decyzję z dnia 30 marca 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania na mocy ustawy abolicyjnej; decyzję z dnia 28 maja 2013 r. o wysokości zadłużenia; zawiadomienie z dnia 4 kwietnia 2013 r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności, zawiadomienie o zakończeniu postępowania z dnia 13 maja 2013 r.; odpowiedź ZUS na pismo w sprawie dokonywania potrąceń; decyzję z dnia 16 października 2018 r. o odmowie wszczęcia postępowania o umorzenie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych; postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego Skarżący w dniu 23 października 2018 r. zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie.

W toku postępowania organ ustalił, że Skarżący jest zgłoszony z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy; osiąga minimalne wynagrodzenie tj. 2.100 zł brutto (1.530 zł netto miesięcznie); nie korzysta z pomocy opieki społecznej ani innych form pomocy; w kolejnych latach dochody/straty firmy Skarżącego kształtowały się następująco: 6.660,88 zł - strata, 19.598 zł - dochód, 7.572 zł - dochód za okres I półrocza bieżącego roku; średni miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności za okres od stycznia do czerwca 2018 r. wyniósł 1.081,71 zł; Skarżący jest żonaty, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie wskazał kwoty wydatków związanych z utrzymaniem; oświadczył, że oprócz zaległości względem ZUS posiada również inne zobowiązania pieniężne tj. alimenty w wysokości 918 zł miesięcznie, które spłacane są w układzie ratalnym; posiada zobowiązania prywatne opiewające na kwotę 500.000 zł; jest właścicielem samochodu marki [...] z 2004 r. (współwłaścicielem pojazdu jest żona Skarżącego - wartość pojazdu ok. 12.750 zł). ZUS ustalił, że na nazwisko Skarżącego figurują również pojazdy: samochód ciężarowy [...] z 1992 r. - wartość 5.900 zł, samochód ciężarowy [...] z 1993 r. - wartość od 2.500 zł do 7.499 zł, [...] z 1988 r. wartość od 600 zł do 3.400 zł, przyczepa ciężarowa z 2007 r. - wartość 5.800 zł. Z ustaleń ZUS wynika, że Skarżący jest właścicielem działki o powierzchni 1,9303 ha, na której jest ustalona hipoteka przez innych wierzycieli oraz ZUS. Skarżący nie posiada praw majątkowych, ani wierzytelności. We wniosku nie wskazał problemów zdrowotnych. Wobec Skarżącego prowadzone jest obecnie przez Dyrektora ZUS postępowanie egzekucyjne, które dotychczas nie zostało zakończone. Postępowania egzekucyjne prowadzone w okresie wcześniejszym przez komornika sądowego zostało umorzone ze względu na bezskuteczność egzekucji.

Organ powołał treść art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie wskazanych przepisów, bowiem w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W ocenie ZUS nie zachodzą również okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Mając powyższe na uwadze ZUS stwierdził, że przedstawione informacje nie odzwierciedlają faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego.

Skarżący nie wykazał, że w związku z trudną sytuacją finansową podjął działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). Powołana ciężka sytuacja finansowa nie jest wystarczająca do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację dłużnika. Skarżący od wielu lat prowadzi działalność gospodarczą, która jak wynika z przedłożonych dokumentów przynosi dochód. Skarżący jest osobą aktywną zawodowo o czym świadczy fakt zatrudnienia, z którego również osiąga dochód.

Zdaniem ZUS, osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna znać przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz mieć świadomość grożących konsekwencji za ich nieprzestrzeganie. Prowadząc działalność Skarżący winien dbać o to, aby była ona rentowna przy uwzględnieniu wszystkich związanych z tym zobowiązań, także publicznoprawnych.

W ocenie organu, pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób regulowana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny Skarżącego.

Zdaniem ZUS, obowiązek spłaty zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, ponieważ u.s.u.s. przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego.

W ocenie ZUS, na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przyszłości Skarżący nie będzie mógł uregulować swoich zobowiązań.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję ZUS z dnia 30 października 2018 r. i wniósł o jej uchylenie w całości, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa przez błędne przywołanie stanu majątkowego Skarżącego, stanowiącego błędną podstawę wydania decyzji.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał na nieścisłości w toczących się postępowaniach tj.: brak odpowiedzi na wniosek z dnia 8 kwietnia 2013 r. o umorzenie należności z tytułu składek, otrzymanie odpowiedzi w sprawie wniosku o umorzenie należności z dnia 18 grudnia 2014 r., którego jak stwierdził, nie składał.

Zdaniem Skarżącego wnioski z dnia 8 kwietnia 2013 r. i 18 grudnia 2014 r. nie zostały rozpoznane zgodnie z przepisami k.p.a., ponieważ w sprawie pierwszego wniosku nie wydano decyzji, a wydana decyzja z dnia 30 marca 2015 r. dotyczyła nieistniejącego wniosku.

Skarżący poinformował, że osiąga wynagrodzenie w kwocie wolnej od potrąceń, a na mocy ugody sądowej jest zobowiązany do alimentacji syna. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 30 grudnia 2016 r. komornik sądowy umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne, co również uzasadnia konieczność umorzenia należności w niniejszej sprawie, gdyż jego obecna sytuacja materialna nie zmieniła się.

Skarżący wyjaśnił, że swoje należności zabezpieczył wekslem, jednakże z uwagi na brak możliwości nadania wekslowi klauzuli wykonalności pozbawiony został wynagrodzenia w kwocie 320.000 zł.

Skarżący wskazał, że współposiadany przez niego pojazd marki [...] jest przedmiotem zastawu komorniczego, natomiast pozostałe pojazdy zbył.

Skarżący powołał się również na problemy zdrowotne i dokumentację chorobową, która jest w posiadaniu ZUS.

Zdaniem Skarżącego ZUS nie zrealizował zasady praworządności wynikającej z art. 6 k.p.a. Z treści tej zasady wynika prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, a z art. 7 k.p.a. prawo do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżący stwierdził, że ocena materiału dowodowego została dokonana z naruszeniem art. 77 i art. 80 k.p.a.

Do wniosku Skarżący załączył pismo Sądu Rejonowego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt [...] dotyczące egzekucji nieruchomości; 3 umowy sprzedaży pojazdów; wynik badania diagnostycznego z dnia 5 grudnia 2013 r.; protokół oględzin sądowo – lekarskich z dnia 27 listopada 2013 r.; informację o przebytej rehabilitacji leczniczej z dnia 8 kwietnia 2014 r.; protokół zajęcia ruchomości z dnia 24 września 2012 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 20 marca 2019 r. Skarżący podtrzymał skargę; oświadczył, że na życie pozostaje mu ok. 650 zł; stwierdził, że nie ma środków na leczenie, a zaległości składkowe powstały wskutek obiektywnych okoliczności, między innymi związanych z brakiem zapłaty od kontrahentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 30 października 2018 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu wymienionych w tej decyzji składek, a spór koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia tych należności za okresy i w kwotach określonych w decyzji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W ocenie Sądu, ZUS zasadnie przyjął, że z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1, bowiem dłużnik żyje. Nie wystąpiły również przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4 i pkt 4b, bowiem w stosunku do działalności Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Nie ma również zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a, gdyż wysokość nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż wobec Skarżącego prowadzona jest egzekucja administracyjna, która ma na celu realizację wierzytelności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, posiada majątek w postaci nieruchomości i ruchomości podlegający egzekucji, na którym dokonano zabezpieczenia hipotecznego należności ZUS; w stosunku do zadłużenia figurującego na koncie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, dlatego nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.

Zdaniem Sądu powyższe okoliczności wyłączają przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w odniesieniu do składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, a także składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

W ocenie Sądu, ustalenie, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez stronę skarżącą (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514). Oznacza to, że ustalenia w zakresie przesłanki "całkowitej nieściągalności" dokonuje organ rozpoznający wniosek, bez względu na zakres inicjatywy dowodowej skarżącego w tym przedmiocie. Także bowiem w przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Zdaniem Sądu, ZUS zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie można jeszcze stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie postępowanie egzekucyjne nadal może być prowadzone, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu organ nie naruszył w tym zakresie przepisu art. 28 u.s.u.s.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie udowodniono okoliczności wynikających z § 3 ust.1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przemawiających za umorzeniem należności.

Zdaniem Sądu, ZUS prawidłowo stwierdził, że Skarżący nie udowodnił aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności; nie wystąpiły również okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia, które miałyby negatywny wpływ na możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów przez Skarżącego. Z analizy zgromadzonych dokumentów organ wywiódł prawidłowy wniosek, że Skarżący nie boryka się z problemami zdrowotnymi, które trwale eliminowałyby go z szeroko rozumianego runku pracy i uniemożliwiały osiąganie jakichkolwiek dochodów. Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy. Obecna sytuacja zdrowotna nie przesądza o tym, że Skarżący nie będzie w stanie regulować swoich zobowiązań (również w przyszłości) tym bardziej, że nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i posiada źródło dochodu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.) – dalej jako "k.p.a.", działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS, dlatego też Sąd nie może jakby tego chciał Skarżący ponownie rozpatrzyć jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

Po dokonaniu analizy sytuacji finansowej Skarżącego ZUS zasadnie stwierdził, że Skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności.

W ocenie Sądu, prezentowana argumentacja jest prawidłowa, albowiem analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że przedłożona dokumentacja obrazująca stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego wskazuje, że Skarżący z powodów zdrowotnych nie jest trwale wyłączony z rynku pracy, pozostaje zatrudniony, osiąga dochód, a dodatkowo kontynuuje działalność gospodarczą, co umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji spłacenie zaległych należności.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że dołączona do skargi dokumentacja nie wpływa w sposób istotny na dokonaną przez organ ocenę sytuacji majątkowo – bytowej Skarżącego, bowiem Skarżący nie przedstawił dokumentu, z którego wynikałaby trwała niezdolność do pracy. Okoliczność zajęcia ruchomości (pojazdu marki [...]), czy sprzedaż 3 samochodów również nie wpłynęła zasadniczo na zmianę sytuacji majątkowej Skarżącego. Co więcej, analiza przedłożonych umów wskazuje, że Skarżący z tytułu sprzedaży 3 pojazdów otrzymał kwotę w wysokości 8.650 zł, którą mógłby np. częściowo przeznaczyć na spłatę istniejących należności. Skarżący nie wykazał na co uzyskaną kwotę spożytkował.

W ocenie Sądu postępowanie w niniejszej sprawie nie było prowadzone przewlekle, a na czas jego trwania niewątpliwie miały wpływ okoliczności dotyczące ustalenia bytu prawnego wniosków Skarżącego z dnia 8 kwietnia 2013 r. i 18 grudnia 2014 r.

Postępowanie, w związku z brakiem aktywności ubezpieczonego, przeprowadzono na podstawie dowodów z dokumentów pozyskanych przez organ z urzędu. W postępowaniu, pomimo zawiadomienia z dnia 18 lipca 2018 r. o możliwości złożenia wyjaśnień i przedłożenia dokumentów, Skarżący nie zajął żadnego stanowiska w sprawie. Dopiero po zakończeniu postępowania wyjaśniającego Skarżący w dniu 23 października 2018 r. zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie.

Zdaniem Sądu powyższe czyni uprawnionym twierdzenie, że brak działania Skarżącego utrudniał ustalenie stanu faktycznego sprawy i wydłużył prowadzone postępowanie.

Sąd stanął na stanowisku, że zasadnie organ uznał, iż za odmową umorzenia przemawia również ocena struktury zadłużenia, tj. fakt, że zaniedbanie w tym zakresie dotyczy okresu prowadzenia działalności, co prowadzi do wniosku, że ubezpieczony w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek. Stosownie do art. 46 u.s.u.s., to właśnie ubezpieczony jako płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli.

Organ ustalił wysokość ponoszonych przez Skarżącego opłat na utrzymanie, uwzględnił również, że Skarżący nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości spłacenia należności.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, że Skarżący jest całkowicie i trwale wyłączony z rynku pracy i z możliwości zarobkowania.

Oceniając obecną sytuację finansową Skarżącego, organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby na umorzenie przedmiotowych zaległości składkowych. Z przedłożonych do sprawy dokumentów, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że Skarżący osiąga dochody. Stan zdrowia nie wyklucza dalszej aktywności zawodowej, poprawy kondycji finansowej i spłaty przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek. Obowiązek alimentacyjny wpływa oczywiście na sytuację finansową strony, jednakże nie można przyjąć, że sam w sobie powoduje konieczność umorzenia należności składkowych. Regulowanie należności cywilnoprawnych, np. realizacja obowiązku regulowania zobowiązań z tytułu alimentów może stanowić obciążenie dla budżetu Skarżącego, jednakże sama w sobie nie wykluczona spłaty przedmiotowego zadłużenia, np. w ramach dogodnego układu ratalnego, który mógłby zostać zawarty w niniejszej sprawie po spełnieniu określonych warunków, co pozwoliłby Skarżącemu na zaplanowanie wydatków z nim związanych, a ponadto mógłby pozwolić na zawieszenie, a nawet niewszczynanie egzekucji.

Sąd podkreśla, że przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podstawową kwestią jest ocena, czy w wyniku spłaty należności pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w zaskarżonej decyzji ocena taka została prawidłowo przeprowadzona.

Jak już wyżej zasygnalizowano, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego. Należy zaakcentować, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla skarżącego.

Pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, że ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego. Tym samym np. wynagrodzenie za pracę, renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone do pewnej wysokości na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i w drodze egzekucji administracyjnej.

Zgodzić się zatem należy z wnioskiem organu, iż przedłożone w sprawie dokumenty nie dowodzą, aby Skarżący nie mógł uregulować choćby części należności, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki.

Wskazać należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Nie jest wymaganym, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości Skarżącego, które mogą być sukcesywnie spłacane.

Okoliczności te zostały zatem słusznie, w ocenie Sądu, potraktowane jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec Skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.

W opinii Sądu, organ prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając Skarżącemu umorzenia zaległych składek.

Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. ZUS podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie zobligowany był z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego.

W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego. Decyzja zawiera wszystkie prawem wymagane elementy, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne, a także prawidłową podstawę prawną. Merytorycznie zaskarżona decyzja również nie budzi wątpliwości Sądu, bowiem dokonana przez organ analiza sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej Skarżącego, była kompleksowa, a rozstrzygnięcie nie nosiło cech dowolności, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.