Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 851/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 10 poz 36
law: Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku – oddala skargę –


UZASADNIENIE

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 k.p.a. i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1037 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. C. wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Minister Obrony Narodowej podniósł, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. M. C. (ur. [...] czerwca 1963 r.) wystąpiła, w trybie art. 8 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] lipca 2002 r. mężu mjr W. C.

Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach emerytalnych mjr W. C. (nr [...]) ustalono, że M. C. prawo do ustawowej wojskowej renty rodzinnej, na podstawie art. 24 powołanej ustawy, posiadała od dnia [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] września 2008 r. z tytułu częściowej niezdolności do pracy stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2007 r.

Na podstawie dokumentów złożonych przez zainteresowaną ustalono, że w całym okresie aktywności zawodowej była ona zatrudniona: w Kancelarii Komornika Sądu Rejonowego w [...] w okresie od dnia [...] listopada 1983 r. do dnia [...] lutego 1984 r., w Przedsiębiorstwie Państwowym Pracowni Konserwacji Zabytków w W. w okresie od dnia [...] grudnia 1984 r. do dnia [...] stycznia 1986 r., w Jednostce Wojskowej Nr [...] w P. w okresie od dnia [...] lutego 1986 r. do dnia [...] czerwca 1995 r., w Jednostce Wojskowej Nr [...] w L. w okresie od dnia [...] września 1996 r. do dnia [...] września 2011 r.

Z zaświadczeń Urzędu Pracy w L. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] wynika, że wnioskodawczyni jest zarejestrowana od dnia [...] maja 2014 r. jako osoba bezrobotna.

Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2012 r. nr akt [...] M. C. nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił M. C. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. ZUS w decyzji wykazał udowodniony ogólny staż pracy wynoszący 26 lat, 11 miesięcy i 11 dni. Zainteresowana od wyżej wskazanej decyzji ZUS złożyła odwołanie do Sądu. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. sygn. akt [...] odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] maja 2014 r. sygn. akt [...] oddalającego apelację wymienionej od wyroku Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., w którym oddalono jej odwołanie od decyzji ZUS z dnia [...] maja 2012 r. odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

We wniosku o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku z dnia [...] kwietnia 2015 r. zainteresowana wskazywała, że mimo, iż lekarze orzecznicy ZUS uznali ją za osobę zdolną do pracy, nie jest w stanie funkcjonować jako osoba pracująca. Rozpoznano u niej epizod depresyjny, następnie zaburzenia [...] oraz cechy osobowości zależnej. Od 2006 r. leczy się [...]. W chwili obecnej nie posiada żadnych środków utrzymania, nie może podjąć pracy ani żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Funkcjonuje dzięki pomocy córki.

W dniu [...] czerwca 2015 r. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] odmówił M. C. prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku stwierdzając, że akcentowany przez zainteresowaną stan zdrowia oraz trudna sytuacja materialna w związku z niemożnością znalezienia pracy nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a świadczenie przewidziane w trybie art. 8 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni nie przedstawiła okoliczności przemawiających za wyjątkowością jej sprawy. Podkreślił również, że jest ona osobą zdolną do pracy.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2015 r. M. C. zwróciła się do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy. W swoim wniosku zainteresowana podkreśliła, że śmierć jej męża nastąpiła w sposób nagły i niespodziewany w trakcie pełnienia obowiązków służbowych. Śmierć męża stała się przyczyną pogorszenia jej stan zdrowia, który to stan uniemożliwia wnioskodawczyni normalne funkcjonowanie i podjęcie pracy.

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku uwzględnienia skargi M. C., wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1735/15 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd zalecił Ministrowi Obrony Narodowej aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy poddał analizie stan faktyczny sprawy pod kątem "szczególnych okoliczności", a przede wszystkim ocenił stan zdrowia skarżącej na podstawie aktualnych orzeczeń lekarskich oraz uwzględnił jej aktualna sytuację materialną.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Obrony Narodowej stwierdził, iż wniosek M. C. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie może zostać uwzględniony i decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. orzekł jak na wstępie.

W motywach rozstrzygnięcia Minister Obrony Narodowej przywołał treść art. 8 i art. 24 wojskowej ustawy emerytalnej oraz art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W kontekście powołanych regulacji organ wskazał, iż wnioskodawczyni wiek 50 lat ukończyła w dniu [...] czerwca 2013 r., tj. po upływie 1 roku od ustania prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania córki K. (ur. [...] marca 1989 r.) W związku z powyższym zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy przyczyną nienabycia przez zainteresowaną renty rodzinnej w trybie określonym w ww. przepisie były szczególne okoliczności. Co prawda pojęcie "szczególnych okoliczności" nie zostało przepisami prawa zdefiniowane, jednakże w orzecznictwie sądowo- administracyjnym utrwalony jest pogląd, że za szczególną okoliczność na potrzeby świadczeń w drodze wyjątku przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależnie od woli konkretnej osoby zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 151/10, pyblik. Lex nr 595174).

Wnioskodawczyni wskazała, że od 2011 r. po zwolnieniu z pracy wielokrotnie podejmowała próby znalezienia nowego zatrudnienia. Niemniej jednak z uwagi na jej wiek i ogólny zły stan zdrowia każda próba kończyła się niepowodzeniem. Pomimo, że lekarze orzecznicy ZUS uznali ją za osobę zdolną do pracy nie jest w stanie funkcjonować jako osoba pracująca. Od 2006 r. leczy się [...], wcześniej bezskutecznie szukała pomocy u lekarza rodzinnego, zażywała leki uspokajające. Rozpoznano u niej epizod [...], następnie zaburzenia [...] oraz cechy [...]. W chwili obecnej, jak podnosi w swoich wystąpieniach, nie posiada żadnych środków utrzymania, nie może podjąć pracy ani żadnej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Jest w stanie funkcjonować dzięki pomocy córki. Jednakże pomoc ta nie może trwać wiecznie z uwagi na problemy finansowe córki.

Jak wynika z dokonanych ustaleń, M. C. orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS [...] Oddział w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] oraz orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] października 2016 r. nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. W uzasadnieniach do orzeczeń z 2016 r. wskazano, że zostały one wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania i dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym z przebiegu leczenia oraz zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniu [...] czerwca 2016 r. Ponadto, przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono: stopień naruszenia sprawności organizmu, wiek (53 lata), poziom wykształcenia zainteresowanej. Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia [...] października 2016 r. wskazała, że "Dysfunkcja organizmu narusza sprawność organizmu w stopniu niewielkim. Naruszenie sprawności organizmu ma charakter przewlekły i nie powoduje utraty zdolności do pracy zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji".

Natomiast Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. orzeczeniem z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] czerwca 2016 r. zaliczył zainteresowaną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] lipca 2018 r. Jednocześnie uznał, że stopień niepełnosprawności datuje się na [...] czerwca 2016 r., a istnienia niepełnosprawności nie da się ustalić. W zakresie odpowiedniego zatrudnienia wskazał zakład pracy chronionej. W zakresie wskazań dotyczących: szkolenia, w tym specjalistycznego, zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej, uczestniczenia w terapii zajęciowej oraz konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznym ograniczeniem samodzielnej egzystencji stwierdzono "nie wskazane". Orzeczenie zostało wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania i dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej w tym: historii choroby z Poradni Zdrowia [...] z Zakładu Lecznictwa Otwartego w W. i Poradni Zdrowia Psychicznego Szpitala MON w W. Orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy.

Minister Obrony Narodowej wskazał także, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] odmówił zainteresowanej prawa do renty, ponieważ Komisja Lekarska Orzeczeniem z dnia [...] października 2016 r. ustaliła, że nie jest ona osobą niezdolną do pracy oraz w ostatnim 10-leciu przed złożeniem wniosku nie posiadała wymaganych 5 lat składkowych i nieskładkowych. Od powyższej decyzji zainteresowana nie złożyła odwołania do Sądu. Minister podkreślił, iż przedłożone przez zainteresowaną orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. o zaliczeniu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie łączy się w żaden sposób z uzyskaniem prawa do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. W postępowaniu orzeczniczym system rentowy kieruje się kryteriami pozwalającymi ustalić niezdolność do pracy i na tej podstawie ustala prawo do świadczenia rentowego - jako rekompensaty za utraconą zdolność do zarobkowania. Stopień naruszenia sprawności organizmu, będący podstawą diagnozy orzeczniczej w systemie rentowym służy do określenia rozmiaru i zakresu ograniczeń jakich doznaje osoba w pełnieniu aktywności zawodowej, możliwości zarobkowania i uzyskania samodzielnej egzystencji. Natomiast naruszenie sprawności organizmu służące diagnozie orzeczniczej ustalającej niepełnosprawność jest podstawą do określenia ograniczeń, jakich doznaje osoba w samodzielnej egzystencji lub pełnienia ról społecznych. Decyzja o zaliczeniu osoby do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności nie tylko potwierdza samą niepełnosprawność, wskazuje również formy rehabilitacji zawodowej i społecznej z jakich osoba orzeczona może korzystać oraz warunkuje prawo do korzystania z wielu ulg i uprawnień, przyznanych na podstawie odrębnych przepisów, wspierających osoby niepełnosprawne w życiu osobistym lub społecznym.

W świetle poczynionych ustaleń zły stan zdrowia, na który powołuje się zainteresowana, nie powoduje ograniczenia w podjęciu zatrudnienia. Zainteresowana bez pracy pozostaje od dnia [...] września 2011 r. Z zaświadczeń Urzędu Pracy w L. z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz z dnia [...] grudnia 2016 r. wynika, że jako osoba bezrobotna zarejestrowana jest od dnia [...] maja 2014 r.

W ocenie Ministra Obrony Narodowej, zainteresowana nie wykazała szczególnych okoliczności uniemożliwiających jej przezwyciężenie przeszkód w podjęciu od września 2011 r. zatrudnienia.

Organ wskazał również na ustalenia Ośrodka Pomocy Społecznej w L., który w zaświadczeniu z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] oraz w pismach z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] oraz z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] podał, że M. C. jest osobą długotrwale bezrobotną bez prawa do zasiłku. Przewlekle choruje. Mieszka sama. Sporadycznej pomocy w zakupie leków czy opłatach mieszkaniowych udziela jej córka zamieszkała oddzielnie. Pomocą ze strony Ośrodka objęta jest od dnia [...] października 2015 r. Pomoc udzielana jest w postaci zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 317 zł oraz pracy ze strony pracownika socjalnego w formie: analizy możliwości wyjścia z trudnej sytuacji osobistej, motywowania do leczenia specjalistycznego i podejmowania aktywności w załatwieniu w miarę samodzielnie swoich spraw osobistych oraz utrzymywania relacji z córką. Do dnia [...] października 2015 r. zainteresowana nie figurowała w bazie danych ośrodka i nie korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej.

Zdaniem Ministra Obrony Narodowej, samo powoływanie się na trudną sytuację materialną związaną z niemożnością podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie specjalne nie może zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mają możliwość ubiegania się o inne rodzaje wsparcia, w szczególności przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zainteresowana z tej formy pomocy skorzystała. Również dorosłe dzieci mają obowiązek opiekowania się swoimi rodzicami, m.in. wspierania ich finansowo gdy zachodzi taka potrzeba (art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy).

Minister Obrony Narodowej wziął pod uwagę argumentację podnoszoną przez stronę, że śmierć męża wnioskodawczyni - mjr W. C. nastąpiła w sposób nagły i niespodziewany w trakcie pełnienia obowiązków służbowych, co potwierdza orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] oraz wyrok Sądu z dnia [...] stycznia 2009 r. sygn. akt nr [...]. Jak też, że była to sytuacja, której mąż wnioskodawczyni nie mógł przewidzieć i przez to w żaden sposób zapobiec. W opinii zainteresowanej, z powodu śmierci męża nie uzyskała ona praw do świadczenia rentowego w trybie ustawowym na podstawie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin ze względu na wiek. Jak podnosi "(...) przedwczesna śmierć mojego Męża byłą sytuacją wyjątkową, która bezpośrednio spowodowała brak możliwości otrzymania przeze mnie renty. Pragnę jednocześnie podkreślić, że nagłe odejście mojego Męża jest bezpośrednią przyczyną znacznego pogorszenia mojego stanu zdrowia, które od lat uniemożliwia mi normalne funkcjonowanie i podjęcie pracy." W ocenie strony powyższe okoliczności przemawiają za spełnieniem przesłanek z art. 8 wojskowej ustawy emerytalnej.

Jednakże, zdaniem Ministra Obrony Narodowej, opisane i obszernie udokumentowane przez zainteresowaną okoliczności będące przyczyną śmierci męża mjr lek. med. W. C. (rozmowa kadrowa, pełnienie służby w [...] w L. oraz orzeczenie RWKL nr [...] z dnia [...] października 2009 r. jak również opinie biegłych wydane w związku z odwołaniem skarżącej od decyzji Szefa WSzW w W. o odmowie przyznania odszkodowania w toku postępowania przed Sądem Rejonowym dla [...] Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - sygn. akt [...]) nie stanowią wystarczających powodów i nie decydują o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Dlatego też nie mogą zostać potraktowane jako zdarzenia losowe o charakterze szczególnym.

Reasumując organ stwierdził, iż w toku postępowania wyjaśniającego nie stwierdzono aby udokumentowane i opisane przez zainteresowaną okoliczności spełniały wymagane kryterium wyjątkowości do przyznania jej prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2017 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji jej wydanie z naruszeniem art. 8 i 12 k.p.a., poprzez niezachowanie odpowiedniej wnikliwości w rozpatrywaniu odwołania i prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, a także naruszenie art. 8 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz przepisów tej ustawy w brzmieniu nadanym im ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż jej mąż mjr lek. med. W. C. zmarł w dniu [...] lipca 2002 r. po powrocie z pełnienia służby przez okres jednego roku w Polskim Kontyngencie Wojskowym [...] w L. Schorzenie, na które zmarł mąż skarżącej pozostawało w bezpośrednim związku z pełnioną służbą wojskową poza granicami państwa. W świetle ustawy o zaopatrzeniu żołnierzy zawodowych oraz członków ich rodzin, treści wynikającej z ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 10, poz. 65), małżonkowi przysługuje renta rodzinna bez względu na wiek i stan zdrowia w razie gdy śmierć żołnierza nastąpiła wskutek choroby powstałej w czasie wykonywania zadań służbowych poza granicami państwa. Powyższych przepisów nie uwzględniono przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy.

Zdaniem skarżącej, zasady wprowadzone ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. winny być rozciągnięte również na zdarzenia zaistniałe przed wejściem jej w życie. Wymaga tego zasada konstytucyjnej równości wobec prawa. Stosowanie winno być bezpośrednie. Przy innej interpretacji uznającej, że nowe regulacje dotyczą zdarzeń zaistniałych dopiero po wejściu w życie nowych uregulowań należy na sytuację małżonka po zmarłym żołnierzu spojrzeć przez pryzmat wyjątkowości zawartej w art. 8 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Poprzez przyznanie renty na zasadzie wyjątku likwiduje się bowiem oczywistą niesprawiedliwość społeczną w ocenie krzywdy zaistniałej u współmałżonka na skutek śmierci żołnierza w trakcie pełnienia służby poza granicami państwa. Krzywda jest zaś jednakowa bez względu na datę śmierci żołnierza. Obowiązkiem Państwa jest rekompensowanie tej krzywdy. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w sposób jednoznaczny ustaliła, że śmierć męża skarżącej pozostawała w związku ze służbą wojskową. W omawianym przez Ministra fakcie pominięto związek śmierci ze służbą wojskową, twierdząc że nie stanowi to wystarczających powodów i nie decyduje o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Skarżąca podkreśliła, iż z przedstawianych orzeczeń wydanych przez orzecznika ZUS nie stwierdzono kategorycznie o zdolności wnioskodawczyni do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Wykonywanie pracy w określonych warunkach, zdaniem odwołującej, nie jest to zdolność do pracy rozumianej przez kodeks pracy. Natomiast warunki życiowe skarżącej nie uległy poprawie, gdyż pomoc córki staje się coraz mniejsza z powodu założenia własnej rodziny i spodziewanych narodzin dziecka.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie oraz w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych na etapie skargi wniesionej do Sądu organ podkreślił, iż zgodnie z obowiązującym od dnia 1 lutego 2005 r. zapisem art. 24 pkt 1a, renta rodzinna przysługuje małżonkowi bez względu na wiek i stan zdrowia w razie śmierci albo zaginięcia żołnierza w czasie wykonywania zadań służbowych poza granicami państwa, związanych z realizacją celów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (tekst jednolity - Dz. U. z 2014 r. poz. 1510). W oparciu o powyższe regulacje prawne uprawnienie do wojskowej renty rodzinnej, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r., przysługują nie - jak twierdzi skarżąca w przypadku śmierci żołnierza - po wejściu w życie ustawy tj. po dniu 1 lutego 2005 r., ale w przypadku gdy śmierć albo zaginięcie żołnierza miały miejsce w trakcie służby pełnionej poza granicami kraju po dniu 23 lutego 1998 r. tj. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 19 lutego 1998 r. o zasadach użycia Sił Zbrojnych poza granicami RP. Mąż skarżącej mjr lek. med. W. C. służbę w [...] w tymczasowych Siłach ONZ ([...]) tj. poza granicami kraju, pełnił od dnia [...] kwietnia 2001 r. do dnia [...] kwietnia 2002 r. Zmarł w dniu [...] lipca 2002 r. Tym samym wskazywane przez skarżącą regulacje prawne nie mają w stosunku do jej osoby zastosowania, nie ze względu na datę śmierci jej męża, lecz ze względu na fakt, że śmierć jej męża nie nastąpiła w trakcie pełnienia służby poza granicami kraju, ale w 2 miesiące i 15 dni po powrocie z misji. Dlatego też, powyższe przepisy nie były uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej.

Nadto organ wskazał, iż uregulowanie w art. 24 pkt 1 c ww. ustawy, w myśl którego w razie śmierci żołnierza po zwolnieniu ze służby, jeżeli śmierć ta nastąpiła wskutek wypadku albo choroby powstałej w czasie wykonywania zadań służbowych poza granicami państwa, związanych z realizacją celów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa, renta rodzinna przysługuje małżonkowi bez względu na wiek i stan zdrowia. Przepis ten został wprowadzony art. 5 ustawy z dnia z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków

i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 745). Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy, przepis powyższy stosuje się do małżonków żołnierzy, którzy zmarli po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy w następstwie wypadku, urazu lub choroby pozostających w związku z pełnieniem odpowiednio czynnej służby wojskowej lub służby tj. po dniu [...] czerwca 2010 r. Jak już wskazano, mąż skarżącej zmarł w dniu [...] lipca 2002 r. Jak wynika z opinii biegłych lekarzy zasięgniętej przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w związku z prowadzonym postępowaniem (sygn. akt [...]), zasadniczą przyczyną zgonu mjr W. C. była stresogenna rozmowa kadrowa przeprowadzona z wymienionym w dniu [...] czerwca 2002 r., a nie wypadek albo choroba powstała w czasie wykonywania przez wymienionego zadań służbowych poza granicami państwa w L.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga ocenia wg. podanych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1037 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem, żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Zawarte w tym przepisie sformułowanie "może przyznać" wskazuje na działanie organu administracji publicznej w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1535/08).

Rozstrzygając o prawidłowości zastosowania przez organ art. 8 ust. 1 wojskowej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym należy mieć na uwadze, że w przepisie tym nie wskazano kryteriów, jakimi powinien kierować się Minister Obrony Narodowej podejmując rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania renty, o której mowa w tym przepisie. Zatem kontrola sądowa decyzji o odmowie przyznania renty "w drodze wyjątku" powinna koncentrować się w zasadzie na stronie formalnej, tj. prawidłowości procedury, która poprzedzała wydanie decyzji, natomiast sąd administracyjny nie może dokonać oceny merytorycznej, to znaczy wiążąco ustalić, czy w sprawie konkretnej osoby rzeczywiście zachodziły "szczególne okoliczności", o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, i czy wystąpienie tych okoliczności uzasadniało przyznanie renty. W konsekwencji, wzruszenie decyzji przez sąd administracyjny może nastąpić wówczas, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki – patrz wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2578/12, publik.

Rozstrzygając sprawę o przyznanie wojskowej renty rodzinnej "w drodze wyjątku" nie można pominąć przepisów określających ogólne zasady przyznawania rent rodzinnych. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny żołnierza zmarłego albo zaginionego w czasie służby. Stosownie do art. 24 ust. 1 ww. ustawy renta rodzinna przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem przypadków określonych w pkt 1a) – 1c), które w ocenie Sądu, z podanych w odpowiedzi na skargę względów, nie mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Organ nie rozstrzygał bowiem w niniejszym postępowaniu o uprawnieniach przyznawanych w trybie zwykłym, a te wobec śmierci męża skarżącej już po zakończeniu misji poza granicami kraju (pkt 1a) i niestosowania przepisów (pkt 1b i pkt 1c) do stanów faktycznych sprzed wejścia tych przepisów w życie, nie kształtują sytuacji prawnej ubiegającej się o przyznanie świadczenia w "drodze wyjątku".

Zgodnie brzmieniem art. 67 ust. 1 pk 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do renty rodzinnej uprawniony jest małżonek (wdowa i wdowiec) spełniający warunki określone w art. 70. W świetle art. 70 ust. 1, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli: 1) w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo 2) wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej. Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2 (ust. 2).

Z powyższych regulacji wynika, iż prawo do renty rodzinnej ustawodawca wiąże z kryterium wieku wdowy powiązanego ściśle z datą śmierci męża lub niezdolnością do pracy. Przy czym o niezdolności do pracy i stopniu tej niezdolności oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uprawnionych członków rodziny orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 24 ust. 1 pkt 4 wojskowej ustawy emerytalnej). Skarżąca 50 lat ukończyła w dniu [...] czerwca 2013 r., tj. po upływie przeszło 10 lat od śmierci męża i 1 rok od ustania prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania córki K. Od utraty powyższych uprawnień rentowych jest uznawana za zdolną do pracy.

Minister Obrony Narodowej, realizując wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1735/15 uzyskał aktualne na dzień rozstrzygania ostateczne orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2016 r. stwierdzające, iż M. C. nie jest niezdolna do pracy. Poprzez odesłanie z art. 24 ust. 1 pkt 4 wojskowej ustawy emerytalnej, ww. orzeczenie w kwestii zdolności skarżącej do podjęcia prawy zarobkowej jest dla Ministra Obrony Narodowej wiążące, albowiem w świetle art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Trzeba również dostrzec, iż skarżąca jest od dnia [...] maja 2014 r. zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]). Natomiast warunkiem uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest gotowość osoby rejestrującej się i zdolność do podjęcia zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy).

Trudno zatem czynić Ministrowi Obrony Narodowej skuteczny zarzut, iż stosując kryterium uznania administracyjnego ocenił sytuację osoby zdolnej do podjęcia zatrudnienia, przy uwzględnieniu jej sytuacji rodzinnej i majątkowej, jako niemieszczącej się w pojęciu "okoliczności wyjątkowych" uniemożliwiających nabycie prawa do zaopatrzenia przewidzianego w wojskowej ustawie emerytalnej. Tym bardziej to stanowisko organu jest trudne do podważenia jeśli się zważy, iż w postępowaniach zainicjowanych przez skarżącą przed Prezesem ZUS oraz w postępowaniach sądowych jest ona konsekwentnie uznawana dla potrzeb emerytalno-rentowych za osobę zdolną do podjęcia pracy zarobkowej i wobec tego nie może stać się beneficjentem świadczeń rentowych z FUS.

W istocie skarżąca upatruje spełnienia przesłanek z art. 8 ust. 1 wojskowej ustawy emerytalnej w fakcie, iż jej mąż zmarł po powrocie z misji pełnionej w ramach Sił Pokojowych ONZ w L. i to zdarzenie oraz jego konsekwencje spowodowało u skarżącej problemy zdrowotne i finansowe. Tymczasem renta, o jakiej mowa w ww. przepisie, nie może być przyznana każdej osobie znajdującej się w "szczególnych okolicznościach", nawet gdy chodzi o osobę, która utraciła żywiciela rodziny, będącego żołnierzem. Rentę można przyznać wyłącznie osobie, która wskutek wystąpienia tychże "szczególnych okoliczności" nie spełniła wszystkich warunków koniecznych dla nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego na zasadach ogólnych, określonych w art. 23 i nast. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Konieczne jest więc istnienie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem "szczególnych okoliczności" a niespełnieniem którejś z przesłanek uzyskania renty na zasadach ogólnych. Przyznanie renty "w drodze wyjątku" jest więc uzasadnione tylko wówczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca nie uzyskał renty rodzinnej na zasadach ogólnych z tego powodu, iż - na skutek wyjątkowego zbiegu okoliczności niezależnych od woli wnioskodawcy lub na skutek innej wyjątkowej sytuacji, na którą wnioskodawca nie miał wpływu - nie spełnił on przynajmniej jednej z przesłanek przyznania renty.

Minister Obrony Narodowej obowiązany był więc przed wydaniem decyzji zgromadzić przede wszystkim taki materiał dowodowy, który pozwoliłby ustalić, czy - gdyby nie zaszły "szczególne okoliczności" wskazywane przez wnioskodawczynię to mieściłaby się ona w gronie beneficjentów renty rodzinnej na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie sytuacja skarżącej została wyjaśniona, w tym okoliczności i przyczyny śmierci mjr W. C. zostały należycie udokumentowane i ocenione przez organ. Fakt utraty najbliższego członka rodziny – żołnierza, który zapewniał stabilizację finansową, w ocenie organu nie wskazuje na szczególne okoliczności, tj. takie, które niezależnie od woli skarżącej stanęły na przeszkodzie w uzyskaniu świadczenia w trybie zwykłym. To stanowisko zasługuje na akceptację jeśli się zważy, iż renta "w drodze wyjątku", przewidziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, nie jest świadczeniem odszkodowawczym za śmierć osoby najbliższej. Natomiast rentę "w drodze wyjątku" przyznaje się wtedy, gdy po śmierci żołnierza członkowie jego rodziny, z uwagi na szczególnie niekorzystny zbieg okoliczności, nie nabywają prawa do renty na zasadach ogólnych. Okolicznościami szczególnymi nie są zarówno okoliczności śmierci żołnierza (po powrocie ze służby poza granicami kraju oraz na skutek zdarzenia związanego z brakiem możliwości dalszego pozostawania w służbie na równorzędnym stanowisku), jak też stan zdrowia wnioskodawczyni stwierdzony orzeczeniami Komisji Lekarskiej ZUS.

Mając wszystko powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż Minister Obrony Narodowej wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic uznania administracyjnego z tego względu, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia wyjątkowego. Tym samym, ocenie Sądu nie naruszył w postępowaniu art. 8 wojskowej ustawy emerytalnej, a także respektował przepisy procesowe regulujące zasady gromadzenia i oceny dowodów w postępowaniu administracyjnym, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W zaistniałym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.