Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 1066/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art.192 ust.1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art.51 ust.3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art.146 par.1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na czynność Dyrektora P. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w B. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania opiekunowi prawnemu osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej hasła dostępowego do programu Zintegrowanego Informatora Pacjenta stwierdza, że odmowa wydania S. K. reprezentowanemu przez opiekuna prawnego H. K., danych dostępowych do Systemu Zintegrowanego Informatora Pacjenta, przez Dyrektora P. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w B., jest bezskuteczna.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. H. K., działająca jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie S. K., zwróciła się do P. Oddziału Wojewódzkiego N. F.Z. Delegatury w S. o podanie przyczyny odmowy wydania jej jako opiekunowi prawnemu S. K., danych dostępowych do jego konta w systemie teleinformatycznym, zwanym Zintegrowanym Informatorem Pacjenta (ZIP).

W odpowiedzi, pismem z dnia [...] maja 2014 r., N. F. Z. P. Oddział Wojewódzki w B. poinformował wnioskodawczynię, iż na dzień dzisiejszy nie ma możliwości wydania osobie trzeciej danych dostępowych do Zintegrowanego Informatora Pacjenta (ZIP). NFZ stosuje zaawansowane technologie oraz rozwiązania techniczno – organizacyjne zapewniające wysoki poziom bezpieczeństwa systemu ZIP. Informacja udostępniane w ZIP są tzw. Danymi wrażliwymi i zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych oraz wytycznymi Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, podlegają szczególnej ochronie. Rozwiązanie umożliwiające przekazywanie danych dostępowych osobom ustanowionym opiekunami prawnymi na podstawie przepisów Tytułu III ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy lub udzielonych pełnomocnictw zostanie ewentualnie wdrożone w kolejnym etapie prac nad systemem ZIP po uzyskaniu pozytywnej opinii Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych.

Skargę na powyższą czynność do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, w której zarzucił:

a) naruszenie przepisu prawa materialnego, tj.:

- art. 192 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027) w związku z art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez odmowę udostępnienia świadczeniobiorcy informacji o posiadanym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej oraz udzielonych mu świadczeniach opieki zdrowotnej i kwocie środków publicznych wydatkowanych na sfinansowanie tych świadczeń, oraz

- art. 95 § 1 - § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121) poprzez nieuwzględnienie prawa do dokonania czynności prawnej za pośrednictwem przedstawiciela,

a ponadto:

b) naruszenie przepisów:

- § 4 ust. 1 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie sposobu, trybu i terminów występowania do Narodowego Funduszu Zdrowia oraz udostępniania przez Narodowy Fundusz Zdrowia świadczeniobiorcy informacji o prawie do świadczeń opieki zdrowotnej oraz o udzielonych mu świadczeniach (Dz. U. z 2012 r., poz. 1505), poprzez odmowę wydania opiekunowi prawnemu Pana S. K. danych dostępowych do konta świadczeniobiorcy w Zintegrowanym Informatorem Pacjenta z przyczyn niewymienionych w § 5 ust. 4 ww. rozporządzenia i tym samym odmowę udostępnienia informacji w terminie określonym w § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o stwierdzenie, że odmowa wydania S. K. - reprezentowanemu przez H. K. danych dostępowych do systemu teleinformatycznego narodowego Funduszu Zdrowia przez Dyrektora P. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia była bezskuteczna (art. 146 § 1 p.p.s.a.).

W uzasadnieniu skargi wskazano, że odmawiając S. K. reprezentowanemu przez H. K. danych dostępowych do jego konta w Zintegrowanym Informatorze ZIP naruszono konstytucyjne prawo S. K. do dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP), w tym przypadku do otrzymania informacji o posiadanym prawie do publicznych świadczeń opieki zdrowotnej i udzielonych mu świadczeń. W ocenie skarżącego, z art. 192 ust. 1 pkt 1 i 2 wskazanej ustawy wynika, że świadczeniobiorca ma prawo do uzyskania od NFZ informacji o posiadanym w danym dniu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej oraz podstawie tego prawa, a w przypadku gdy prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wynika z objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, także o dacie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz numerach NIP i REGON płatnika ubezpieczenia zdrowotnego – na podstawie informacji przetwarzanych w centralnym Wykazie Ubezpieczonych, a także udzielonych mu świadczeniach opieki zdrowotnej oraz kwocie środków publicznych wydatkowanych na sfinansowanie tych świadczeń. Zgodnie z § 5 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, jednym z trybów udostępniania przez NFZ świadczeniobiorcy informacji jest udostępnianie ich za pośrednictwem systemu teleinformatycznego NFZ – ZIP. Warunkiem udostępnienia informacji za pośrednictwem systemu teleinformatycznego jest uprzednie wystąpienie przez świadczeniobiorcę z wnioskiem o wydanie danych dostępowych w postaci nazwy użytkownika i hasła do systemu (§ 5 ust. 1 – 4 rozporządzenia). Ani przepisy wskazanej ustawy, ani wskazanego rozporządzenia nie uzależniają dostępu do ww. informacji od spełnienia przez świadczeniobiorcę dodatkowych wymogów. Nie wyłączają również możliwości wystąpienia przez świadczeniobiorcę o udostępnienie informacji za pośrednictwem przedstawiciela ustawowego. Z treści § 5 ust. 1 – 4 rozporządzenia wynika, że w sytuacji, gdy NFZ decyduje się udostępnić informacje za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, to warunkiem dostępu do tego systemu jest uprzednie złożenie przez świadczeniobiorcę wniosku o wydanie nazwy użytkownika i hasła zwanych danymi dostępowymi. Elementy wniosku zawiera § 2 ust. 3 rozporządzenia. Zdaniem skarżącego, powyższe przepisy nie zakazują ubezwłasnowolnionym świadczeniobiorcom występowania do NFZ o udostępnienie im informacji określonych w art. 192 ust. 1 pkt 1 i 2 omawianej ustawy za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Ponieważ za osobę taką działa opiekun prawy ustanowiony przez sąd, to on będzie uprawniony do złożenia takiego wniosku w imieniu ubezwłasnowolnionego.

Dalej skarżący wskazał, że z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, a ograniczenie tego prawa może określić tylko ustawa. S. K. będąc osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie nie jest w stanie złożyć samodzielnie takiego wniosku, gdyż jego oświadczenie woli w tym zakresie byłoby nieważne. Czynności takiej za niego może dokonać tylko jego opiekun prawny. Stanowisko zatem organu wyrażone w jego piśmie z dnia [...] maja 2014 r. narusza bezpośrednio konstytucyjne uprawnienie S. K. (art. 51 ust. 3 Konstytucji RP) do dostępu do informacji, o których mowa w art. 192 ust. 1 pkt 1 i 2 omawianej ustawy.

W ocenie strony skarżącej, ograniczenie świadczeniobiorcy prawa do przedmiotowych informacji nie może wynikać z braku określonych funkcjonalności i zabezpieczeń w systemie teleinformatycznym NFZ, bowiem kwestie techniczne dotyczące systemu, w tym sposób zabezpieczenia danych medycznych pacjentów, obciążają NFZ. Brak określonego rozwiązania technicznego, które z punktu widzenia NFZ umożliwiłoby wydanie opiekunom prawnym danych dostępowych do kont podopiecznych w systemie, nie stanowi przesłanki ustawowej do odmowy udostępnienia tych informacji za pośrednictwem ZIP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że w jego ocenie, w obecnym stanie prawnym brak jest podstaw do udostępnienia informacji o udzielonych świadczeniach opieki zdrowotnej, jeżeli dotyczą one innej osoby niż wnioskodawca, który wystąpił z zapytaniem (chyba że chodzi o informacje dotyczące osoby, której wnioskodawca jest przedstawicielem ustawowym lub działa w imieniu i na rzecz osoby na podstawie szczególnego umocowania). Wspomniana ostrożność w udostępnianiu przedmiotowych danych podyktowana jest faktem, że chodzi o dane szczególne dotyczące stanu zdrowia ubezpieczonego.

Zdaniem organu, POW NFZ nie uchybił przepisom o obowiązku przekazywania informacji w trybie art. 192 analizowanej ustawy. H. K., będąca opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego S. K., może wystąpić o udzielenie informacji objętych dyspozycją ww. przepisu i informacje te będą jej udzielane na bieżąco. W stanie faktycznym niniejszej sprawy otrzymała ona żądane informacje, co potwierdza szereg pism stanowiących informacje o udzielonych świadczeniach na rzecz ubezpieczonego świadczeniobiorcy S. K. W ocenie organu należy rozróżnić udzielanie informacji na mocy art. 192 analizowanej ustawy od otrzymania przez świadczeniobiorcę danych dostępowych do narzędzia technicznego jakim jest Zintegrowany Informator Pacjenta, który jest wyłącznie jednym z narzędzi technicznych umożliwiających dostęp do ww. danych. Brak możliwości z jego skorzystania nie zamyka drogi do uzyskania pełnej informacji o udzielonych S. K. świadczeniach, bowiem umocowanej H. K. zostaną one udzielone na jej wniosek w każdym czasie.

W ocenie organu, z § 5 ust. 1 cyt. rozporządzenia wynika, że Fundusz może udostępniać informacje także przez system teleinformatyczny zapewniający dostęp do informacji, natomiast § 5 ust. 4 stanowi, że Fundusz wydaje dane dostępowe po sprawdzeniu poprawności danych zawartych we wniosku o ich wydanie. Przepisy § 3 rozporządzenia stosuje się odpowiednio, a stanowią one, że Fundusz udostępnia informacje po sprawdzeniu poprawności danych zawartych we wniosku o udostępnienie informacji przez ich porównanie z danymi zgromadzonymi w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU). Dane gromadzone w CWU zasilane są danymi przekazywanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. W przedmiotowym wykazie nie ma danych o prawie do reprezentowania osób ubezwłasnowolnionych, zatem w oparciu o obecnie funkcjonujący system teleinformatyczny, niemożliwe jest dokonanie weryfikacji wniosku oraz jego techniczne zarejestrowanie z zachowaniem uwierzytelnionych danych dotyczących sytuacji prawnej świadczeniobiorcy. Zgodnie z zasadami korzystania z ZIP opublikowanymi na stronie internetowej Centrali NFZ, użytkownikiem jest świadczeniobiorca, a w przypadku osób niepełnoletnich członek rodziny, który zgłosił niepełnoletniego do ubezpieczenia zdrowotnego, któremu wydane zostały dane dostępowe. Natomiast wnioskodawcą jest osoba powyżej 16 roku życia legitymująca się dowodem tożsamości lub członek rodziny, który zgłosił niepełnoletniego do ubezpieczenia zdrowotnego. Z tych względów przyjęto zasadę, że na chwilę obecną opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie nie jest uprawniony do otrzymania dostępu do systemu ZIP. Powyższy system ulega modyfikacjom i rozbudowie i dlatego też rozwiązanie umożliwiające przekazywanie danych dostępowych m.in. innym osobom reprezentującym świadczeniobiorcę na podstawie umocowań szczególnych zostanie ewentualnie wdrożone w kolejnym etapie prac nad systemem ZIP, po uzyskaniu pozytywnej opinii Generalnego Inspektora Danych Osobowych. Do tego czasu opiekunowie prawni osób ubezwłasnowolnionych całkowicie stosowne dane uzyskują na piśmie na ich wniosek złożony na podstawie art. 192 analizowanej ustawy w związku z § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, bowiem podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres tej kontroli wyznaczają zatem nie zarzuty skargi, ale granice sprawy administracyjnej rozstrzygniętej przez organ zaskarżonym aktem.

Zgodnie z art. 146 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności. Z kolei z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. O akcie lub czynności w rozumieniu wskazanego przepisu, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2679/13).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest zaskarżona przez Rzecznika Praw Obywatelskich czynność Narodowego Funduszu Zdrowia P. Oddziału Wojewódzkiego w B. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie odmowy wydania H. K. działającej jako opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie S. K., danych dostępowych do Zintegrowanego Informatora Pacjenta (ZIP). W ocenie Sądu, przedmiotowa czynność należy do kategorii, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

W tym miejscu odnotowania także wymaga, że skarga została złożona zgodnie z wymaganiami formalnymi przewidzianymi w art. 52 § 1 p.p.s.a. Skarżącym jest bowiem Rzecznik Praw Obywatelskich działający na podstawie art. 14 pkt 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1648), który zgodnie ze wskazanym przepisem nie musiał jej poprzedzać wyczerpaniem środków zaskarżenia, o których mowa w art. 52 § 2 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę dla podjęcia przedmiotowej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027; dalej: ustawa) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie sposobu, trybu i terminów występowania do Narodowego Funduszu Zdrowia oraz udostępniania przez Narodowy Fundusz Zdrowia świadczeniobiorcy informacji o prawie do świadczeń opieki zdrowotnej oraz o udzielonych mu świadczeniach (Dz.U. z 2012 r., poz.1505; dalej: rozporządzenie).

Zgodnie z art. 192 ust. 1 ustawy, Fundusz na żądanie świadczeniobiorcy informuje go o:

1) posiadanym w danym dniu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej oraz podstawie tego prawa, a w przypadku gdy prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wynika z objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, także o dacie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz numerach NIP i REGON płatnika ubezpieczenia zdrowotnego - na podstawie informacji przetwarzanych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych;

2) udzielonych mu świadczeniach opieki zdrowotnej oraz kwocie środków publicznych wydatkowanych na sfinansowanie tych świadczeń.

Zgodnie natomiast z § 1 rozporządzenia, określa ono sposób, tryb i terminy:

1) występowania świadczeniobiorcy do Narodowego Funduszu Zdrowia, zwanego dalej "Funduszem", o informacje o:

a) posiadanym w danym dniu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej oraz podstawie tego prawa, a w przypadku gdy prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wynika z objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, także o dacie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz numerach NIP i REGON płatnika ubezpieczenia zdrowotnego,

b) udzielonych mu świadczeniach opieki zdrowotnej oraz kwocie środków publicznych wydatkowanych na sfinansowanie tych świadczeń;

2) udostępniania przez Fundusz świadczeniobiorcy informacji, o których mowa w pkt 1, zwanych dalej "informacjami".

Z kolei z § 5 ust. 1 rozporządzenia wynika, że Fundusz może udostępniać informacje także przez system teleinformatyczny Funduszu zapewniający dostęp do informacji, zwany dalej "systemem teleinformatycznym". Z ust. 2 tego przepisu wynika zaś, że w celu uzyskania dostępu do systemu teleinformatycznego świadczeniobiorca składa w oddziale wojewódzkim Funduszu wniosek o wydanie nazwy użytkownika i hasła, zwanych dalej "danymi dostępowymi". Z kolei ust. 3 stanowi, że wniosek o wydanie danych dostępowych zawiera dane, o których mowa w § 2 ust. 3 pkt 1. Do składania wniosku stosuje się przepisy § 2 ust. 2 i 4. Wniosek może być także złożony bezpośrednio w systemie teleinformatycznym, zgodnie z art. 20a ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Zgodnie natomiast z ust. 4 omawianego przepisu, Fundusz wydaje dane dostępowe po sprawdzeniu poprawności danych zawartych we wniosku o ich wydanie. Przepisy § 3 stosuje się odpowiednio.

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej nie ma sporu odnośnie faktu, że P. Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszy Zdrowia w B. dysponuje systemem teleinformatycznym, o którym mowa w rozporządzeniu oraz, że S. K. jest świadczeniobiorcą w rozumieniu ustawy, a także, że wnioskodawczyni jest opiekunem prawnym świadczeniobiorcy uprawnionym do jego reprezentowania, w tym i do uzyskiwania informacji, o których mowa w art. 192 ust. 1 ustawy. Strony nie kwestionują także, że dostęp do tych informacji realizowany może być na różne sposoby, w tym i poprzez system teleinformatyczny, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia.

Sąd nie podziela natomiast stanowiska organu, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie nie jest uprawniony do uzyskania w imieniu tej osoby danych dostępowych do Zintegrowanego Informatora Pacjenta (ZIP). Argumentacja prawna użyta przez organ w powyższym zakresie jest niespójna. Z jednej strony twierdzi on, że przedmiotowe informacje stanowią dane wrażliwe i nie mogą być udostępnione osobie trzeciej, z drugiej zaś bezkrytycznie przyjmuje, że nie dotyczy to osoby, której wnioskodawca jest przedstawicielem ustawowym lub działa w imieniu i na rzecz osoby na podstawie szczególnego umocowania. Zastosowane przez organ podejście w niedopuszczalny sposób różnicuje sytuację prawną podmiotów, których pozycja prawna jest taka sama. Z art. 30 § 1 p.p.s.a. wynika, że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (w sprawie niniejszej przepisów szczególnych inaczej regulujących tę kwestię brak). Zgodnie natomiast z art. 12 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 121; dalej: k.c.), nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie, a czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna (art. 14 § 1 k.c). Zgodnie natomiast z art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej k.r.i.o.), do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim. Z powyższego wynika jednoznacznie, że sytuacja prawna osoby małoletniej, która nie posiada zdolności do czynności prawnych jest taka sama jak osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Żadna z nich nie może samodzielnie dokonywać ważnych czynności prawnych i działają za nie przedstawiciele ustawowi, czyli odpowiednio rodzice oraz opiekun prawny. Różnicowanie zatem pozycji prawnej tych podmiotów jest niczym nieuzasadnione i sprzeczne z prawem. Narusza to wskazane wyżej przepisy oraz art. 95 § 1 i 2 k.c. i art. 96 k.c. Opiekun prawny osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie jest jej przedstawicielem ustawowym tak samo, jak przedstawicielem ustawowym jest rodzic w stosunku do dziecka pozostającego pod jego władzą rodzicielską, zaś czynność prawna dokonana przez każdego z tych przedstawicieli w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Także udostępnienie opiekunowi prawnemu danych dostępowych do systemu teleinformatycznego w żadnej mierze nie może być poczytane za naruszenie ochrony danych osobowych świadczeniobiorcy przed nieuprawnionym dostępem lub ujawnieniem (o czym mowa w art. 192 ust. 2 ustawy), skoro opiekun ten jest uprawniony do uzyskania informacji, o których mowa w art. 192 ust. 1 ustawy oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie Sądu, organ zdaje się dostrzegać powyższe konsekwencje prawne i ostatecznie staje na stanowisku, że odmowa danych dostępowych wynikła z przyczyn technicznych przedmiotowego systemu, który nie przewiduje ich wydawania opiekunom prawnym osób ubezwłasnowolnionych całkowicie.

Stanowiska tego zaakceptować jednak nie można. Z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP wynika bowiem, że każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, zaś ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Ani cytowana ustawa, ani też omawiane rozporządzenie ograniczeń takich nie wprowadzają w stosunku do żadnej kategorii świadczeniobiorców. Na gruncie tych przepisów nie można się także doszukać podstawy prawnej do ograniczania przez Fundusz dostępu, dla osób ubezwłasnowolnionych całkowicie działających poprzez opiekunów prawnych, do systemu teleinformatycznego, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia. W szczególności, w ocenie Sądu, udostępnienie świadczeniobiorcy przez Fundusz informacji w formie pisemnej na podstawie wniosku o udostępnienie informacji, o którym mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia, pozostaje bez wpływu na uprawnienie świadczeniobiorcy do uzyskiwania tych informacji poprzez system teleinformatyczny, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia. Aby zaś świadczeniobiorca mógł mieć dostęp do tego systemu, wcześniej muszą mu być wydane przez Fundusz nazwa użytkownika i hasło zwane danymi dostępowymi (§ 5 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia). Sformułowanie wyrażone w § 5 ust. 1 rozporządzenia "Fundusz może udostępnić informacje" rozumieć należy w ten sposób, że informacje, o których mowa w art. 192 ust. 1 ustawy oraz w § 1 ust. 1 rozporządzenia, Fundusz może udostępniać również za pomocą systemu teleinformatycznego, czyli stworzyć taki system i za jego pomocą informacje te udostępniać. Natomiast w sytuacji utworzenia już takiego systemu, Fundusz nie jest uprawniony ani do odmowy podmiotowi uprawnionemu, spełniającemu przesłanki określone w § 2 rozporządzenia, udostępnienia informacji z systemu, ani też do odmowy, podmiotowi spełniającemu przesłanki określone w § 5 ust. 3 rozporządzenia, wydania danych dostępowych do systemu. Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela stanowisko skarżącego, że brak określonego rozwiązania technicznego, które z punktu widzenia NFZ umożliwiłoby wydanie opiekunom prawnym danych dostępowych do kont podopiecznych w systemie, nie stanowi przesłanki ustawowej do odmowy udostępnienia tych informacji za pośrednictwem ZIP. Inne rozumienie przez organ wskazanych przepisów stanowi, w ocenie Sądu, ich naruszenie, co skutkować musiało uwzględnieniem skargi.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 146 § 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.