Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 361/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 140 ust. 1, art. 216 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1,  art. 78 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skarg Miasta [...] i [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], Starosta [...], orzekł o zwrocie na rzecz [...] (dalej: skarżącej), nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...]. Organ zobowiązał skarżącą do zwrotu na rzecz Miasta [...] kwoty [...]zł, stanowiącej należności określone w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazując, że kwotę tą należy wpłacić na podany w decyzji rachunek bankowy Urzędu Miasta [...], w terminie 21 dni, od dnia, w którym decyzja o zwrocie nieruchomości i o rozliczeniu związanym ze zwrotem stanie się ostateczna i wykonalna, z zaznaczeniem, że jest to zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość a wierzytelność ta podlega zabezpieczeniu w drodze ustanowienia hipoteki na zwracanej nieruchomości. Podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej stanowi wykonalna decyzja o zwrocie nieruchomości łącznie z oświadczeniem Miasta [...] o niezaspokojeniu wierzyciela w terminie określonym w decyzji. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie zrewaloryzowanego odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego. Nadto, organ umorzył prowadzone z wniosku skarżącej postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] i stanowiącej własność [...].

Z uzasadnienia wydanej decyzji wynika, że dawna działka nr [...] z arkusza [...] obrębu [...], o powierzchni [...] m2, zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] cz. jako własność Skarbu Państwa stanowiła zgodnie z wykazem zmian gruntowych z marca 1987 r. użytek "dr" tj. drogę, a zgodnie z mapą ewidencji gruntów z dnia [...] grudnia 1988 r., nieistniejącą już na tym odcinku ulicę [...]. Opisane wcześniej dokumenty wskazują, że odpowiadająca w części ww. działce obecna działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...] znajduje się poza obszarem dawnych nieruchomości zapisanych w KW [...] jako własność skarżącej. Brak materialnoprawnej podstawy do zgłoszenia roszczenia o zwrot przez ww. osobę w stosunku do przedmiotowej działki powoduje, że postępowanie administracyjne z jej wniosku nie może być prowadzone, przez co staje się bezprzedmiotowe i podlega w tym zakresie umorzeniu.

W zakresie działki oznaczonej nr [...], powstałej przez podział działki [...], organ wskazał, że aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1991 r., rep. [...] (prawdopodobnie błędnie oznaczonym, w późniejszych dokumentach powoływanym jako [...]), zawartym w czasie obowiązywania ustawy z dnia [...] kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami, p. [...], działając na podstawie pełnomocnictwa z dnia [...] czerwca 1991 r., nr rep. [...] udzielonego mu skarżącą, sprzedał na rzecz Gminy Miasta [...] działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność skarżącej. Strony umówiły cenę sprzedaży na kwotę [...]zł.

W ocenie organu, działka nr [...] została sprzedana na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z cytowaną wyżej ustawą. Inwestor wystąpił do jej właścicielki o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, jednak z uwagi na brak porozumienia w kwestii ceny nieruchomości wszczęte zostało z jego wniosku postępowanie wywłaszczeniowo odszkodowawcze. W związku z ostatecznym porozumieniem stron nie zostało ono jednak zakończone wywłaszczeniem, a nieruchomość została nabyta aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1991 r. Przedmiotowa umowa sprzedaży była zatem umową szczególną, nie w pełni dobrowolną, ponieważ jej alternatywą było wywłaszczenie nieruchomości. Nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości drogą takiej umowy było równoznaczne z jej wywłaszczeniem, co w świetle treści art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza możliwość jej zwrotu.

W ocenie organu, występują przesłanki do zwrotu działki nr [...], stosownie do przepisów art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa pod inwestycje związane z dzielnicą mieszkaniową [...] w [...], a zgodnie z planami realizacyjnymi tego obszaru, w części obecnej działki nr [...] przeznaczona pod budowę przychodni zdrowia z apteką. Powyższe poświadcza pozyskany w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim dokumenty archiwalne, informacje udzielone przez wydziały Urzędu Miasta [...] czy [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w [...]. Brak realizacji celu nabycia nieruchomości potwierdzają protokoły z oględzin nieruchomości, a także sporządzony na okoliczność postępowania operat szacunkowy dotyczący określenia wartości przedmiotowej nieruchomości.

Organ podkreślił, że bardzo istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma rozstrzygnięcie, które zapadło w sprawie zwrotu nieruchomości sąsiednich, nabytych odrębnym aktem prawnym lecz o tym samym przeznaczeniu i od tego samego właściciela, prowadzonym przed Starostą [...] pod sygn. [...] We wskazanym postępowaniu zakończonym ostatecznymi decyzjami Wojewody, w oparciu o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, jednoznacznie wskazano, że inwestycja Przychodni zdrowia z apteką położonej na os. [...] w [...] nie została nigdy ukończona. Budowę przedmiotowego budynku prowadzono w latach 1990 - 1991, przerywając przy zaawansowaniu prac około 85% z powodu zmian finansowania tego rodzaju przedsięwzięć, Teren tej inwestycji został wyodrębniony w wyniku zmian ewidencyjnych, obejmując przede wszystkim działki nr [...] i [...], a także [...], [...] oraz część działki nr [...]. Działka nr [...] w przeważającej części znajduje się do dnia dzisiejszego w granicach placu budowy przychodni. Niewielki pas terenu położony poza ogrodzeniem w części zachodniej, analogicznie do działek sąsiadujących od północy wykorzystywany był w przeszłości pod fragment drogi wewnętrznej. W części dotyczącej działek nr [...] i [...] nastąpił ich zwrot, natomiast w pozostałej, w związku z prowadzonymi postępowaniami, nakłady z tym związane zostały przesunięte poza granice działek, lub zobowiązano się do ich usunięcia po wytyczeniu ich granic.

Organ, w celu ustalenia czy wartość zwracanej nieruchomości uległa zmianie stosownie do art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami zlecono rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego określającego wartość rynkową, wartość według stanu z dnia wywłaszczenia i cen aktualnych oraz wartość według stanu z dnia zwrotu, uwzględniającą działania podjęte po wywłaszczeniu. W opinii rzeczoznawcy majątkowego sporządzonej na dzień [...] grudnia 2016 r., którą organ uznał jako dowód w sprawie ustalono, iż wartość nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny wynosi [...] zł. Wartość nieruchomości według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny uwzględniająca działania podjęte na niej po nabyciu wynosi również [...] zł, co oznacza brak zmiany jej wartości. Wartość aktualną nieruchomości ustalono na kwotę [...]zł. Cenę nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1991 r., stanowiącej dawną działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, a obecnie odpowiadającą jej w części działkę nr [...] strony ustaliły na kwotę [...]zł.

Organ wskazał, że w toku postępowania o zwrot, skarżąca, pismem z dnia [...] marca 2017 r. oświadczyła, że ani ona, ani jej mąż p. [...] nie otrzymali pieniędzy w ramach rozliczenia ceny działki nr [...] ustalonej aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1991 r. W ocenie organu, zebrane dokumenty z akt sprawy znak: [...] jednoznacznie wskazują, że kwota [...]zł została uiszczona sprzedającej. Świadczą o tym przede wszystkim oświadczenie Skarbnika Miasta [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., znak: [...] o udzieleniu kontrasygnaty Zarządowi Miasta [...] na ww. kwotę tytułem wykupu nieruchomości, a także pismo wewnętrzne z dnia [...] lipca 1991 r. wnoszące o przygotowanie na dzień [...] lipca 1991 r. wypłaty gotówką w kasie urzędu powyższej kwoty. Archiwum Zakładowe Urzędu Miasta [...] na zapytanie odnośnie odnalezienia dokumentów archiwalnych dotyczących odszkodowania, w szczególności świadczące o jego wypłaceniu poinformował, że nie posiada w swoim zasobie takich dokumentów. W rozmowie telefonicznej pracownik Archiwum wyjaśnił, że dokumentacja finansowa posiadająca kategorię archiwalną B-5 została wybrakowana, w związku z czym niemożliwe jest odnalezienie dokumentów dotyczących wypłaconego w 1991 r. odszkodowania. Organ wskazał więc, że po zwaloryzowaniu kwoty [...]zł stanowiącej proporcjonalną wartość ceny nabycia w stosunku do powierzchni działki nr [...] o powierzchni [...] m2, przy zastosowaniu wskaźnika wzrostu cen i usług konsumpcyjnych Prezesa GUS za okres od sierpnia 1991 r. do maja 2017 r. wynoszącego [...], kwota odszkodowania wyniosła po denominacji [...] zł. W związku z brakiem zmiany wartości nieruchomości ww. kwota stanowi zobowiązanie wnioskodawczyni wynikające z treści art. 140 ust. 1 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Pismem z dnia [...] lipca 2017 r., odwołanie od powyższej decyzji wniosło Miasto [...], zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3, 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2015r. poz. 782 ze zm.) oraz

2) przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. Nr 98, poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.),

wnosząc o jej uchylenie w pkt. I, II i orzeczenie o odmowie zwrotu działki nr [...] ark. m. [...], obr. [...], ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Pismem z dnia [...] lipca 2017 r., odwołanie od wydanej decyzji wniosła także skarżąca, powołując się na naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 i art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie ustalone za wywłaszczenie nieruchomości, zostało faktycznie wypłacone skarżącej,

2) przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy tj. art 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie przez organ w sposób wyczerpujący i wszechstronny wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a przez to przyjęcie że skarżącej faktycznie została wypłacona kwota odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości,

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zakresie jej punktu II.

Wojewoda, decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że uznał za nietrafne argumenty Miasta [...], że zawarta przez skarżącą umowa sprzedaży nie stanowi dokumentu, noszącego znamiona wywłaszczenia. W stosunku do nieruchomości, obejmującej wówczas działkę nr [...] (jej częścią jest dzisiaj działka nr [...]) wszczęto bowiem postępowanie wywłaszczeniowe. W związku z porozumieniem stron zostało ono jednak zakończone zawarciem umowy sprzedaży.

Zdaniem organu odwoławczego, nieuzasadnione jest także twierdzenie skarżącej, jakoby nigdy nie otrzymała odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Organ II instancji podziela stanowisko Starosty [...], że zebrane w aktach sprawy dokumenty jednoznacznie wskazują, iż kwota [...]zł została wypłacona. Wynika to przede wszystkim z oświadczenia Skarbnika Miasta [...] z [...] czerwca 1991 r., znak [...] o udzieleniu kontrasygnaty Zarządowi Miasta [...] na ww. kwotę tytułem wykupu nieruchomości, a także z pisma wewnętrznego z [...] lipca 1991 r., wnoszące o przygotowanie na dzień [...] lipca 1991 r. wypłaty gotówką w kasie urzędu powyższej kwoty.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r., Miasto [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję organu odwoławczego, zarzucając jej naruszenie przepisów:

1) art. 136 ust. 3, ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędne przyjęcie, że doszło do wywłaszczenia działki nr [...], ark. m. [...], Obr. [...],

2) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez błędną interpretację materiału dowodowego przez Wojewodę

W oparciu o powyższe zarzuty, Miasto [...] wniosło o uchylenie skarżone] decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2017r., nr [...], jako niezgodnych z prawem a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Także skarżąca, pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r., wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zaskarżając wydaną decyzję w zakresie jej pkt II. Skarżąca zarzuciła wydanej decyzji naruszenie:

1) art. 7, 77 i art. 80 k.p.a, w związku z art. 15 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie ponownie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonanie oceny dowodów w sposób całkowicie dowolny i w konsekwencji bezpodstawne ustalenie, że doszło do wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a tym samym przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów,

2) art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 i art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie ustalone za wywłaszczenie nieruchomości, zostało faktycznie wypłacone skarżącej.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie jej punktu II. oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w zakresie jej punktu II a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

We wniesionych odpowiedziach na skargi, organ wniósł o ich oddalenie, natomiast skarżąca, o oddalenie skargi Miasta [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesione skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody, który utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] orzekającego o zwrocie skarżącej działki nr [...] i zobowiązującej skarżącą do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Sporem w rozpoznawanej sprawie objęte jest czy w sprawie doszło do wywłaszczenia nieruchomości skarżącej z uwagi na brak w akcie notarialnym z dnia [...] lipca 1991 r., rep. [...], wzmianki o celu wywłaszczenia i powołania przepisu prawnego, na podstawie którego miałoby nastąpić wywłaszczenie oraz brak wzmianki o przedłożonych dokumentach planistycznych - określających cel wywłaszczenia. Skarżąca natomiast kwestionuje nałożony na nią obowiązek zwrotu odszkodowania, twierdząc, że nie otrzymała zapłaty za swoją nieruchomość.

Odnosząc się do pierwszej kwestii, wskazać należy przede wszystkim, że co do nieruchomości skarżącej położonych w sąsiedztwie działki nr [...], tut. Sąd analizował możliwość wydawania decyzji zwrotowych w wyrokach z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt: II SA/Po 158/11 i z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt: II SA/Po 366/18. Należy bowiem zaznaczyć, że w rozpoznawanej sprawie, wywłaszczenie skarżącej następowało etapami. Organ wyjaśnił bowiem, że na podstawie dokumentów archiwalnych ustalono, że nieruchomości skarżącej zostały nabyte przez Skarb Państwa na podstawie trzech odrębnych aktów notarialnych - z dnia [...] grudnia 1984 r., z dnia [...] lipca 1988 r. oraz z dnia [...] lipca 1991 r.

W zakresie działki [...] (powstałej przez podział działki [...]), postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte wnioskiem [...] z dnia [...] kwietnia 1989 r. Organ I instancji oddalił złożony wniosek, jednak Wojewoda, decyzją z dnia [...] grudnia 1990 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Postępowanie wywłaszczeniowe co do omawianej działki pozostawało więc w toku, organy winny w sprawie procedować na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 z późn. zm.). Jak to już zostało wskazane w wyroku tut. Sądu z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt: II SA/Po 366/18, nie budzi wątpliwości, że w świetle art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Umowa sprzedaży z dnia [...] lipca 1991 r. zawarta została w czasie obowiązywania tej ustawy i były umową szczególną, nie w pełni dobrowolną, ponieważ jej alternatywą było wywłaszczenie nieruchomości, zwłaszcza, że postępowanie wywłaszczeniowe było już w toku. Skoro nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze umowy zawartej przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego uznawane jest za nabycie w tym trybie, tym bardziej w rozpoznawanej sprawie uznać należy, że doszło do wywłaszczenia. Nieruchomość sprzedana została bowiem w toku trwającego postępowania administracyjnego. Zawarcie umowy sprzedaży uznać tu należy za swoisty substytut ugody.

W rozpoznawanej sprawie, podobnie jak co do działki [...], nie budzi wątpliwości, że wywłaszczenie skarżącej nastąpiło na cele publiczne. Mimo, że okoliczność powyższa nie została wprost wskazana w akcie notarialnym, w ocenie Sądu, nie ma co do tego wątpliwości. Powyższe wynika już z treści wniosku o wywłaszczenie z dnia [...] kwietnia 1989 r., gdzie wskazano, że działka [...] wchodzi w granice planu realizacyjnego jednostki "[...]" os. mieszkaniowego [...] i z tego powodu musi ulec nabyciu na rzecz Skarbu Państwa. Działka ta, zgodnie z planem realizacyjnym przeznaczona jest przede wszystkim pod budowę przychodni zdrowia na jednostce "[...]". Powyższy cel wynika wyraźnie także z innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w szczególności z treści opinii z dnia [...] maja 1991 r., dotyczącej wartości gruntu, która stała się podstawą zawarcia umowy sprzedaży. W opinii tej wskazano, że podlegająca analizie działka nr [...] położona jest w granicach realizacji zabudowy mieszkalnej wielomieszkaniowej w [...], os. [...]. Stosownie do ustaleń realizacyjnych, działka nr [...] jest przeznaczona na potrzeby osiedla mieszkaniowego, a działka nr [...] pod budowę przychodni zdrowia. W ocenie Sądu, z uwagi na zastosowany tryb przejścia prawa własności, nie ma konieczności doszukiwania się w samym akcie notarialnym wprost wyartykułowanego celu umowy. Umowa sprzedaży nie jest bowiem tym samym co decyzja administracyjna i jej treść odczytywać należy niewątpliwie z uwzględnieniem także okoliczności towarzyszących, które w rozpoznawanej sprawie jednoznacznie wskazują, że przejście prawa własności do działki nastąpiło na ww. cel publiczny.

W niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymagało, czy wystąpiły przesłanki z przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. zbędności nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka [...], będącej przedmiotem wywłaszczenia, dla osiągnięcia celu wywłaszczenia. Jeśli bowiem cel wywłaszczenia został zrealizowany na działce objętej wnioskiem, zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja tego celu nastąpiła. Ustalenie celu wywłaszczenia jest zatem pierwszym, niezbędnym elementem do dalszego rozstrzygania wniosku o zwrot. Ustalenie tego celu musi być konkretne, gdyż z jednej strony art. 136 ust. 1 ustawy wyraża podstawową regułę, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z drugiej zaś art. 137 ust. 1 ustawy precyzuje, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu. I co ważne doprecyzowanie celu wywłaszczenia winno nastąpić na podstawie całej dostępnej dokumentacji sporządzonej do celów wywłaszczenia nieruchomości (vide. wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1650/99, z dnia 6 października 2009 r., sygn. akt I OSK 1462/08).

Na okoliczność, czy w cel wywłaszczenia został zrealizowany, tut. Sąd wypowiadał się już w wyroku z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt: II SA/Po 158/11 a rozważania tam zawarte zachowują aktualność. Należy bowiem wskazać, że na terenie jednostki [...], zgodnie z decyzją Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] stycznia 1989 r. znak [...] Nr [...] udzielono przy tym pozwolenia na budowę obiektu – przychodnia zdrowia z apteką. Podczas oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] czerwca 2014 r. stwierdzono, że działka nr [...] w części zachodniej stanowi fragment o szerokości około 1m utwardzonej kostką brukową ulicy wewnętrznej [...] Teren w pobliżu jest wydeptany i porośnięty zielenią spontaniczną (chwasty). Pozostała część działki, stanowiąca około 3/4 jej powierzchni jest odgrodzona płotem metalowym, porośnięta spontanicznie (wysokie chwasty, na fragmencie od strony zachodniej częściowo skoszone) i znajduje się na ogrodzonym terenie nieukończonego budynku na działce sąsiedniej. Budynek, który miał służyć jako przychodnia, nie został ukończony a ze względu na swój obecny stan (zawilgocenie, zagrzybienie ścian, utratę izolacyjności ścian zewnętrznych, złą jakość elementów prefabrykowanych i ich połączeń, utratę nośności ścian stropowych, korozję oraz niski stan zaawansowania prac budowlanych) budynek ten nie nadaje się do remontu, ani adaptacji. Zgodnie z pismem Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych Urzędu Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 1998 r. prace budowlane w obiekcie położonym na przedmiotowej nieruchomości zostały wstrzymane w lutym 1991 r. Przeprowadzona zaś analiza aktualnych potrzeb wykazała, że budowa przychodnia os. [...] jest zbędna, a obiekt może być przeznaczony na inny cel.

Reasumując, w świetle zgromadzonych przez organy dowodów nie sposób uznać by cel wywłaszczenia, jakim była budowa przychodni został zrealizowany. Obiekt ten do chwili obecnej nie został ukończony.

Sąd, podobnie jak w sprawie o sygn. akt: II SA/Po 366/18, nie podziela także zarzutów skarżącej, która kwestionuje obowiązek zwrotu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W opinii Sądu oceniając w tym zakresie materiał dowodowy sprawy, organy obu instancji nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów, określonej w art. 80 k.p.a. Jej istota sprowadza się do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy (stanu faktycznego) i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów; swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych, stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (za: E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks..., s. 155, Komentarz do art. 80 k.p.a. - Lex).

Wskazać należy, iż dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącej odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie organu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny organ naruszył przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne przyznając im wiarę. Zasada swobodnej oceny dowodów jest zatem ściśle związana z zasadą prawdy obiektywnej. Uznanie przez organ określonej okoliczności za udowodnioną stanowi podstawową przesłankę, na której organ ten opiera swoje rozstrzygnięcie sprawy. Zarówno w nauce, jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny (E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks..., s. 155). W pierwszym etapie tego procesu należy się oprzeć na materiale dowodowym zebranym przez organ. Należy pamiętać także o czynnym udziale strony w postępowaniu, by mogła ona wypowiedzieć się co do zebranych dowodów. Po drugie - ocena zgromadzonego materiału dowodowego powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu tego materiału, co oznacza, że organ nie może w tej analizie pominąć jakiegokolwiek dowodu. W trzecim stadium organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, co będzie miało odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ma to szczególne znaczenie w przypadku występowania dowodów o przeciwstawnej treści (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 1984 r., syn. III SA 113/84, ONSA 1984, nr 1, poz. 42 z glosą W. Olszowego, OSP 1986, z. 1, poz. 20). Ostatnia zasada oceny zgromadzonego materiału dowodowego odwołuje się do reguł logiki dotyczących wnioskowania, dowodzenia, przekonywania, uzasadniania (tamże, s. 155-156; por. też wyr. NSA z dnia 15 grudnia 1995 r., sygn. SA/Lu 507/95, LEX nr 27107).

Skarżąca wywodzi, że organy oparły się na niepełnym materiale dowodowym, uznały ponadto, że dokumentacja źródłowa już nie istnieje z racji jej wybrakowania oraz, że organy nie uwzględniły oświadczenia skarżącej, iż odszkodowanie nie zostało jej wypłacone. Odnosząc się do tej argumentacji wyjaśnić należy, że przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje organ administracji państwowej do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś art. 78 § 1 k.p.a. stanowi, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego należy zatem do organu administracji rozpoznającego sprawę. Sąd uprawiony jest natomiast do badania, czy organ ten dopuścił wszystkie zgłaszane w toku postępowania administracyjnego przez strony dowody mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, czy sam zebrał należycie możliwy do zgromadzenia materiał dowodowy oraz czy dokonana przez ten organ ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu rozpoznając i rozstrzygając niniejszą sprawę organy administracji nie naruszyły dyspozycji art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zakresie oceny, czy odszkodowanie zostało skarżącej wypłacone. W tym zakresie rozumowanie, w wyniku którego organy ustaliły istnienie określonych okoliczności faktycznych, było zgodne z prawami logiki, a zatem nie wykroczyły one poza granice swobodnej oceny dowodów.

Rozpoznając sprawę po upływie 26 lat od zawarcia umów sprzedaży nieruchomości orzekający w sprawie organ pierwszej instancji poszukiwał dokumentów w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta [...], które na zapytanie odnośnie odnalezienia dokumentów archiwalnych dotyczących odszkodowania, w szczególności świadczące o jego wypłaceniu poinformowało, że nie posiada w swoim zasobie takich dokumentów. Z uwagi na upływ czasu oraz mimo dołożenia starań, organy administracji nie były w stanie uzyskać bezpośredniego dowodu potwierdzającego wypłatę przyznanego odszkodowania. W sytuacji, gdy tego rodzaju dokumentacja, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami (5 lat od początku roku następującego po roku w którym transakcje były dokonywane), a po jego upływie podlega zniszczeniu, nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt: II SA/Lu 568/14, LEX nr 1801683).

Jakkolwiek zatem organy administracji orzekające w niniejszej sprawie oceniły tylko dowody pośrednie, to nie można im zarzucić, że nie zebrały pełnego materiału dowodnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie organu I instancji, zebrane dokumenty z akt sprawy znak: [...] jednoznacznie wskazują, że kwota [...]zł została uiszczona sprzedającej. Świadczą o tym przede wszystkim oświadczenie Skarbnika Miasta [...] z dnia [...] czerwca 1991 r., znak: [...] o udzieleniu kontrasygnaty Zarządowi Miasta [...] na ww. kwotę tytułem wykupu nieruchomości, a także pismo wewnętrzne z dnia [...] lipca 1991 r. wnoszące o przygotowanie na dzień [...] lipca 1991 r. wypłaty gotówką w kasie urzędu powyższej kwoty. Archiwum Zakładowe Urzędu Miasta [...] na zapytanie odnośnie odnalezienia dokumentów archiwalnych dotyczących odszkodowania, w szczególności świadczące o jego wypłaceniu poinformowało, że nie posiada w swoim zasobie takich dokumentów. W rozmowie telefonicznej pracownik Archiwum wyjaśnił, że dokumentacja finansowa posiadająca kategorię archiwalną B-5 została wybrakowana, w związku z czym niemożliwe jest odnalezienie dokumentów dotyczących wypłaconego w 1991 r. odszkodowania.

W ocenie Sądu, nie sposób dać wiarę zarzutom skarżącej, podnoszonym w tak długi czas po zawarciu umowy, w sytuacji, gdy nie przedkłada ona w tym zakresie żadnych dowodów podejmowanych prób wyegzekwowania swojej należności. Za niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego uznać należy, by wierzyciel nie podejmował żadnych kroków celem odzyskania swoich pieniędzy ze sprzedaży nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie jest to szczególnie znamienne, gdyż zgodnie z § 3 zawartej umowy, Gmina [...], odnośnie obowiązku uiszczenia ceny poddała się egzekucji z art. 777 pkt 4 kodeksu postępowania cywilnego. Przeczy więc zasadom logiki by skarżąca, szczególnie mając dostępny tak nieskomplikowany tryb dochodzenia należności oraz wypłacalnego dłużnika, nie podjęła starań o otrzymanie zapłaty. Odnosząc się do podniesionego przez skarżąca na rozprawie twierdzenia, ze nie chciała pieniędzy za odebraną "ojcowiznę", zwrócić należy uwagę na czynny jej udział w negocjacjach dotyczących ceny za przedmiotową nieruchomość. W aktach administracyjnych znajduje się (k.605) pismo skarżącej z [...] marca 1989 r., którym wyraża ona zgodę na sprzedaż przedmiotowej działki za cenę [...] zł. Również notatka urzędowa z dnia [...].05.1991 r. (k. 39), odzwierciedlająca oświadczenie męża skarżącej, [...], że właścicielka nieruchomości zgadza się sprzedać ją za cenę ustaloną przez biegłego. Sama skarżąca pismem z dnia [...] maja 1991 r. (k.80 akt admin.) oświadczyła, że zgadza się na zaoferowaną cenę po zapoznaniu się z wyceną biegłego i prosi szybki o termin sporządzenia aktu notarialnego. Zestawienie wszystkich wymienionych dowodów prowadzi do wniosku, że skarżąca odebrała odszkodowanie.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, podnoszone w skargach zarzuty są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się także z urzędu, w postępowaniu organów, naruszeń prawa mających wpływ na wynik sprawy. Nie budzi także wątpliwości Sądu niesporne rozstrzygnięcie w zakresie działki nr [...], która zgodnie z ustaleniami organów, znajduje się poza obszarem dawnych nieruchomości zapisanych w [...] jako własność skarżącej. Wniesione skargi podlegają więc oddaleniu, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).