Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1101/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-03-13 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 13 marca 2015 roku Wojewódzki Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.J. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za październik 2009 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu K.J. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. U.K.


UZASADNIENIE

K.J. wniósł do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za październik 2009 r. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia o majątku i dochodach złożonego na urzędowym formularzu PPF skarżący oraz dodatkowych dokumentów (nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego) wynika, że skarżący wspólnie z rodzicami prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura jego ojca w wysokości 1.295 zł miesięcznie. Matka skarżącego nie osiąga żadnych dochodów, po wypadku samochodowym jest trwale niezdolna do pracy, wymagająca stałej opieki. Skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w 2014 r. przyniosła dochód w wysokości 200 zł. Podkreślił, że partycypuje w kosztach utrzymania w kwocie 400 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, a teren na którym prowadzi działalność gospodarczą wynajmuje od PKP. Z nadesłanego zeznania podatkowego za 2013 rok wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód w wysokości 215.474 zł, poniósł koszty w wysokości 213.001 zł osiągając dochód rzędu 2.473 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że od sierpnia do listopada 2014 roku przychody jego firmy kształtowały się na poziomie ok 18.000-19.000 zł miesięcznie. Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że skarżący ma kredyt odnawialny w wysokości 30.000 zł, kredyt ten na dzień występowania ze skarga był prawie w 100% wykorzystany. Skarżący posiada również inny rachunek bankowy, z którego w dniu 17 listopada 2014r. wykonał przelew 1.000 zł na rachunek z którego wyciąg przedstawił.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie skarżący wskazał, że przedstawił oświadczenie, w którym w wyczerpujący sposób opisał swój stan rodzinny i majątkowy, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez istotnego uszczerbku dla możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto skarżący wskazał, że biorąc pod uwagę ilość spraw toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym poniesienie kosztów spowoduje znaczący uszczerbek dla jego sytuacji materialnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 t.j. ze zm.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.).

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek.

Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącego – określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Osobie fizycznej może być zatem przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania.

Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.).

W orzecznictwie podkreśla się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty.

Jak wynika z akt sprawy skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Od osób będących przedsiębiorcami wymaga się znacznej zapobiegliwości w gromadzeniu środków finansowych na wszczęcie i prowadzenie postępowań sądowych. Przedsiębiorcy jako profesjonaliści uczestnicząc w obrocie gospodarczym muszą mieć świadomość, iż w tego rodzaju aktywność wpisane są koszty postępowań sądowych. W taki sposób sytuację osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą ocenił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 marca 2005 r., sygn. II FZ 78/05 oraz w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04 (publ. Baza orzeczeń CBOIS).

Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącego należy wskazać, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów (w szczególności deklaracji VAT-7) działalność ta była dotychczas dochodowa, nie została zawieszona i skarżący wciąż prowadzi tę działalność. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2013 wynika, że skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychody w kwocie 215.474,70 zł, koszty wyniosły 213.001,13 zł, co dało dochód w kwocie 2.473,57 zł. Przedłożone deklaracja podatkowe VAT-7 wskazują, że podstawa opodatkowania wyniosła w lipcu – 19.442 zł, w sierpniu – 18.399 zł, we wrześniu – 18.058 zł, w październiku – 19.116 zł i w listopadzie – 19.193 zł.

Z załączonego natomiast do akt wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że na dzień 15 stycznia 2015 r. wykazywał on saldo ujemne na kwotę 29.550,00 zł. Analiza przepływów finansowych na rachunku wykazała następujące okoliczności: w dniu 17 listopada 2014 r. skarżący otrzymał przelew w wysokości 1000 zł, skarżący dokonywał także wpłat własnych w bankomacie w okresie od 3 listopada 2014 r. do 30 grudnia 2014 r. w wysokości około 4.000 zł. Ponadto skarżący zamieszkuje z matką i partycypuje w kosztach utrzymania w kwocie 400 zł miesięcznie, resztę kosztów utrzymania ponosi matka (k. 25).

W dalszej kolejności zauważyć należy, że z analizy przedłożonych wyciągów z kont bankowych skarżącego wynika, że z tego rachunku dokonywano spłaty kredytu, co do którego skarżący nie podał bliższych szczegółów w oświadczeniu. Z analizy wyciągów wynika jednak jednoznacznie, iż dokonywał spłat w kwocie ok. 600-800 zł. Powyższe poświadczają też informacje z wyciągu o opłatach za ubezpieczenie spłaty kredytu. Może to zatem wskazywać na fakt regularnego opłacania rat kredytu lub innej stałej płatności o charakterze zobowiązaniowym.

Fakt, że w złożonym oświadczeniu skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji finansowej, w tym dotyczących drugiego rachunku i nie uczynił tego również w złożonym sprzeciwie, pozwala przyjąć, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w tej sprawie. Uznać należy, że skoro skarżący na bieżąco reguluje zobowiązania wobec ZUS oraz spłaca inne zobowiązania, to może również ponieść koszty sądowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Za przyznaniem stronie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie przemawia również okoliczność wskazana w sprzeciwie, że przed tutejszym Sądem zawisło wiele spraw skarżącego i łącznie zapłata kosztów stanowiłaby dla skarżącego znaczne obciążenie. Sąd ustalił, że łącznie skarżący wniósł 16 skarg na decyzje określające zobowiązanie w podatku akcyzowym i łączna kwota wpisów od skarg w tych sprawach nie przekracza 2000 zł. Zatem biorąc pod uwagę wysokość wpływów na rachunku skarżącego w okresie listopad-grudzień 2014 r. należy uznać, że dysponuje odpowiednimi środkami na ich pokrycie. Wpis do skargi w tej sprawie określono na kwotę 100 zł. Ponadto, jak wskazano wyżej, skarżący regularnie spłaca inne zobowiązania a należności o charakterze cywilnoprawnym, a taki charakter mają stałe raty, nie są należnościami uprzywilejowanymi wobec opłat i wydatków sądowych.

Najistotniejsze znaczenie ma jednak fakt, że strona nie wykonała w pełni obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2014 r. zobowiązującym do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację bieżącej działalności gospodarczej skarżącego i jego sytuacji majątkowej. Zatem nie pozwoliła na ocenę swojej faktycznej sytuacji finansowej. Uznać zatem należy, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Skarżący nie wyjaśnił skąd pochodzą środki wpłacone na przedstawione Sądowi konto, skoro działalność według świadczenia skarżącego nie przynosi faktycznie żadnego dochodu.

Reasumując, to na stronie skarżącej jako wnioskującej o zwolnienie od kosztów sądowych ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności dowodzących, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową ponieść pełnych kosztów postępowania. Informację składaną Sądowi należy podać w sposób pełny i rzetelny. Zatem, w sytuacji braku żądanych informacji Sąd nie ma możliwości rzeczywistej oceny sytuacji strony.

W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Uznać należy, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu.

Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.