Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 431/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. sprawy ze skargi S. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2018r. Naczelnik Kujawsko P. Urzędu Celno Skarbowego w T. na podstawie ustaleń kontroli prowadzonej wobec S. H. Sp. z o.o. w T. określił w przybliżonej kwocie zobowiązanie w podatku od towarów i usług za wymienione miesiące 2016r. i orzekł o zabezpieczeniu tych zobowiązań wraz z odsetkami za zwłokę na majątku spółki, przed wydaniem decyzji określającej te zobowiązania. Decyzja ta stanowiła podstawę do wystawienia w dniu [...] marca 2018r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. zarządzeń zabezpieczenia, na podstawie których prowadzono postępowanie zabezpieczające, w toku którego dokonano zajęcia rachunków bankowych spółki.

Następnie, po zakończeniu kontroli celno-skarbowej, w toku której wydana została ww. decyzja zabezpieczająca, w dniu [...] czerwca 2018r. spółka złożyła korekty deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące 2016 roku. Korekty te w całości uwzględniały ustalenia kontroli. Z uwagi na złożone korekty, Naczelnik [...] Urzędu Celno -Skarbowego w T. na podstawie art. 258 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, wydał decyzję z dnia [...] lipca 2018r., mocą której stwierdził wygaśnięcie decyzji zabezpieczającej z dnia [...] marca 2018r. Następnie, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. umorzył postępowanie zabezpieczające.

W związku z nieuregulowaniem przez spółkę należności wynikających ze złożonych korekt Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku S. H. Sp. z o.o. w T. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2018r. od nr [...] do nr [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i luty 2016r. oraz od kwietnia do grudnia 2016r. w łącznej kwocie należności głównej 2.109.716,50 zł.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2018r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego spółki prowadzonego przez Bank Zachodni WBK S.A., w wyniku którego w dniu [...] września 2018r. wyegzekwowano kwotę w wysokości 302.562,95 zł.

Pismem z dnia [...] marca 2019r. T. N. syndyk masy upadłości S. H. Sp. z o.o. w upadłości, wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwrot kwoty 302.562,95 zł pobranej w wyniku realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dokonanego zawiadomieniem z dnia z dnia [...] sierpnia 2018r. Uzasadniając wniosek podał, że postanowieniem z dnia [...] września 2018r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. V Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość firmy S. H. Sp. z o.o. Postanowienie uprawomocniło się w dniu [...] grudnia 2018r. Zdaniem strony wystawienie tytułów wykonawczych w dniu [...] sierpnia 2018r. było niedopuszczalne, bowiem nastąpiło przed zakończeniem postępowania zabezpieczającego. Skarżący podał, że na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] sierpnia 2018r. o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, doręczone spółce w dniu [...] września 2018 r. przysługiwało prawo wniesienia zażalenia do dnia [...] września 2018r. Ponadto, również postanowienie Sądu Rejonowego w T. Wydział V Gospodarczy z dnia [...] lipca 2018r. sygn. akt [...] o uchyleniu zajęć zabezpieczających rachunków bankowych nie było prawomocne, na skutek zażalenia wniesionego na to postanowienie przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., zatem ponowne zajęcie tych rachunków bankowych na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2018 r. było bezpodstawne. Wnioskodawca podniósł, że zgodnie z art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 498), postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

W piśmie z dnia [...] marca 2019 r. syndyk podał, że wnosi o zwrot kwoty 302.562,95 zł, która jest nienależna wierzycielowi, co wynika z ustawy Prawo upadłościowe.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019r., na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie złożonego wniosku z dnia [...] marca 2019r. o zwrot do masy upadłości S. H. Sp. z o.o. w T. kwoty 302.562,95 zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wskazał, że przepisy prawa nie przewidują możliwości zgłoszenia żądania o zwrot wyegzekwowanej kwoty, co uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku. Organ egzekucyjny podkreślił również, że wyegzekwowana kwota uzyskana została przed ogłoszeniem upadłości Spółki. Natomiast w okresie od zawieszenia do umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe do organu egzekucyjnego nie wpłynęły żadne kwoty.

W zażaleniu syndyk podniósł, że zgodnie z prawem upadłościowym, dłużnik po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości ma prawo zabezpieczyć majątek i wstrzymać lub ograniczyć egzekucję komorniczą. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. Wydział V Gospodarczy uchylił zajęcia zabezpieczające rachunków bankowych dokonane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., na co organ egzekucyjny złożył zażalenie. Natomiast, mając na celu ochronę majątku masy upadłości, Sąd na wniosek dłużnika dokonał zabezpieczenia poprzez ustanowienie nadzorcy sądowego oraz uchylenie zajęć egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny, które trwa aż do ogłoszenia upadłości. Po ogłoszeniu upadłości, dłużnik jest z kolei chroniony przez normę art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe. Zdaniem syndyka, organ egzekucyjny nie miał prawa wystawić kolejnych tytułów wykonawczych na te same należności celem ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz wbrew decyzji sądu o zabezpieczeniu majątku dłużnika przed ogłoszeniem upadłości. Zarzucił, że działanie to jest sprzeczne z ustawą Prawo upadłościowe i narusza interesy innych wierzycieli, gdyż uznać je należy za próbę zaspokojenia wierzytelności poza kolejnością ustaloną w ustawie Prawo upadłościowe.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2019r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przesłanki odmowy wszczęcia postępowania określone w art. 61a § 1 k.p.a. bada się według kryterium podmiotowego, przedmiotowego a nadto należy uwzględnić inne przyczyny, których wystąpienie uzasadnia taką odmowę. Przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W szczególności chodzi o sytuację, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo już zapadło rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji właściwie zastosował art. 61a § 1 ustawy k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jt. Dz.U. z 2018r., poz.1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie, z powodu braku podstaw prawnych do rozpatrzenia wniosku Strony. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają bowiem podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o zwrot wyegzekwowanej kwoty. Brak jest zatem materialnoprawnych podstaw do wydania rozstrzygnięcia w tej sprawie, co skutkuje odmową wszczęcia postępowania z przyczyn przedmiotowych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że w postępowaniu zabezpieczającym podstawą zajęcia jest zarządzenie zabezpieczenia, natomiast w postępowania egzekucyjnym tytuł wykonawczy. Organ egzekucyjny, w związku z wcześniejszym uchyleniem zajęć zabezpieczających, zobowiązany był do ponownego - tym razem egzekucyjnego, zajęcia rachunków bankowych. Natomiast, zgodnie z art. 61 ustawy Prawo upadłościowe, z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz jego realizacja nastąpiło przed dniem ogłoszenia upadłości spółki, kiedy zajęte wierzytelności nie wchodziły jeszcze w skład masy upadłości. Natomiast po ogłoszeniu upadłości spółki, organ egzekucyjny postąpił zgodnie z art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, najpierw zawieszając, a następnie umarzając postępowanie egzekucyjne.

W złożonej skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego

w T.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 2 i art.3 § 1 u.p.e.a., przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie , że wierzyciel Naczelnik I Urzędu Skarbowego w T. nie musi zastosować się do postanowienia Sądu Upadłościowego z dnia [...] lipca 2018r., na mocy którego uchylone zostało zajęcie rachunku bankowego i, że może w inny sposób przez wydanie kolejnego tytułu wykonawczego co do tej samej należności objętej postępowaniem egzekucyjnym zabezpieczającym prowadzić kolejną egzekucję;

- art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.144 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie wadliwego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] września 2018r.;

- art, 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez niezastosowanie, tj. brak uchylenia postanowienia organu I instancji;

- niezastosowanie art. 154 § 4 u.p.e.a., ustalającego reguły, zasady przekształcenia postępowania zabezpieczającego w egzekucyjne wraz z konsekwencją zasady kontynuacji i nie omijania uchylenia zajęcia wydanego w trybie ustawy postępowanie upadłościowe. Wskazano, że wierzyciel, tj. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego prowadził jednocześnie postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne, i doprowadził mimo jego przekształcenia z postępowania zabezpieczającego na postępowanie egzekucyjne do ominięcia obowiązku wykonania postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...].07.2018r. sygn. akt: [...] orzekającego uchylenie zajęcia rachunku bankowego zajętego w postępowaniu zabezpieczającym, które następnie zgodnie z art. 154 § 4 cytowanej ustawy przekształciło się w postępowanie egzekucyjne;

- art. 154 § 4 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie i po wydaniu tytułu wykonawczego dnia [...] sierpnia 2018r. zamiast przekształcenia wydano postanowienie z dnia [...] sierpnia 2018r. o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, organ jednocześnie pismem z dnia [...] sierpnia 2019r. złożył zażalenie na postanowienie Sądu w zakresie uchylenia zajęcia rachunku bankowego, które pismem z dnia [...] października 2018r. zostało podtrzymane, wskazując Sądowi Upadłościowemu i stronie żalącej, że nadal toczy się postępowanie zabezpieczające i jednocześnie akceptując, że mimo umorzenia postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019r. postępowania zabezpieczającego faktycznie przekształciło się w postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie, do dnia ogłoszenia upadłości, postanowienie o umorzeniu postępowania zabezpieczającego nie było ostateczne;

- niezastosowanie art. 39 ust. 1 ustawy prawo upadłościowe, który określa, że Sąd uchyla zajęcie rachunku bankowego, jeżeli jest to niezbędne do osiągnięcia celów postępowania upadłościowego. Organ nie zastosował się do tego obowiązku i dalej prowadził egzekucję nie uwzględniając, że doszło w trybie art.145 u.p.e.a. do przekształcenia zabezpieczenia w postępowanie egzekucyjne;

- niezastosowanie art.146 ustawy prawo upadłościowe, który zobowiązuje do zwrotu

uzyskanych sum pobranych mimo uchylenia zajęcia rachunku bankowego. Brak zwrotu

powoduje, że syndyk ma roszczenie do komornika o naprawienie wyrządzonej szkody.

W wyroku NSA w Warszawie z 10 stycznia 2012r. (II FSK 1182/10, niepubl.) wyrażono pogląd, że komentowany przepis należy rozumieć w ten sposób, że: obowiązek przelania do masy upadłości dotyczy sum ściągniętych w postępowaniu egzekucyjnym, które następnie, po ogłoszeniu upadłości, uległo zawieszeniu z mocy prawa, a które nie zostały jeszcze wydane egzekwującemu wierzycielowi. Należy zatem przyjąć, że skoro prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego było niezgodne z prawem, bo było wbrew postanowieniu Sądu o uchyleniu zajęcia rachunku bankowego, pobrane od zobowiązanego należności w kwocie 302.562,95 w dniu [...] września 2018r. organ egzekucyjny powinien zwrócić zobowiązanemu; ponieważ jednak ogłoszono upadłość zobowiązanego -należności te powinny być przelane do masy upadłości;

- art. 7, i art 77 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez błędne podejmowanie przez organ czynności z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art.145), kodeksu postępowania administracyjnego (art.7 i 77) i ustawy prawo upadłościowe (art. 39).

Uzasadniając zarzuty skarżący podniósł, że mimo zabezpieczenia dokonanego przez Sąd Upadłościowy wierzyciel, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. wykorzystując fakt, iż jednocześnie jest wierzycielem i egzekutorem po wydaniu przez Sąd upadłościowy postanowienia o uchyleniu zajęcia rachunku bankowego dłużnika S. H. spółka z o.o. obok prowadzonego postępowania zabezpieczającego wszczął postępowanie egzekucyjne o tę samą kwotę, doprowadzając do ściągnięcia z rachunku bankowego upadłego kwoty 302.562,95zł czym naruszył art. 154 § 4 ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji. Zdaniem strony, takie postępowanie wierzyciela wbrew postanowieniu Sądu upadłościowego z dnia [...] lipca 2018r. jest niedopuszczalne.

Strona uznała za abstrakcyjne stwierdzenie organu wierzyciela w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, że nie może dokonać zwrotu zajętej kwoty z uwagi na brak podstawy materialnoprawnej, z uwagi na brak przepisu w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które nie jest prowadzone z uwagi na ogłoszenie w dniu [...] września 2018r. upadłości S. H. sp. z o.o. Podstawą zwrotu nienależnie przejętej kwoty jest postanowienie Sądu Upadłościowego uchylającego zajęcie rachunku bankowego oraz art. 39 prawa upadłościowego.

Skarżący wskazał, że w egzekucji sądowej również brak takiego przepisu a komornik sądowy w oparciu o prawo upadłościowe dokonuje zwrotu zajętych, wyegzekwowanych kwot przed ogłoszeniem upadłości, co do których Sąd upadłościowy dokonał zabezpieczenia poprzez uchylenie czynności komornika. Przewagą Naczelnika I US w T. jako wierzyciela jest to, że posiada on również uprawnienia egzekucyjne.

Skarżący podkreślił, że prawo upadłościowe jako lex specialis w stosunku do ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji winno zostać zastosowane do realizacji wniosku syndyka o zwrot kwoty pobranej z konta dłużnika w okresie postępowania zabezpieczającego ustanowionego przez Sąd upadłościowy i wydania postanowienia o uchyleniu czynności egzekucyjnych wierzyciela, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym.

Zdaniem strony organ wierzyciela i egzekucyjny nie mógł prowadzić jednocześnie postępowania zabezpieczającego, skarżyć postanowienie Sądu Upadłościowego i wszcząć postępowanie egzekucyjne właściwe do tej samej kwoty nie kończąc jednocześnie postępowania zabezpieczającego. Zażalenie wierzyciela na uchylenie zajęcia rachunku bankowego dłużnika, który był w trakcie oczekiwania na rozpoznanie przez Sąd wniosku o ogłoszenie upadłości oznaczało prowadzenie postępowania zabezpieczającego w egzekucji administracyjnej tym samym organ egzekucyjny nie miał podstaw prawnych do wszczynania w tym konkretnym przypadku egzekucji w celu ominięcia postanowienia Sądu upadłościowego. Wskazano, że dla zakończenia postępowania zabezpieczającego konieczne jest jednak wydanie przez właściwy organ, w terminie 6 miesięcy od dnia dręczenia decyzji organu odwoławczego lub prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego, nowej decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów art. 154 § 6 u.p.e.a. Podkreślić jednak należy, że przepis ten dotyczy instytucji przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zabezpieczenie egzekucyjne, do którego dochodzi z mocy prawa z chwilą wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu. Taka sytuacja nie miała miejsca w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Syndyka z dnia [...] marca 2019r. o zwrot do masy upadłości S. H. Sp. z o.o. w upadłości kwoty 302.562,95 zł, pobranej w wyniku realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...].l.KŻ. W rozstrzygnięciu tym wskazano, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku S. H. Sp. z o.o. w T. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2018 r. od nr [...] do nr [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i luty 2016 r. oraz od kwietnia do grudnia 2016 r. w łącznej kwocie należności głównej 2.109.716,50 zł. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki prowadzonego przez Bank Zachodni WBK S.A., w wyniku którego w dniu [...] września 2018 r. wyegzekwowano kwotę w wysokości 302.562,95 zł. Uzasadniając odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wyegzekwowanej kwoty organ I instancji a za nim Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazali, że przepisy prawa nie przewidują możliwości zgłoszenia żądania o zwrot wyegzekwowanej kwoty, co uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku.

Skarżący z kolei stoi na stanowisku, że w związku z wydaniem przez Sąd Rejonowy w T. Wydział V Gospodarczy postanowienia z dnia [...] lipca 2018 r. sygn. akt [...] o uchyleniu zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych, dokonanych przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. w oparciu o decyzję Naczelnika Kujawsko P. Urzędu Celno Skarbowego w T. z dnia [...] marca 2018r. o zabezpieczeniu na majątku spółki przed wydaniem decyzji określającej te zobowiązania, organ egzekucyjny bezzasadnie wystawił tytuły wykonawcze w dniu [...] sierpnia 2018 roku od nr [...] do nr [...], co w konsekwencji prowadzi do uznania, iż czynności egzekucyjne podjęte na ich podstawie były bezpodstawne.

Podstawę prawną kontrolowanego postanowienia, jak też postanowienia organu egzekucyjnego stanowił przepis art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który to przepis w okolicznościach faktycznych sprawy został przez organy zastosowany prawidłowo.

Zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W sprawie z zakresu postępowania egzekucyjnego, przepis ten miał zastosowanie w oparciu o art. 18 u.p.e.a. Z treści powołanego przepisu art. 61a k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził dwie przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku, a drugą, sytuacja gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Innymi słowy, podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest, według art. 61a § 1 k.p.a., wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym. Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie (por. wyrok SN z dnia 9 września 2015 r., III UK 16/15; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2018 r., II SA/Kr 1095/18; wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 kwietnia 2019 I SA/Bd 687/18). W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z wystąpieniem przesłanki przedmiotowej. Przesłanka ta jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie i taka sytuacja zachodzi w sprawie objętej kontrolowanym rozstrzygnięciem.

Żeby merytorycznie rozpoznać wniosek skarżącego, musiałaby istnieć ku temu podstawa prawna, umożliwiająca procedowanie organu w kwestii zwrotu wyegzekwowanej kwoty. Oczywiście, można hipotetycznie założyć, że organ przychylając się do żądania, dokonałby zwrotu kwoty objętej wnioskiem syndyka, bez wydawania w tej sprawie formalnego rozstrzygnięcia. Co jednak w sytuacji adekwatnej do obecnie rozpoznawanej, gdy organ jest zdania, iż dokonane zajęcie rachunku bankowego było prawidłowe, a zwrot sumy uzyskanej z egzekucji i przekazanej wierzycielowi byłby niezasadny. W takiej sytuacji, konieczne byłoby wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia ( postanowienia, decyzji ) o odmowie zwrotu, do czego organ musiałby mieć właściwą ku temu podstawę prawną, która nie istnieje.

Wobec tego, organ egzekucyjny zasadnie odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o zwrot wyegzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym należności, uznając, że zachodzi przeszkoda do merytorycznego rozpoznania takiego wniosku, w postaci braku podstawy materialnoprawnej do wydania rozstrzygnięcia załatwiającego wniesione przez skarżącego podanie.

Istotna w niniejszej sprawie pozostaje bowiem okoliczność, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości formalnego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny sprawy zwrotu kwot wyegzekwowanych i przekazanych wierzycielowi. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że materialnoprawną podstawę ich decyzji, jak też postanowień mogą stanowić tylko ustawy lub wydane na ich podstawie akty wykonawcze. Brak podstawy prawnej do działania organu administracji uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, albowiem jak wyżej wskazano, przepisy prawa nie przewidują żadnej normy prawnej, udzielającej organowi egzekucyjnemu kompetencji do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanego świadczenia. Oceniając kontrolowane rozstrzygnięcia należy zatem stwierdzić, iż sytuacja ta mieściła się w pojęciu "innej uzasadnionej przyczyny uniemożliwiającej wszczęcie postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., a w konsekwencji stanowiła przesłankę odmowy wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania administracyjnego. Skoro oczekiwany zwrot nie podlega trybowi administracyjnoprawnemu, to sformułowany przez skarżącego wniosek nie mógł być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem. W konsekwencji, wbrew zarzutom skargi, prawidłowe jest stanowisko organów, co do zaistnienia w sprawie przedmiotowej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W kontekście powyższych rozważań, za chybione zatem należało uznać zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144 k.p.a.

Jednocześnie, co istotne w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, w sytuacji odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 999/14, publ. CBOSA). W związku z odmową wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty.

W tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje kwestia merytorycznej zasadności wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania stanowi bowiem akt o charakterze formalnym, a nie merytorycznym. Stąd też, wszelkie kwestie związane z niedopuszczalnością wystawienia tytułów wykonawczych w dniu [...] sierpnia 2018 roku od nr [...] do nr [...] i zajęciem rachunku bankowego, skutkującym częściowym wyegzekwowaniem należności, nie mogą być rozważane przez Sąd w niniejszej sprawie. Sąd badając legalność podjętego przez organ rozstrzygnięcia ocenia jedynie czy zaistniała przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie.

Z tych względów, nie mogły odnieść zamierzonego rezultatu pozostałe zarzuty skargi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

E. Kruppik-Świetlicka L. Kleczkowski J. Szulc