Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 385/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] czerwca 2015 r. J. P. (dalej strona; wnioskodawca, skarżący) wystąpił o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, z uwagi na trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

Decyzją z [...].08.2015 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Drugą decyzją z dnia [...].08.2015 r. (nr [...]) odmówiono wszczęcia postępowania odnośnie części składek.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z [...].10.2015 r. uchylono decyzję z dnia [...].08.2015 r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w całości i przekazano do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania. Odrębną decyzją z [...].10.2015 r. uchylono także decyzję z [...].08.2015 r. nr [...].

W dalszym etapie, [...].01.2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, a wcześniejszą decyzją z [...].12. 2015 r. (nr [...]), odmówiono wszczęcia postępowania w odniesieniu do części należności.

Następnie, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy stwierdzono, że w decyzji z dnia [...].01.2016 r. (nr [...]) błędnie wskazano należności z tytułu składek w stosunku do których odmówiono umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.; dalej też: ustawa; u.s.u.s.), oraz w uzasadnieniu w/w decyzji nie odniesiono się do wszystkich przesłanek z art. 28 ust. 3. Ponadto w związku z wydaną decyzją o wysokości zadłużenia z dnia [...].04.2016 r. zmieniła się wysokość zaległości z tytułu nieopłaconych składek na FPiFGŚP z kwoty 775,62 zł na kwotę 676,96 zł należności głównej.

W konsekwencji, [...].07.2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] w której uchylił w całości decyzję nr [...] z [...].01.2016 r. i odmówił umorzenia należności składkowych za ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika. Ponadto w tym dniu wydał decyzję uchylającą w całości decyzję nr [...] z dnia [...].12.2015 r. i odmówił wszczęcia postępowania w zakresie należności w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z 15.02.2017 r. (sygn. akt III SA/Wr 1188/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, uchylił w całości decyzję (Nr [...]) z [...].07.2016 r., ze względu na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 (także art. 8 i art. 9) k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 4 i art. 28 u.s.u.s., przez nie wyjaśnienie kwestii istnienia w sprawie należności, które mogą być przedmiotem umorzenia. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że ZUS nie odniósł się do kwestii przedawnienia należności składkowych, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (m.in. nie wskazał, czy w sprawie zastosowanie znajduje 5, czy 10-letni okres przedawnienia; czy bieg terminu przedawnienia został skutecznie zawieszony). Z uzasadnienia decyzji nie wynikało także, kiedy w stosunku do strony podjęto skutecznie pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, co ewentualnie stanowiłoby podstawę dla stwierdzenia zawieszenia biegu terminu przedawniania (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

Rozpoznając sprawę po wyroku Sądu, decyzją z [...] maja 2017 r. (Nr [...]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].01.2016 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu:

Składek na ubezpieczenia za zgłoszonych ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika, w tym na:

ubezpieczenia społeczne za okres: od 11.2000 r. do 03.2002 r. oraz od 06.2002 r. do 06.2003 r. w kwocie 9288,09 zł;

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 12.2000 r., od 03.2001 r. do 11.2001 r., od 06.2002 r. do 06.2003 r. w kwocie 676,96 zł.

Odsetek za zwłokę w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych, naliczonych na dzień 08.06.2015 r., w łącznej kwocie 26077,00 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił powyższą zaskarżoną decyzję wyrokiem z [...] grudnia 2017 r. sygn.. akt III SA/Wr 542/17 i przekazał sprawę organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że nie zostało przez organ ustalone w sposób niebudzący wątpliwości jakie należności objęte były przedmiotem umorzenia, jakiego okresu dotyczyły oraz ich kwot, wraz z odsetkami. Brak odpowiednich ustaleń w tym zakresie nie upoważniał organu do stwierdzenia, że nie wystąpiły merytoryczne podstawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Ponadto w zaskarżonym rozstrzygnięciu, w wyniku ponownego rozpatrzenia organ orzekł o istocie sprawy - zakresie umorzenia składek. Natomiast, pomimo takiej sytuacji, organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję, chociaż jednocześnie zmienił zakres rozstrzygnięcia w niej zawartego. Zdaniem Sądu, organ orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. winień uchylić wcześniejszą decyzję z [...].01.2016 r. i orzec co do istoty sprawy.

Sad odniósł się również do kwestii przedawnienia należności składkowych i dokonał analizy zmian stanu prawnego w tym zakresie na przestrzeni lat obejmujących okresy powstania należności objętych postepowaniem o umorzenie. Konkludował, że w sprawie mogą także wystąpić przesłanki, których spełnienie powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania wyjaśniającego Dyrektor ZUS wydał skarżoną obecnie decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], którą:

I. na podstawie art.83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778), - dalej: u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w tym:

1. w części finansowanej przez płatnika - na ubezpieczenia zgłoszonych ubezpieczonych, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: od 11.2002 r. do 06.2003 r. w kwocie 1009,02 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: od 11.2002 r. do 06.2003 r. w kwocie 144,02 zł,

2. Odsetek od składek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych naliczonych na dzień 8.06.2015 r. w łącznej kwocie 3.247,00 zł,

II. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r., poz. 1257), w związku z art. 123 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych na FUS od 11.2000r. do 10.2002r., na FUZ od 11.2000r. do 06.2002r. oraz na FP od 12.2000r. do 10.2002r.

W uzasadnieniu decyzji organ Dyrektor ZUS wyjaśnił, że po dokonaniu szczegółowej analizy okresów przedawnienia zaległości organ uznał, iż postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości na FUS od 11.2000r. do 10.2002r., na FUZ od 11.2000r. do 06.2002r. oraz na FP od 12.2000r. do 10.2002r. zostało zakończone w 2011r. i należności uległy przedawnieniu i w związku z tym umorzono postępowanie za ten okres. Wobec pozostałych zaległości będących przedmiotem postępowania zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.Wskazał, że na zaległości za okres od 11.2002r. do 03.2003r. wystano upomnienie, które zostało doręczone 23.05.2003r., natomiast na zaległości za okres od 04.2003r. do 06.2003r. upomnienie doręczono dnia 17.09.2003r. Upomnienia zostały skierowane do postępowania egzekucyjnego, które zakończyło się postanowieniem wydanym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w W. nr [...] z dnia [...].01.2015r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to przerwało bieg terminu przedawnienia zaległości. W związku z tym od daty postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego tj. [...].01.2015r. liczony jest nowy okres przedawnienia, należności ulegną więc przedawnieniu [...].01.2020r.

Dalej organ stwierdził, że na koncie rozliczeniowym skarżącego figuruje zadłużenie z tytułu składek wraz z odsetkami naliczonymi na dzień [...].06.2015r. w łącznej kwocie 5.440,32 zł (w tym 2.913,32 zł należności głównej, 3.247,00 zł odsetek za zwłokę). Zadłużenie dotyczy wyłącznie nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz w części finansowej przez ubezpieczonych. Ustalono ponadto, że obecnie skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych, ani nie osiąga dochodów z innego źródła. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzone jest wraz z żoną, która uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 2700,00 zł brutto, co stanowi 1930,60 zł. Z załączonego PIT-37 wynika, że A. P. w 2017r. osiągnęła dochód w wysokości 32740,43 zł. Na utrzymaniu pozostaje małoletni syn. Stałe miesięczne opłaty kształtują się obecnie następująco: czynsz 430,00 zł, opłaty eksploatacyjne 410,00 zł, artykuły higieniczne 150,00 zł, wyżywienie 800,00 zł. Nie wskazano innych zobowiązań finansowych. Ustalono też sytuację w zakresie stanu zdrowia skarżącego.

Organ dokonał oceny powyższych okoliczności w świetle przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, zawartych w art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. i stwierdził, że żadna z tych przesłanek nie została spełniona w przypadku skarżącego. Wyjaśnił również, że w analizowanej sprawie nie znajdzie zastosowania rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. u sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wyznaczające zasady umarzania należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ze względu na ograniczenie możliwości zastosowania tego przepisu wyłącznie do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – co przesądza o braku prawnej możliwości merytorycznego rozpoznania w oparciu o powołaną podstawę wniosku w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję strona wniosła o jej uchylenie w części dotyczącej pkt I , w którym odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. W skardze zawarto zarzuty:

1) naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, to jest:

a) art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w kontekście złożonego przez skarżącego wniosku o umorzenie należności, w szczególności niewyjaśnienie wszystkich kwestii ujętych w zaleceniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 1188/16 oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 542/17, jak również nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim ponownie zbyt ogólnikowych stwierdzeń;

b) art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na ponownym braku należytego ustalenia przez organ istnienia należności, które mogą zostać umorzone; braku wykazania, które konkretnie tytuły wykonawcze zostały zdaniem organu objęte rzekomym postępowaniem egzekucyjnym oraz nienależyte zbadanie kwestii przedawnienia należności z tytułu składek oraz odsetek, a jedynie poprzestanie na stwierdzeniu, że co do należności uznanych w dalszym ciągu za nieprzedawnione, doręczono mi upomnienie;

c) art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sytuacji materialnej w jakiej znalazł się skarżący i jego rodzina, o czym świadczy m.in. fakt, że mimo iż nie osiąga on żadnych dochodów i nie posiada majątku, zdaniem organu nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności zaległych należności.

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) art. 24 ust. 5b poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że pisemne upomnienie jest pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, podczas gdy dopiero warunkuje ono skuteczne podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania świadczenia i samodzielnie nie wywołuje takiego skutku, a zatem w terminie wskazanym przez organ nie mogło dojść do zawieszenia biegu terminu przedawnienia;

b) art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 u.s.u. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu, że nie zaistniały przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych, podczas gdy prawidłowe uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności sytuacji materialnej skarżącego oraz sytuacji jegoj rodziny, powinno prowadzić do wniosku, że znajdują one zastosowanie.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodne art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Dz. U. 2018 r., poz.1302., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2 ). Ponadto, zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W rozpoznawanej sprawie dwukrotnie już zapadały wyroki uchylające ostateczne decyzje Dyrektora ZUS, stąd też ocena zgodności z prawem zaskarżonej obecnie decyzji z [...] czerwca 2018 r. musi uwzględniać także treść art. 153 p.p.s.a, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że jednym z uchybień dostrzeżonych przez WSA w wyroku z 5 grudnia 2017 r. było niedostateczne wyjaśnienie wątpliwości dotyczących tego, które należności objęte były przedmiotem umorzenia, za jakie okresy i w jakich kwotach. Kwestie powyższe nadal nie zostały, zdaniem Sadu, wyjaśnione i uzasadnione w należyty sposób, co oznacza, że organ nie wykonał w tym zakresie zaleceń zawartych w powołanym wyżej wyroku.

Porównanie kwot i okresów zaległości wskazanych przez skarżącego we wniosku o umorzenie należności składkowych z kwotami i okresami zaległości wskazanymi w poszczególnych punktach zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że istnieją między nimi rozbieżności tak co do wysokości należności, jak i okresów zaległości, których dotyczą odpowiednio wniosek i decyzja. I tak, we wniosku z 2 czerwca 2015 r. skarżący wnosząc o umorzenie w całości i wraz z należności ( i odsetek od nich) z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne , ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powołuje się pismo ZUS z 11 sierpnia 2014 r., w którym poinformowano go o wysokości zadłużenia, podając kwoty zadłużenia z poszczególnych tytułów oraz okresy jego powstania. W odniesieniu do składek na Fundusz Pracy skarżący wskazuje na istnienie zaległości za okresy: 11.2000r., 12.2000r.oraz od marca 2001 r. do czerwca 2003 r., w łącznej kwocie 2. 383,13 zł Zaskarżoną decyzją organ rozstrzygnął o należnościach z tego tytułu za okresy: od 12.2000 r. do 10 2002 r. (umorzenie postepowania) – nie podając w ogóle kwoty, której to dotyczy oraz od 11.2002 r. ( odmowa umorzenia należności) – w kwocie 144,02 zł. Poza rozstrzygnięciem organu znalazła się tym samym należność za 11.2000r. , wymieniona we wniosku skarżącego, natomiast decyzją o umorzeniu postępowania objęto także należności za okres od 01.2001 do 02.2001 r., których skarżący we wniosku nie wymienił.

Powyższe rozbieżności nie zostały wyjaśnione w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ podaje co prawda ogólną kwotę zadłużenia skarżącego z tytułu składek wraz z odsetkami naliczonymi na dzień [...].06.2015r. – wskazując że jest to kwota 5.440,32 zł (w tym 2.913,32 zł należności głównej, 3.247,00 zł odsetek za zwłokę) i że dotyczy wyłącznie nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz w części finansowej przez ubezpieczonych. Powyższe nadal jednak nie pozwala na ustalenie z jakich konkretnie tytułów postały te należności i za jakie okresy, a zatem niemożliwe też jest odniesienie tej informacji do danych zawartych we wniosku o umorzenie oraz w sentencji zaskarżonej decyzji. Wątpliwości w tym zakresie nie usuwa również zawarte w decyzji twierdzenie "organ uznał, że postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległości na FUS od 11.2000r. do 10.2002r., na FUZ od 11.2000r. do 06.2002r. oraz na FP od 12.2000r. do 10.2002r. zostało zakończone w 2011r. i należności uległy przedawnieniu i w związku z tym umorzono postępowanie za ten okres" bowiem nadal pozostaje niewyjaśniona wspomniana wyżej kwestia należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za 11.2000 r. oraz za 01-02 2001 r. To z kolei uniemożliwia zarówno Sądowi, jak i skarżącemu ( co znalazło wyraz w zarzutach i argumentach skargi) jednoznaczną ocenę tego, czy organ prowadził postępowanie w zakresie, w jakim zostało ono wszczęte wnioskiem skarżącego o umorzenie oraz czy orzekł o całości tego wniosku.

Jakkolwiek to na stronie wnoszącej o umorzenie należności składkowych ciąży co do zasady obowiązek wykazania, że spełnia merytoryczne warunki umorzenia, to powyższe nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie w przedmiocie umorzenia z ciążącego na nim na mocy art. 77, art. 77 i art. 80 k.p.a obowiązku należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności w odniesieniu do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości zakresu przedmiotowego postępowania. Ustalenia organu w tej kwestii i argumentacja na ich poparcie powinny, zgodnie z treścią art. 10 § 3 k.p.a., znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zaskarżona decyzja nie realizuje tych wymogów. Mając na uwadze powyższe, ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić i przedstawić w decyzji w czytelny i poddający się weryfikacji sposób, z jakich poszczególnych tytułów składkowych, za jakie okresy i w jakich kwotach istniały zaległości na dzień złożenia przez skarżącego wniosku, w które z nich i w jakich kwotach uległy przedawnieniu lub wygasły w inny sposób na dzień rozstrzygnięcia sprawy oraz w stosunku do których możliwe jest ich umorzenie lub wydanie decyzji o odmowie umorzenia.

Kolejne wskazanie zawarte w wyroku WSA z 5 grudnia 2017 r. dotyczyło konieczności ustalenia przez organ, czy należności, o umorzenie których ubiegał się skarżący, nie uległy przedawnieniu.

Oceny w tym zakresie organ prawidłowo dokonywał z uwzględnieniem wywodu prawnego zawartego w powyższym wyroku.

Jak wynika bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przewidziany obecnie 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., poz. 1378). Zarazem w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy więc od tego, który z nich upłynie wcześniej. Ustawodawca przyjął w tym względzie nakaz posługiwania się regułą kolizyjną lex benignior, zgodnie z którą należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne do zapłaty których zobowiązany jest określony podmiot (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 3031/12, Lex nr 1769575, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Termin przedawnienia należności powstałych do 2011 r., w świetle powołanych wyżej przepisów mogły powinien więc, co do zasady, upłynąć z dniem 31 grudnia 2016 r. – o ile nie zaszły zdarzenia wpływające na bieg terminu przedawnienia.

Na taką okoliczność powołuje się w zaskarżonej decyzji organ, wskazując na treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Za czynność, o jakiej mowa w tym przepisie, organ uznaje doręczenie zobowiązanemu w dniu 23.05.203 r. upomnienia obejmującego zaległości za okres od 11.2002r. do 03.2003 r. oraz z w dniu 17.09.2003 upomnienia obejmującego należności za okres od 04.2003r. do 06.2003r. – co kwestionuje skarżący, podnosząc, że samo doręczenie zobowiązanemu upomnienia nie wywołuje skutku , o jakim mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s, gdyż ma na celu nakłonienie strony do dobrowolnego wykonania zobowiązania i jego przesłanie dopiero warunkuje podjęcie czynności rzeczywiście zmierzających do wyegzekwowania zobowiązania.

Odnosząc się do powyższego, Sąd stoi na stanowisku, że użyte w cyt. art. 24 ust. 5b u.s.u.s pojęcie "pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności" ma zakres szerszy niż pojęcie "środka egzekucyjnego" – który został zdefiniowany w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., a także "czynności zmierzającej do zastosowania środków egzekucyjnych" – o jakiej mowa w art. 6 § 1 u.p.e.a. Odnotowując istniejący w tym zakresie rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, Sąd w orzekającym składzie podziela jednak pogląd wyrażony m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt. I SA/Po (dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) , iż nie ulega wątpliwości, że doręczenie upomnienia zmierza do wyegzekwowania należności, ponieważ zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. jest ono elementem obligatoryjnym postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Ponadto istota upomnienia sprowadza się do ujawnienia przez wierzyciela zamiaru egzekucji należności. Postępowanie egzekucyjne może być jednak wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Należy więc uznać, że doręczenie upomnienia jest pierwszą czynności zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Niezależnie jednak od powyższego trzeba zauważyć, że z zawartych w decyzji twierdzeń wynika, iż w odniesieniu do należności objętych upomnieniami wystawione zostały tytuły wykonawcze i toczyło się postępowanie egzekucyjne, które zostało umorzone [...] stycznia 2015 r., co wskazywałoby, że doręczenie upomnień nie było odosobnioną czynnością dokonaną w sprawie przez wierzyciela zmierzającą do egzekucji należności.

Niemniej jednak Sąd jest zmuszony nie uwzględnić powyższej argumentacji organu, jako przesadzającej kwestię przedawnienia, a to ze względu na brak w aktach sprawy dokumentów potwierdzających dokonanie czynności, na które powołuje się organ. Brak w aktach sprawy dowodów na pokrycie zawartych w decyzji twierdzeń, po pierwsze bowiem uniemożliwia ich weryfikację przez Sąd i podważa ich wiarygodność, jako że nie pozwala przyjąć, że organ, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 i k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz ocenił, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Po drugie, powyższy brak uniemożliwia również Sądowi kontrolę prawidłowości oceny przez organ czynności wpływających na bieg terminu przedawnienia - nie sposób bowiem w takim wypadku potwierdzić, czy powoływane przez organ upomnienia i ewentualnie dalsze czynności podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczyły wszystkich należności, o których następnie organ orzekł merytorycznie ( organ nie wskazuje ich tytułów) oraz czy w ogóle można uznać, że do skutecznego podjęcia tych czynności doszło w podanej przez organ dacie. Rozpoznając sprawę organ winien dokonać ponownej oceny przedawnienia poszczególnych należności, wskazując w decyzji na istotne w sprawie dowody faktycznie znajdujące się w aktach administracyjnych oraz mając na uwadze normę art. 54 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym organ jest zobowiązany przekazać skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy.

Powyższe naruszenia prawa procesowego zadecydowały o uznaniu skargi za częściowo uzasadnioną. Mając na względzie, że stwierdzone naruszenia przepisów postępowania dotyczyły ustalenia stanu faktycznego w zakresie ustalenia, jakich należności dotyczyło postępowanie o umorzenie oraz kwestii ich przedawnienia, oceną merytorycznych zarzutów dotyczących podstaw odmowy umorzenia byłaby, zdaniem Sądu, przedwczesna. Rodzaj stwierdzonych uchybień uzasadniał natomiast, w przekonaniu Sądu, uchylenie skarżonej decyzji w całości, jako że dotyczą one m.in. wątpliwości co do przedmiotu postępowania i orzeczenia o całości wniosku strony.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd - uwzględniając regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 i 135 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Orzeczenie o przyznaniu kosztów pełnomocnikowi z urzędu kosztów postępowania, zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. podejmowane jest w ramach czynności z zakresu przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego.