Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 927/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak, Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Asesor WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Markiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi E. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz E. D. kwotę 10 /słownie: dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.; zwany dalej Kierownik Urzędu na podstawie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. nr 87 poz. 395/ zwanej dalej ustawą odmówił E. D. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w/w ustawie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kierownik Urzędu wskazał, iż E. D. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach powołanej wyżej ustawy, uzasadniając to tym, że urodziła się w czasie pobytu rodziców na robotach przymusowych w III Rzeszy.

W sprawie wniosku E. D. ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, który stanowi:

"Represją w rozumieniu ustawy jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945".

Z przedłożonej dokumentacji wynika, że E. D. urodziła się na terenie III Rzeszy jako dziecko robotników przymusowych. Tym samym w przypadku E. D. nie został spełniony zawarty w cytowanym przepisie ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Należy podkreślić, iż świadczenie, o którym mowa w ustawie, przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej i nie może być przyznane za represje, którym podlegali rodzice osoby zainteresowanej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. D. podniosła, iż jej matka S. G. została przymusowo deportowana i osadzona w obozie pracy przymusowej, w Niemczech, z przyczyn politycznych - okupacja i narodowościowych - Polska.

Skarżąca została osadzona w tym obozie na okres 12 - miesięcy /do końca wojny/ "Tym samym poniosła wszelkie konsekwencje osób deportowanych i represjonowanych". Skarżąca uważa, że żądanie przyznania świadczeń kombatanckich jest zasadne.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] - wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy - Kierownik Urzędu, powołując się na art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. Nr [...].

W motywach orzeczenia Kierownik Urzędu wywiódł, iż pojęcie represji wyrażone w art. 2 ustawy dookreśla art. 3 ust. 1 tej ustawy z którego wynika, iż świadczenie pieniężne "przysługuje /.../ za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2", tj. na deportacji lub w obozie pracy. Z dosłanych do sprawy materiałów dowodowych nie wynika, że matka strony była robotnicą obozu pracy przymusowej. Deportacja matki oraz fakt urodzenia strony na terenie III Rzeszy nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego. Niezbędne jest jeszcze wykonywanie w tych warunkach pracy przymusowej.

W skardze na powyższą decyzję E. D. podała, iż urodziła się [...]r. w S., obecnie L. na terenie III Rzeszy, w obozie pracy przymusowej Nr [...] jako dziecko robotników przymusowych, co potwierdza metryka.

Faktu tego nie neguje decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...]r. Nr [...]. Skarżąca została wraz z matką osadzona w obozie pracy przymusowej S. - obóz Nr [...]. Oczywiste jest, że jako niemowlę nie mogła wykonywać pracy. Matka skarżącej nie żyje. Pobyt skarżącej w obozie został zweryfikowany przez Fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie" Nr [...] sygnatura [...]- okres pracy niewolniczej ustalono na 12 miesięcy. Skutki zdrowotne pobytu w obozie skarżąca ponosi do dziś. Uważa, iż w świetle przepisów ustawy i dotychczasowego orzecznictwa NSA, stan sprawy uzasadnia zgłoszone wnioski.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie. Odwołując się do argumentacji zawartej w zaskarżonej decyzji oraz stanowisk wyrażonych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w podobnych sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74 poz. 368 ze zm./. Ustawa ta jednakże utraciła moc z chwilą wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2004r., ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153 poz. 1271 /art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1271/.

Art. 97 § 1 tych Przepisów wprowadzających /.../ stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W świetle przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności decyzji z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, chyba że wynika to z przepisu prawa.

Skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie organ orzekający naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 2 cytowanej wyżej ustawy represją w jej rozumieniu jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939, na terytorium;

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946 oraz po tym okresie do końca 1948 z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, iż skarżąca urodziła się [...]r. w L., obóz [...].

W wyroku z dnia 30 czerwca 2000r. sygn. akt V SA 3029/99 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż "ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR określając przesłanki przyznania świadczenia, czyni to dla dwóch kategorii osób, a mianowicie dla "osób deportowanych do pracy przymusowej" oraz dla "osób osadzonych w obozach pracy" przez III Rzeszę i ZSRR.

Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, to znaczy wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenie w obozach pracy. Takie ujęcie znajduje uzasadnienie w brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy, gdzie oddzielnie definiuje się oba rodzaje represji."

W piśmie z dnia [...]r. skarżąca powołując się na przepis art. 2 pkt 1 cytowanej ustawy podniosła, "iż nie urodziła się człowiekiem wolnym i zostałam w tym obozie osadzona na okres 12 - mcy /do końca wojny/."

W kolejnym piśmie z dnia [...]r. skarżąca podniosła, iż spełnia wszelkie warunki uzasadniające zaliczenie do kategorii osób represjonowanych w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. - art. 2 pkt 1. Urodziła się w obozie pracy przymusowej, gdzie została osadzona wcześniej /[...]/ matka.

Rozpatrując niniejszą sprawę Kierownik Urzędu powołał się wyłącznie na art. 2 pkt 2 lit. a i rozważył jedynie przesłanki zawarte w tym przepisie. Mimo, że skarżąca, jak wyżej wskazano, odwoływała się do art. 2 pkt 1 ustawy.

Ponownie rozstrzygając więc sprawę Kierownik Urzędu powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające stosownie do art. 7 i art. 77 kpa - na okoliczność spełnienia przez skarżącą przesłanek wynikających z powyższego unormowania.

Przede wszystkim należałoby ustalić, czy obóz nr [...] w L. [...], w którym urodziła się skarżąca i pracowała jej matka był obozem pracy przymusowej, a jeżeli tak, to z jakich przyczyn matka skarżącej została osadzona w tym obozie. Przyczyny osadzenia matki odnosić się będą jednocześnie do skarżącej.

Kierownik Urzędu powinien także zwrócić uwagę na orzeczenie NSA z dnia 11 lutego 2003r. /sygn. akt II SA/Ka 834/01/, w którym wywiedziono, że "w świetle art. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym na uprawnienia skarżącego nie może mieć wpływu fakt, iż urodził się w obozie pracy a nie został w nim osadzony. Odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym czy nawet dziecięcym, ale nie wystarczającym do możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli."

Reasumując, Kierownik Urzędu powinien uzupełnić postępowanie wyjaśniające w kierunku wskazanym przez Sąd, dokonać ewentualnie innych ustaleń jakich potrzeba wyłoni się w trakcie postępowania i załatwiając sprawę swoje ustalenia faktyczne ocenić zgodnie z powyższymi uwagami Sądu.

W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), w związku z art. 135 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających /.../.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji gdyż jako orzeczenie negatywne nie ma ona przymiotu wykonalności /art. 152 - Prawo o postępowaniu /...//.