Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1640/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), Protokolant starszy specjalista Anna Oklecińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

UASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej jako "u.s.u.s.") po rozpatrzeniu wniosku I.D. (dalej jako "zobowiązana" lub "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 14 maja 2019 r. (data wpływu do ZUS 21 maja 2019 r.) zobowiązana zwróciła się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku podała, że wniosek ten wynika z faktu: zawieszenia działalności gospodarczej w związku ze znacznymi stratami związanymi z jej prowadzeniem, istnienia zadłużenia w bankach, niskich dochodów, braku perspektywy poprawy finansowej, konieczności utrzymywania się samemu i ponoszenia miesięcznych kosztów.

Decyzją z dnia [...]r. ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

- ubezpieczenie społeczne za okres 02/20015-11/2015, 01/2016-06/2016, 05/2017, 02/2018 w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek – [...] zł, odsetki na dzień 21 maja 2019 r. – [...] zł);

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/20015-11/2015, 01/2016-06/2016, 05/2017, 02/2018 w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek – [...] zł, odsetki na dzień 21 maja 2019 r. – [...] zł);

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres 11/2015, 01/2016-06/2016, 05/2017, 02/2018, w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek – [...] zł, odsetki na dzień 21 maja 2019 r. – [...] zł).

Od powyższej decyzji zobowiązana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jej ocenie w zaskarżonej decyzji pojawiły się przekłamania, fałszywe informacje dotyczącej jej wniosku oraz "celowe naginanie prawa w swoją stronę" tylko po to by odmówić jej umorzenia składek, których nie będzie w stanie w przyszłości spłacić. Podniosła, że wypełniła wniosek skrupulatnie i nie było w nim rubryki dotyczącej podstawy prawnej, a tym samym twierdzenie ZUS o braku wskazania tej podstawy jest przekłamaniem. Ponadto z dostarczonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W dokumentach tych znajduje się bowiem zaświadczenie o zarobkach wskazujące, że jej wynagrodzenie za prace stanowi kwota [...] zł netto. Zauważyła przy tym, że jest to kwota, z której nie może zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych człowieka. Jednocześnie kwota ta wskazuje, że komornik nie może nić potrącić z jej wynagrodzenia. Podkreśliła także, że dostarczyła dokumenty wskazujące na jej trudną sytuację finansową, bowiem koszty utrzymania i spłat innych zobowiązań przekraczają jej dochody. W jej ocenie ZUS w sposób nieuprawniony stwierdził, że w sposób nierzetelny przedstawiła dochody, bowiem w jego ocenie posiada jeszcze inne źródła. Podniosła, że działalność gospodarcza jaką prowadziła, wbrew twierdzeniom ZUS, została zakończona, a potwierdzenie tego faktu znajduje się na stronach [...] Izby [...]. Zawieszenie działalności gospodarczej jest, w jej ocenie, wstępem do całkowitej likwidacji, która wiąże się z kosztami i dlatego została odroczona w czasie. Zauważyła także, że wyższe koszty utrzymania zmuszają ją do korzystania z pomocy rodziny, co tylko ma potwierdzać jej trudną sytuację finansową. Okoliczność ta znajduje także potwierdzenie w dostarczonym przez skarżącą pisma od komornika dotyczące umorzenia postepowania egzekucyjnego. Komornik bowiem przez kilka lat nie był w stanie uzyskać żadnych kwot i tym samym stwierdził brak ściągalności i całkowity brak majątku.

Jako przekłamanie skarżąca uznała także twierdzenie ZUS, że nie ujawniła jakie dochody osiągała z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez kilka lat. Tymczasem przedstawiła tabele wydruków księgowych podpisane przez biuro księgowe, w których ujęte zostały wszystkie wydatki i wszystkie koszty oraz przychody jej firmy. Firma zaś miała straty. Właśnie z tego powodu powstały problemy z zapłatą składek. Oznacza to, że w jej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s.

Podniosła także, że w jej ocenie spełnia ona przesłanki do umorzenia należności wynikające z całkowitej nieściągalności, tj. gdy opłacenie tych składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przewlekłej choroby zobowiązanego. Podkreśliła zatem wysokość otrzymywanego dochodu z tytułu umowy o pracę, a także wskazała na zaświadczenie od lekarza, że cierpi na przewlekłą i nieuleczalną chorobę [...] ([...]). Tym samym wbrew twierdzeniom ZUS, nie jest w stanie podjąć lepszej zarobkowo pracy. Zaznaczyła także, że w przypadku podjęcia pracy wysyłane przez komorników pisma odnoszą ten skutek, że pracodawca decyduje się na rozwiązanie umowy o pracę, co już ją spotkało. Nie może także korzystać z darmowej opieki zdrowotnej, jak uważa ZUS, albowiem system wyświetla, że składki nie zostały opłacone.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję ZUS wskazał, że przeanalizował ponownie wszystkie złożone dotychczas dokumenty, w tym dołączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i finansowym skarżącej wynika, że prowadzona działalność gospodarcza została zawieszona. Z tytułu jej prowadzenia w latach 2016-2018 r. skarżąca osiągnęła odpowiednio przychody w kwocie [...] zł, [...] zł i [...] zł. Od dnia 17 stycznia do 16 czerwca 2019 r. skarżąca pracowała zarobkowo w [...] osiągając dochód w kwocie [...] zł brutto[...] zł netto, z tytułu umowy o pracę na ½ etatu. Ponadto skarżąca nie pobiera świadczeń i nie osiąga innych dochodów (z innych źródeł), nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, ani z innych form pomocy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i ponosi miesięczne wydatki w kwocie [...] z tytułu czynszu; [...] z tytułu opłat eksploatacyjnych, [...] zł z tytułu kosztów leczenia oraz [...] zł z tytułu innych kosztów. Ubezpieczona podała także, że posiada zobowiązania pieniężne w wysokości [...] zł z tytułu zaciągniętych kredytów (zobowiązanie nie jest spłacane) oraz [...] z tytułu zobowiązań w bankach za okres 23 września 2015 r. – 2 października 2025 r. płatnego w ratach w wysokości [...] zł. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych i wierzytelności.

ZUS wskazał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, rejestrów Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz z informacji Urzędu Skarbowego w S. i dokumentów złożonych przez skarżącą.

Wynika z nich, że działalność [...] zobowiązana zawiesiła 1 marca 2018 r. W dacie rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu zawartej umowy o pracę w wymiarze ½ etatu z wykazaną podstawą wymiaru składek w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Zobowiązana nie jest właścicielem nieruchomości oraz ruchomości. Zaległości na koncie skarżącej nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym przez ZUS, a zatem nie można ich uznać za nieściągalne.

ZUS wskazał na treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że przytoczone przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność z tytułu składek. Podkreślił przy tym, że wystąpienie choćby jednej z nich nie powoduje automatycznego podjęcia decyzji o umorzeniu składek. Przepisy te określają bowiem sytuacje, w których składki mogą zostać umorzone. ZUS może bowiem odmówić nawet wówczas, gdy ustali ponad wszelką wątpliwość całkowitą nieściągalność należności, czy trudną sytuację majątkową.

W odniesieniu do skarżącej ZUS stwierdził, że w stosunku do skarżącej zarówno przesłanka z pkt 1 (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) nie zachodzi. Zobowiązana nie przedstawiła również żadnego dokumentu wskazującego, że wniosek o ogłoszenie jej upadłości został oddalony lub by doszło do umorzenia postępowania upadłościowego z przyczyn, o jakich mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Brak jest również dowodów, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym bądź w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ponadto wysokość nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Działalność gospodarcza zobowiązanej została zawieszona w dniu 1 marca 2018 r. Wobec skarżącej nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne a upoważnione w tym zakresie organy nie stwierdziły braku majątku. Z przedłożonych do akt sprawy postanowień Komornika Sądowego z dnia [...]r. wynika, że umorzono postępowania egzekucyjne prowadzone wobec innych wierzycieli wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji i postanowiono o zwrocie tytułów wykonawczych tym wierzycielom. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto zdaniem ZUS nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie nie jest prowadzone, a działalność gospodarcza nie została zakończona.

Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku, a dotyczącej niemożności wyegzekwowania żadnych kwot w toku prowadzonej przez kilka lat egzekucji, ZUS stwierdził, że nie stwierdzono braku majątku zobowiązanej. Jednocześnie fakt, że skarżąca jedynie zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, w ocenie ZUS nie oznacza, że likwidacja [...] prowadzonego przez skarżącą nie oznacza zaprzestania prowadzenia tej działalności. Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 1191/15 (w uzasadnieniu decyzji wskazano błędnie sygn. akt III GSK 4963/16) ZUS wskazał, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie może być utożsamiana jedynie z umorzeniem postępowania, a ze stwierdzenia przez Komornika Sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję.

ZUS podkreślił także, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Tym samym uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Rozpoznając wniosek w oparciu o treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej jako "rozporządzenie") ZUS wyjaśnił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.

ZUS stwierdził zatem, w odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, że powstałe zadłużenie nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Nieopłacenie tych składek w terminie z powodu braku środków oznacza, że skarżąca zobowiązana jest do ich zapłaty wraz z odsetkami. ZUS odwołał się przy tym do zasad racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej oraz zarobkowego charakteru tej działalności. Uznał zatem, że decydując się na jej prowadzenie zobowiązana powinna być świadoma ciążących na niej obowiązków, w tym konieczności opłacenia składek. Brak płynności finansowej skarżącej, w ocenie ZUS, nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody tego organu. Winna ona bowiem gromadzić środki na pokrycie kosztów działalności. Składki są bowiem publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Odnosząc się do kwestii problemów finansowych zobowiązanej i braku dochodów, ZUS wskazał, że nie stanowią one przesłanki do umorzenia należności. Stwierdził, że z informacji z właściwego dla zobowiązanej urzędu skarbowego wynika, że w 2016 r. zobowiązana wykazała z tytułu prowadzonej działalności stratę w wysokości [...] zł, w 2017 r. stratę w wysokości [...] zł, a za rok 2018 stratę w wysokości [...] zł. W ocenie ZUS zobowiązana mogła podjąć kroki mające na celu zmniejszenie długu, w sytuacji, w której stwierdziła, że dochody z działalności gospodarczej nie są wystarczające na opłacenie składek, np. poprzez likwidację tej działalności lub jej zawieszenie. Jednocześnie ZUS podkreślił, że uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia składek pomimo braku całkowitej nieściągalności nakazują zbadanie, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, w której osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienia, ubrania). Istotne jest przy tym czy sytuacja taka ma charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie zaległości jest bowiem zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych – szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS. Tym samym trudna sytuacja materialna musi być udowodniona i mieć charakter trwały.

W ocenie ZUS brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna zobowiązanej ma charakter trwały. Jego zdaniem istnieją szanse na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Wskazał, że zobowiązana prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Jednocześnie, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem w wysokości [...] zł oraz zobowiązaniami w wysokości [...] zł (łącznie w kwocie [...] zł). ZUS wskazał, że wydatki z tytułu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem nie są nadzwyczajnymi czy nieprzewidzianymi kosztami, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. ZUS nie może zatem umarzać należności każdej osobie, która ponosi takie wydatki. Jednocześnie zauważył, że ze złożonego oświadczenia wynika, że wydatki skarżącej przewyższają ponad dwukrotnie jej dochód. Zobowiązana przyznała przy tym, że pomaga jej finansowo rodzina, jednakże nie wskazała w jakiej wysokości jest to pomoc. Zdaniem ZUS sam fakt braku środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, nawet gdy zobowiązany nie posiada środków na zaspokojenie należności. Istnienie u zobowiązanej zaległości nie zmienia bowiem jej sytuacji, a jedynie może wpłynąć na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

W ocenie ZUS nie istnieją również opisane w rozporządzeniu szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem zobowiązanej od ciążącej na niej zaległości. Zobowiązana, zgodnie z jej oświadczeniem, nie korzysta z pomocy społecznej. Tym samym, zdaniem ZUS, jest ona w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Jednocześnie brak jest dowodów, że skarżąca korzystała z innych instytucji wsparcia skierowanych do osób pozostających w niedostatku. ZUS podkreślił także, że zobowiązana spłaca częściowo inne zobowiązania, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów. W konsekwencji nie jest możliwe umorzenie należności z tytułu składek, które jako należności publicznoprawne mają pierwszeństwo w zaspokojeniu, przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Tymczasem zobowiązania cywilnoprawne są regulowane pomimo deklarowanej niskiej kwoty dochodu. ZUS nie może zatem uwzględniać interesów innych wierzycieli. Skarżąca winna bowiem tak dysponować środkami finansowymi, by uwzględnić interesy wszystkich wierzycieli, nie zaś przedkładać interesy wierzycieli cywilnoprawnych nad obowiązkiem spłaty należności z tytułu składek.

ZUS nie zgodził się także z argumentacją skarżącej związaną z zatrudnieniem na pół etatu oraz brakiem możliwości osiągnięcia wyższego dochodu z uwagi na branżę, w której pracuje, a która miałaby oferować najniższe wynagrodzenie. W jego ocenie bierność zobowiązanej związana z możliwością osiągnięcia wyższych dochodów, w tym poprzez przekwalifikowanie się lub podjęcie pracy dodatkowej, nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości składkowych. ZUS zauważył, że skarżąca jest osobą w wieku 39 lat, a zatem w okresie najwyższej aktywności zawodowej. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało zatem zobowiązanej 21 lat czynności zawodowej. Daje to, w ocenie ZUS, podstawę do przypuszczenia, że skarżąca będzie jeszcze aktywna zawodowo, zwłaszcza, że działalność gospodarcza skarżącej została jedynie zawieszona, a zatem możliwe jest jej wznowienie.

W odniesieniu do stanu zdrowia skarżącej ZUS wskazał, że nie przedstawiła ona dokumentów (np. orzeczenia o niezdolności do pracy) wskazujących na występowanie u niej przewlekłej choroby o długotrwałym charakterze uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodu. Brak jest także dowodu na konieczność sprawowania przez zobowiązaną opieki nad członkiem rodziny, a w konsekwencji niemożność osiągania dochodu z tej przyczyny.

Umorzenie zaległości byłoby zatem, w ocenie ZUS, przedwczesne.

W skardze na powyższą decyzję ZUS zobowiązana nie zgodziła się z jej treścią. W ocenie skarżącej jest ona sprzeczna z dowodami jakie przedstawiła w toku postępowania, a także narusza jej prawa w sposób rażący. Podkreśliła, że jej jedyny dochód (w wysokości [...] zł) nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych człowieka. Za niezrozumiałe uznała twierdzenie, że nie jest biedna skoro nie korzysta z pomocy MOPS. Musi bowiem korzystać z pomocy rodziny. Za nietrafną uznała argumentację, iż mając zobowiązania u dwóch wierzycieli oraz w ZUS może ona podjąć działalność zarobkową. Tymczasem naraziło by to ja na dodatkowe koszty. Podniosła także, że z uwagi na jej chorobę [...], która ma charakter przewlekły, nie jest w stanie podjąć lepszej zarobkowo pracy. Ostatecznie wskazała, że spełnia przesłanki do umorzenia jej zaległości zarówno z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania kwot przewyższających koszty egzekucyjne, jak i ze względu na bardzo trudną sytuację majątkową i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał także swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 8 lutego 2020 r. zobowiązana oświadczyła, że od dnia 1 stycznia 2020 r. jest osobą bezrobotną, albowiem pracodawca rozwiązał z nią umowę o pracę. Podniosła także, że nie posiada ukrytych źródeł dochodów, a jedynie korzysta z pomocy rodziny. Oświadczyła, że nie posiada stwierdzonej niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powstałe w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą.

Kontrolując powyższą decyzję w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że okoliczności jakie podniosła skarżąca na rozprawie w dniu 8 lutego 2020 r., a związane z utratą przez nią pracy, nie mogą być brane pod uwagę. Okoliczność ta nastąpiła bowiem po wydaniu decyzji przez ZUS. Tymczasem stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Innymi słowy okoliczności nowe, powstałe po dacie wydania kontrolowanej decyzji mogą stanowić jedynie podstawę do złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności, nie zaś do uchylenia na ich podstawie decyzji już wydanej.

Oceniając zatem prawidłowość rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należy wskazać, że podstawę umorzenia zaległych należności składkowych zasadniczo stanowi art. 28 ust. 1-3b u.s.u.s. Zgodnie z tą regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Poza tym, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3b tej ustawy stanowi ponadto, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Aktem wykonawczym, o którym wyżej mowa, jest (już wyżej wymienione) rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Stanowi ono w § 3 ust. 1, że: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

Z powyżej przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek pozostawiając decyzję w tym przedmiocie ZUS. Użycie słów "może umorzyć" oraz "mogą być umarzane" wskazuje, że w sprawie ulg w spłacie należności pieniężnych względem tego organu obowiązuje tzw. "uznanie administracyjne". Należy wyjaśnić, że konstrukcja "uznania administracyjnego" jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, prawem do umorzenia należności dysponuje organ wydający decyzję na zasadzie uznania administracyjnego. Organ zatem może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek. Jest natomiast zobligowany do wskazania przesłanek prawnych, które rozważał i wykazania dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności. Jednocześnie sąd administracyjny rozpoznając skargę na taką decyzję ma zaś obowiązek skontrolować i ocenić wskazane przez ZUS podstawy prawne i faktyczne.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2012 r. ( II GSK 1625/11 ) powołując się na uchwałę Sąd Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. sygn. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23,poz. 864), "decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji (...). Kontrola nie ogranicza się więc do tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania". W konsekwencji należy stwierdzić, że umorzenie należności składkowych jest przywilejem, który może być przyznane stosowną decyzją, a tym samym nie jest obowiązkiem organu. Sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności rolą Sądu jest kontrola tego, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Tylko bowiem prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zgromadził dokumentację pozwalającą na dokonanie oceny wniosku skarżącej w kontekście wskazywanych przepisów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika wprost, że w sposób szczegółowy ZUS przeanalizował sytuację skarżącej zarówno w kontekście przesłanej całkowitej nieściągalności, jak i ważnego interesu zobowiązanej i interesu społecznego. Ustalił przy tym, że zobowiązana jest osobą w wieku lat 39 zdolną do podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę powstałego zadłużenia. Uwzględnił przy tym okoliczność, że zobowiązana nie dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez ZUS lub inny organ, które pozwoliłoby na stwierdzenie, że choroba zobowiązanej nie pozwala na podjęcie pracy zarobkowej lub ograniczająca podjęcie takiej pracy. W ocenie Sądu, choroba zobowiązanej, jej charakter, konieczność leczenia jest dla niej bez wątpienia uciążliwa, jednakże brak ww. orzeczenia uniemożliwia stwierdzenie, że choroba ta jest tak zaawansowana, że nie jest możliwe czasowe bądź trwałe podjęcie zatrudnienia przez skarżącą, bądź podjęcie jej w ograniczonym zakresie.

Również okoliczność zawieszenia, nie zaś zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, zdaniem Sądu, nie pozwala na stwierdzenie, że działalność ta została zakończona w sposób definitywny. Okoliczność, że działalność gospodarcza skarżącej została wyrejestrowana przez [...] Okręgową Izbę [...] oznacza jedynie, że w przypadku chęci podjęcia tej działalności zobligowana będzie do ponownego uzyskania wpisu. Brak jest przy tym dowodów, by wobec zobowiązanej orzeczono zakaz wykonywania zawodu [...]. Wręcz należy stwierdzić, ze podjęcie zatrudnienia w tym zawodzie dowodzi, że skarżąca nie utraciła stosownych uprawnień.

Fakt, iż na dzień wydawania decyzji zobowiązana uzyskiwała dochód w wysokości [...] zł wynikał przy tym jedynie z okoliczności podjęcia pracy na pół etatu, nie zaś na cały etat. Należy przy tym zwrócić uwagę, że pomimo osiągania ww. dochodu wydatki miesięczne skarżącej prawie dwukrotnie go przewyższały stanowiąc kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Wskazać przy tym trzeba, że co prawda skarżąca wskazywała, że korzysta z pomocy rodziny, jednakże brak zadeklarowania kwoty pomocy nie pozwala na stwierdzenie czy zobowiązana nie uzyskuje przychodu (dochodu) z jeszcze innego źródła. Należy w tym miejscu dostrzec i to, że darowizna, jak i ewentualna pożyczka stanowią przychód, a jedynie z mocy ustaw szczególnych są one opodatkowane w inny sposób (podatek od spadków i darowizn, podatek od czynności cywilnoprawnych), niż przychody z tytułu działalności gospodarczej czy z umowy o pracę. F

Ponadto w toku postępowania zobowiązana przedstawiła dokumenty wskazujące, że w kwocie miesięcznych jej obciążeń mieści się spłata raty z tytułu zaciągniętego kredytu. Zobowiązana zatem reguluje na bieżąco zobowiązania cywilnoprawne, a zatem inne niż w ZUS, od którego domaga się umorzenia zaległości. Tymczasem, jak słusznie zauważył ZUS, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mają charakter publicznoprawny. Zatem ich umorzenie w sytuacji jednoczesnego regulowania zobowiązań cywilnoprawnych godziłoby w interes społeczny.

Należy także dostrzec i to, że dotychczas umorzone postępowania egzekucyjne nie przesądziły o braku majątku zobowiązanej. Rację ma zatem ZUS, że nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Przepis ten wymaga bowiem wyraźnie, by Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tymczasem z treści postanowień Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. T.B. z dnia [...]r. wynika, że postępowania egzekucyjne zostały umorzone wobec bezskuteczności egzekucji na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. po wysłuchaniu Wierzycieli w trybie art. 827 k.p.c. i niezłożeniu przez nich nowych wniosków. Istotnym jest przy tym, że z postanowień tych nie wynika, by w toku postępowań egzekucyjnych toczyło się postępowanie o wyjawienie majątku w trybie art. 913 § 1 k.p.c. Tymczasem z treści tego przepisu wynika, że "Jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, może on żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych lub informacji o odpłatnych i nieodpłatnych czynnościach prawnych, których przedmiotem jest rzecz lub prawo o wartości przekraczającej w dniu dokonania tych czynności wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, dokonanych na rzecz osób trzecich, w pięcioletnim okresie poprzedzającym wszczęcie egzekucji, w wyniku których stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności", oraz do złożenia przyrzeczenia według wskazanej w tym przepisie roty. Zobowiązana zaś nie przedłożyła dokumentu wskazującego, iż toczyło się względem niej postępowanie o wyjawienie majątku.

Ostatecznie należy wskazać, że zobowiązanie, którego umorzenia domaga się skarżąca, nie powstało z przyczyn od niej niezależnych a będących skutkiem działania siły wyższej. Zobowiązanie to powstało w skutek nieopłacania składek. Fakt uzyskiwania straty w prowadzonej działalności za taką przesłankę nie może być uznany.

Powyższe ustalenia ZUS wskazują zatem, że zasadnie uznano, że nie tylko nie zachodzą przesłanki bezskuteczności egzekucji, czy też przesłanki wynikające z rozporządzenia, ale także, iż ewentualne umorzenie należności składkowych zobowiązanej byłoby za przedwczesne. Samo subiektywne przeświadczenie skarżącej o jej trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie przesądza o zastosowaniu względem niej wskazanej ulgi mającej charakter wyjątkowy.

Ostatecznie wskazać przyjdzie, że w postępowaniach o umorzenie należności składkowych nie jest wymagane legitymowaniem się decyzją o przyznaniu zobowiązanemu pomocy przez MOPS. Jednakże istnienie takiej decyzji powoduje konieczność rozważenia przez ZUS czy w sprawie nie zachodzi przesłanka interesu społecznego skutkującego umorzeniem należności. Tymczasem pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 17 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Łd 925/19).

Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.