Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3445/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 24 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] sierpnia 2014 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego S.B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2014r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji .

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił S.B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez N. i A. małżonków B. w miejscowości W. oraz N. B. w miejscowości S. przy [...].

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Ministra Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...], w której stwierdził, że przed dniem 1 września 1939r. N. i A. małżonkowie B. zamieszkiwali w T. przy ul. [...] w mieszkaniu służbowym [...], a więc nie spełnili wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ani opuszczenia go z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939r, określonego w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012r. sygn. akt SK 11/12 stwierdził, że art. 2 pkt 1 ww ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania dnia 1 września 1939r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyznaczył 18 miesięczny termin utraty mocy obowiązującej ww przepisu od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.

W dniu 27 lutego 2014r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nowelizująca art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.

W dniu 11 marca 2014r. S. B. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010r.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2014r. Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie i decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył S. B..

Ponownie rozpatrując sprawę Minister Skarbu Państwa stwierdził, ze właścicielami nieruchomości pozostawionej w W. byli N. i A. małżonkowie B. na podstawie umowy sprzedaży repertorium [...] z dnia [...] lipca 1936r., a na podstawie umowy sprzedaży repertorium [...] z dnia [...] lipca 1938r. N. B. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości S. przy ul. [...].

Minister stwierdził, że z treści ww aktów notarialnych wynika, że N. i A. B. zamieszkiwali w T. Powyższe wynika również z pozwolenia na skanalizowanie z dnia [...] września 1938r. nr [...] Prezydenta Miasta S.. Ponadto z oświadczeń S. B. z dnia 6 i 8 grudnia 2007r. oraz karty meldunkowej miasta T. wynika, że oboje rodzice S. B. zamieszkiwali od 1930r. do 1951 r. w T. tj. na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ wskazał, ze zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz.U. nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz.U. z 1932r. nr 112, poz. 934) lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt 1 i 2 ww ustawy z dnia 2 sierpnia 1926r. miejscem zamieszkania według ustawy jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem.

W ocenie Ministra z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że N. i A. B. nie zamieszkiwali na byłym terytorium RP od 1930r., zatem również go nie opuścili w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. S. B. w oświadczeniu z dnia 8 grudnia 2007r. wskazał, że: "Rodzice moi pobrali się w 1930 roku. Wkrótce po ślubie Ojciec uzyskał posadę w T. (w Fabryce [...]), gdzie zamieszkiwał w mieszkaniu służbowym, należącym do ww fabryki. Mieszkanie to nigdy nie stało się jego własnością. Mama w tym czasie głównie zamieszkiwała w S. opiekując się swoją chora siostrą, wcześnie owdowiałą matką oraz porządkując sprawy dotyczące wykupu i własności zadłużonego domu rodzinnego, znajdującego się w S. przy ul. [...]." Przedstawione okoliczności zdaniem Ministra świadczą wyłącznie o czasowym przebywaniu N. B. na byłym terytorium RP. Z materiału dowodowego wynika bowiem jednoznacznie, że centrum życiowe N. B. oraz jej męża A. B. od 1930r. znajdowało się w T. M. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. B. zaznaczył, że "Istotnie, rodzice moi mieszkali od 1930roku w T., ale w 1938r. kupili na byłym terytorium RP działkę rekreacyjną i zamierzali na niej budować dom. (...) gdyby rodzice nie chcieli zamieszkać na byłym terytorium RP, nie spłaciliby pozostałych spadkobierców i nie przeprowadziliby w 1938r. remontu, łącznie z założeniem kanalizacji, w domu w S.. Także nie gromadziliby materiałów budowlanych w W.. (...) do momentu wybuchu wojny, rodzice mieli w T. tylko mieszkanie służbowe. (...) jednak sytuacja, gdy nieruchomość nabytą w S. w 1938r. dopiero przygotowuje się do zamieszkania na stałe i jednocześnie planuje się zagospodarowanie działki rekreacyjnej, wyklucza w owym czasie możliwość stałego tam zamieszkiwania. Jednak matka moja jeździła i spędzała sporo czasu w S, doglądając toczących się tam prac."

Minister podniósł, że przedstawione wyżej okoliczności dotyczące przebywania N. i A. B. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed dniem 1 września 1939r. nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Strona nie przedłożyła żadnych dowodów mogących uwiarygodnić jej twierdzenie świadczące o zamieszkiwaniu na byłym terytorium RP oraz jego opuszczeniu. Zdaniem Ministra umowy sprzedaży nieruchomości z dnia [...] lipca 1936r. i z dnia [...] lipca 1938r. oraz uchwały Sądu Grodzkiego w [...]z dnia [..] czerwca 1936r. i Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1938r., jak również pozwolenie na skanalizowanie mogą wskazywać jedynie, że N.i A. B. byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości, a nie, że faktycznie zamieszkiwali w S. czy W. Dowody zgromadzone w sprawie wskazują natomiast, że centrum życiowe N. i A. B. znajdowało się w T., gdzie byli zameldowani od dnia 27 maja 1930r. do dnia 6 listopada 1951r., A. B.pracował w tamtejszej Fabryce [...], a w 1938r. urodził się tam ich syn. W ocenie Ministra samo czasowe przebywanie N. B. w S. lub w W. w związku z zawarciem aktów notarialnych nie świadczy o jej zamieszkiwaniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ stwierdził, że na okoliczność opuszczenia przez N. i A. B. byłego terytorium RP nie złożono żadnych dowodów. Ponadto Minister zauważył, że strona wskazała, iż N. i A. B.dopiero w przyszłości chcieli zamieszkać na stałe w S., a zatem potwierdziła, że centrum życiowe właścicieli pozostawionych nieruchomości nie znajdowało się w S. ani w W., tylko w T., gdzie zamieszkiwali w mieszkaniu służbowym, a więc na obecnym terytorium RP w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. B. podnosząc, że rodzice nie wiązali z T. swojej przyszłości i nie podejmowali tam żadnych inwestycji. Oboje pochodzili z Kresów Wschodnich i tam mieszkali przed przybyciem do T. Skarżący wskazał, że miejscem zamieszkania jego rodziców był dom w S. przy [...], który wykupili i wyremontowali, a inne miejsca zamieszkania miały charakter czasowy. Dom w S. nie stracił dla nich "przymiotu miejsca zamieszkania", mimo okresowego oddalenia się od niego, ponieważ oboje "nie tracili rzeczywistego z nim związku". W S. i okolicach zamieszkiwała większość rodziny matki i cała rodzina ojca. Skarżący podniósł również, że przepisy obowiązujące w Polsce międzywojennej dopuszczały możliwość posiadania kilku miejsc zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 9 marca 2015r. skarżący odwołał się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanego w wyroku z dnia 23 października 2012r. sygn. akt SK 11/12 i stwierdził, że przyjecie za właściwą wykładnię Ministra, że dopuszczone jest wyłącznie jedno miejsce zamieszkania obywatela polskiego podważa nie tylko sens nowelizacji ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, która utrzymywałaby status quo w zakresie przesłanek przyznawania prawa do rekompensaty, lecz jest w sposób oczywisty sprzeczne ze stanowiskiem Trybunału, które legło u podstaw uznania art. 2 pkt 1 ustawy za niekonstytucyjny. Trybunał Konstytucyjny zauważył w ww wyroku, że powszechną praktyką w realiach międzywojennych było dostosowywanie miejsca zamieszkania do potrzeb pracodawców, a standardem były delegacje do pracy, co łączyło się często z przeprowadzką całej rodziny na kilka lat do innej miejscowości. W tego typu przypadkach w ocenie Trybunału uzależnienie prawa do rekompensaty od przesłanki domicylu wydaje się szczególnie rażąco niesprawiedliwe. Ponadto Trybunał wskazał, że zmiana miejsca zamieszkania niepołączona ze sprzedażą nieruchomości była wyrazem przekonania, że dana osoba ma zamiar powrotu na Kresy Wschodnie. W przeciwnym wypadku racjonalnym byłaby sprzedaż opuszczonej nieruchomości i zainwestowanie uzyskanych w ten sposób środków w zagospodarowanie się w nowym, stałym miejscu zamieszkania.

Skarżący podkreślił, że jego rodzice zajmowali jedynie mieszkanie służbowe w T. a dokonali zakupu nieruchomości na terenach Kresów Wschodnich, przeznaczając wszelkie oszczędności na remont ich miejsca zamieszkania na Kresach. Przebywanie zaś ich na terenie obecnej Rzeczypospolitej Polskiej związane było jedynie z miejscem zatrudnienia A. B.. Skarżący wskazał także, że Minister w analizie treści przepisu art. 2 pkt 1 ustawy pomija jego istotny fragment, który stanowi, że prawo do rekompensaty uzależnione jest również od okoliczności, iż na byłe terytorium nie można powrócić.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ja poprzedzającej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 145a § 1 kpa w związku z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dalej zwanej "ustawą zabużańską".

W związku z nowelizacją ustawy zabużańskiej dostosowującej system prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty.

W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że wynikająca z art. 2 pkt 1 ww. ustawy z 2005 r. przesłanka "domicylu" a więc wymóg zamieszkiwania osoby uprawnionej w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odwołująca się wprost do aktualnej definicji zamieszkania prowadziła do zawężenia kręgu osób uprawnionych do przyznania rekompensaty za mienie pozostawione w sytuacji, gdy osoby te przeniosły się na obecne terytorium Polski kilka dni przed 1 września 1939 r. Trybunał zakwestionował zatem rygorystyczne, ścisłe określenie dnia istotnego dla oceny przesłanki zamieszkiwania wskazując, że spełnienie warunku posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP powinno być rozpatrywane przez pryzmat zdarzeń opisanych w art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w szczególności okresów, w których dochodziło do migracji ludności w związku z tzw. "układami republikańskimi" (art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ustawy), umową wskazaną w art. 1 ust. 1a ww. ustawy oraz wydarzeniami, o których mowa w art. 1 ust. 2 powyższej ustawy.

Skutkiem powołanego wyroku stała się zmiana art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. W aktualnym brzmieniu przepis ten stanowi, iż: "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić i posiada obywatelstwo polskie."

Z powyższego wynika, iż w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej RP wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na tym terytorium – zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi przed dniem 1 września 1939 r. Przepisy te – wymienione z znowelizowanym art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej – dopuszczały, między innymi, posiadanie kilku miejsc zamieszkania.

Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty stanowi, iż: "osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że N. i A. małżonkowie B. pozostawili w W. nieruchomość [...] nabytą w dniu [..] lipca 1936r. (akt notarialny repertorium [..]), a N. B. nieruchomość położoną w S. obejmującą parcelę budowlaną o pow. około [...], na której znajdowały się dwa domy drewniane i siedem ubikacji , nabytą w dniu [...] lipca 1938r. (akt notarialny repertorium [..]). Nie jest kwestionowana również przesłanka posiadania przez nich obywatelstwa polskiego. Natomiast organy obu instancji uznały, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki określone w art. 2 ww. ustawy tj. zamieszkiwanie na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz opuszczenie go z przyczyn, o których mowa w art. 1.

Zauważyć należy, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", ale odsyła w znowelizowanym art. 2 pkt 1 do przepisów art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926r., na który powołuje się Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, miejscem zamieszkania według ustawy niniejszej jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania-właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności.

Z powyższego wynika, że miejscem zamieszkiwania obywatela polskiego jest miejscowość, w której on mieszka z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 478/11, wyrok z dnia 5 kwietnia 2011r., sygn. akt I SA/Wa 1880/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1294/10). Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu.

Dla przyjęcia zatem miejsca zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania kumulatywnego dwóch przesłanek: zamieszkiwania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile jednak ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zazwyczaj trudności, o tyle przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności, które wskazują na skupianie się aktywności życiowej danej osoby w określonym miejscu, kreującym z tym miejscem jej więź o charakterze emocjonalnym, zawodowym, towarzyskim i.t.p. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądowym, o zamiarze tym można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (por. post. NSA: z 30 marca 2006r. sygn. akt I OW 265/05, Lex nr 198360; z 7.10.2010 r. sygn. akt I OW 99/10 Lex nr 741789).

Zgodnie zatem z powyższym, w prowadzonym postępowaniu należało ustalić, czy osoba pozostawiająca mienie na byłym obszarze RP miała zarówno tzw. corpus (faktycznie zamieszkiwała) w danej miejscowości) oraz animus (wolę stałego pobytu w niej). Ustalając stan faktyczny w przedmiotowej sprawie organ uznał, że N. i A. B. na długo przed wybuchem wojny II wojny światowej (w 1930r.) dobrowolnie opuścili byłe terytorium Rzeczpospolitej w związku z wykonywaniem pracy przez A. B. w Fabryce [...] w T., gdzie byli zameldowani od 1930r. do 1951r. w mieszkaniu służbowym. Zatem pozostawili mienie w zupełnie innych okolicznościach niż te określone w art. 2 pkt 1 ustawy. Zdaniem Sądu powyższe stanowisko jest nieuprawnione w kontekście zebranego materiału dowodowego. Z treści oświadczeń złożonych przez S. B.dniu 6 grudnia 2007. (k. 52 i 53 akt administracyjnych) i w dniu 8 grudnia 2007r. (k. 54 akt administracyjnych) wynika, że jego rodzice przed wojną mieszkali w S. i w T. W T ojciec skarżącego otrzymał mieszkanie służbowe w Fabryce [...]. Natomiast na Kresach Wschodnich byli oni właścicielami nieruchomości w W. i w S. nabytych odpowiednio w 1936r. i w 1938r. Oboje rodzice skarżącego pochodzili ze S. i jak wynika z aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1938r. w dacie jego sporządzenia N. B. była już jego współwłaścicielką. N. i A. B., jak wynika z akt sprawy w 1938r. przystąpili do remontu znajdujących się na tej nieruchomości zabudowań (k. 39-49 akt administracyjnych). Brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów na inwestowanie przez małżonków B. na terenie Polski, pozostałym po wojnie w jej granicach.

W S. N. B. posiadała dwa domy, a oboje małżonkowie posiadali nieruchomość również w W. i z tymi miejscami związali całą swoją przyszłość, dokupując nieruchomości jeszcze przed wybuchem wojny. Natomiast ich pobyt w T. związany był wyłącznie z pracą A.B. w Fabryce [...] . Razem z nim zamieszkała żona , a później urodził im się syn S. Rodzina zajmowała służbowy lokal, do którego w tym czasie nie posiadała żadnego tytułu prawnego. Tylko szczególna sytuacja – wybuch wojny uniemożliwiły im fizyczny powrót do na Kresy Wschodnie.

Niewątpliwie więc N. i A. B. zamieszkiwali w T. [...] jednakże w ocenie Sądu organ orzekający w sprawie w żaden sposób nie wykazał i nie wynika to z materiału dowodowego by mieli oni zamiar stałego pobytu w T. , a ta przesłanka, jak wykazano wyżej musi wystąpić , aby można było mówić o zamieszkiwaniu z zamiarem stałego pobytu.

Należy zauważyć, że przepisy międzywojenne umożliwiały osobie fizycznej posiadanie kilku miejsc zamieszkania. Ponadto - co jest istotne w świetle stanu faktycznego, jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie – zgodnie z treścią § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r., za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, miała być uważana, stosownie do okoliczności, jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiadała siedzibę główną lub w której wykonywała swój zawód lub urząd, lub gdzie znajdowała się jej majętność (...). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012r. sygn. akt SK 11/12 w Polsce międzywojennej zakres ochrony własności nieruchomości nie był w żaden sposób uzależniony od miejsca zamieszkania. W większości też przypadków zmiana miejsca zamieszkania, niepołączona ze sprzedażą nieruchomości w dotychczasowym miejscu zamieszkania , była wyrazem przekonania, że dana osoba ma zamiar powrotu na Kresy Wschodnie. W przeciwnym bowiem wypadku najbardziej racjonalną gospodarczo decyzją byłaby sprzedaż opuszczonej nieruchomości i zainwestowanie uzyskanych w ten sposób środków w zagospodarowanie się w nowym, stałym miejscu zamieszkania. W rozpoznawanej sprawie w tym kontekście Minister Skarbu Państwa nie poczynił żadnych ustaleń i nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, skupiając się wyłącznie na fakcie zameldowania N. i A. B. w T. . Samo potwierdzenie przez organ odpowiednimi dokumentami faktu zameldowania w danej miejscowości, nie jest wystarczającym dowodem mogącym rozstrzygać kwestię zamieszkania. Z zameldowaniem nie jest bowiem związane domniemanie, że określa ono miejsce zamieszkania (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt I FSK 212/05). W ocenie Sądu organ orzekając w sprawie nie wywiązał się należycie z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Nie usunął bowiem istotnych i podnoszonych przez skarżącego wątpliwości powstałych na tle zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wprawdzie istotnie w postępowaniu opartym na przepisach ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r. nie można – z uwagi na dużą specyfikę danych, niezbędnych do rozstrzygnięcia – oczekiwać, że całość postępowania dowodowego obciążać będzie organ administracji publicznej, tym niemniej – w realiach rozpatrywanej sprawy – nie można było przyjąć, że materiał dowodowy, który został zgromadzony (tylko) w postępowaniu administracyjnym przesądzał o braku podstaw do uwzględnienia wniosku S. B..

Jeśli zatem nie można wykluczyć, że przed wybuchem wojny miejsce zamieszkania małżonków B. mieściło się również w S., a zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy uprawdopodabnia, że w szczególności N.B. tam przebywała i z tym miastem związane było jej centrum życiowe jak i jej męża, to dokonując oceny spełnienia przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej organ administracji publicznej, winien się kierować zasadą rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, która to zasada, jest konsekwencją istnienia w prawie administracyjnym ogólnej zasady prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), jak też uwzględniania jego w toku interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Nie powinien on również odrzucać przy ocenie ww. przesłanki wyjaśnień składanych przez samą stronę.

Wprawdzie przepisy ustawy zabużańskiej, przyznają szczególny walor określonym w tej ustawie dowodom (z określonych w niej dokumentów, zeznań świadków zamieszkującym w tej samej miejscowości, w której położona jest pozostawiona nieruchomość lub miejscowości sąsiedniej i niespokrewnionych ze stroną, z tym że wymogi co do świadków dotyczą wyłącznie danych dotyczących pozostawionej nieruchomości), jednak nie wykluczają one posiłkowego stosowania w postępowaniu o rekompensatę także innych środków dowodowych. Ustawodawca nie wyłączył wszak w tego rodzaju sprawach stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Natomiast art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko wyczerpującego zebrania ale i rozpatrzenia w postępowaniu administracyjnym całego materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy nie ma w ocenie Sądu przeszkód prawnych by dopuścić jako dowód posiłkowy oświadczenie strony, czy też przesłuchać ją w trybie art. 86 k.p.a., a następnie skonfrontować te dowody z pozostałymi materiałami dowodowymi zgromadzonymi w sprawie.

Zatem stanowisko organów orzekających, ustalających nie spełnienie przesłanek z art. 2 ww ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku na obecnym etapie postępowania jest całkowicie nieuzasadnione i uznać je należy za niedopuszczalną nadinterpretację przepisów art. 2 powołanej ustawy, warunkujących możliwość uzyskania przez byłego właściciela przedmiotowych nieruchomości prawa do rekompensaty. Z tego to właśnie powodu Sąd uznał za wadliwe obie decyzje wydane w tej sprawie.

Wobec powyższych ustaleń Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że organ nie rozpatrzył dokładnie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Natomiast organ drugiej instancji poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej także naruszył obowiązujące przepisy prawa. Dodać należy, że decyzja z dnia [...]sierpnia 2014r. została wydana w postępowaniu wznowieniowym z udziałem A. R. , który brał udział w postępowaniu zwykłym zakończonym decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010r. utrzymującego w mocy decyzję W. L. z dnia [...] grudnia 2009r. o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Podlega on zaś wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją , na każdym etapie tego postępowania.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego z uwzględnieniem przepisu art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w aktualnym brzmieniu, a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie oraz decyzja je poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a. , art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, które to naruszenie mogło mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 2 pkt 1 ww. ustawy dnia 8 lipca 2005 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a, b i c , art. 135 i 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.