Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2194/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 2, § 4 ust. 3, § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b, § 27 ust. 1 i 2, § 58
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - ref. staż. Małgorzata Skomiał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.B. (dalej: skarżąca), jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor Oddziału, organ odwoławczy) z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z siedzibą w G. (dalej: Kierownik Biura, organ pierwszej instancji) z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. z/s w G. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania i o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. We wniosku w ramach pakietu 2 rolnictwo ekologiczne zadeklarowała wariant 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) i powierzchnię 18,96 ha, na której realizowano pakiet. Na całej wnioskowanej powierzchni zadeklarowano uprawę jabłoń domowa.

Następnie w dniach od [...] do [...] lipca 2013 r. w gospodarstwie skarżącej przeprowadzono kontrolę na miejscu, która wykazała następujące nieprawidłowości:

– E2 - materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań

– E3 - brak wykonywania co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji

– E6 - prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby

– E7 - nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady).

Na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy Kierownik Biura wydał w dniu [...] marca 2014 r. decyzję, którą odmówił przyznania skarżącej płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 r. z uwagi na stwierdzone w ramach kontroli na miejscu nieprawidłowości.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca wniosła odwołanie, po rozpoznaniu którego Dyrektor Oddziału zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy podkreślił, że strona zadeklarowała do płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu 2 wariant 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe powierzchnię 18,96 ha na działkach A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K. Na wszystkich działkach rolnych zadeklarowano uprawę jabłoń domowa.

Wskazał, że zmniejszeń i wykluczeń, wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, organy dokonują na podstawie rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z dn. 28.01.2011 r., str. 8, ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 65/2011).

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z § 9 ust 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U., Nr 33, poz. 262, ze zm.; dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r.) w przypadku pakietu 2 rolnictwo ekologiczne wariantu dziesiątego, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:

a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego [wysokości nie mniejszej niż 80 cm, średnica pnia nie mniejsza niż 8 mm na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania],

b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

Organ odwoławczy wskazał, że wymogi dla pakietu 2 wariant 10 zostały określone w załączniku 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. i należą do nich: wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz przeznaczenie uzyskanego plonu na pasze, do bezpośredniego spożycia przez ludzi lub do przetwórstwa, utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów określonej w tabeli - 125 drzew/1 ha w przypadku uprawy jabłoń domowa. W odniesieniu do wszystkich wariantów obowiązuje prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

Z kolei zgodnie z załącznikiem 7 ww. rozporządzenia nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów skutkuje sankcją 100% w odniesieniu do danej działki rolnej.

W toku postępowania organ ustalił, że na wszystkich działkach zadeklarowanych do pomocy obsada drzew była mniejsza, niż wynika to z wymogów ustalonych dla tego pakietu (nieprawidłowość E7). Na działce A o powierzchni 3,07 ha obsada powinna wynosić 384 szt, stwierdzono 210 szt. kwalifikujących się. Na działce B o powierzchni 2,39 ha obsada powinna wynosić 299 szt, stwierdzono 198 szt. kwalifikujących się. Na działce C o powierzchni 1,10 ha obsada powinna wynosić 138 szt., stwierdzono 41 szt., na działce D o powierzchni 1,60 ha obsada powinna wynosić 200 szt., stwierdzono 125 szt. Na działce E o powierzchni 1,75 ha stwierdzono 148 szt., podczas gdy obsada tej działki powinna wynosić 219 szt. Na działce F o powierzchni 1,22 ha stwierdzono 125 szt. podczas gdy obsada powinna wynosić 153 szt. W odniesieniu do działki G stwierdzono obsadę 176 szt., w stosunku do wymaganej 271 szt. przy powierzchni 2,17 ha. Na działce H o powierzchni 1,12 ha stwierdzono 54 szt. przy wymaganej obsadzie 140 szt. W odniesieniu do działki I o powierzchni 2,16 ha i wymaganej obsadzie 270 szt. stwierdzono 131 szt. Na działce J o powierzchni 1,83 ha i wymaganej obsadzie 229 szt. stwierdzono 200 szt., na działce K stwierdzono 170 szt., podczas gdy wymagana obsada powinna wynosić 191 szt. przy powierzchni działki 1,53ha.

Ponadto organ stwierdził, w odniesieniu do wszystkich działek, że nie wszystkie drzewka znajdujące się na tych działkach spełniają wymogi określone w § 9 ust 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. (nieprawidłowość E2).

W konsekwencji wszystkie działki we wniosku zostały objęte sankcją 100%, przez co odmówiono płatności rolnośrodowiskowej.

Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca na działkach B, G, H i J nie wykonywała co roku zabiegów uprawowych lub pielęgnacyjnych na plantacji (nieprawidłowość E3). W dacie kontroli działki były zachwaszczone, międzyrzędzia nie zostały wykoszone ani nie przeprowadzono innych zabiegów mających na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się chwastów. Na działce B stwierdzono trzcinowiska, samosiejki drzew i chwasty wieloletnie. Na działce G stwierdzono samosiejki drzew. Tym samym organ uznał, że produkcja rolna na tych działkach nie była prowadzona zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną nie zachowano także należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i gleby.

Powyższe organ ustalił na podstawie wyników kontroli na miejscu, tj. ustaleń kontrolerów i oceny materiału fotograficznego wykonanego w trakcie kontroli. Dyrektor Oddziału nie uwzględnił przy tym zapisów z rejestru działań rolnośrodowiskowych bowiem uznał, iż nawet jeśli strona dokonała koszenia działek już po przeprowadzeniu kontroli na miejscu, nie było to zabiegiem wystarczającym, jeśli chodzi o pielęgnację sadu. Uprawa sadu wymaga intensywnych zabiegów agrotechnicznych, a samo usuwanie chwastów powinno odbywać się od 5 do 8 razy w roku, wysokość trawy w międzyrzędziach nie może przekroczyć 15-20 cm. W konsekwencji, już w dacie kontroli sad powinien być utrzymany zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną z należytą dbałością o stan fitosanitarny roślin i gleby. Jednorazowe koszenie okrywy roślinnej międzyrzędzi, w ocenie organu odwoławczego, nie jest wystarczające do uznania, że sad utrzymywany był zgodnie z wymogami dla pakietu 2 wariantu 2.10 zwłaszcza, że rolnik składając wniosek o płatność rolnośrodowiskową zobowiązuje się do utrzymywania gruntów zgodnie z normami, a nie do przeprowadzenia określonych zabiegów agrotechnicznych.

W odniesieniu do działek C, D i E organ stwierdził, że prowadzenie produkcji rolnej na tych działkach nie odbywało się zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, nie zachowano także należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i gleby (nieprawidłowość E6). Jak wynika z rejestru działalności rolnośrodowiskowej koszenie międzyrzędzi na tych działkach miało charakter jednorazowy i odbyło się [...] lipca 2013 r.

Co więcej na działkach rolnych stwierdzono brak motyczenia drzewek jabłoni oraz brak zabezpieczenia drzewek przed zgryzaniem przez dzikie zwierzęta.

Na podstawie powyższych ustaleń organ uznał, że skutkują one nałożeniem sankcji 100% na wymienione działki rolne.

Dyrektor Oddziału nie uwzględnił przy tym pisma strony z [...] lipca 2013 r. nadanego w dniu [...] lipca 2013 r. informującego o tym, że z powodu warunków pogodowych cześć jabłoni uschła. Wskazał, że w dniu [...] lipca 2013 r. strona dołączyła oświadczenia G.P. i R.K. o wystąpieniu nawalnych deszczy i suszy w miejscowościach G., W., R., K., K., Z.. W przekonaniu organu nawalne deszcze i susze nie mieszczą się w pojęciu siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, o jakich mowa w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz.UE L 368 z dnia 23 grudnia 2006 r., str. 15 ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 1974/2006).

Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Oddziału stwierdził, że nie mógł zastosować art. 18 ust 2 rozporządzenia nr 65/2011, ponieważ w sprawie nie zaistniała okoliczność faktyczna, na którą strona się powołuje - ubytki w sadzie spowodowane przez zwierzynę łowną były okolicznością krótkotrwałą i usuwalną. W toku postępowania skarżąca nie zgłaszała wystąpienia takiej okoliczności, natomiast w protokole z kontroli na miejscu stwierdzono zgodnie ze stanem faktycznym, że uprawy nie są zabezpieczone przed zgryzaniem przez dziko żyjące zwierzęta, co stanowi zaniedbanie ze strony rolnika.

W kwestii zarzutu naruszenia art. 75 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L 316 z dnia 2 grudnia 2009 r., str. 65 ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 1122/2009) oraz art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. UE L 30 z dnia 31 stycznia 2009, str. 16 ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 73/2009) organ stanął na stanowisku, że przepisy te nie mają zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych.

Dyrektor Oddziału za niezasadny uznał także zarzut naruszenia art. 28c ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 173, dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) Wyjaśnił, że przepis art. 51 ust 4 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1968/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 277, str. 1, ze zm.; dalej: rozporządzenie nr 1698/2005) nie reguluje praw i obowiązków beneficjentów wprost, a jedynie poprzez regulacje w ustawodawstwie krajowym. Przepis ten znajduje zastosowanie w razie naruszenia przez rolnika norm w kontekście zasady wzajemnej zgodności, o ile naruszenie to ma charakter drobny. W niniejszej sprawie przepis ten nie znajdzie natomiast zastosowania, bowiem nieprawidłowości dotyczyły nieprzestrzegania wymogów decydujących o zakwalifikowaniu danej działki do płatności.

Organ stwierdził, że w odniesieniu do kryteriów kwalifikowalności nie stosuje się art. 54 ust 1 lit. c rozporządzenia nr 1122/2009. Przepis ten stosuje się w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności rozumianej jako zgodność z podstawowymi wymogami w zakresie zarządzania oraz zasadami dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, oraz minimalnymi wymogami dotyczącymi stosowania nawozów i środków ochrony roślin.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie zastosowanie ma rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r. i w odniesieniu do wariantu 2.10 zastosowano wymogi tego rozporządzenia. W odniesieniu do sankcji związanej z niezachowaniem wymogów właściwych dla tego wariantu rozporządzenie MRiRW z dnia 13 marca 2013 r. i rozporządzenie MRiRW z dnia 26 lutego 2009 r. zawierają identyczną regulację. Organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., a jedynie nie określił tej podstawy w uzasadnieniu decyzji, co jednakże nie miało wpływu na rozstrzygnięcie.

W ocenie organu odwoławczego Kierownik Biura uwzględnił cały materiał dowodowy, zarówno pochodzący z kontroli na miejscu, ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, jak też pochodzący od strony (oświadczenia, oświadczenia świadków, treść wniosku z załącznikami). Organ pierwszej instancji należycie ocenił ten materiał i wyciągnął wnioski logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Inna ocena materiału dowodowego w sprawie dokonana przez stronę nie przesądza o tym, że organ dokonał oceny błędnej nie odpowiadającej rzeczywistemu stanowi gospodarstwa strony i upraw na poszczególnych działkach.

Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przepis określony w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. oraz zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. nakładającej na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W art. 21 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Tym samym na ARiMR nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Ciężar udowodnienia faktu w sprawach płatności spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, tj. na wnioskodawcy.

W skardze na powyższą decyzję Dyrektora Oddziału skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez jego niezastosowanie podczas gdy ubytki w sadzie spowodowane przez zwierzynę łowną były okolicznością krótkotrwałą i usuwalną, stąd organ krajowy nawet powołując się na nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew, nie może stosować sankcji niezgodnych z prawem unijnym w zakresie spełnienia przez beneficjentów wymogów dla poszczególnych wariantów. Zdaniem skarżącej, karanie beneficjenta może następować jedynie w przypadku udowodnienia przez organ, że nie spełnienie wymogów nastąpiło z winy beneficjenta, a tego organ w toku postępowania nie stwierdził i nie prowadził w tym kierunku żadnej kontroli. Dlatego też zastosowana sankcja odmowy płatności w 100% na 2013 r. oraz następująca po niej sankcja w postaci żądania zwrotu płatności z lat poprzednich w kwocie łącznej 67.896,00 zł, stoi w sprzeczności z art. 18 w/w rozporządzenia. Skarżąca podkreśliła, że beneficjent nie może być karany za okoliczności na jakie nie miał wpływu i to w tak dotkliwej wysokości, zaś przepisy rozporządzenia unijnego mają pierwszeństwo w stosowaniu przed krajowymi;

2. art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009. Skarżąca wskazała, że jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, to zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności, poprzez nie zastosowanie wymienionych przepisów i ukaranie skarżącej za to, że na jej plantacji wystąpiły okoliczności niemożliwe do przewidzenia, pomimo zawiadomienia organu w terminie 10 dni od ich stwierdzenia i przedłożenia dowodów na te okoliczności;

3. art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 zgodnie z którym przypadki siły wyższej zgłaszane są organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość (art. 75 ust. 2 rozporządzenia Komisji nr 1122/2009), a nie od dnia w którym one ustąpiły - poprzez nie uwzględnienie zgłoszenia siły wyższej, pomimo tego, że w § 45 rozporządzenia MRiRW z dnia 13 marca 2013 r. określono szerszy katalog siły wyższej oraz zawiadomienia o tym przez skarżącą pismem z dnia [...] lipca 2014 r., nadanym przed powiadomieniem skarżącej o kontroli, przez co organ naruszył wskazane przepisy w stopniu znacznym, albowiem w pojęciu innej okoliczności niemożliwej do przewidzenia mieści się susza oraz deszcz nawalny, a organ w uzasadnieniu pomija te okoliczności;

4. art. 28c ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez jego pomięcie. Skarżąca wskazała, że zgodnie z tymi przepisami zmniejszenia i redukcji płatności nie stosuje się, jeżeli nie można przypisać winy beneficjentowi, stąd wymóg utrzymania przez beneficjenta minimalnej obsady można interpretować jedynie w powiązaniu z tym przepisem a nie odwrotnie i karać skarżącą za okoliczności od niej niezależne, tym bardziej, że z protokołu kontroli nr [...] str. 1 - ustaleń końcowych wynika, ze skarżąca dosadzała jabłonie wiosną ale uschły;

5. art. 54 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1122/2009 w zw. z art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009 - poprzez jego nie zastosowanie i uwzględnienie raportów z kontroli wykonanych z ich naruszeniem i brakiem uzasadnienia w kwestii ustalenia czy niezgodność jest drobna i usuwalna i czy wynikała z winy rolnika, wraz ze wskazaniem wszelkich czynników, które powinny prowadzić do podwyższenia lub obniżenia zmniejszenia, które należy zastosować w przypadku niezgodności, czego w niniejszej sprawie organ zupełnie nie rozpoznał oraz przypisał całą winę za brak żywych drzew skarżącej, nie badając przy tym czy obsada była zachowana;

6. § 47 i § 50 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ‘’Program rolnośrodowiskowy’’ objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U., poz. 361 ze zm.; dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r.) - poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie niewłaściwej podstawy prawnej dla części decyzji w zakresie wariantu 2 - rolnictwo ekologiczne, albowiem do rolnika realizującego zobowiązanie podjęte w 2011 roku zastosowanie ma rozporządzenie z 2009 roku, o którym mowa w § 58 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Ponadto skarżąca wskazała, że zastosowanie przez ARiMR art. 50 czy 38 ust. 1 oraz 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w trakcie realizacji zobowiązania, pozbawiło skarżącą możliwości zmiany uprawy mimo wystąpienia siły wyższej w sadzie, co narusza art. 2 Konstytucji RP i zasadę zakazu działania prawa wstecz. Jednocześnie skarżąca nadmieniła, że niezasadnie organ w uzasadnieniu decyzji podaje, że skarżąca mogła zmienić wariant w dniu składania wniosku, albowiem [...] marca 2013 r. rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r. w § 50 zabroniło dokonania takiej zmiany w 2013, czym wielu beneficjentów narażono na niepowetowane straty, gdzie po ciężkiej zimie zmuszono ich do kontynuowania wariantu 2.9, a w listopadzie 2013 r. MRiRW ponownie dokonał zmiany § 50 i stwierdzono, że w 2013 roku można było zmienić ten wariant na inny. Ta nieprzewidywalność prawa oraz działanie wstecz poprzez ciągłe zmiany rozporządzenia krajowego winny być uznane przez sąd, jako sprzeczne z prawem albowiem łamią podstawowe zasady konstytucyjne określone w art. 2 Konstytucji RP. Organ nie może w toku trwania umowy zmieniać jej warunków jednostronnie na niekorzyść beneficjenta;

7. § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., poprzez jego niezastosowanie i odmowę płatności, pomimo nie wyjaśnienia sprawy w danym roku i mylne przekonanie organu, iż krótkotrwałe uchybienie jest podstawą do odmowy płatności w 2013 r., gdzie skarżąca sukcesywnie uzupełniała obsadę, pomimo uszkadzania jej przez czynniki od niej niezależne, zarówno na wiosnę 2013 r. przed kontrolą jak też na wiosnę 2014 roku, po kontroli.

8. art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach oraz art. 3 ust. 1 tej ustawy w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej, przejawiające się przede wszystkim nie ustaleniem rzeczywistej obsady w sadzie, czynników od skarżącej niezależnych a powodujących straty w uprawie, przyczyn zdjęcia osłon po wiośnie chroniących drzewa zimą od zwierzyny łownej, przyczyn niepełnego wykoszenia, a także nie uwzględnieniem warunków pogodowych oraz wyjaśnień strony i przedłożonych przez nią dowodów, co miało wpływ na negatywne rozpatrzenie wniosku oraz skutkuje naliczeniem zwrotu za lata poprzednie;

9. art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE Nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008 r. zmieniającego rozporządzenie WE nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia - poprzez jego pominięcie, a zgodnie z którym drobne uchybienia skarżącej zgodne z ochroną środowiska nie mają wpływu na sankcje w płatności. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu II instancji, że stosowane zabiegi były niewystarczające. Stwierdziła również, że nie ustalając winy rolnika - ukarano go sankcją 100%, podczas gdy z przepisów unijnych organy krajowe nie mogą nakładać przy stwierdzeniu po raz pierwszy nieprawidłowości żadnej sankcji i mogą ukarać beneficjenta dopiero po ustaleniu, że po wezwaniu do naprawienia uchybień nie wykonał tych obowiązków;

10. art. 63 § 2 oraz art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 8-10 k.p.a. - poprzez nie działanie w pogłębieniu zaufania do organu, nie wezwania strony od przedłożenia innych dowodów na poparcie oświadczenia z dnia [...] lipca 2013 r.;

11. art. 77 k.p.a. poprzez nie zbadanie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a oparcie się jedynie na bazie danych w ARiMR i fotografiach bez daty ich wykonania, co wyklucza uznanie ich jako dowodu w sprawie, nie ustalenie czy kontrolujący w czasie wskazanym prowadzili kontrolę, nie ustalenie dlaczego kontrola odbywała się bez powiadomienia skarżącej;

12. art. 78 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego a szczególności pominięcie wyjaśnień strony dotyczących siły wyższej, uzupełniania i wymiany obumarłych drzew, przeznaczenia sadów, oraz przedkładanych w toku rozpoznawania sprawy do wglądu dokumentów, potwierdzających stan faktyczny uprawy, co skutkowało nieadekwatnym uzasadnieniem decyzji do stanu faktycznego uprawy;

13. art. 107 k.p.a. poprzez niepełne uzasadnienie decyzji, poprzez nie odniesienie się do zarzutu niezastosowania art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., które są bezpośrednio stosowalne. Skarżąca stwierdziła, że jeżeli prawo krajowe jest sprzeczne z prawem unijnym - to należy je stosować jako podstawowe, tym bardziej że dotyczą w wielu przypadkach spraw, mogących skutkować egzekucją z majątku skarżących. W ocenie skarżącej organ nie uzasadnił dlaczego nie dał wiary oświadczeniu skarżącej o okolicznościach od niej niezależnych, tym bardziej, że poparła to dowodami z oświadczeń świadków, których organ nie kwestionuje. Skarżąca nie zgodziła się także z twierdzeniem organu, że przepisy rozporządzenia unijnego są blankietowe, albowiem wszystkie przepisy rozporządzeń są bezpośrednio stosowane, a jedynie dyrektywy mogą być blankietowe, gdzie na ich podstawie dostosowuje się prawo krajowe, stąd argumentacja organu w tym zakresie jest zupełnie chybiona;

14. brak zawiadomienia strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło uzupełnienie tezy dowodowej przez stronę i naruszyło jej prawa do obrony;

15. nie wyjaśnienie rozbieżności i brak wezwania strony do złożenia wyjaśnienia, w zakresie jej planów na 2013 - które zostały zniweczone ustanowieniem prawa działającego wstecz do stosunków powstałych przed 2013 r.;

16. art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - poprzez uznanie, że strona nie udowodniła faktu prowadzenia sadu w gospodarstwie rolnym, oraz spełnienia przez te grunty warunków do uznania je za sady, poprzez nie zawiadomienie jej o możliwości złożenia dodatkowych dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej jak i drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o:

1. zobowiązanie organu I instancji do przeprowadzenia dowodów z dokumentów powołanych w uzasadnieniu odwołania, lub przeprowadzenie ich w toku rozpoznania sprawy poprzez:

– zobowiązanie organu I instancji do zlecenia opinii sporządzonej przez biegłego sądowego powołanego przez organ na okoliczność stanu sadów, oraz prowadzenia na nich gospodarstwa od 2011 r., zgodnie z dobrą praktyką rolną, a przede wszystkim potwierdzającą, że działki spełniają definicję sadu i kwalifikują się do płatności;

– przeprowadzenie dowodu z oświadczeń świadków złożonych na piśmie w trakcie postępowania, oraz załączonych do skargi;

– przeprowadzenie dowodu z rejestru rolnośrodowiskowego, na okoliczność wykonania w terminie koszenia oraz uzupełnienia obsady w sadzie, wraz z dowodami zakupu drzew, decyzji WIORIN, protokołu kontroli WIORIN;

2. zażądanie przedłożenia przez organ akt sprawy dotyczącej przyznania płatności za lata od 2010 do 2012 r. do działek objętych odwołaniem, a w szczególności udzielenie informacji czy były w tym okresie prowadzone kontrole na miejscu na działkach objętych odwołaniem, na okoliczność uznania, że sady w poprzednich latach były prowadzone zgodnie z wymogami i płatność była do nich przyznawana;

3. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony skarżącej.

W motywach skargi zawarto uzasadnienie zarzutów podniesionych w powyższym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Pełnomocnik skarżącej na rozprawie cofnął wnioski dowodowe zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i z przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t. j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Mając zatem na uwadze ww. podstawy orzekania sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy organy administracji w rozpoznawanej sprawie prawidłowo dokonały ustaleń, konsekwencją których była odmowa przyznania skarżącej wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej za rok 2013 r. na realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, w wariancie 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości - podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącej w dniach od [...] do [...] lipca 2013 r. - w odniesieniu do zadeklarowanych do płatności działek rolnych (A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K).

Pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana jest w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia nr 1698/2005. Zastosowanie do płatności rolnośrodowiskowych za 2013 r. mają również rozporządzenia wykonawcze nr 65/2011 oraz nr 1974/2006. Ponadto na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 do płatności rolnośrodowiskowych mają odpowiednie zastosowanie - art. 2 akapit drugi pkt 1, 10 i 20, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 2, art. 12, 14, 16 i 20, art. 25 ust. 1 akapit drugi, art. 73, 74 i 82 rozporządzenia nr 1122/2009. Zauważyć należy zatem, że wśród wymienionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 nie ma przepisów rozporządzenia nr 1122/2009 zawartych w art. 75 (który reguluje kwestie siły wyższej i okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009) oraz w art. 54 (który dotyczy zasad sporządzania sprawozdań z kontroli na miejscu). Brak jest również innych przepisów prawa (unijnych i krajowych), które zawierałyby odesłania, pozwalające na zastosowanie do płatności rolnośrodowiskowych za 2013 r. - art. 75 oraz art. 54 rozporządzenia nr 1122/2009. W tym stanie rzeczy nieuzasadnione są zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 75 oraz art. 54 rozporządzenia nr 1122/2009.

Z analogicznych jak powyżej względów nieuzasadnione są zarzuty skarżącej, dotyczące naruszenia art. 31 oraz art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009 r. Przepisy te dotyczą płatności bezpośrednich a nie rolnośrodowiskowych, natomiast żadne z przepisów mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie nie upoważniają do stosowania powyższych regulacji. Wobec powyższego, skarżąca nie może skutecznie podnosić zarzutów dotyczących naruszenia art. 31 oraz art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009.

W prawie krajowym warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy wnioskowanej przez skarżącą określa ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku. Realizacja zobowiązania środowiskowego podlega kontroli (art. 30 i art. 31 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich). Z kolei w myśl art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy, realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy".

Podstawą prawną określającą warunki i tryb udzielania producentom rolnym płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w 2013 r. - zgodnie z przepisem przejściowym § 50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. - jest rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009 r. Stosownie do § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58 (tj. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.), w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58.

Przepis § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. przewiduje, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a) rozporządzenia Nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów; ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym",

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha,

3) realizuje 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), zwane "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych,

oraz

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe obowiązany jest - na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. - do przestrzegania wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu, wskazanych w załączniku Nr 3 "Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów" do tego rozporządzenia. Wśród wymogów, od spełnienia których uwarunkowane jest przyznanie płatności do uprawy sadowniczej w ramach realizowanego przez skarżącą w 2013 r. Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) jest utrzymywanie minimalnej obsady drzew (pkt 2 lit. b) ) oraz wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych (pkt 2 lit. a)), prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną, przy zachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby (pkt 3).

W przypadku deklarowanej we wniosku o płatność uprawy jabłoni, minimalna obsada drzew, którą producent rolny realizujący program rolnośrodowiskowy i wnioskujący o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej obowiązany jest utrzymywać przez cały rok trwającego zobowiązania, wynosi 125 sztuk na hektar powierzchni uprawy. Dodatkowo jednym z wymogów, którego spełnienie warunkuje możliwość otrzymania płatności za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne - jest, w myśl § 7 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) Nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) Nr 2092/91 (Dz. U. UE L 189 z dnia 20.07.2007r.) oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia, w szczególności w zakresie uprawy roślin.

Zgodnie z § 9 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., w przypadku pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne, płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako:

1) grunty orne, na których występują uprawy wymienione w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego, ósmego, dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego;

2) trwałe użytki zielone - w przypadku wariantu trzeciego i czwartego;

3) sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli:

a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego,

b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego

- w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego.

Ww. wymagania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. Nr 29, poz. 189 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie materiału siewnego), zgodnie z którym sadzonka jabłoni powinna spełniać warunek odpowiedniej wysokości nie mniejszej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej a średnica jej pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania.

Podkreślenia przy tym wymaga, że jedynie łączne spełnienie przez rolnika ww. przesłanek stanowi podstawę przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Brak przestrzegania wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów skutkuje przyznaniem w danym roku płatności rolnośrodowiskowej w zmniejszonej wysokości w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono uchybienie (§ 27 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.). W myśl zaś ust. 2 § 27 tego rozporządzenia, wysokość zmniejszeń określa załącznik nr 7 do tego rozporządzenia, zgodnie z którym nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów m. in. w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) skutkuje zmniejszeniem płatności w wysokości 100% w stosunku do działek rolnych, na których stwierdzono nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew, z uwzględnieniem granicy błędu do 5% wymaganej obsady. Zmniejszenie płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 100% ma również zastosowanie w przypadku uchybienia polegającego na prowadzeniu produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz niezachowaniu należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby.

W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane drzewa wymogu co do ukorzenienia oraz wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określonych dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, należy wskazać, iż zgodnie z przepisem § 50 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego 2013, kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne m. in. w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc także ww. warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a).

Skarżąca we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r. zadeklarowała w ramach pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - 11 działek o łącznej powierzchni 18,96 ha.

W gospodarstwie skarżącej przeprowadzono w dniach od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r. kontrolę na miejscu w zakresie sprawdzenia wypełnienia kryteriów kwalifikowalności, o której mowa w art. art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011.

Opierając się na ustaleniach kontroli na miejscu, przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącej, Dyrektor Oddziału przyjął, że w odniesieniu do wszystkich zadeklarowanych działek - nie utrzymywano minimalnej obsady drzew, określonej w załączniku Nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. oraz nie spełniono wymogów określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia w związku przepisami rozporządzenia w sprawie materiału siewnego. Organ ustalił ponadto, na podstawie wyniku kontroli, że w odniesieniu do 7 działek – nie prowadzono produkcji rolnej zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną oraz nie zachowano należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i gleby, tj. nie dopełniono wymogu z pkt 3 załącznika Nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Uwzględniając powyższe, w oparciu o przepisy obowiązujące dla płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r., organ odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej płatności.

Podkreślić należy, że w gospodarstwie skarżącej nie przeprowadzono kontroli w zakresie przestrzegania zasady wzajemnej zgodności, o której mowa w art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011. Nie ustalono również nieprawidłowości w tym zakresie. Wobec powyższego, niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011, który stanowi, że państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Przepis ten stanowi również, że rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności – o czym mowa we wskazanym przepisie - zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji, natomiast to, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. Podkreślić należy, że przepis zawarty w art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 dotyczy tych sytuacji, w których doszło do nieprzestrzegania zasady wzajemnej zgodności, co w rozpatrywanej sprawie nie miało jednak miejsca. Z tych samych względów w rozpatrywanej sprawie nie ma również zastosowania art. 18 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011, który stanowi, że jeżeli niezgodność wynika z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodności, jak i na następny rok kalendarzowy. Niezależnie jednak od powyższego, wobec rozmiaru stwierdzonych nieprawidłowości w gospodarstwie skarżącej, brak byłoby podstaw do przyjęcia, że nieprawidłowości te nie są trwałe.

Zdaniem Sądu wobec nie wypełnienia przez skarżącą kryteriów kwalifikowalności organy prawidłowo zastosowały art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 zgodnie z którym: pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

Przepis powyższy stanowi również, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Zdaniem Sądu, nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącej. Zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 65/2011 z kontroli na miejscu w zakresie przestrzegania kryteriów kwalifikowalności, sporządza się sprawozdanie z kontroli, zgodnie z art. 32 rozporządzenia nr 1122/2009.

Zgodnie z tym przepisem w sprawozdaniu wskazuje się w szczególności: a) poddane kontroli systemy pomocy i wnioski o przyznanie pomocy; b) obecne osoby; c) sprawdzone działki rolne, zmierzone działki rolne, w stosownych przypadkach wraz z wynikami pomiarów każdej zmierzonej działki rolnej i zastosowanymi metodami pomiaru; d) liczbę i rodzaj zwierząt, których obecność stwierdzono oraz, w stosownych przypadkach, numery kolczyków, wpisy do rejestru i do skomputeryzowanych baz danych bydła i/lub owiec i kóz oraz wszelkich innych skontrolowanych dokumentów uzupełniających, wyniki kontroli, oraz, w stosownych przypadkach, uwagi szczególne odnośnie do poszczególnych zwierząt i/lub ich kodów identyfikacyjnych; e) czy rolnik został uprzedzony o wizycie, a jeżeli tak, z jakim wyprzedzeniem; f) informacje o wszelkich szczególnych środkach kontroli, jakie należy zastosować w ramach poszczególnych systemów pomocy; g) informacje o wszelkich dodatkowych środkach kontroli zastosowanych później. Raport z czynności kontrolnych przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącej spełnia powyższe wymogi, przy czym organ nie miał obowiązku powiadomienia skarżącej o kontroli. W aktach administracyjnych znajduje się obszerna dokumentacja z kontroli wraz z załącznikami w postaci zdjęć wykonanych na działkach skarżącej. Wbrew twierdzeniom skarżącej zdjęcia te określają datę ich wykonania i w sposób wiarygodny dokumentują ustalenia kontroli w odniesieniu do poszczególnych działek objętych wnioskiem skarżącej.

Raport z czynności kontrolnych jest - co do zasady - dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.). Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Raport z czynności kontrolnych jako dokument urzędowy, może mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ prowadzący postępowanie z wniosku rolnika o przyznanie płatności, w trakcie postępowania wyjaśniającego ma możliwość weryfikacji deklaracji zawartych we wniosku, jak i ustaleń systemowych, poprzez wykorzystanie wszelkich, zgodnych z prawem narzędzi, w tym kontroli na miejscu, która jest w stanie najpełniej oddać rzeczywisty obraz danych zadeklarowanych we wniosku.

Obowiązek przeprowadzenia kontroli, jak i obowiązek sporządzenia raportu z czynności kontrolnych wynika również z przepisów ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 ust. 1 ustawy w zakresie określonym w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające przeprowadzają kontrole, w tym kontrole na miejscu i wizytacje w miejscu, przy czym w przypadku kontroli operacji, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. b, stosuje się przepisy tytułu II części II rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające mogą powierzyć przeprowadzenie kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu innym jednostkom organizacyjnym dysponującym odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi (art. 30 ust. 2 ustawy).

Skarżąca skorzystała z prawa zgłoszenia zastrzeżeń do ustaleń kontrolnych, które, zdaniem Sądu, prawidłowo zostały rozpatrzone przez organ. Dla ustaleń co do przestrzegania kryteriów kwalifikowalności, jak trafnie zauważył organ odpowiadający na zastrzeżenia, istotne jest stwierdzenie stanu upraw w dacie kontroli. Realizując zobowiązanie rolnośrodowiskowe skarżąca była zobowiązana do przestrzegania kryteriów kwalifikowalności przez cały okres trwania tego zobowiązania. Natomiast organ skorygował zapis w raporcie z kontroli w odniesieniu do daty powiadomienia skarżącej o kontroli, podając jako prawidłową datę [...] lipca 2013 r. Podkreślić należy, że skarżąca na żadnym etapie postępowania administracyjnego (również w zastrzeżeniach do ustaleń kontroli) nie przedłożyła dowodów podważających prawidłowość ustaleń kontroli na miejscu w zakresie przestrzegania wymogów kwalifikowalności, a organy orzekające w sprawie zasadnie uwzględniły wynik kontroli przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo nie uwzględniły podnoszonych przez skarżącą okoliczności (siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności) jako uzasadniających odstąpienie od odmowy przyznania wnioskowanej przez skarżącą pomocy. Skarżąca pismem nadanym w dniu [...] lipca 2013 r. poinformowała organ, że z powodów pogodowych została zniszczona część upraw jabłoni, natomiast w dniu [...] lipca 2013 r. przedłożyła oświadczenia dwóch osób o wystąpieniu nawalnych deszczy i suszy w gospodarstwie skarżącej. Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 powyższego rozporządzenia). Z przepisem powyższym koresponduje § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. (również § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.) – określający inne niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. Powyższe przepisy (unijne jak i krajowe) nie mają zastosowania do rozpatrywanej sprawy dotyczącej odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowych na 2013 r., ponieważ dotyczą, na co wskazuje niespornie ich treść, możliwości odstąpienia od wymagania zwrotu przyznanej beneficjentowi pomocy. Tym samym organy orzekające w sprawie nie mogły naruszyć powołanych powyżej przepisów.

Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji Dyrektor Oddziału prawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., nie naruszając tym samym, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Skarżąca podjęła realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2011 r. w związku z czym stosownie do § 50 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. (przytoczonego we wcześniejszej części uzasadnienia) oraz wyboru przez skarżącą kontynuacji tego zobowiązania, na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., zastosowanie w sprawie miały wymogi określone dla wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) zawarte w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Pomimo, że w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji powołano przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., to nie wpłynęło to na prawidłowość zastosowanej względem skarżącej sankcji, uwzględniającej regulacje rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., co zostało prawidłowo wyjaśnione przez Dyrektora Oddziału w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącej, że organy zastosowały w jej sprawie przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oraz, że stanowi to naruszenie art. 2 Konstytucji RP i zasady zakazu działania prawa wstecz. Prawidłowo, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ wskazał, że strona miała możliwość zmiany podstaw zobowiązania rolnośrodowiskowego składając wniosek o płatność za 2013 r. oraz, że wybrała kontynuację tego zobowiązania na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. Powyższa informacja nie dotyczyła zatem, jak rozumie to skarżąca, możliwości dokonania zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego lecz wyboru co do warunków kontynuacji zobowiązania. Wyjaśnić należy, że instytucja zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego, wprowadzona od 14 listopada 2013 r. w § 50a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., pozwalała na dokonanie zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego (w tym: wariantu 2.10) podjętego na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. w zakresie: miejsca upraw, rośliny uprawianej oraz wielkości obszaru – na warunkach określonych w tym przepisie. Wprowadzenie możliwości w zakresie dokonywania tych zmian było rozwiązaniem korzystnym dla beneficjentów i nie może być postrzegane, jak twierdzi skarżąca, jako złamanie podstawowych zasad konstytucyjnych czy też niekorzystną zmianę dla beneficjenta. Skarżąca miała możliwość skorzystania z instytucji zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego, lecz z niej nie skorzystała. Niezasadny jest również zarzut skargi wskazujący na naruszenie § 47 rozporządzenia z 2013 r., który stanowi, że rolnicy realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe podjęte w 2009 r. na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., realizują to zobowiązanie w ostatnim roku od dnia [...] marca 2013 r. do ostatniego dnia lutego 2014 r. Skarżąca nie podjęła realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2009 r., lecz w 2011 co oznacza, że przepis ten nie miał w rozpatrywanej sprawie w ogóle zastosowania.

Nieuzasadniony w ocenie Sądu jest zarzut dotyczący naruszenia art. 28c ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005. Powyższy przepis stanowi, że w przypadku stwierdzenia drobnej niezgodności, o której mowa w art. 51 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1698/2005, zmniejszenia nie stosuje się. Wskazane przepisy dotyczą drobnej niezgodności, ponadto art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005 odnosi się do sytuacji nie przestrzegania zasady wzajemnej zgodności.

Nieuzasadnione jest powoływanie się przez skarżącą na naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ponieważ ma ona zastosowanie do płatności bezpośrednich, a nie - tak jak w rozpoznawanej sprawie - płatności rolnośrodowiskowych. Niezasadny również jest zarzut dotyczący naruszenia art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 146/2008 zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz rozporządzenie (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Wskazany przepis w ogóle nie dotyczy odstępstw od stosowania sankcji, poza tym wprowadza zmiany w rozporządzeniu nr 1782/2003, które nie ma zastosowania do płatności rolnośrodowiskowych.

Zdaniem Sądu, nieuzasadnione są również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 ww. ustawy). Z powyższego wynika zatem, że postępowanie przed organami ARiMR, w celu ułatwienia realizacji nałożonych na nią zadań, zostało w dość istotny sposób zmodyfikowane, uzyskując szczególny charakter w stosunku do postępowania administracyjnego uregulowanego w k.p.a. Do najistotniejszych zmian należy zaliczyć odejście od fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., tj. organy ARiMR zostały zobowiązane jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w miejsce dotychczasowego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Ponadto przyjęto zasadę, że ciężar dowodu ciąży na osobie która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Tak więc, konsekwencją tej zasady jest przeniesienie ciężaru dowodu na podmiot, który z tego faktu czerpie korzyści, tym samym w obowiązującym obecnie stanie prawnym niejako zmuszono stronę do większej aktywności. Ograniczone również zostały takie zasady jak: zasada czynnego udziału stron w postępowaniu, czy też zasada udzielania informacji poprzez przyjęcie, że tylko na żądanie strony organ zobowiązany jest je przestrzegać (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 645/14, LEX nr 1508645).

W tej sytuacji zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów k.p.a., obligujących organy do podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, czy też zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania pozbawione są podstaw. Podkreślić należy, że organy rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, nie pomijając żadnych dowodów i okoliczności wskazywanych przez skarżącą. Natomiast nieuwzględnienie przez organ podnoszonych przez skarżącą argumentów nie może być w rozpatrywanej sprawie uznane za dowolne, naruszające przepisy k.p.a. Brak jest podstaw do uznania zasadności zarzutów dotyczących naruszenia przez organy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa czy zasady informowania stron. Za bezzasadny należy uznać zarzut skarżącej, wskazującej na niepełne uzasadnienie decyzji. Organ odwoławczy w treści decyzji wnikliwe przedstawił argumentację dotyczącą podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz szczegółowo wyjaśnił przyczyny swojego rozstrzygnięcia.

Reasumując Sąd uznał zarzuty skargi za nie uzasadnione, nie stwierdził również takiego naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało skargę oddalić.