Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 99/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 2 i art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie Irena Kamińska (spr.) NSA Jacek Hyla Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku A. A. o zbadanie legalności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w O. S., Gmina S. postanawia: oddalić wniosek


UZASADNIENIE

I OW 99/07

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. pismem z dnia 21 września 2007 r. wystąpiło, na podstawie art. 22 § 2 i 3 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 4 i 15 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi poprzez wskazanie jako organu właściwego do załatwienia sprawy Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P..

W motywach przedmiotowego wniosku wskazano, że postanowieniem z dnia 6 września 2007 r. wydanym z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi został przekazany według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., wniosek A. A. dotyczący zbadania legalności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w O. S., Gmina S. stanowiącej własność P. A.. Z uzasadnienia przedmiotowego postanowienia wynika, jak podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że wniosek A. A. z dnia 14 sierpnia 2006 r. dotyczy nieruchomości przejętej na własność Państwa po jej opuszczeniu przez właścicieli przesiedlonych w ramach tzw. Akcji ,,[...]" na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] grudnia 1954 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w złożonym wniosku o rozstrzygnięcie sporu podkreśliło, że właściwość miejscową organu administracji publicznej w sprawach dotyczących nieruchomości ustala się według miejsca jej położenia (art. 21 § 1 pkt 1 k.p.a.), zaś inne przepisy rangi ustawowej, nie zmieniają wskazanej wyżej reguły kodeksowej. Nieruchomość o zwrot, której ubiega się A. A. jest położona w miejscowości O. S. w Gminie S. powiat p., więc zgodnie z § 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925) organem właściwym w przedmiotowej sprawie powinno być Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P., nie zaś jak utrzymuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L..

Składając, pismem z dnia 19 października 2007 r., odpowiedź na wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przy wydaniu postanowienia o przekazaniu wniosku A. A. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. według właściwości, kierował się utrwaloną już w tym zakresie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do niej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się ono zgodnie z dyspozycją art. 157 § 1 k.p.a. Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 k.p.a. jest organ wyższego stopnia, ale jeżeli decyzję podlegającą stwierdzeniu nieważności wydał minister lub samorządowe kolegium odwoławcze właściwy jest ten organ.

Przedmiotowa sprawa dotyczy nieruchomości przejętej na własność Państwa po jej opuszczeniu przez właścicieli, którzy zostali przesiedleni w ramach tzw. Akcji,,[...]". Przejęcie tych nieruchomości pozostałych po osobach przesiedlonych regulowały dwa dekrety: dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) na podstawie, których powiatowe władze administracji ogólnej orzekły o przejęciu pozostawionych gospodarstw na rzecz Państwa. Wskazane dekrety, kompetencje do orzekania o przejściu mienia w omawianym trybie na rzecz Państwa przyznawały powiatowym władzom administracji ogólnej. Oba te dekrety utraciły moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.). Ustawa ta została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81 ze zm.). W związku z powyższym należy w przedmiotowej sprawie, jako kryterium właściwości, przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 34, poz. 198) zgodnie, z którymi do właściwości organów gminy przeszły -jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej i zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. 2001 r. Nr 79, poz. 856) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 162, poz. 124) organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Treść art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., ustala kognicję sądów administracyjnych do rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych.

W rozpoznawanej sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wystąpiło o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ten sposób, ażeby wskazać jako organ właściwy do załatwienia niniejszej sprawy objętej wnioskiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P..

W związku z tym i na tle niniejszej sprawy zauważyć należy, że sądy administracyjne, stosownie do regulacji powołanej powyżej, rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób wyraźny odróżnia i statuuje kompetencje sądu administracyjnego do rozstrzygania sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość.

Ze sporem kompetencyjnym mamy do czynienia wtedy, gdy przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy - spór pozytywny, albo gdy każdy z nich uważa się za organ niewłaściwy do jej załatwienia - spór negatywny.

Spór o właściwość związany jest zaś ze sprawą indywidualną i kształtuje się na bazie rozbieżnych poglądów organów jednostek samorządu terytorialnego, bądź samorządowych kolegiów odwoławczych, co do zakresu ich działania.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się już pogląd na tle rozpoznawania sporów pomiędzy organami administracji publicznej zgodnie, z którym w obu rodzajach sporów rozstrzyganych przez sąd na mocy art. 4 P.p.s.a. przedmiot sporu powinien być precyzyjnie określony, albowiem pozwala to nie tylko określić sprawę, która ma być rozpoznawana, a co za tym idzie daje możliwości ustalenia z jakim dokładnie rodzajem sporu mamy do czynienia, a także w następnej kolejności pozwala wskazać organ rzeczywiście właściwy do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej objętej wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 2004 r., OW 39/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 17).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wystąpiło z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, który zawisł pomiędzy nim, a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie A. A. o zbadanie legalności przejęcia nieruchomości, stanowiącej własność P. A., na rzecz Skarbu Państwa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w złożonej odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu ustosunkował się traktując go jako wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Niemniej jednak z treści przedmiotowego wniosku wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o rozstrzygniecie sporu o właściwość pomiędzy nim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w B. P..

Zasady i tryb rozstrzygania sporów zostały uregulowane w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z tym, że przepisy art. 22 § 3 k.p.a. określają krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu powstałego na tle ogólnego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie pomimo tego, że z treści wniosku w sposób jednoznaczny wynika, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wnosiło o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w B. P. należało uznać, że spór o właściwość pomiędzy tymi organami nie powstał. Nie można mówić także o zasadności sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z uwagi na charakter oświadczenia zamieszczonego w złożonym do sądu wniosku.

Zwrócić uwagę trzeba, iż spór o którym mowa w art. 4 P.p.s.a. pojawia się wtedy, gdy pojawiają się rozbieżne poglądy pomiędzy organami administracji publicznej w zakresie ich właściwości do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej. Można by przyjąć, że rozbieżne poglądy w tej sprawie zachodzą pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale rozbieżności w zakresie właściwości które wynikają z wniosku odnoszą się faktycznie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P.. Trudno byłoby nawet mówić o pojawieniu się odmiennych poglądów co do zakresu jego działania, skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. P. nie jest stroną tego postępowania i na temat takiego sporu nic nie wie.

Przy analizie tej sprawy właściwym byłoby również rozważenie kiedy powstaje spór pomiędzy organami administracji publicznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spór powstaje dopiero wówczas, gdy organ który uznał się niewłaściwy do załatwienia sprawy przekaże ją w odpowiedniej formie uregulowanej na mocy odrębnych przepisów organowi, który według niego jest właściwy, zaś ten uznając się także niewłaściwym wystąpi w stosownym trybie o rozstrzygnięcie zawisłego pomiędzy nimi sporu. W tej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją, albowiem sprawa objęta przedmiotowym wnioskiem nie trafiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P. w celu jej załatwienia, a tym samym organ ten nie mógł się ewentualnie do zakresu swej właściwości w żaden sposób ustosunkować.

Natomiast mając na uwadze, że faktycznie drugą stroną sporu, który zawisł przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a także analizując okoliczności przedmiotowej sprawy należało stwierdzić, że choć wniosek ten został określony jako wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w L. a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, to w rzeczywistości jest to wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Samorządowymi Kolegiami Odwoławczymi. W związku z tym, spór kompetencyjny między powyżej wymienionymi podmiotami nie wystąpił na obecnym etapie rozpatrywanego wniosku, a to prowadzi do konkluzji, że zgłoszony w tym przedmiocie wniosek jest nieuzasadniony i jako taki podlega oddaleniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 w związku z art. 151 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.