Wyrok NSA, sygn. akt OSK 1168/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art. 174, art. 176, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig Maciszewska, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz, Zbigniew Rausz (spr), Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Andrzeja J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 3265/02 w sprawie ze skargi Andrzeja J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 lip[ca 2002 r. (...) w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

OSK 1168/04

U Z A S A D N I E N I E

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2004 r. IV SA 3265/02 oddalił skargę Andrzeja J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 5 lipca 2002 t. utrzymał w mocy decyzję Wojewody W. z dnia 5 lutego 2001 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia 6 września 1961 r. (...) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o pow. 5,40 ha położonej w M. stanowiącej własność Czesława J. Czesław J. dokumentem nadania ziemi z dnia 21 stycznia 1947 r. otrzymał na własność nadział ziemi o pow. 5,40 ha w trybie przepisów dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nieruchomość ta była niezabudowana, a Czesław J. wraz z rodziną zamieszkiwał w P. Użytkowania przedmiotowego gospodarstwa oraz płacenia należności finansowych od tego gospodarstwa zaprzestał od 1955 r. W tym czasie podjął pracę w Fabryce Obrabiarek w P. Czesław J. nie ustanowił na swoim gospodarstwie użytkownika ani dzierżawcy. Leżącą odłogiem ziemię zagospodarowała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. W tych okolicznościach zostały spełnione przesłanki uznania gospodarstwa rolnego za opuszczone w rozumieniu par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Nie zachodziły zatem przesłanki do stwierdzenia, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady narodowej zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Andrzej J. domagając się jej uchylenia. Według skarżącego orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. zapadło na podstawie wadliwych ustaleń faktycznych ponieważ ojciec jego Czesław J. nigdy nie opuścił spornej nieruchomości a nieruchomość ta nie była po dniu 28.04.1955 r. w użytkowaniu innych osób fizycznych na podstawie umów zawartych z organem administracji publicznej. To zaś wskazuje, że omawiane orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który z dniem 1.01.2004 r. stal się właściwy do rozpoznania sprawy nie uznał skargi za zasadną.

Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia 6.09.1961 r. stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. nr 39 poz. 174/ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. (...) /Dz.U. nr 32 poz. 161/. Stosownie do jego treści "gospodarstwa rolne określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu (...), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28.04.1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Na podstawie delegacji zawartej w art. 3 ust. 2 cyt. ustawy Rada Ministrów w dniu 5 sierpnia 1961 r. wydała rozporządzenie w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 39 poz. 128/. Zgodnie z par. 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia "za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę". W tej sprawie niesporne jest, że Czesław J. właściciel gospodarstwa o pow. 5,40 ha położonego we wsi M. do 1955 r. uprawiał ziemię przy pomocy brata, który w tej samej wsi posiadał własne gospodarstwo rolne. W 1955 r. Czesław J. podjął pracę w Fabryce Obrabiarek w P. i od tego czasu zaprzestał uprawiania ziemi oraz wpłacania należności finansowych dotyczących gospodarstwa.

Skarżący według sądu nie kwestionuje faktu, że jego ojciec Czesław J. zaprzestał uprawiania gospodarstwa rolnego od 1955 r. i nie oddał ziemi w użytkowanie lub dzierżawę. Zarzuca jedynie, że ojciec do tego kroku został przymuszony przez ówczesne władze, które zmuszały go do wstąpienia do Spółdzielni i z obawy o utratę wolności nie czynił żadnych starań by gospodarstwo utrzymać i odstąpił od dalszego prowadzenia gospodarstwa. Pogodził się, że ziemię zagospodarowała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. Okoliczności i motywacje działania podane przez skarżącego nie mają jednak w tej sprawie żadnego znaczenia, nie mogą posłużyć za podstawę uznania orzeczenia Prezydium PRN w P. z dnia 6.09.1961 r. o przejęciu gospodarstwa na rzecz Państwa za wadliwe w stopniu umożliwiającym jego unieważnienie. W okresie, gdy podejmowane było to orzeczenie prawo własności gospodarstw rolnych było poddane wielu ustawowym ograniczeniom. Jeżeli więc spełnione zostały przesłanki z art. 2 ust. 1 cyt. ustawy z 15.07.1961 r. oraz z par. 1 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów wskazujące na opuszczenie gospodarstwa to istniały podstawy do jego przejęcia na rzecz Państwa.

Zatem zaskarżona decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 6.09.1961 r. o przejęciu opuszczonego gospodarstwa Czesława J. na rzecz Państwa nie narusza prawa.

Co zaś do zarzutu skargi, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów art. 107 par. 3 Kpa, ponieważ nie odniesiono się w nim do dowodu z oświadczenia świadków złożonego w dniu 10.03.1990 r. oraz dowodu z wyjaśnień skarżącego to w ocenie Sądu naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy w kontekście wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie - przed organem I instancji. Z wyjaśnień tych wynika bowiem wprost, że Czesław J. - ojciec skarżącego zaprzestał od 1955 r. uprawiania gospodarstwa rolnego.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Andrzej J. reprezentowany przez radcę prawnego Leszka G. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: A/ - naruszenie przepisu art. 277 Kpc w zw. z art. 106 par. 5 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w niniejszej sprawie w odniesieniu do okoliczności mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest okoliczności opuszczenia nieruchomości rolnej położonej we wsi M. przez Czesława J. oraz okoliczności uprawiania oraz poddawania tej nieruchomości właściwym zabiegom agrotechnicznym przez użytkownika lub dzierżawcę, B.- naruszenie przepisu art. 233 Kpc w zw. z art. 106 par. 5 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ poprzez błędną ocenę materiału dowodowego nie mieszczącą się w zasadzie swobodnej oceny dowodów, C - naruszenie art. 134 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem przy ocenie materiału dowodowego sąd nie rozpoznał jej w sposób właściwy - w granicach sprawy, nieprawidłowo ograniczając się do zarzutów i wniosków skargi; 2. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: A - naruszenie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. nr 39 poz. 174/ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15.07.1969 r. /Dz.U. nr 32 poz. 161/ poprzez przyjęcie, iż posiadanie nieruchomości rolnej przez rolniczą spółdzielnie produkcyjną stanowi przesłankę pozytywną przejęcia nieruchomości rolnej przez Skarb Państwa /opuszczenie/ a nie stanowi przesłanki negatywnej przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa /uprawa nieruchomości oraz poddawanie jej właściwym zabiegom agrotechnicznym/, B - naruszenie przepisu par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 39 poz. 198/ z powodów jak wyżej w pkt A. W obu przypadkach ponadto w związku z treścią art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa poprzez nie uznanie powyższych uchybień za rażąco naruszające prawo. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną ocena materiału dowodowego dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest niewłaściwa i opiera się na błędnym ustaleniu stanu faktycznego polegającym na niepełnym i niewłaściwym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności związanych z zaistnieniem przesłanek uzasadniających przejęcie gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa. Z ujawnionych przez skarżącego - po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny - materiałów dowodowych załączonych do skargi kasacyjnej /tj. pisma PZ RSP w P. z 30 maja 1961 r. oraz dokumentu nadania ziemi wystawionego na rzecz Franciszki J./, wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że przedmiotowe grunty przejęte przez Skarb Państwa jako opuszczone stanowiły przedmiot wkładu gruntowego wniesionego przez Franciszkę J. matkę Czesława J. do rolniczej spółdzielni produkcyjnej w 1954 r.

Niezależnie od oceny faktu posiadania przez spółdzielnię przedmiotowej nieruchomości rolnej tytułem wkładu gruntowego, należałoby wyjaśnić czy dokument potwierdzający nadanie gruntów rolnych z reformy rolnej - stanowiący w rzeczywistości tytuł prawny Franciszki J. do tych samych gruntów co grunty przejęte orzeczeniem Prez. PRN z 6.09.1961 r. - nie stanowi o wydaniu decyzji PPRN w P. z 6.09.1961 r. co do osoby, która nie była stroną w sprawie. Natomiast z pisma P.ZRSP w P. z 30.05.1961 r. wynika, że Franciszka J. wniosła jako swój, grunt Czesława J., co do którego jego akt nadania miał zostać - jak wynika z pisma - uchylony już wcześniej.

W ocenie skarżącego zarzut przyjęcia, że właścicielem gruntów /przejętego gospodarstwa rolnego/ był Czesław J., w sytuacji, w której wniesiono je jako wkład gruntowy zaprzecza przyjętej przez WSA za ustaloną okoliczności, że gospodarstwo rolne zostało przez Czesława J. opuszczone po 28.04.1955 r.

Formalne wystąpienie ze spółdzielni przez Franciszkę J., o którym wspomina się w piśmie z dnia 30.05.1961 r. nie wiązało się z wydaniem gruntów. Być może w atmosferze aktywizacji rolnictwa lat 50-tych próba upomnienia się o zwrot własności była powodem stosowanych represji ze strony organów władzy publicznej wobec osób niechętnych "kołchozowi", do których to osób niewątpliwie należał ojciec skarżącego Czesław J. Z związku z tym zastosowany "przymus" opuszczenia gospodarstwa rolnego, o którym wspomina skarżący jak i świadkowie mógł być wynikiem niemożliwości wykonywania praw własności wskutek represji stosowanej przez organy władzy państwowej - swoistym ograniczeniem wolności - nie mającej nic wspólnego z przesłanką opuszczenia gospodarstwa rolnego uzasadniającą jego przejęcie przez Skarb Państwa na podstawie orzeczenia PPRN z 6.09.1961 r. i przy zastosowaniu powołanych w nim przepisów prawa materialnego. WSA nie rozważył tak ważnej kwestii jak charakter posiadania i uprawiania spornej nieruchomości rolnej przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną po roku 1957 jako nie zwrócony właścicielowi grunt wkładowy. Sąd winien tę okoliczność ocenić w kontekście przesłanki opuszczenia gospodarstwa rolnego /par. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r./. Sąd nie zbadał też czy pomimo ewentualnego opuszczenia nieruchomości rolnej - zachodziła przesłanka istotna dla sprawy, a mianowicie brak uprawy ziemi oraz nie poddawanie jej właściwym zabiegom agrotechnicznym. Jak wynika z ujawnionego materiału dowodowego ziemia ta nigdy nie leżała odłogiem, gdyż uprawiana była nieprzerwanie /do 1954 r. przy pomocy brata rolnika/ od 1954 r. przez rolniczą spółdzielnie produkcyjną na podstawie stosunku prawnego wynikającego z członkostwa Franciszki J. w tej spółdzielni. Bez znaczenia jest tutaj okoliczność nie uprawiania tej nieruchomości rolnej przez jego ojca Czesława J. Tak Sąd jak i organ administracji przyjmują za udowodnioną tezę o opuszczeniu gospodarstwa rolnego przez Czesława J., gdyż jak podano w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 6.09.1961 r. "od ww. okresu /tj. po dniu 28.04.1955 r./ nieruchomość przedmiotowa jest w użytkowaniu innych osób fizycznych na podstawie umów zawartych z organem administracji". Stoi to w sprzeczności z pismem P.Z. RSP w P. z 30.05.1961 r. stwierdzającym, że ziemia ta była stale uprawiana przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną. Trudno zatem nie uznać, że dowodzone przez skarżącego przed WSA rażące naruszenie prawa przez to orzeczenie obiektywnie wystąpiło.

Wojewódzki Sąd Administracyjny co do ustalenia czy nastąpiło rażące naruszenie prawa materialnego skutkujące stwierdzeniem wydania decyzji z naruszeniem prawa nie dopatrzył się niezgodności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia - decyzją Prezydium Powiatowej Rady narodowej w P. - z zastosowanym prawem materialnym: art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym ustawą w z dnia 15.07.1961 r. oraz par. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, albowiem na skutek błędnie ustalonego stanu faktycznego niewłaściwie zastosował te przepisy. W związku z tym zdaniem skarżącego wyjaśnienie okoliczności związanych z prawem własności gruntu /vide dokument nadania ziemi wystawiony na Franciszkę J. i informacja w piśmie PZ RSP z 30.06.1961 r. o wcześniejszym uchyleniu aktu nadania tej ziemi na Czesława J./ oraz okoliczności związanych z faktem wniesienia ich jako wkładu gruntowego do RSP M., nie uwzględnionych w ustaleniach stanu faktycznego przez WSA jest istotne dla ustalenia czy w sprawie tej nastąpiło rażące naruszenie prawa stanowiącego podstawę stwierdzenia wydania orzeczenia z 6.09.1966 r. z naruszeniem prawa tj. po pierwsze czy decyzja ta została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie, lub po drugie czy nastąpiło naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie w sytuacji kiedy grunty nie były opuszczone ale znajdowały się w użytkowaniu spółdzielni i nie zostały zwrócone po ustaniu członkostwa Franciszki J. w spółdzielni.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Oceniając zasadność wniesionej przez Andrzeja J. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2004 r. stwierdzić należy, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w par. 2 art. 183. Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w cyt. art. 183 par. 2 omawianej ustawy nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 powołanej ustawy podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 ustawy mogą stanowić: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie wnoszący skargę kasacyjną Andrzej J. w podstawach kasacji zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie wymienionych w nim przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W świetle materiału dokumentacyjnego sprawy zarzuty te należy uznać za chybione. Z istoty postępowania sądowoadministracyjnego wynika, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy /art. 133 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. Jest to jednak wyłącznie postępowanie dowodowe uzupełniające, które sąd może przeprowadzić po dokonaniu oceny czy nie spowoduje ono nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie /art. 106 par. 3 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r./. Tak więc sąd administracyjny z zasady nie przeprowadza postępowania dowodowego takiego jakie ma miejsce w postępowaniu przed sądem powszechnym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli sąd dopuści przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu to wówczas w tym zakresie będą miały zgodnie z postanowieniami art. 106 par. 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego ale też tylko do tego postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przeprowadzał jak wynika z akt sprawy postępowania dowodowego z dokumentu w trybie przewidzianym cyt. art. 106 par. 3 omawianej ustawy ani, że strona o przeprowadzenie takiego postępowania nie wnosiła. Bezpodstawne są zatem postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd wskazanych w niej przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 106 par. 6 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym powołany w skardze art. 277 Kpc odnoszący się do zwrotu wydatków koniecznych na rzecz świadka nie ma poprzez art. 106 par. 5 o którym wyżej mowa przed sądem administracyjnym zastosowania ponieważ Sąd dowodu w postaci przesłuchania świadków nie przeprowadza prawdopodobnie przepis ten pomylił się skarżącemu z innymi przepisami dotyczącymi postępowania dowodowego przed sądem powszechnym, które mogłyby mieć w sprawie zastosowanie gdyby Sąd przeprowadzał postępowanie dowodowe w trybie ww. art. 106 par. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisu art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ponieważ sąd ten orzekał w granicach sprawy, w której wniesiona została skarga sądowoadministracyjna i w oparciu o przedstawioną dokumentację sprawy dokonał oceny czy wystąpiły przesłanki nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 6.09.1961 r. (...).

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia przez zaskarżony wyrok prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie to stwierdzić należy, że postępowanie kasacyjne nie potwierdziło tych zarzutów. Podstawę prawnomaterialną orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia 6.09.1961 r. o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej położonej we wsi M. powiat P. uregulowanej w księdze wieczystej KW P. (...) o pow. 5,40 ha stanowiącej własność Czesława J. stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. nr 39 poz. 174 ze zm./ w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniająca ww. ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. /Dz.U. nr 32 poz. 161/. Zgodnie z tym przepisem gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28.04.1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Definicję gospodarstwa rolnego opuszczonego zawierało wydane w oparciu o upoważnienie zawarte w ustawie z dnia 13.07.1957 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 39 poz. 198/ stanowiąc w par. 1 ust. 1, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zatem jeżeli właściciel lub jego bliscy wymienieni w tym przepisie nie zamieszkiwali na gospodarstwie rolnym ale było ono przynajmniej w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właścicielka bądź osobę, której przekazał on to gospodarstwo rolne w użytkowanie lub dzierżawę to gospodarstwo takie nie było uznawane za opuszczone w rozumieniu cyt. par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. Odnosząc przedstawiony wyżej stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy dojść do wniosku, że gospodarstwo rolne Czesława J. spełniało w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady narodowej w P. z dnia 6.09.1961 r. przesłanki określone w par. 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia pozwalające uznać je za opuszczone. Jest poza sporem, że od 1955 roku Czesław J. gospodarstwa rolnego, które otrzymał dokumentem nadania ziemi z 21.01.1947 r. nie uprawiał. Nie przekazał go też innej osobie do prowadzenia w jego zastępstwie w użytkowanie lub dzierżawę. Wprawdzie Andrzej J. w piśmie z dnia 15.05. 2000 r., w którym wnosił o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium PRN w P. z dnia 6.09.1961 r. podał, że jego ojciec /Czesław J./ podejmując pracę w przemyśle ziemię oddał sąsiadom do użytkowania, ale w piśmie z dnia 10.08.2000 r. do (...) Urzędu Wojewódzkiego w P. Delegatura w K. zmienił stanowisko w tym względzie stwierdzając, że po podjęciu przez ojca pracy w Fabryce Obrabiarek w P. prowadzeniem gospodarstwa rolnego na jego zlecenie zajęła się matka ojca Franciszka J. a następnie na rozprawie administracyjnej w dniu 23.11.2000 r. oświadczenia te odwołał twierdząc, że grunty ojca przejęła - mimo oporów z jego strony - Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, a on sam rozpoczął pracę w Fabryce Obrabiarek w 1954 r. i pracował tam do 1972 r. Stwierdził też, że od 1955 r. ojciec jego nie spłacał gospodarstwa ani nie ponosił żadnych ciężarów z nim związanych. jak przy tym stwierdził zeznający na tej rozprawie Włodzimierz C., Czesław J. w tym czasie nie posiadał żadnych "urządzeń" do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wszystko to wskazuje, że Czesław J. nie był zainteresowany prowadzeniem gospodarstwa rolnego i jego los był mu obojętny. Potwierdzeniem tego jest fakt, że od orzeczenia przejmującego jego gospodarstwo rolne na rzecz Państwa bez odszkodowania nie odwołał się /a o takiej możliwości został w orzeczeniu tym pouczony/ mimo, że osobiście odebrał je w dniu 8.09.1961 r. na co wskazuje znajdująca się w aktach sprawy kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru przezeń podpisana. Wbrew twierdzeniom skargi nie ulega wątpliwości, że orzeczenie Prezydium PRN w P. z dnia 6.09.1961 r. o którym wyżej mowa zostało skierowane do właściwego adresata. Orzeka ono o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi M. o pow. 5,40 ha stanowiącego własność Czesława J. Orzeczenie to wskazuje księgę wieczystą, w której nieruchomość ta była ujawniona a z tej wynika, iż było to gospodarstwo rolne jakie dokumentem nadania ziemi z dnia 21.01.1947 r. otrzymał Czesław J. uwidocznione na szkicu parcelacyjnym sporządzonym przez Powiatowy Urząd Ziemski w J. pod Nr (...) a,b. Nadanie gruntu poprzedzone zostało sporządzeniem 24.01.1946 r. Rejestru parcelacyjnego Majątku M. W pozycji nabywca tego rejestru na 12 miejscu wpisano najpierw J. Franciszkę a potem nazwisko poprawiono na J., imię Franciszka skreślono a nadpisano Czesław. Wskazywałoby to, że pierwotnie grunt z parcelacji miał być przyznany Franciszce J. ale później nastąpiła w tym zakresie zmiana. Załączony do skargi kasacyjnej Dokument Nadania Ziemi o przyznaniu z majątku M. 5,40 ha gruntów na rzecz Franciszki J. wcale nie oznacza, iż jest to grunt tożsamy z gruntem którego dotyczy wzmiankowane orzeczenie. Pomijając już fakt, że przedstawiony dokument nie został opatrzony datą a więc nie wiadomo kiedy został wystawiony to odnosi się on do gruntów oznaczonych numerem 12, podczas gdy Czesławowi J. nadany został grunt w M. oznaczony numerami 12a i b /grunty orne i łąka/ i to ten grunt /nadany Czesławowi J. 21.01.1947 r./ jak wynika z odpisu skróconego z księgi wieczystej Kw (...) z dnia 29.01.1990 r. /działka nr 12 a,b o pow.5,40 ha/ został w 1961 r. przejęty na rzecz Skarbu Państwa.

Przedstawione sądowi wraz ze skargą kasacyjną pismo Powiatowego Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych w P. z dnia 30.05.1961 r. (...) skierowane do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. stwierdzające w punkcie 2, że w roku 1954 do Spółdzielni Produkcyjnej wstąpiła matka Czesława J. - Franciszka J. wnosząc jego działkę, a po wystąpieniu jej ze Spółdzielni w 1957 r. działka ta nie została zwrócona i pozostawała w dalszym ciągu w użytkowaniu Spółdzielni - wcale nie oznacza, iż z tego względu gospodarstwa rolnego Czesława J. nie można było uznać za opuszczone w rozumieniu par. 1 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. Gdyby nawet przyjąć, że do 1957 r. Spółdzielnia użytkowała te grunty zgodnie z wolą właściciela - choćby dorozumianą - to już po 1957 r. kiedy Franciszka J. wystąpiła ze Spółdzielni woli takiej nie było. Nie ma dowodu na to, że Czesław J. przekazał Spółdzielni te grunty w użytkowanie lub dzierżawę, ani tez, że czynił starania o ich odzyskanie. Z pisma Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego z 31.08.2002 r. do Starostwa Powiatowego w P. wynika natomiast, że grunty pochodzące z dawnego gospodarstwa Czesława J. użytkował on i użytkuje bez podstawy prawnej. Wszystko wskazuje na to, że Czesław J. od czasu rozpoczęcia pracy w Fabryce Obrabiarek w P. nie był zainteresowany przedmiotowym gospodarstwem rolnym. W okolicznościach tej sprawy prawidłowo przyjął Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, że w odniesieniu do gospodarstwa rolnego Czesława J. spełnione zostały przesłanki określone w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. nr 39 poz. 174 ze zm./ a błędy w uzasadnieniu orzeczenia Prezydium PRN w P. z 6.09.1961 r. - stwierdzenie że po 28.04.1955 r. przedmiotowa nieruchomość jest w użytkowaniu innych osób fizycznych na podstawie umów zawartych z organem administracji państwowej - co nie odpowiadało rzeczywistości - nie dają podstaw do przyjęcia, że miały one charakter kwalifikowanego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Z powyższych względów skargę kasacyjną jako niezasadną należało na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - oddalić.