Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 303/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 24 ust 4, ust 5, art. 28 ust 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art.151.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, ędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] w związku z wnioskiem M. G. z dnia [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w związku z art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia[...]. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Organ podaje, że w dniu [...] do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wpłynął wniosek M. G. z dnia[...] w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek umotywowany był trudną sytuacją finansową i zdrowotną płatnika.

W dniu [...] decyzją nr [...] Zakład odmówił M. G. umorzenia zaległości.

Zakład ustalił, zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą w zakresie usług gastronomicznych. Decyzją z dnia [...] wpis został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. Na koncie osobistym NKP [...] powstała zaległość za okres od[...] do [...] na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy oraz z tytułu odsetek za zwłokę. Na koncie pracowniczym NKP [...] powstała zaległość za okres od [...] do [...] od[...] do [...] oraz od[...] do [...] na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy, na FGŚP oraz z tytułu odsetek za zwłokę ponadto na FUS za okres od[...] do[...] od[...] do[...] od[...] . do[...] z tytułu składek, odsetek, na Fundusz Pracy za okres od[...] do[...] od [...] do[...] od[...] do [...] z tytułu składek i odsetek, na FGŚP za okres od[...] do[...] od[...] do[...] od[...] do [...] z tytułu składek, z tytułu odsetek oraz na koncie: [...] /N na FUS za okres od [...] do[...] z tytułu składek i odsetek, Fundusz Pracy za okres od[...] do[...] z tytułu składek i odsetek; łącznie [...] zł.

W celu wyegzekwowania zaległości Zakład od 1997r. kierował tytuły wykonawcze do Urzędu Skarbowego w K. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadził wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne. Zakład w dniu[...] .dokonał na ww. nieruchomości zabezpieczenia rzeczowego- wpisano hipotekę przymusową kaucyjną do kwoty [...] zł. W dniu[...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. zwrócił tytuły wykonawcze wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stwierdzającym bezskuteczność egzekucji.

Na podstawie informacji uzyskanej przez Powiatowy Urząd Pracy w K. ustalono, iż zobowiązana jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia zainteresowanej umorzeniem utrzymuje się ona z pracy dorywczej. Pani M. G. wraz z Panem S. G. do dnia [...] byli współwłaścicielami nieruchomości położonej w K., przy

ul.[...] Dalej organ podaje, że według informacji uzyskanej z Urzędu Skarbowego w K. w dniu[...] M. i S. G. przekazali córce Pani M. G. umową darowizny

w dniu[...] nieruchomość, na której Zakład dokonał wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej.

Organ podaje, że M. G. jest osobą schorowaną, przedstawiła kserokopię opinii lekarza Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną na okoliczność wypłaty odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu (urazu kręgosłupa co doprowadziło do ograniczenia sprawności ruchowej) wskutek przebytego wypadku.

Z akt sprawy wynika, iż zainteresowana umorzeniem jest osobą rozwiedzioną.

Wskazując na te ustalenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych odniósł się do obowiązujących przepisów podając, że może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek tylko w wypadkach określonych przepisami prawa

tj. stosownie do dyspozycji przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub szczególnych okolicznościach uzasadnionych ważnym interesem osoby zobowiązanej i wskazał przypadki określone przez ustawodawcę.

Stosownie zaś do Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ wskazał na definicję ważnego interesu strony zobowiązanej i przypadki w których może Zakład umorzyć należności z tytułu składek.

Dalej organ podaje, że z przytoczonych przepisów wynika, że decyzje ZUS

w zakresie umarzania należności Zakładu z tytułu składek mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub szczególne okoliczności uzasadnione ważnym interesem osoby zobowiązanego.

Zakład jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku

z tym ZUS dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować

z największą ostrożnością. Oznacza to, że umorzenie zaległości z tytułu składek winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. W tym miejscu należy podkreślić,

iż prowadzenie działalności wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwością ponoszenia strat. Jednocześnie każda osoba prowadząca działalność zobowiązana jest do odprowadzania składek. Nie wywiązywanie się płatnika z ww. obowiązku, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. W takim przypadku ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie zaległości z tytułu składek winno być bowiem traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Jednocześnie na uwagę zasługuje fakt, iż zarówno art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. oparte sana konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowej przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który

w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie jest obowiązany do umorzenia zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Natomiast w przypadku nie występowania w danej sprawie przesłanek umorzeniowych, o których mowa w w/w aktach normatywnych, Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności składkowej.

W dniu[...] wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek umotywowany jest trudną sytuacją materialną i zdrowotną płatnika. We wniosku zobowiązana informuje, iż "mieszkanie które darowała wraz z małżonkiem córce ponownie zostanie przepisane na nią po uzbieraniu pieniędzy na notariusza". Zobowiązana we wniosku opisuje, iż jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Ponadto wskazuje, iż 10 lat temu miała wypadek samochodowy i ma [...] % trwałego uszczerbku na zdrowiu. W dalszej części wniosku opisuje, iż Komornik dokonywał prób sprzedaży mieszkania w drodze licytacji, bezskutecznie.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana załączyła: kserokopię wniosku o przesłuchanie w trybie zabezpieczenia dowodu z dnia [...] kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Świnoujściu i K. o umorzeniu postępowania; kserokopię obwieszczenie Komornika Sądowego o II licytacji nieruchomości położonej w K., przy ul. [...] pismo płatnika z dnia[...] . Z dokumentu wynika, iż w 2004 roku oszacowano wartość nieruchomości na kwotę [...] zł. Z uwagi na brak oferentów do II licytacji nieruchomości stanowiącej przedmiot egzekucji Komornik na mocy art.985 k.p.c. umorzył postępowanie w niniejszej sprawie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia[...] utrzymując wcześniejszą decyzję podniósł, że nie ustalono przesłanek całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust.3 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych. Pomimo, iż zobowiązana jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy (bez prawa do zasiłku) i utrzymuje się z pracy dorywczej, to kwota zadłużenia zabezpieczona jest wpisem hipoteki na nieruchomości położonej w K., przy ul.[...], której właścicielem stała się córka zobowiązanej M. G. Zgodnie z art. 28 ust.3 pkt .3 całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa.

Zakład nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej zobowiązanej ani tego, że nie jest w stanie aktualnie spłacić zobowiązań publicznoprawnych przy osiąganym dochodzie (z tytułu wykonywanej pracy dorywczej), co formalnie wypełnia podstawy do umorzenia należności ze względu na szczególne okoliczności, o których mowa w art.28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednakże pomimo wyżej ustalonych okoliczności postanowiono o odmowie umorzenia należności, bowiem należność Zakładu jest zabezpieczona wpisem hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomości, której właścicielem stała się od dnia[...] córka zobowiązanej M. G.. Fakt, iż właścicielem ww. nieruchomości jest M. G. nie ma wpływu na dokonane przez Zakład w dniu[...] zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty [...] zł. Organ wskazał, że zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu co do zasady (z wyłączeniem należności alimentacyjnych i z wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, nie zabezpieczonych rzeczowo. Zważono również, iż wnioskodawczym jest osobą aktywną zawodowo, wyrażającą chęć podjęcia stałego zatrudnienia. Ponadto zaległość publicznoprawna za okres [...] jest nadal wymagalna. Mając na uwadze powyższe pomimo zaistnienia przesłanek do umorzenia należności organ postanowił o odmowie umorzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] . M. G. wniosła o uchylenie w całości tej decyzji i umorzenie w całości należności wobec ZUS wskazanych w decyzji na kwotę [...] zł.

Argumenty skargi oparła o fakt, iż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną

w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, jest w złym stanie zdrowia zarówno fizycznym jak i psychicznym. Przywołując przesłanki umorzenia nie godzi się ze stanowiskiem organu który stwierdzając, że skarżąca jest w trudnej sytuacji odmawia umorzenia.

Podnosi, że Komornik nie ma możliwości prowadzenia egzekucji wobec braku majątku i braku oferentów na zakup nieruchomości – mieszkania ul. [...] w K. a ponadto ustanowiona hipoteka na tej nieruchomości w przypadku egzekucji pozbawia ją i jej najbliższych środków do życia.

Jej zdaniem wykazała w pełni, że opłacania należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ponadto podniosła, że jest przewlekle chora, nie pracuje, bez comiesięcznych dochodów.

Ponadto zarzuciła, że organ nie uwzględnił faktu przedawnienia należności, który wynosi 5 lat a w przypadku przerwy w biegu 10 lat, zatem termin ten minął 31.12.2009 r.

W odpowiedzi na skargę organ odnosząc się do jej zarzutów wniósł o jej oddalenie. Co do zarzutu przedawnienia organ powołał się na fakt ustanowienia hipoteki kaucyjnej przymusowej na nieruchomości w dniu [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skargę uznać należało za niezasadną, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Na wstępie zauważyć należy, iż będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz sprawuje tę kontrolę poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane

w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego.

Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć co najmniej istotny wpływ na jej wynik. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej – brak jest zatem podstaw do uznania żądania skarżącej umorzenia w całości należności wobec ZUS wskazanych w decyzji na kwotę [...] zł.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, M. G. wystąpiła

z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, od 1999 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną

w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada stałych dochodów, utrzymuje się z prac dorywczych, przyznany ma dodatek mieszkaniowy, organ ustanowił w dniu [...] r. hipotekę kaucyjną przymusową na kwotę [...] zł

Spór w istocie dotyczy wyprowadzonej oceny tych okoliczności w kontekście dopuszczalności umorzenia przedmiotowych należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Wobec jednak zarzutu skargi przedawnienia należności dochodzonych przez ZUS w pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy

z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

w brzmieniu na dzień wymagalności składek, których zaspokojenia dochodzi od skarżącej ZUS, "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat,

a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne." Bieg przedawnienia przerywa (...) każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli

o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Jak wynika to z załączonych do akt administracyjnych tytułów wykonawczych, wobec skarżącej wszczęte były postępowania egzekucyjne, o których skarżąca była zawiadomiona, mające na celu wyegzekwowanie należności odpowiednio co do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, FP za 1998 r. jak też co do składek na FUS, FP, FFGŚP za 1997 r. i za 1998 r. Stosownie zatem do powołanego przepisu art. 24 ust. 5 ww ustawy bieg terminu przedawnienia został przerwany

a zatem termin przedawnienia wynosi 10 lat licząc od dnia wymagalności przedmiotowych składek.

W aktach sprawy brak jest tytułów egzekucyjnych co do listopada i grudnia 1998 r. – mając jednak na uwadze brzmienie przepisu w dacie wymagalności tych składek

(art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) termin przedawnienia liczony od dnia wymagalności tych składek wynosił 5 lat tj. w dacie ustanowienia hipoteki przez organ nie były one należnościami przedawnionymi.

Ponadto stosownie do wprowadzonych ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zmian tj. zmiany terminu przedawnienia, do należności z tytułu składek powstałych przed 1 stycznia 2003 r., stosuje się wprost przepisy ustawy zmieniającej o przedawnieniu, i stosowanie ich wprost nie stanowi naruszenia zasady lex retro non agit, o ile nowy termin przedawnienia nie jest odnoszony do sytuacji, w których termin przedawnienia minął.

W dacie zatem ustanowienia hipoteki przymusowej kaucyjnej tj. dnia [...] roku na nieruchomości skarżącej – mieszkania położonego w K. przy ul.[...] należności z tytułu składek na FUS,FP,FGŚP za 1997 i 1998 rok nie były przedawnione.

Skutecznie ustanowione zabezpieczenie stosownie do art. 24 ust. 5 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym od 1.01.

2003 r.) powoduje, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zarzut skargi co do przedawnienia należności których umorzenia dochodzi skarżącą z dniem

31.12.2009 r. nie ma uzasadnionych podstaw.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji w związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1

i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych,

a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne

z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja

o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak chce tego przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych.

Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Ewentualny brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie

o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił i następnie uzasadnił,

iż w stosunku do skarżącej M. G. nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, i Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z uwagi na brak trwałej

i całkowitej ich nieściągalności. Nie przemawia też za tym ważny interes skarżącego.

W okolicznościach niniejszej sprawy stanowisko organu o możliwości uzyskania zaspokojenia należności, wobec ustanowionego zabezpieczenia rzeczowego, należy uznać za zasadne.

Ponadto odnośnie przesłanek umorzenia jak to wyjaśnił organ w swoich decyzjach jakkolwiek skarżąca jest w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, to na dzień dzisiejszy brak wystarczających podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku strony. Ponadto zgodzić się należy, że z powoływanej przez skarżącą dokumentacji lekarskiej nie wynika aby schorzenia uniemożliwiały lub ograniczały podjęcie zatrudnienia,

z przedłożonej dokumentacji bowiem wynika jedynie, że skarżąca uległa wypadkowi

i doznała uszczerbku 18 %, jednocześnie zapis w tejże dokumentacji stanowi, że brak jest ograniczeń w podejmowaniu prac, wobec czego skarżąca jak zasadnie wywodzi organ jest osobą aktywną zawodowo i co organ podnosi za skarżącą jakkolwiek nie osiąga comiesięcznych dochodów to prace dorywcze wykonuje – nie jest to zatem przewlekła choroba uniemożliwiająca opłacenie należności o której stanowi powołany przepis. Podobnie ocenić należy okoliczności powoływane przez skarżąca, iż jest osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy, bezrobotną jako nie stanowiące dowodu potwierdzającego niezdolność do pracy.

Stanowisko organu, że nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 sytuacji, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szanse na ich wyegzekwowanie należy uznać

w świetle obowiązującego prawa za zasadne – decyzja bowiem, o której stanowi

art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). Umorzenie bowiem należności może nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności a w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności zaś przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II UK 216/06, OSNP 2008/13-14/202).

Wskazać należy także, że podnoszony przez skarżącą fakt umorzenia 24.11.2009 roku egzekucji należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, po pierwsze na co zasadnie wskazuje organ nie obliguje do pozytywnego załatwienia wniosku

o umorzenie wnioskowanych należności, o czym była mowa z uwagi na uznaniowy charakter działania organu w tym zakresie a po drugie, umorzenie egzekucji miało miejsce co najmniej w dacie rozpoznawania wniosku strony przez organ pierwszej instancji, a po trzecie brak możliwości pozyskania oferenta na zakup nieruchomości nie jest równoznaczny z brakiem majątku z którego można prowadzić egzekucję. Zabezpieczenie rzeczowe jakie ZUS posiada wobec dochodzonych należności może być bowiem z przedmiotu zabezpieczenia dochodzone w dowolnym czasie.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 ustawy

dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.