Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1654/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia... kwietnia 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku D. P. o umorzenie zadłużenia w kwocie ... zł obejmującego należności finansowe na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... kwietnia 2013 r. znak: ... utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia ... stycznia 2013 r. nr ...

W uzasadnieniu decyzji z dnia ... kwietnia 2013 r. podkreślono m. in., że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i zatrudnienia pracowników D. P. zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako płatnik składek był obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, rozliczać oraz opłacić należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.

W myśl art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy m. in. w zakresie ich poboru, wymierzania odsetek za zwłokę oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W związku z tym, że nie dopełnił on obowiązku opłacania składek na koncie powstało zadłużenie, od którego na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych biegną dalsze odsetki za zwłokę liczone od dnia zapłaty na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 t.j.).

Wniosek z dnia ... listopada 2012 r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2006 i od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2010 r. jego autor motywował trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną.

Decyzją z dnia ... stycznia 2013 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń społecznych ... Oddział w W. odmówił umorzenia zadłużenia obejmującego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz kosztów upomnienia za okres od marca 2009 r. do kwietnia 2009 r. i od sierpnia 2009 r. do kwietnia 2010 r. w łącznej kwocie ... zł. Decyzja obejmowała również odmowę umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2009 r. do marca 2010 r. w kwocie ... zł oraz należnych od nich odsetek wyliczonych na dzień ... listopada 2012 r. w kwocie ... zł i odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne w kwocie ... zł i na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie ...zł

Ponadto, decyzją z dnia ... stycznia 2013 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek:

• finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2009 r. do marca 2010 r. w kwocie ... zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2009 r. do marca 2010 r. w kwocie ... zł,

• finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2009 r. do marca 2010 r. w kwocie .... zł, odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień ... listopada 2012 r. w kwocie ... zł oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne w kwocie ... zł i na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie ...

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ zacytował treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia należności.

Podkreślił również, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ podkreślił również, iż obowiązek terminowego opłacania składek ciąży na płatniku od momentu rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej do jej zakończenia. Brak zamówień ze strony klientów czy brak dostaw materiałów produkcyjnych nie zwalnia z obowiązku opłacania składek.

Zauważył, iż umorzenie należności z tytułu składek następuje tylko w wypadku wystąpienia przesłanek wskazanych w przepisach prawa. Obowiązek opłacania składek wynika bezpośrednio z brzmienia art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie jest uzależniony od wyniku finansowego prowadzenia działalności.

Poza tym każdy wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, rozpatrywany jest indywidualnie w zakresie żądania strony i na podstawie dokumentów przedstawionych przez stronę oraz zgromadzonych przez Zakład w trakcie prowadzonego postępowania.

Oceniając wniosek D. P. w kontekście powyższych przepisów organ przypomina, że z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że od ... maja 2008 r. do ... kwietnia 2010 r. prowadził on pozarolniczą działalność gospodarczą. Od dnia ... maja 2010 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jest rozwiedziony, zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz małoletnie córki, M. P. w kwocie ... zł miesięcznie. Zobowiązanie spłaca w naturze wykonując prace gospodarcze. Wykonuje prace dorywcze z których otrzymuje miesięcznie dochód w kwocie ok. ... zł. Dodatkowo finansowo wspiera go rodzina i bliscy (w zakupie jedzenia i lekarstw). Nie podał jednakże kwoty pomocy finansowej. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ponosząc opłat gdyż nie ma prądu i gazu, a wodę pobiera z własnej studni. Brak jest zdaniem organu możliwości ustalenia faktycznego miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez ww., a tym samym stwierdzenia, że uzyskiwany dochód jest poniżej wysokości odpowiadającej minimum socjalnego. Brak jest również możliwości ustalenia, czy dochód gospodarstwa domowego przewyższa kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie organu pomimo trudnej sytuacji finansowej jak i osobistej nie korzysta on z form pomocy społecznej.

Nie zachodzi również przesłanka braku majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek, gdyż jest on współwłaścicielem nieruchomości gruntowej w [...] o powierzchni ... ha, w udziale ...

Organ przypomniał również, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosi on fakt, iż stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy. Zgodnie z zaświadczeniem o stanie zdrowia z Prywatnego Gabinetu Lekarskiego w B. wskazał, iż choruje m. in. na otyłość, migotanie przedsionków, niewydolność serca i z powodu tych chorób w obecnej chwili nie jest zdolny do podjęcia pracy. Jednakże na dostarczonym zaświadczeniu brak jest jakiejkolwiek daty (wydania bądź badania) na podstawie której można byłoby stwierdzić, czy jest ono aktualne. W piśmie z dnia ... stycznia 2013 r. informuje, że nie może podjąć pracy zarobkowej (zgodnie z umiejętnościami i doświadczeniem) wymagającej wysiłku. Jednakże istnieją prace wymagające mniej wysiłku a sam zainteresowany informuje, iż wykonuje drobne prace dorywcze.

Dlatego zdaniem organu na podstawie dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, trudno określić wiarygodność przedstawionej sytuacji materialnej i życiowej. Nie można również stwierdzić, iż regulowanie obciążających a wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązań publicznych będzie utrudnieniem zaspokajania potrzeb strony.

Organ przypomniał, że norma zawarta w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do uznaniowego wyrażenia zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należy mieć na uwadze dbałość o ważny interes strony, ale także fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzję z dnia ... kwietnia 2013 r. zaskarżył D. P. zarzucając jej naruszenie art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (DZ. U. Nr 141, poz. 1365) poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek wymienione w § 3 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji;

2. zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podkreślił m, in., że organ błędnie ocenił jego sytuację materialną. Podniósł, że cierpi na szereg schorzeń uniemożliwiających podjęcie pracy. Od dnia ... maja 2010 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jest ponadto zobowiązany wyrokiem sądu do płacenia na rzecz małoletniej córki alimentów w kwocie ... zł, których jednak nie opłaca z uwagi na brak środków finansowych. Zobowiązanie wobec córki wykonuje w naturze poprzez dokonywanie różnych prac gospodarczych. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jedyne dochody jakie na chwilę obecną jest w stanie obiektywnie uzyskać, to dochody z prac dorywczych, które to dochody nie przekraczają w stosunku miesięcznym kwoty ... zł.

Zatem sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala mu na uiszczenie należnych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składek i jest uzasadnione ich umorzenie. W chwili obecnej żyje poniżej minimum socjalnego, nie posiada domu ani prądu ani gazu a wodę pobiera z własnej studni.

W zapewnieniu absolutnego minimum egzystencji, zmuszony jest prosić o pomoc najbliższą rodzinę, która kupuje mu lekarstwa oraz podstawowe produkty żywnościowe. Powyższy fakt stanowi dla rodziny dodatkowe obciążenie finansowe.

Jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotny. Poszukuje pracy, jednakże z powodu schorzeń może wykonywać jedynie drobne prace, przez krótszy czas niż 8 godzin dziennie.

Zdaniem skarżącego organ rozstrzygnął sprawę w sposób dowolny, działając z jego pokrzywdzeniem oraz osób mu najbliższych. Zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala przyjąć, iż nie ma obiektywnej możliwości opłacenia składek z tytułu ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym w jego przypadku zostały spełnione przesłanki uprawniające do skorzystania z nadzwyczajnej instytucji jaką jest umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń społecznych wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2009 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył co następuje:

Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 z 2009 r. poz. 1585 – tekst jedn., dalej u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 z 2003 r. poz. 1365).

Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego art., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegającej egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze.

3) Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – ordynacja podatkowa.

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję.

6) jest oczywiste że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w cytowanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog przypadków których zaistnienie powoduje iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Co istotne okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s zostały uregulowane w przywoływanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie (...)

Zgodnie z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże że ze względu na stan majątkowy i sytuacją rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy, iż organ stanął na stanowisku, iż w przypadku skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek wskazanych zarówno w art. 28 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205/2009poz. 1585 z późn. zm.) jak i w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytuły składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141/2003 poz. 1365).

W ocenie Sądu powyższa tez nie przekonuje, zważywszy na dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy. Jedyny majątek jaki skarżący posiada (zgodnie z ustaleniami organu) to udział stanowiący ... część w nieruchomości gruntowej o powierzchni ...ha.

Organ nie wyjaśnił jaka mogłaby być wartość tego udziału i czy egzekucja z niego nie przewyższałaby kosztów postępowania egzekucyjnego. Nie wyjaśnił również tego jaki jest status prawny mieszkania w którym przebywa. Trzeba również pamiętać, że skarżący zamieszkując w nim nie korzysta z energii elektrycznej i gazu, zaś wodę pobiera ze studni. Funkcjonuje więc w warunkach dalece odbiegających od współczesnych standardów, co świadczy także o jego rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwościach w tym zakresie.

W ocenie Sądu za niewystarczające uznać należy również ustalenia organu odnośnie sytuacji zdrowotnej skarżącego. Jeśli organ miał wątpliwości co do tego czy przedstawione przez niego zaświadczenie lekarskie jest aktualne, winien zobowiązać go do złożenia nowego opatrzonego datą wydania i opisującego nie tylko jego stan zdrowia obecnie ale i rokowania na przyszłość. Gdyby okazało się, że skarżący nadal cierpi na schorzenia, które opisuje dokumentacja dotychczas przez niego złożona organ powinien rozważyć czy i ewentualnie jaką pracę może on podjąć z uwagi na stan zdrowia, kwalifikacje oraz możliwości na rynku pracy w miejscu, w którym zamieszkuje. Rozważania organu w tej materii nie mogą mieć bowiem charakteru abstrakcyjnego, ale muszą odnosić się do rzeczywistej sytuacji strony. Jej potwierdzeniem przynajmniej gdy chodzi o sferę materialną jest to, że skarżący nie płaci zasądzonych przez sąd alimentów i to, w obiektywnie niewielkiej wysokości ... zł.

Niesporne dla organu jest, że pozostaje on bezrobotnym bez prawa do zasiłku oraz że korzysta z pomocy rodziny, która wspiera go przy zakupie żywności i leków. W tym stanie rzeczy nie można przeceniać faktu, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Zapewne musiałby z niej skorzystać gdyby nie wsparcie rodziny.

Reasumując Sąd stwierdza, iż organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy w sposób należyty. Rozpoznając sprawę ponownie uwzględni powyższe uwagi sądu.

Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.