Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 770/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 27 par. 1 pkt 9, art. 32, art. 59 par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1, art. 133 par. 1, art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 39, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Andrzej Grzelak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Rz 475/05 w sprawie ze skargi Zbigniewa J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 31 sierpnia 2005 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, 2) zasądza od Zbigniewa J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w R. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone przez Zbigniewa J. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego powołując się na stanowisko wierzyciela, a ponadto stwierdzając, że brak jest przesłanek przemawiających za zasadnością wniosku, o których mowa w art. 59 par. 1 pkt 2, 3, 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że skarżący składając wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał przesłanki, które stanowią jednocześnie przyczynę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji określonych w art. 33 pkt 1, 2, 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W złożonym wniosku zobowiązany stwierdził, że z przyczyn tych postępowanie powinno było zostać umorzone już w chwili jego wszczęcia. Zdaniem organu odwoławczego przesłanki te powinny były stanowić podstawę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które zobowiązany mógł wnieść w terminie 7 dni od doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przeprowadzone przez organ egzekucyjny I instancji postępowanie dowodowe w związku z zarzutami wniesionymi w dniu 14 sierpnia 2002 r. wykazało, że przedmiotowy tytuł wykonawczy doręczony został zobowiązanemu w dniu 13 lipca 1995 r. i w terminie 7 dni liczonymi od tej daty zobowiązany mógł złożyć zarzuty powołując się na powyższe okoliczności. Zobowiązany, gdy nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do złożenia zarzutów w przewidzianym przez prawo terminie, nie może skutecznie w trakcie późniejszego postępowania egzekucyjnego wnosić o jego umorzenie powołując się na przesłanki, które istniały w chwili jego wszczęcia, a które jednocześnie stanowiły przyczynę zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwrócił uwagę, że organ odwoławczy przyjął, iż nie można skutecznie wnosić o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trakcie tego postępowania powołując się na przesłanki, które istniały w chwili jego wszczęcia, a które stanowiły jednocześnie podstawę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania, których zobowiązany nie zgłosił w ustawowym terminie. Natomiast organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak przesłanek, o których mowa w przepisie art. 59 par. 1 pkt 2, 3, 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czyli dokonał oceny merytorycznej wniosku zobowiązanego.

Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił odmienną argumentację dla odmowy umorzenia postępowania, czym naruszył zasadę dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia postępowania egzekucyjnego.

Sąd nie podzielił stanowiska organu, że tytuł wykonawczy doręczono w terminie wskazanym przez organ to jest w dniu 13 lipca 1995 r. Skarżący kwestionował doręczenie tytułu wykonawczego, a organ egzekucyjny nie wykazał w oparciu o zebrany materiał dowodowy w jaki sposób poczynił ustalenia o doręczeniu tytułu wykonawczego. W aktach sprawy brak jest potwierdzenia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, a zatem organ nie dopełnił obowiązków związanych ze wszczęciem egzekucji.

Zdaniem Sądu, jeżeli organ egzekucyjny nie dysponuje dowodem doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego w postaci pisemnego potwierdzenia odbioru tego tytułu, a zobowiązany nie potwierdza by go otrzymał, to nie można przyjąć, że organ egzekucyjny wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W takiej sytuacji nie można mówić o prawidłowym wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a wręcz stwierdzić należy, iż zostało ono wszczęte z istotnym naruszeniem wskazanego wyżej art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Skargą kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w R. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

- prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 39 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie, iż jedynie potwierdzenie na odwrocie tytułu wykonawczego przez zobowiązanego ich odbioru decyduje o skuteczności jego doręczenia i przyjęcie, że skutkiem braku pisemnego potwierdzenia doręczenia tytułów organy egzekucyjne naruszyły przepis art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i że znajduje on w sprawie zastosowanie oraz błędną wykładnię art. 15 Kpa w związku poprzez przyjęcie, że organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji przy jednoczesnym odmiennym uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia,

- przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień, na skutek przyjęcia, iż w sprawie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, gdy w istocie organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego,

b. art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień, na skutek przyjęcia, iż w sprawie zostały naruszone inne przepisy postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy gdy w istocie postępowanie egzekucyjne nie było dotknięte wyżej wskazaną wadą,

c. art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że organ egzekucyjny nie doręczył tytułów wykonawczych i nie wykazał w oparciu o zebrany materiał dowodowy w jaki sposób poczynił ustalenia o doręczeniu tytułów wykonawczych zobowiązanemu, zaś uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wskazania co do dalszego postępowania,

d. art. 133 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niedokonanie rozstrzygnięcia na podstawie akt sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i jej oddalenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. Wniesiono także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd błędnie przyjął jakoby organ egzekucyjny nie dopełnił podstawowych obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji, poprzez niedoręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Art. 39 Kpa stanowi, iż organ administracji państwowej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby. Sąd przyjął, iż jedynie pisemne potwierdzenie odbioru tego tytułu przez zobowiązanego na jego odwrocie, stanowiłoby o prawidłowym doręczeniu. W związku z dokonaniem takiej wykładni przepisu art. 39 w konsekwencji Sąd uznał, że zobowiązanemu nie doręczono tytułów wykonawczych w sposób spełniający ustawowe wymogi.

Wbrew twierdzeniom WSA organ egzekucyjny dopełnił obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji i wykazał, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, w jaki sposób poczynił ustalenia o doręczeniu spornego tytułu wykonawczego. Celem wykazania doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych organ egzekucyjny posłużył się ustaleniami, co do okoliczności faktycznych zdarzeń, mających miejsce w 1995 r., a dotyczących postępowania egzekucyjnego skierowanego do Zbigniewa J., dokonanymi w toku przeprowadzonej rozprawy administracyjnej. Przedmiotem tej rozprawy było rozstrzygnięcie kwestii zarzutów z dnia 12 sierpnia 2002 r. a w szczególności ustalenie okoliczności doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Skoro zaś wykazano, iż tytuł wykonawczy został doręczony bezzasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisu art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Autor skargi kasacyjnej uzasadniając sposób naruszenia przez WSA art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że Sąd uznał, iż organy rozpatrujące sprawę nie wykazały w oparciu o zebrany materiał, w jaki sposób poczyniły ustalenia w kwestii doręczenia tytułu wykonawczego, gdy w istocie dopełniły tego obowiązku. Powyższe działania Sądu uzasadniają również zarzut naruszenia art. 133 tej ustawy. Sąd błędnie ocenił materiał dowodowy przyjmując, iż nie doręczono zobowiązanemu tytułów wykonawczych.

Podkreślono także, że nie można, uznać, iż odmienne uzasadnienie zawarte w postanowieniu utrzymującym w mocy postanowienie organu I instancji stanowi o wykroczeniu przez organ II instancji poza granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w II instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zbigniew J. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione postawy, mimo wadliwości uzasadnienia niektórych jej zarzutów bądź braku związku pomiędzy tymi zarzutami a przedmiotem kontrolowanego rozstrzygnięcia. Dotyczy to w szczególności zarzutów naruszenia prawa materialnego, jako że dotyczą one przepisów /art. 39, art. 77 i art. 80 Kpa oraz art. 32 ustawy "egzekucyjnej"/, których procesowy charakter nie nasuwa żadnych wątpliwości.

1. Zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. jest uzasadniony już tylko z tego powodu, że w uzasadnieniu wyroku nie wskazano żadnego przepisu prawa materialnego, który organ odwoławczy miałby naruszyć.

2. Nie stanowi naruszenia zasady dwuinstancyjności /art. 15 Kpa/ przytoczenie przez organ II instancji odmiennej argumentacji prawnej i to w sytuacji, gdy sprowadza się ona do informacji o wzajemnej relacji pomiędzy zarzutami /art. 33/, a wnioskiem o umorzenie postępowania /art. 59 par. 4/ z przyczyn, które stanowiły /lub mogły stanowić/ podstawę zarzutu.

Takie uzasadnienie, wbrew poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku umożliwia kontrolę prawidłowości poglądu, który znajduje oparcie w przepisach ustawy egzekucyjnej. Będzie o tym mowa niżej.

3. Kwestia, którą Sąd uznał za zasadniczą, a która odnosiła się do rozstrzygnięcia sprawy zarzutów, przesądzała o oczywistej bezzasadności odrębnego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn podniesionych już w tych zarzutach.

W aktualnym stanie sprawy egzekucyjnej bez znaczenia jest okoliczność, czy zobowiązany utracił prawo do powołania się na te podstawy umorzenia skoro nie zgłosił /jak uznały organy obu instancji/ zarzutów w terminie określonym w pouczeniu zamieszczonym w tytule wykonawczym /art. 27 par. 1 pkt 9/. Gdyby przyjąć pogląd odmienny, to zakreślenie przez ustawodawcę tego terminu byłoby bezprzedmiotowe.

Natomiast w sytuacji, gdy w następstwie wyroków WSA dotyczących zarzutów zostaną one uwzględnione, to konsekwencją tego będzie umorzenie postępowania egzekucyjnego /art. 34 par. 4/. Przy negatywnym rozstrzygnięciu zarzutów postępowanie egzekucyjne będzie kontynuowane. Już tylko z tej przyczyny postępowania egzekucyjnego nie można umorzyć "na wniosek" /art. 59 par. 3/ bo uniemożliwiłoby to rozpoznanie zarzutów. Nie można przecież tego samego postępowania umorzyć dwoma postanowieniami. Zobowiązany stara się, co wynika z akt sprawy, wykorzystać wszystkie środki ochrony. Jednak należy mieć na uwadze podstawową zasadę, że nie są one wobec siebie konkurencyjne a uzupełniają się. Tymczasem Sąd w trzech odrębnych sprawach /zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skargi na czynności egzekucyjne i o umorzenie postępowania/ rozważał te same okoliczności faktyczne i prawne, a w uzasadnieniach wyroków posłużył się tą samą argumentacją, adekwatną jedynie do sprawy zarzutów.

Wskazuje to na naruszenie - aczkolwiek nie z przyczyn podanych w skardze kasacyjnej - także art. 3, art. 133 par. 1 i art. 141 par. 4 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze należało - na podstawie art. 185 par. 1 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. - orzec jak w sentencji.