Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 928/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 128, art. 129 par. 1 i 2, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi To. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] nr [...]. B.A.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania T.M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji odmówił T.M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią M.P. oraz opłacania składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem organu wnioskodawca jest wnukiem osoby niepełnosprawnej, czyli krewnym w linii prostej. Jednakże osoba wymagająca opieki – M.P. posiada sześcioro dzieci, które obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnej obciąża w pierwszej kolejności. Osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej w skrócie "u.ś.r.") jest któreś z dzieci M.P. Według organu pierwszej instancji, w sprawie bez znaczenia pozostaje fakt, że z innych przyczyn osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności takiej opieki nie mogą sprawować. Gdy obowiązek alimentacyjny nie przybierze postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, może polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności.

W odwołaniu od decyzji T.M. wniósł o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, podnosząc zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez: pominięcie prawnie uzasadnionych celów u.ś.r.; przyjęcie, że faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż M.P. ma dzieci, na których, jako spokrewnionych w pierwszym stopniu, spoczywa obowiązek alimentacyjny; uznanie, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki, bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji skarżącego nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; wadliwe uznanie, że przy braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia w postaci orzeczenia o niepełnosprawności osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności ocena ich możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną M.P. może być dokonana wyłącznie w aspekcie możliwości realizacji obowiązku alimentacji w formie świadczeń finansowych, a nie w odniesieniu do przyczyn obiektywnych odnoszących się do faktycznego sprawowania opieki; uznanie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci M.P., w powiązaniu z okolicznością, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący podniósł również zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, w szczególności odnoszących się do zakresu sprawowanej przez niego faktycznej opieki i realnych możliwości sprawowania przez dzieci M.P. opieki nad niepełnosprawną matką, w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołujący dodał nadto, że M.P. ma sześcioro dzieci: córkę I.Ś. (osoba pozostająca w stosunku pracy, przed emeryturą), mieszkającą ok. 35 km od matki; córkę U.Ł., rolniczkę, nie pracującą na etacie, pomagającą swojej córce, po rozwodzie, w wychowaniu trójki dzieci, bez prawa jazdy, mieszkującą ok. 15 km od matki; syna A.P. (osoba pozostająca w stosunku pracy, przed emeryturą), który nie utrzymuje kontaktów z matką od ok. 30 lat; córkę K.M. (osoba pracująca za granicą), mieszkającą na [...]; syna S.P., który nie pracuje, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, odbywał karę pozbawienia wolności, nadużywa alkoholu, wymaga stałego leczenia; córkę E.T. (osoba pozostająca w stosunku pracy), mieszkającą na [...]. Dzieci M.P. oświadczyły, że nie mogą sprawować opieki nad matką (oświadczenia załączone zostały do złożonego wniosku). T.M. podkreślił, że od 2005 r. zamieszkuje w jednym domu z M.P. oraz jej synem S.P. Od września 2019 r. M.P. jest wdową. Strona wspólnie z żoną K.M., która przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym wychowuje 11-letniego syna W.M. Dom jednorodzinny, w którym mieszkają, jest "przepisany notarialnie" w równych częściach na odwołującego i S.P. Z racji długów alimentacyjnych część domu S.P. jest w egzekucji komorniczej. Odwołujący podkreślił, że to głównie on zajmuje się domem. S.P., ze względu na swój stan zdrowia i nadużywanie alkoholu, nie jest w stanie wypełnić swoich obowiązków, jako współwłaściciel oraz nie jest w stanie, aby być w pełni dyspozycyjnym do opieki nad matką. S.P. sam boryka się z problemami zdrowotnymi, miał złamaną rękę w łokciu, która nadal nie jest w pełni sprawna i wymaga rehabilitacji. Dodatkowo jest leczony w poradni chirurgicznej w R. oraz poradni chirurgii naczyniowej w Ł. z powodu zmian miażdżycowych w nogach, przez co jego sprawność fizyczna jest bardzo ograniczona. Nadto jest on osobą bezrobotną, uzależnioną od alkoholu, co wiąże się z tym, że to on jest na utrzymaniu M.P. Córka U.Ł. mieszka w odległości ok. 15 km od matki, nie ma prawa jazdy. Odwiedziny jej są sporadyczne. Nie jest w stanie dojechać na tzw. "zawołanie". Ponadto pomaga swojej córce w opiece nad trójką dzieci (najmłodsze ma 2 lata, nie uczęszcza do żłobka). Jest ona w trakcie diagnostyki kwalifikującej do operacji bariatrycznej (chirurgiczne leczenie otyłości). Termin operacji nie jest jeszcze znany, ale wiadomo, że po zabiegu nie będzie mogła podjąć się opieki nad matką. Odwołujący podkreślił, że M.P. ze względu na stan zdrowia, wymaga całodobowo obecności drugiej osoby. Nie jest samodzielna przy wykonywaniu prostych czynności domowych, tj. sprzątanie, gotowanie, a także związanych z myciem, przygotowaniem leków. Jej stan nie pozwala na samodzielne dojazdy do lekarza. W obowiązku skarżącego jest, oprócz opieki i pomocy, także transport M.P. na wszelkie konsultacje medyczne. Jego zdaniem błędne jest stanowisko organu, że dzieci spokrewnione w pierwszej linii, powinny zająć się matką. Dwoje z dzieci M.P., choć są to osoby niepracujące, nie posiada prawa jazdy, co wiąże się z brakiem możliwości zapewnienia stałego kontaktu z lekarzami. W chwili pogorszenia się stanu zdrowia matki nie byłyby w stanie zapewnić dojazdu na wizytę lekarską czy do szpitala. Ponadto osoby te same leczą się na różne schorzenia. Odwołujący podkreślił, że mógłby starać się podjąć zatrudnienie, jednak w związku z pełną gotowością do opieki nad M.P. nie szuka zatrudnienia, ponieważ więzy rodzinne i opieka nad schorowanym członkiem najbliższej rodziny są dla niego ważniejsze. Ten fakt nie został jednak wzięty pod uwagę przez organ, co dla skarżącego jest niezrozumiałe, gdyż rodzina od lat współpracuje z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej. Pracownik socjalny podczas niejednego wywiadu środowiskowego widział, kto faktycznie opiekuje się M.P. Dodatkowo skarżący podał, że we wszelkiej dokumentacji medycznej jest podawany jako osoba do kontaktu i to on sprawuje 24h opiekę, wie, jakie leki zażywa M.P., jak przebiega leczenie, czy też gdzie i kiedy była hospitalizowana. Wypełnia on tym samym wszelkie obowiązki związane z opieką i leczeniem, zakupami oraz innymi obowiązkami domowymi. Dzieci M.P., zobligowane w świetle prawa do opieki nad matką, w rzeczywistości takiej opieki nie sprawują. To skarżący faktycznie wziął odpowiedzialność za M.P., poświęcając środki, czas i pracę zarobkową, aby pomóc jej godnie przeżyć "lata seniorskie". Wobec powyższego, biorąc również pod uwagę oświadczenia dzieci M.P. o braku możliwości, czy też chęci opieki nad matką, odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał brzmienie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5, art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że M.P. jest wdową (ur. [...] r.). Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] r. Nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydane zostało do 31 lipca 2023 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 lipca 2021 r.; nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Zdaniem organu drugiej instancji istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów k.r.o. W przywołanych przepisach art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Kolegium zwróciło następnie uwagę na regulacje art. 128 oraz art. 132 k.r.o. i stwierdziło, że z akt sprawy w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 9 sierpnia 2021 r. oraz oświadczeń złożonych przez M.P. i jej dzieci, wynika, że zamieszkuje ona z synem S.P., wnukiem – T.M. i jego żoną K.M. oraz ich 11 letnim synem W. W odwołaniu T.M. wskazał, iż jego żona przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym. M.P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W domu należącym do syna – S.P. i wnuka – T.M. ma do dyspozycji jedno pomieszczenie, tj. kuchnię. Odwołujący nie pracuje, nie stara się podjąć zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną i schorowaną babcią. Zgodnie z ustaleniami pracownika socjalnego i oświadczeniem M.P., w codziennym funkcjonowaniu pomaga jej głównie żona T.M. – K.M., która przygotowuje posiłki oraz wykonuje czynności związane z higieną. Czynności opiekuńcze wykonywane przez T.M. zasadniczo sprowadzają się do "zajmowania się domem i gospodarstwem", oraz zapewnienia kontaktu z lekarzami, dowozem na wizyty lekarskie, robieniem zakupów. Według odwołującego dzieci M.P. nie są w stanie zapewnić matce właściwej opieki z uwagi na własne ograniczenia związane z wiekiem, stanem zdrowia, odległością zamieszkania, brakiem prawa jazdy, co dodatkowo utrudnia kontakt z matką i lekarzami, w razie np. potrzeby dowozu na wizytę lekarską, czy do szpitala przy pogorszeniu się stanu jej zdrowia. Córka M.P. – I.Ś. - jest w wieku przedemerytalnym, pracuje, mieszka ok. 35 km od matki, kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza raz na 2 tygodnie. Córka U.Ł. "nie pracuje na etacie", jest rolniczką, pomaga swojej rozwiedzionej córce w wychowaniu trojki dzieci, mieszka ok. 15 km od matki i podobnie jak córka I., kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza raz na 2 tygodnie. Syn A.P. mieszka w miejscowości K., jest w wieku przedemerytalnym, pracuje, nie utrzymuje kontaktu z matką od ok. 30 lat. Córka K.M. mieszka w B., pracuje za granicą, kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza w ramach możliwości (1 x na 4-5 miesięcy). Córka E.T. mieszka i pracuje w B., kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza sporadycznie (1 x na 3 miesiące). Syn S.P. mieszka z matką, nie pracuje, jest zarejestrowany w PUP, ale jak podnosi odwołujący, miał on złamaną rękę w łokciu, nie jest w pełni sprawny, wymaga rehabilitacji, a z poza tym, ze względu na nadużywanie alkoholu, nie jest w stanie wypełnić swoich obowiązków jako współwłaściciel oraz nie jest w stanie być w pełni dyspozycyjnym do opieki nad M.P. Według oświadczeń złożonych 1 sierpnia 2021 r. i 2 sierpnia 2021 r. przez córki i synów M.P., nie mają oni możliwości sprawowania opieki nad matką potrzebującą wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Według organu odwoławczego niezależnie od tego, czy występuje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną, w pierwszej kolejności ocenić należało, czy na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem babki M.P. Każdorazowy bowiem brak spełnienia przez stronę którejkolwiek z przesłanek pozytywnych, bądź zaistnienie jakiejkolwiek przesłanki negatywnej, wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego skarżący należy do kręgu osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki M.P. Obejmuje go więc regulacja art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Będąc wnukiem niepełnosprawnej jest z nią spokrewniony w drugim stopniu. Zatem jego sytuacji dotyczy powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Z akt sprawy wynika, że M.P. ma sześcioro dzieci - cztery córki I.Ś., U.Ł., K.M. oraz E.T. i dwóch synów, tj. A.P. i S.P., które nie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, aczkolwiek niektórzy cierpią na pewne schorzenia, które według skarżącego, uniemożliwiają sprawowanie opieki nad matką. W przypadku istnienia osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, dopiero wystąpienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. aktualizuje obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w stopniu dalszym, a co za tym idzie, uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez te osoby. Co do zasady wystąpienie innych przeszkód utrudniających sprawowanie opieki nie zwalnia osoby spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu z obowiązku alimentacyjnego. Rygoryzm art. 17 ust. 1a u.ś.r., którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, która uchyla się zadośćuczynieniu obowiązkowi alimentacyjnemu, czy to poprzez opiekę nad osobą uprawnioną, czy też poprzez opłacenie usług opiekuńczych. Jak podkreśliło Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki - w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej w tym przepisie kategorii osób. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Niemniej, z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej komentowanego przepisu wypracowało również pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. oraz zasady konstytucyjne z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z ust. 1a art. 17 u.ś.r. mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę, w ujęciu ust. 1a, za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia, nie jest w stanie sprawować opieki. W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych, i przez to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym. Sama zatem tylko deklarowana wola, nawet urzeczywistniona w sprawowaniu opieki nad daną osobą, czy własny, swobodny wybór (zgoda tudzież brak chęci) członków rodziny w tej mierze, które są przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, nie są wystarczające dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia. Powyższe w realiach rozpoznawanej sprawy oznacza, że przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby dzieci M.P. nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Przy czym podkreślić należy, że poprzez brak możliwości zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu rozumie się zarówno obiektywny brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., taki jak między innymi wiek, stan zdrowia, jak również brak możliwości dostarczania środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Powoływane przez skarżącego argumenty dotyczące problemów zdrowotnych dwójki z pośród sześciorga dzieci, tj. U.Ł. i S.P., odległość wszystkich od miejsca zamieszkania matki, brak posiadania prawa jazdy i dyspozycyjności, nie stanowią obiektywnych okoliczności przesądzających o tym, iż nie są one w stanie sprawować opieki nad matką. Po pierwsze żadne z dzieci M.P. nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Co przy tym istotne, obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych, w tym także związanych z dojazdem do lekarza, a może polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszym stopniu nie muszą przy tym decydować się na opłacanie usług opiekuńczych obcej osoby, skoro inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, deklaruje chęć podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Wówczas spełnieniem obowiązku alimentacyjnego będzie opłacanie usług opiekuńczych tej osoby. Z przedstawionych wyżej informacji dotyczących córek M.P. wynika, iż I.Ś. i E.T. "pracują na etacie", pracuje również (za granicą) K.M. i syn A.P. Ze złożonych przez ww. osoby oświadczeń nie wynika, aby wspólne wywiązanie się przez nie z obowiązku alimentacyjnego nie mogło przybrać formy świadczeń finansowych celem opłacenia osoby, która tą opiekę zapewni. Trudno także nie zauważyć, iż mimo wskazywanych przez skarżącego problemów zdrowotnych U.Ł., jest ona w stanie opiekować się dziećmi swojej córki. Nie mieszka ona zbyt daleko od matki (ok. 15 km jak podaje odwołujący, a według organu - ok. 7 km), będąc "rolniczką", może pomóc w opiece nad nią. Z matką mieszka syn S.P. i mimo wskazywanych problemów zdrowotnych oraz nadużywania alkoholu, może pomóc w pewnych czynnościach, tym bardziej, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wcześniej trochę zajmował się matką. Reasumując Kolegium stwierdziło, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie doszło do nabycia obowiązku alimentacyjnego przez dalszego krewnego M.P. - wnuka T.M., a zatem brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego względnie o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, ponosząc zarzuty naruszenia:

a) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na: pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż M.P. ma dzieci, na których jako spokrewnionych w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny; uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, iż w sytuacji skarżącego nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; wadliwym uznaniu, że przy braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia w postaci orzeczenia o niepełnosprawności osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności ocena ich możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną M.P. może być dokonana wyłącznie w aspekcie możliwości realizacji obowiązku alimentacji w formie świadczeń finansowych, a nie w odniesieniu do przyczyn obiektywnych odnoszących się do faktycznego sprawowania opieki; uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci M.P. w powiązaniu z okolicznością, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

b) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez dzieci M.P. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Motywując skargę jej autor powtórzył argumentację z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Pismem z 6 grudnia 2021 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz uwzględnienie faktu, że syn M.P. – S.P., który jest brany pod uwagę jako osoba mająca się podjąć opieki zmarł [...] r. Do pisma skarżący załączył kserokopię aktu zgonu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo uzasadniona.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić należy, że według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy L. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne dowodzi, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest odpowiedź na pytanie, czy organy obu instancji prawidłowo odmówiły T.M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią M.P. i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wywodząc, że skarżący będąc wnukiem osoby wymagającej opieki, nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ M.P. posiada sześcioro dzieci (cztery córki i dwóch synów), nie legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, których obowiązek alimentacyjny względem matki wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka.

Celem rozstrzygnięcia wskazanej wyżej kwestii spornej godzi się wyjaśnić, że przesłanki materialnoprawne rzutujące na ocenę posiadania przez konkretny podmiot prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, zostały zdefiniowane przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111), a konkretnie w jej art. 17. Według art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pkt 1 - rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 2 - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 3 - nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Treść obowiązku alimentacyjnego określa przepis art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 – dalej w skrócie "k.r.o."), który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Jak wynika z art. 129 § 1 obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § k.r.o.).

W orzecznictwie na tle przywołanych wyżej unormowań Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (vide: wyroki NSA z: 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1062/14, 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14, 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16, 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2831/19 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) mogą wskazywać, że celowe będzie przyjęcie, iż uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymieniona wprost w ustawie – kategoria członków szeroko rozumianej rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego formalistyczna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym powinno uwzględniać, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18, 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16, 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2831/19). Tożsame stanowisko w tej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1115/19, 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2161/20, 15 października 2021 r. sygn. akt I OSK 653/21 – dostępne jak wskazano wyżej).

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrok z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2161/20, w uzasadnieniu którego Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że krąg uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyznacza Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dalszym krewnym pomoc przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki. Nie sposób uznać jednakże, że dochodzi w takim przypadku do nieuprawnionego powiększania kręgu osób uprawnionych do świadczenia. W wyroku z 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1700/12, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a ww. ustawy). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. O ile przy tym - z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej - może okazać się celowym - w danym stanie faktycznym - przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymienione expressis verbis w ustawie - kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (por.: np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tutejszy Sąd podziela przytoczone wyżej poglądy judykatury i uważa, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Takie też stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyrokach z 4 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 561/20, 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 799/20, 22 września 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 453/21, 8 września 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 524/21, 26 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 741/21 – dostępne jak wskazano wyżej.).

Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. prawidłowo odkodowało znaczenie normatywne mających zastosowanie na gruncie rozpatrywanej sprawy przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., dając temu wyraz z obszernym uzasadnieniu rozstrzygnięcia, co czyni zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, niezasadnym.

Rację ma bowiem organ twierdząc, że obowiązek alimentacyjny dzieci M.P. wyprzedza co do zasady obowiązek alimentacyjny wnuka T.M. Trafnie również wywiódł organ drugiej, że przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby dzieci M.P. nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Analiza akt sprawy dowodzi jednak, że w toku postępowania wyjaśniającego organy obu instancji nie ustaliły z należytą starannością, czy dzieci M.P. są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki. W tym zakresie organ odwoławczy poprzestał na ustaleniach poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 9 sierpnia 2021 r. z M.P. i załączonych przez skarżącego do wniosku o przyznanie świadczenia jednobrzmiących oświadczeniach dzieci, że nie są w stanie zaopiekować się matką, uzupełnionych o informacje zawarte w odwołaniu. M.P. ma bowiem sześcioro dzieci:

- córkę I.Ś., która jest w wieku przedemerytalnym, pracuje, mieszka ok. 35 km od matki, kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza ją raz na 2 tygodnie,

- córkę U.Ł., która nie pracuje na etacie, jest rolniczką, pomaga swojej rozwiedzionej córce w wychowaniu trójki dzieci, według organu mieszka ona w odległości ok. 7 km od matki, kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza ją raz na 2 tygodnie,

- córkę K.M., która mieszka w B., pracuje zagranicą, kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza ją w ramach możliwości (1 x na 4-5 miesięcy);

- córkę E.T., mieszkającą i pracującą w B., która kontaktuje się z matką telefonicznie, odwiedza ją sporadycznie (1 x na 3 miesiące);

- syna A.P., zamieszkującego w miejscowości K., który jest w wieku przedemerytalnym, pracuje, nie utrzymuje kontaktu z matką od ok. 30 lat;

- syna S.P. mieszkającego w jednym domu z matką i rodziną skarżącego, który jest bezrobotny, zarejestrowany w PUP, miał on złamaną rękę w łokciu, wymagał rehabilitacji, poza tym, nadużywa alkoholu.

Na tej podstawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przyjęło, że skoro I.Ś., E.T., K.M. i A.P. pracują, to nie można wykluczyć, że wspólne wywiązanie się przez dzieci M.P. z obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń finansowych celem opłacenia osoby, która zapewni opiekę niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce. Stanowisko organu odwoławczego byłoby możliwie do zaaprobowania, gdyby organ poparł je zebranym materiałem dowodowym. Lektura akt sprawy dowodzi, że organy obu instancji nie poczyniły żadnych samodzielnych ustaleń co do wieku, w jakim znajdują się dzieci M.P., czy i gdzie są zatrudnione i jak w związku z tym kształtuje się ich sytuacja finansowa, jakie mają warunki mieszkaniowe, rodzinne, jaka jest ich sytuacja zdrowotna (czy posiadają orzeczenie o niepełnosprawności). Żadna z tych osób nie została przesłuchana w charakterze świadka, z żadną z tych osób nie został również przeprowadzony wywiad środowiskowy, co dałoby organowi pełen obraz sytuacji i pozwoliło w sposób kategoryczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości ustalić, czy w stanie faktycznym sprawy obowiązek alimentacyjny wnuka względem babci zaktualizował się, czy też nie. Brak ustaleń co do obiektywnej możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki świadczy o naruszeniu przez organy orzekające w sprawie przepisów art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić wobec tego trzeba, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), mając na względzie fakt, że ocena, czy dana okoliczność została udowodniona jest możliwa wyłącznie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

W kontrolowanej sprawie odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niewątpliwie przedwczesna. W toku postępowania wyjaśniającego organy orzekające nie ustaliły dostatecznie i jednoznacznie, czy osoby spokrewnione z M.P. w pierwszym stopniu, w sposób obiektywny, są w stanie / nie są w stanie, opiekować się matką. Za niewystarczające a zarazem gołosłowne w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy uznać należy stanowisko organów, że pracujące dzieci osoby niepełnosprawnej, mogą wspólnie wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego i opłacić osobę, która zaopiekuje się ich mamą. Brak rzetelnych ustaleń o sytuacji finansowej, zawodowej, mieszkaniowej, rodzinnej i zdrowotnej wszystkich dzieci osoby wymagającej opieki, obligował Sąd do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającej ja decyzji Wójta Gminy L.

Lektura akt sprawy dowodzi nadto, że poza zakresem zainteresowania i ustaleń organów administracyjnych pozostawała okoliczność, czy skarżący jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Nie ustalono także szczegółowo zakresu i częstotliwości czynności opiekuńczych wykonywanych przez wnioskodawcę względem babci. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być expressis verbis podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalenia w tym zakresie powinny zostać poparte wiarygodnymi dowodami, których ewidentnie w tej sprawie zabrakło.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy niniejszej, przyjęty za podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne został ustalony wadliwie w oparciu niepełny materiał dowodowy. W toku postępowania administracyjnego organy obu instancji naruszyły w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy przepisy art. 6, art. 7 art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Stwierdzone wyżej uchybienia natury procesowej obligowały Sąd do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Kontynuując postępowanie organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i zgromadzi kompletny materiał dowodowy, na podstawie którego ustali z należytą starannością czy dzieci M.P. są w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym mamy. Dopiero kompletny materiał aktowy sprawy będzie stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

is