Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 864/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] czerwca 2022r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] Wójt Gminy G. odmówił skarżącemu K. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – M. B.. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ uzasadnił zaistnieniem przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej powoływanej jako "u.ś.r."), ponieważ niepełnosprawność M. B. powstała w dorosłym życiu oraz przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ skarżący ma ustalone prawo do renty rolniczej z KRUS, jako osoba okresowo, całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym do sierpnia 2023 r.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez uznanie, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie, mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, że uprawnienie strony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej, tzn. poprzez niezapewnienie skarżącego o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez niego prawa do renty.

Podkreślił przy tym, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest jednoznaczna z całkowitą niezdolnością do pracy w ogóle. W związku z tym organ winien umożliwić mu dokonanie wyboru świadczenia, jakie chce pobierać (emerytalno-rentowego czy pielęgnacyjnego) i w tym celu, po ustaleniu spełnienia przez niego wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powinien poinformować go że pobierane przez niego świadczenie emerytalno-rentowe stanowi jedyną przeszkodę dla przyznania mu wnioskowanego świadczenia i wezwać do zawieszenia prawa do pobieranej renty rolniczej.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wbrew temu co stwierdził organ I instancji – nie może rzutować negatywnie na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak, SKO uznało, że skarżącemu należało odmówić wnioskowanego świadczenia z uwagi na okoliczność pobierania przez niego renty. Organ podniósł przy tym, że ustawodawca powiązał wsparcie finansowe w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z zaniechaniem aktywności zawodowej. Wobec tego w ocenie Kolegium przyznanie tego świadczenia renciście całkowicie niezdolnemu do pracy, pobierającemu rentę z tego tytułu byłoby wbrew prawu. Ponadto, wskazał, że ze względu na pierwszeństwo świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego przed świadczeniami o charakterze pomocowym – nie ma możliwości wyboru świadczenia bardziej korzystnego. Z tego powodu zawieszenie prawa do renty nie zmieniłoby w ocenie organu wyniku niniejszej sprawy.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia obydwu wydanych w sprawie decyzji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i podnosząc w tym zakresie argumentację tożsamą z podniesioną już na gruncie odwołania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez stronę skarżącą w skardze, a organ w ww. ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu.

Istotę sporu w sprawie, w następstwie wydania decyzji reformatoryjnej przez SKO, stanowi wyłącznie kwestia odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Odnośnie natomiast wskazanej przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związanej z kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, Sąd zważył, iż SKO zasadnie stwierdziło, że z uwagi na treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. w niniejszej sprawie nie było podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc zatem do spornej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przedmiotowe świadczenie w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem M. B., mając ustalone prawo do renty rolniczej, co potwierdza decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) z dnia [...] marca 2022 r. o ustaleniu skarżącemu od dnia [...] marca 2022 r. nowej wysokości renty rolniczej w kwocie [...]zł miesięcznie. Przy czym renta ta - zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy wypisem z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] sierpnia 2021 r. - przyznana została skarżącemu w związku z uznaniem go za okresowo, całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym do sierpnia 2023 r. z uwagi na naruszenie sprawności organizmu związane z wypadkiem w dniu [...] sierpnia 2012 r. (k. 108 akt organu I instancji).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji SKO wymaga więc przede wszystkim odniesienia się do kwestii czy skarżącemu, pobierającemu rentę rolniczą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na wyłączającą przesłankę pobierania świadczenia przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do przewidzianych w tym przepisie świadczeń, w tym prawo do emerytury czy renty. Organ odwoławczy wskazał bowiem, że obowiązujące przepisy – z uwagi na pierwszeństwo świadczeń emerytalno-rentowych - nie przewidują możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego ze świadczeń, tj. emerytalno-rentowego lub pomocowego. Wyraził również stanowisko, że wnioskowane świadczenie związane jest z zaniechaniem aktywności zawodowej, w związku z czym przyznanie go renciście niezdolnemu do podejmowania pracy byłoby działaniem wbrew prawu.

Przeanalizować należy zatem po pierwsze czy skarżący, jako osoba całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym, może być uznany za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym, czy można było w sprawie stwierdzić wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego. Zajmując stanowisko względem tego zagadnienia należy stwierdzić, że w okolicznościach sprawy fakt pobierania przez skarżącego renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym – co jednoznacznie wynika z akt sprawy - nie wykluczał możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak wystąpienia wskazanego wyżej związku przyczynowo-skutowego. Zauważyć należy bowiem, że renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym, zgodnie z art. 57 ust 1. w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm., dalej: ustawa emerytalna) przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3). W przypadku zaś przyznawania renty rolniczej, ocenie nie podlega tak rozumiana niezdolność do pracy, bowiem przesłanką nabycia renty rolniczej jest trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników – Dz.U. z 2021 r. poz. 266 ze zm., dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników). Przy czym za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 5). W orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż oceny niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dokonuje się w odniesieniu do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 20 maja 1997 r., sygn. akt II UKN 121/97; 12 lutego 2009 r., sygn. akt III UK 71/08, lub 10 marca 2011 r., sygn. akt II UK 306/10). Oznacza to, że pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowane nie tylko schorzeniami skarżącego, lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje. Sam fakt stwierdzenia uzyskiwania renty rolniczej nie może prowadzić zatem do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. Niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza bowiem możliwości podjęcia pracy innej niż wykonywana w gospodarstwie rolnym (por. wyrok NSA z 24 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 779/21, wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1054, wyrok WSA w Warszawie z 21 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1650/21 – dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). SKO, wyrażając zatem na gruncie zaskarżonej decyzji stanowisko, że – niewłaściwym byłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego renciście całkowicie niezdolnemu do pracy, podczas gdy w okolicznościach sprawy skarżący pobierał rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, co bezspornie wynika z akt sprawy - naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy. Akta sprawy wyraźnie wskazują bowiem na to, iż brak zdolności skarżącego do pracy odnosi się wyłącznie do gospodarstwa rolnego, a nie do aktywności zawodowej w ogóle.

Odnośnie prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. podnieść należy ponadto, że problem ten był już wielokrotnie analizowany przez sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym aktualnie w orzecznictwie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej tego przepisu, wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Szczególną uwagę zwrócić należy przy tym na to, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę czy rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury/renty opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21; z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1080/21 – dostępne jw.).

Mając powyższe na uwadze zważyć należy zatem, iż w obecnych realiach pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wobec tego, skoro w rozpatrywanej sprawie skarżący w momencie wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał ustalone prawo do renty rolniczej w wysokości znacznie niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, które na dzień złożenia wniosku przysługiwało w kwocie 2119 zł miesięcznie, to tym samym uznać należy, iż SKO niezasadnie zastosowało w sprawie wyłącznie literalną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i w konsekwencji odmówiło z tej przyczyny skarżącemu ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, co w ocenie Sądu w okolicznościach sprawy stanowi o wadliwości wydanych decyzji.

Wskazać należy jednocześnie na dostrzeżone przez NSA m.in. w wyrokach z dnia 27 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 2375/19 – dostępny jw.), 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20 – dostępny jw.), 24 listopada 2020 r. (sygn. akt I OSK 1416/20 – dostępny jw.) oraz 17 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 2010/20 – dostępny jw.) trudności odnośnie niejednokrotnie przyjmowanego dotychczas przez sądy administracyjne sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i do świadczenia emerytalno-rentowego poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. W ww. wyrokach NSA wskazano jednak w szczególności, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby bowiem dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Ponadto wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (renty) netto, pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 – dostępny jw.)

Wobec powyższego, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko NSA wyrażone w ww. wyrokach, przemawiające za koniecznością przyjęcia rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej, wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno–rentowego.

Wyjaśnić należy zarazem, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2021, poz. 266 ze zm.), zgodnie z którym, w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów w odniesieniu do innych świadczeń (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 33 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej względy, Sąd podziela stanowisko, wyrażone w powołanych wyrokach NSA, a kontestowane przez SKO, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rolniczej. Może to zrealizować poprzez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do renty. Dojdzie wówczas do zawieszenia prawa do renty (art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), co umożliwi ewentualne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choć renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (posiadania prawa do renty), która w tym wypadku wiązana być musi nie z samym prawem do renty, lecz z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty rolniczej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1080/21; wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2813/20; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 – dostępny jw.).

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty rolniczej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącego – którego wolą, jak wynika ze złożonego w sprawie wniosku, niewątpliwie było pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, jako świadczenia wyższego niż renta rolnicza - że ma on możliwość wyboru tego świadczenia. Nie poinformowały go również o prawie do zawieszenia renty rolniczej i przedłożenia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, co – w sytuacji spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych wymaganych dla przyznania przedmiotowego świadczenia - umożliwiłoby ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu wyłącznie o okoliczność pobierania renty rolniczej, uznać należy za przedwczesną z uwagi na brak udzielenia skarżącemu informacji we wskazanym zakresie.

Przy czym – z uwagi na dostrzeżone przez Sąd niejasności wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – podkreślenia wymaga to, że informacje te powinny zostać udzielone stronie dopiero wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą wszystkie pozostałe przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty rolniczej. W przypadku uznania, że przesłanek tych skarżący nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na to, że w świetle art. 17b w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. O świadczenie pielęgnacyjne może się zatem ubiegać wyłącznie rolnik, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy czym pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" jest szersze od pojęcia "wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Prowadzenie gospodarstwa rolnego może bowiem polegać tylko na zarządzaniu nim. W związku z tym, z uwagi na znajdujące się w aktach umowy dzierżawy zawarte m.in. pomiędzy skarżącym a jego bratem, których cel zawarcia nie został w toku postępowania jasno wyartykułowany, zasadnym w sprawie jest ponowne przeanalizowanie przez organ tego, czy umowy te nie mają chociażby pośredniego związku z kontynuowaniem przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie ulega zarazem wątpliwości, że dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest co prawda, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – które złożone zostało również na gruncie niniejszej sprawy. Nie oznacza to jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej gdy na gruncie konkretnej sprawy pojawią się jakiekolwiek niejasności wymagające wyjaśnienia. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). W związku z powyższym, w ocenie Sądu, organ powinien raz jeszcze przeanalizować zebrany materiał dowodowy i wyrazić jasną ocenę czy wobec dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy – w tym w szczególności umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartej pomiędzy skarżącym, a jego niepełnosprawny bratem – skarżącego obiektywnie można uznać za rolnika, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia, w celu ustalenia czy w sprawie spełniona została obligatoryjna przesłanka przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia – czego w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu organy nie uczyniły w sposób niepozostawiający jakichkolwiek wątpliwości.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, które – co należy podkreślić – nie przesądza kwestii ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ad meritum. Dopiero bowiem po pozytywnym zweryfikowaniu wszystkich kwestii związanych z tym, czy skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (pomijając okoliczność pobierania renty rolniczej) - w tym zwłaszcza po jednoznacznym ustaleniu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego - i w zależności od poczynionych ustaleń w tym zakresie, organy wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzja KRUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, wraz z odpowiednim pouczeniem, po czym w zależności od wykonania przez skarżącego nałożonego obowiązku, rozstrzygną sprawę.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzając że organy na skutek błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wadliwie przyjęły, że sama okoliczność prawa do renty rolniczej wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji spowodowało nieskorzystanie w sprawie z instrumentów prawnych (poinformowanie /pouczenie/wezwanie do przedłożenia odpowiednich dokumentów), umożliwiających skarżącej otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji stwierdzenia spełnienia przesłanek pozytywnych wymaganych w ustawie dla przyznania tego świadczenia. Nie wyjaśniono ponadto w sprawie w sposób jednoznaczny spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, co narusza art. 7 k.p.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).