Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4675/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2;
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant specjalista - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi B. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. B. I. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek ,,o umorzenie kwoty warunkującej zastosowanie ustawy abolicyjnej w stosunki do mojej osoby. Prośbę motywuję faktem, że niestety jestem bankrutem. Nie posiadam żadnego majątku ruchomego, jak i nieruchomego. Moim jedynym źródłem dochodu jest emerytura, której wysokość po potrąceniach (...) wynosi 650 zł. Moje próby podjęcia pracy, niestety z racji wieku i problemów zdrowotnych są bez szans".

W odpowiedzi – bez jakiegokolwiek nawiązania do treści regulacji ustawy abolicyjnej tj. ustawy z dnia 9 listopada 2012 roku o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłacania składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. 2012 r., 1551 ze zm.) dalej ustawa abolicyjna – Organ poinformował Stronę, że należności z tytułu składek mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2015, 121 ze z,m.) – dalej ustawa z uwzględnieniem całkowitej nieściągalności w rozumowaniu art. 28 ust. 3 tej ustawy. Wskazano też jakie możliwości stwarza § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 141, poz. 1365). Wskazano też jakie dokumenty należało złożyć.

Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. Strona złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wraz z dokumentami obrazującymi jego sytuację ,majątkową.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – stosownie do treści art. 83 oraz art. 28,31 i 32 cyt. ustawy, a także § 3 powołanego rozporządzenia – odmówił umorzenia składek i związanych z nimi odsetek.

W motywach Organ stwierdził, że kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS stwierdza się, że sytuacji Skarżącego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenia należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności, Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza. ZUS jako organ zobowiązany jest do poboru należności z tytułu składek. Uwzględniając ich publicznoprawny charakter. a także cele na jakie są one przeznaczone, Zakład zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umorzenia zadłużenia z tytułu składek.

Organ zauważył, że od [...] listopada 2013 r. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 960,34 zł netto. W związku z powyższym nie można stwierdzić, że jest pozbawiony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Z dokumentacji sprawy nie wynika również, że ze względów zdrowotnych, albo z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskiwać dochodów niezbędnych do uregulowania zadłużenia. Nadmienić należy, że Skarżący nie wskazał, iż legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności bądź niezdolności do pracy. Nie kwestionuje się kłopotów zdrowotnych, ale nie można z tego powodu umorzyć zaległości z tytułu składek.

Skarżący wskazał, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Gdyby sytuacja materialna rodziny była bardzo ciężka, to zapewne taka pomoc zostałaby przyznana. Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej Państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym.

Organ nadmienił, że w oświadczeniu Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną z którą ma rozdzielność majątkową. Podał, że dochód małżonki wynosi 1.291,96 zł. Nie można zatem uznać, że Skarżący jest pozbawiony środków finansowych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nadmienił, że dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny.

W związku z tym można uznać, że problemy finansowe są przejściowe, a więc obecna trudna sytuacja materialna może w przyszłości ulec zmianie.

Podkreślenia wymaga fakt, że ZUS nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze się również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy automatycznego umorzenia należności.

W tej sytuacji umorzenie należności z tytułu składek byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy pomimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku terminowego opłacania składek. Jest zrozumiałe, że spłata zadłużenia może stanowić obciążenie finansowe, to jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Dokumentacja sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie wobec ZUS powstało także na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, niezbędna jest bieżąca analiza rynku w danej branży. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący tę działalność.

W myśl art. 24 ust. 2 ustawy należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W związku z tym, gdy zaległości zostaną objęte postępowaniem egzekucyjnym, organ egzekucyjny będzie mógł stwierdzić, czy możliwe jest wyegzekwowanie zadłużenia.

W przedstawionej sytuacji nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a w/w ustawy.

Jako podmiot prowadzący działalność Skarżący powinien wiedzieć, iż obowiązek opłacania składek istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, nawet w przypadku pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Jeżeli w czasie prowadzonej działalności Skarżący nie posiadał wystarczających środków na opłacenie składek, to obecnie musi je uregulować wraz z odsetkami za zwłokę. Ponadto należy wskazać, że na koncie figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek finansowanych nie tylko przez płatnika składek, ale również przez zatrudnionych pracowników.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Potrącanie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawnych. Czynne prowadzenie działalności gospodarczej powinno być nastawione na osiąganie pozytywnego wyniku finansowego. Brak płynności finansowej nie może być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podejmując decyzję w sprawie umorzenia zaległości Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes osoby zobowiązanej i jej sytuację finansową lecz również ważny interes ogólnospołeczny. Należności z tytułu składek, o których umorzenie wnioskuje się są obowiązkowe i tworzą fundusze celowe - FUS, z którego finansowane są emerytury i renty oraz FUZ, który jest przeznaczony na finansowanie wszelkich wydatków związanych z opieką zdrowotną. Należy przez to rozumieć konieczność zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa oraz ograniczenie jego ewentualnych wydatków.

Z uwagi na powyższe nie można uznać, że za umorzeniem należności z tytułu składek przemawia ważny interes publiczny. Natomiast uznanie interesu strony za ważny, powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie jego własnego przekonania opartego na poczuciu krzywdy, czy nie zrozumienia przez organ jego trudnej sytuacji.

Zakład nie przeczy, że uregulowanie należności z tytułu składek wymaga znacznego wysiłku, lecz na obecnym etapie uznał, że Skarżący jest w stanie spłacić powstałe zadłużenie. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Należy mieć również na uwadze, że interes obywateli każdorazowo jest konfrontowany ze względami społecznymi oraz funkcją, jaką pełnią składki w polskim systemie zabezpieczenia społecznego. Zakład nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej i finansowej dłużnika, pod uwagę bierze również możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Jeśli Strona nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty.

Organ podkreślił, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ustawy prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W efekcie złożonego środka zaskarżenia Prezes ZUS –stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 83 ust. 4 cyt. ustawy – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy (akt administracyjny wydano [...] października 2015 r.).

W motywach Organ wskazał, że analizując ponownie sprawę w aspekcie § 3 powołanego rozporządzenia, zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że w okresie od 10 października 1986 r. do 1 listopada 2010 r. Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą - ,,[...]" drukarnię artystyczną z siedzibą w [...]., przy ul. [...] [...]. Od [...] listopada 2013 r. pobierał świadczenie emerytalne w kwocie miesięcznej 1.296,92 zł brutto, 1.093,20 zł netto, z którego na rzecz komornika sądowego przekazywana jest miesięcznie kwota 324,23 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną [...]., która osiąga dochód w wysokości 1.291,96 zł netto. Organ zaznaczył, że do budżetu rodziny wliczają się zarobki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Biorąc zatem pod uwagę miesięczny dochód w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim, który wynosi 2.385,16 zł netto, nie można stwierdzić, że Skarżący żyje poniżej minimum socjalnego. Według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego w czerwcu 2015 r. wartość minimum socjalnego wynosiła 1.799,24 zł, tj. 899,62 zł a jedną osobę. Należy ponadto zauważyć, iż ustalając minimum socjalne nie należy odejmować od osiąganego dochodu ponoszonych wydatków związanych z mieszkaniem, lekami, kredytem itd., gdyż te wydatki mieszczą się w koszyku danego minimum. W przypadku Skarżącego nie występuje również przesłanka interesu publicznego ponieważ osiągany przez rodzinę dochód, nie upoważnia do korzystania z pomocy społecznej. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie wynosi 514,00 zł. Skarżący mieszka w budynku należącym do córki i dokłada się do jej budżetu. Córka [...]. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą po nazwą [...] z siedzibą w [...], przy ulicy [...]. W zakładzie tym zatrudniona jest żona [...] na umowę zlecenia z podstawą do ubezpieczenia 500,00 zł.

Skarżący poinformował, że ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 300,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 100,00 zł. Wydatki ponoszone za czynsz, energię, czy gaz są ważne, ale nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS i nie można uznać, iż są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Sytuacja wygląda podobnie w przypadku leczenia. Ponoszenie ww. kosztów jest obciążeniem, ale to też nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia. Nie można również uznać, iż problemy zdrowotne pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności, gdyż dochód uzyskiwany z tytułu świadczenia emerytalnego jest stały i niezależny od stanu zdrowia.

Skarżący wskazał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków. Według decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r. wystawionej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] zaległość podatkowa, na wniosek Skarżącego złożony w dniu [...] kwietnia 2015 r. została rozłożona na 12 rat (w tym 11 rat w wysokości 100,00 zł, ostatnia rata - pozostała kwota). Jak wynika z powyższego Skarżący spłaca w ratach zadłużenie z tytułu podatków na rzecz urzędu skarbowego, a nie jest zasadnym, aby zobowiązania publicznoprawne na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którymi są należności z tytułu nieopłaconych składek, były traktowane odmienienie niż zobowiązania w stosunku do urzędu skarbowego.

Zebrane dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Potrącenie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzenie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawa. Na koncie Skarżącego figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek finansowanych nie tylko przez płatnika, ale również przez zatrudnionych pracowników.

W złożonej do Sądu skardze [...] wskazał, że skorzystanie z zapisów ustawy abolicyjnej umożliwi zredukowanie należności na rzecz ZUS-u. Nie jest w stanie uiścić z przyczyn obiektywnych, tj. z uwagi na niskie świadczenia jakie otrzymuje z ZUS-u.

Neguje też prowadzenie z żoną wspólnego gospodarstwa. Wskazuje : ,,Mieszkamy pod jednym dachem ale tylko dlatego, że nie mam gdzie pójść. Nie stać mnie na wynajęcie mieszkania. To, że jesteśmy małżeństwem to tylko dlatego, że rozwód kosztuje, a nam nie jest potrzebny dodatkowy wydatek", co – zdaniem Skarżącego – pozwala na umorzenie należności w trybie § 3 cyt. rozporządzenia.

Na koniec Skarżący dodał : ,,Wiem, że częściowo – z własnej winy – znalazłem się w tak dramatycznej sytuacji finansowej i gdybym miał z czego, to spłaciłbym swój dług, który rośnie wśród moich znajomych jaki i w formie odsetek."

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – Organ podniósł argumenty zbieżne z motywami wydanych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tego aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych – co do zasady - sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność ( a niekiedy bezczynność) tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych – w pierwszym rzędzie weryfikowana poprzez pryzmat podstawowych zasad postępowania administracyjnego - stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa ( vide P. Piszczek: Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w świetle orzecznictwa NSA, Episteme 2008, nr 79, s. 21-54).

III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego – Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm. ( dalej k.p.a.) lub w innych przepisach (np. w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa- Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - dalej o.p.). Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.

Za usprawniające tok postępowania administracyjnego należy uznać rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 145 § 3 p.p.s.a. polegające na tym, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza to postępowanie.

IV. Kolejną - istotną zmianą - służącą usprawnieniu postępowania administracyjnego jest przyznanie sądom administracyjnym uprawnienia do merytorycznego orzekania (art. 145a p.p.s.a.), które stanowi odstępstwo od funkcjonującego równolegle modelu kasacyjnego. Celem zmian jest przyznanie sądowi – w zakresie objętym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 p.p.s.a. - uprawnienia zobowiązania organu w kwestii wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez Sąd terminie. O ile okoliczności sprawy będą uzasadniały wydanie stosownego rozstrzygnięcia, Sąd nie tylko może uchylić zaskarżony akt administracyjny, ale wskazać - w wiążący sposób - tryb załatwienia sprawy, albo jej rozstrzygnięcie. Regulacja ta przyznaje więc Sądowi prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest jednak wyłączone, gdy przepisy pozostawiają to uznaniu organu.

V. Istotnym – z punktu widzenia zakresu przedmiotowego kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne I instancji – jest art. 134 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – wprowadzony został wyjątek od tej zasady dotyczący skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego. Przeprowadzona zmiana wynika z brzmienia dodanego art. 57a p.p.s.a., który wprost stanowi o związaniu sądu administracyjnego granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną w tego rodzaju sprawach.

VI. Zauważyć trzeba, że w sądownictwie administracyjnym poddano weryfikacji dotychczasowe rozumienie uznania administracyjnego, jako uzależnioną jedynie od woli organu administracji możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, opubl. ONSA 1981, nr 1, poz. 57, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zakres swobody organu administracji, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a. co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym.

Bez wątpienia decyzje wydawane w niniejszej sprawie mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. W związku z tym obowiązkiem organu orzekającego jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Oczywistym jest więc, że wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwianie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12, z dnia 21 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1632/12 i z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 opubl. OSNCP 1994/9/181).

VII. Na wstępie wskazać należy, iż w niniejszej sprawie brak jest rzeczywiście podstaw do zastosowania postanowień art. 28 ust. 3 ustawy, albowiem nie zachodzi całkowita nieściągalność. Z akt sprawy wynika, iż skutecznie egzekwowane są należności przez komornika sądowego, jak też urząd skarbowy.

Pewne natomiast możliwości stwarza § 3 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi o możliwości umorzenia przedmiotowych należności, o ile zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku

a) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

b) przewlekłej choroby zobowiązanego (...) pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za rodzinę uważa się – stosownie do § 3 ust. 2 rozporządzenia – osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym, osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

VIII. Jak wynika to z decyzji o przyznaniu Skarżącemu emerytury (k. 14-15 a. adm.) [...] – po potrąceniu kwoty 310,26 zł ,,z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego" – otrzymuje za pośrednictwem poczty 975,53 zł. Ta kwota w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym została przez Skarżącego określona na 960,34 zł (k. 10 a. adm.), a więc większych rozbieżności nie stwierdza się .

Realnie z przyznanej emerytury wyegzekwować można kwotę 310,26 zł miesięcznie, co udaje się osiągnąć Komornikowi Sądowemu z [...].

IX. Pozostaje ustalić wielkość wierzytelności, a te kształtują się następująco :

- jak wynika to z uzasadnienia decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2015 r. (str. 3) Komornik Sądowy w [...]. prowadzi egzekucję kwoty 1.006.700 zł;

- z treści rozstrzygnięcia tej decyzji wynika, że odmawia się umorzenia następujących kwot (zł) : 126.920,10 (ubezpieczenie społeczne w części finansowane przez płatnika), 32.999,62 (jw.), 8.312,39 zł (Fundusz Pracy i FGŚP), 16.626,12 ZŁ (ubezpieczenie społeczne), 7.349,07 (ubezpieczenie zdrowotne), 313,78 zł (Fundusz Pracy);

- bliżej nieokreślona wierzytelność będącą przedmiotem decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (w aktach sprawy brak informacji o uregulowaniu poszczególnych rat);

- bliżej nieokreślona kwota należności będąca przedmiotem decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2015 r. odmawiająca postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Reasumując wskazane wyżej kwoty dają sumę łączną w wysokości co najmniej [...] zł. Jeżeli zatem przyjąć, że miesięcznie wyegzekwować można 410 zł (vide decyzja ZUS z dnia [...] października 2015 r.), co zapewne stanowi kwotę maksymalną, to zajmie to Komornikowi 2924 miesiące – czyli 243 lata. Biorąc zaś pozostałe kwoty, które bliżej, wyżej nie zostały określone, to postępowanie egzekucyjne ma szanse trwać ok. 250 lat.

Oczywiście Sąd zdaje sobie sprawę z ograniczeń czasowych możliwości prowadzenia egzekucji (przedawnienie) lecz jest to okoliczność dodatkowo przemawiająca za jej wszczęciem odnośnie zaległości ZUS i zastosowaniem się nad ich częściowym umorzeniem.

X. Oceniając powyższe konstatacje w zestawieniu z § 3 rozporządzenia wskazać należy, iż jest to okoliczność przemawiająca za umorzeniem (chociażby częściowym) należność ZUS-owskich, w przepisie tym wskazuje się przykładowe podstawy do wydania pozytywnych decyzji, a więc możliwe jest objęcie dyspozycją tego przepisu również niniejszą sprawę. Przemawia za tym potencjalny okres egzekucji, o którym była wyżej mowa.

XI. Wydanie korzystnej dla Skarżącego decyzji możliwe jest także i z tego względu, że co prawda w motywach wskazuje się na potrzebę poszanowania interesu publicznego (wpływ należnych składek i odsetek, który warunkuje wypłatę świadczeń), to z akt sprawy nie wynika by przeciwko Skarżącemu ZUS wszczął jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Ta sytuacja – zdaniem Sądu – jest niezrozumiała; z jednej strony odmawia się umorzenia należności, a z drugiej się ich nie egzekwuje. Jest to dość istotna niekonsekwencja na którą Sąd zwraca uwagę.

XII. Widząc potrzebę rozważenia tych kwestii Sąd uwzględnił skargę w trybie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. Bez wątpienia egzekucja należności ZUS-owskich wymaga oceny nie tylko z przyczyn wskazanych w § 3 rozporządzenia (do których nawiązuje pkt VII - IX uzasadnienia) ale także i tych okoliczności, które wyżej podniesiono (pkt X – XI motywów).