Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1242/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 32 ust. 1, art. 18, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2021 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca l960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. , poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z- 2020 r., poz. 111), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. w sprawie odmowy przyznania A. L. (dalej zwaną skarżącą lub stroną) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organy obu instancji:

W dniu 27 lipca 2021 r. Skarżąca złożyła do organu I instancji wniosek o przyznanie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją zatrudnienia i opieką nad niepełnosprawna babcią. W wyniku rozpatrzenia wniosku organ pierwszej instancji, decyzją wskazaną na wstępie, odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako przyczynę odmowy organ wskazał na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie niepełnosprawność babci datuje się od dnia 6 lipca 2020 r. tj. po ukończeniu przez nią 18 roku życia, podczas gdy przepis ten stanowi, iż przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia lub do 25 roku życia w trakcie nauki. Ponadto organ uznał, iż wnioskodawczyni jako wnuczka osoby wymagającej opieki, nie należy do osób spokrewnionych w linii prostej, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, gdyż babcia ma dzieci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności.

Skarżąca odwołała się od powyższej decyzji w uzasadnieniu zarzuciła organowi błędne zastosowanie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją R.P. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do przedmiotowego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej stałej opieki. Zarzuciła również naruszenie art. 17 ust.1 pkt 4 poprzez uznanie, że nie przysługuje jej prawo do przedmiotowego świadczenia z uwagi na posiadanie przez babcię dzieci, które jednak nie są w stanie zapewnić matce całodobowej opieki. Zwróciła także na naruszenie przez organ pierwszej instancji zasad postępowania, określonych w art.7 § 1, art. 8 § 1, art.77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o dowolną a nie swobodną ocenę dowodów w oderwaniu od okoliczności sprawy.

Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu II instancji stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz faktycznemu opiekunowi dziecka w przypadku, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei zgodnie z unormowaniami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128). Wiąże się to również z obowiązkiem członków rodziny zapewnienia opieki niepełnosprawnym krewnym w linii prostej. W pierwszej kolejności dotyczy to dzieci osoby wymagającej opieki, a następnie dalszych zstępnych (wnuki). Z treści art. 129 § 1 K.r.o, wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (dzieci przed wnukami). Art. 132 K.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych - osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu (ust.1a pkt 2), są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób, o których wyżej mowa lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotnym jest, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych (a więc niezależnych od nich), a nie subiektywnych, przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się swoim rodzicem.

Organ ustalił, że babcia skarżącej ma dwoje dzieci: syna [...], który jest emerytem z trzecią grupą inwalidzką i mieszka w B. (20 km od miejsca zamieszkania matki) oraz córkę [...] również emerytkę, która według oświadczenia Skarżącej nie może się matką opiekować ze względu na bliżej nieokreślone przewlekłe choroby. Zdaniem Kolegium wymienione osoby jako zstępni w pierwszej kolejności, niewątpliwie są zobowiązane do alimentacji wobec matki, przed Skarżącą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania Skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia jedynie wówczas, gdyby dzieci nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym, a także zachodziłby brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku, alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dzieci babci orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności, przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. Zdanie organu odwoławczego z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia natomiast to, że mają różne dolegliwości zdrowotne.

Kolegium uznało, że nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej względem babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej dzieci. W konsekwencji za słuszne należy uznać stanowisko organu pierwszej instancji, że na skarżącej jako na wnuczce osoby wymagającej opieki, nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci, w sytuacji, gdy żyją jej dzieci. Nie ma bowiem możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia przez wnuczkę, jeżeli dzieci osoby wymagającej opieki są i zobowiązane do zapewnienia jej pomocy. Z uwagi na opisane przeszkody, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skarżącej nie przysługuje, tym samym nie ma znaczenia niekonstytucyjność art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powołuje się organ pierwszej instancji, w niniejszej sprawie bowiem , jak wcześniej wskazano, występuje negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust.1 a pkt 2 tej ustawy.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosła A. L. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonej decyzji

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) - dalej u.o.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

— przyjęciu, że sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, Panią M. W. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na powód, iż niepełnosprawna ma syna i córkę, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek opieki nad matką;

— uznaniu, że domniemany obowiązek alimentacyjny syna i córki względem potrzebującej opieki matki bez względu na obiektywne i szczególne przyczyny wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, iż w sytuacji Skarżącej nie zmaterializował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej K.r.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co następnie przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

— pominięciu racjonalnych celów i funkcji wskazanej ustawy;

— błędnym przyjęciu, że przepisy u.o.ś.r. nadają organowi kompetencje do ustalenia możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, podczas gdy upoważnione do takiej kwalifikacji są jedynie sądy powszechne.

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

• art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) - dalej k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a przede wszystkim odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą oraz obiektywnych i realnych możliwości sprawowania przez Pana D. W. i Panią M. W. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie adekwatnym do stanu zdrowia Pani M. W., co doprowadziło do nieuprawnionego uznania, że kryterium stopnia pokrewieństwa, które wyznaczają kolejność zobowiązania do alimentacji stanowią samo w sobie przeszkodę do nabycia przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czego skutkiem było załatwienie przez organ sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Skarżącej,

• art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak pełnego, wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia wydanej decyzji.

1.naruszenie prawa materialnego tj.

• art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) - dalej u.o.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

— przyjęciu, że sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, Panią M. W. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na powód, iż niepełnosprawna ma syna i córkę, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek opieki nad matką;

— uznaniu, że domniemany obowiązek alimentacyjny syna i córki względem potrzebującej opieki matki bez względu na obiektywne i szczególne przyczyny wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, iż w sytuacji Skarżącej nie zmaterializował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej K.r.o. obowiązek alimentacyjny względem babci, co następnie przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

— pominięciu racjonalnych celów i funkcji wskazanej ustawy;

— błędnym przyjęciu, że przepisy u.o.ś.r. nadają organowi kompetencje do ustalenia możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, podczas gdy upoważnione do takiej kwalifikacji są jedynie sądy powszechne.

2. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

• art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.) - dalej k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a przede wszystkim odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą oraz obiektywnych i realnych możliwości sprawowania przez Pana D. W. i Panią M. W. opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie adekwatnym do stanu zdrowia Pani M. W., co doprowadziło do nieuprawnionego uznania, że kryterium stopnia pokrewieństwa, które wyznaczają kolejność zobowiązania do alimentacji stanowią samo w sobie przeszkodę do nabycia przez Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czego skutkiem było załatwienie przez organ sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Skarżącej,

• art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak pełnego, wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia wydanej decyzji.

Wobec tak postawionych zarzutów Skarżąca wniosła o:

o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i zobowiązanie Burmistrza [...] do wydania w terminie 7 dni decyzji przyznającej Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej babci

Ponadto, wniosła o:

— skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. / rozpoznanie sprawy na rozprawie,

— zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu strona wskazała, że jest jedyną osobą, która może i faktycznie sprawuje opiekę nad babcią, która ze względu na liczne schorzenia i podeszły wiek - [...] lat wymaga codziennej opieki. Dzieci Pani M. W., Pani M. Ł. i Pan D. W. z przyczyn obiektywnych nie zajmują się i nie mogą zajmować się matką, jak również nie jest możliwe ażeby w miejsce faktycznej opieki mogli wspierać ją finansowo. Pani M. Ł. — córka - jest osobą przewlekle schorowaną, tak w aspekcie zdrowia fizycznego, jak psychicznego. Posiada liczne choroby zwyrodnieniowe oraz silną nerwicę depresyjną. Ze względu na liczne zwyrodnienia nie może dźwigać, co przy chorej matce stanowi warunek konieczny dla pełnienia pełnej opieki nad nią. Córka leczy się w S., na stałe przyjmuje leki. Po opłaceniu kosztów wyżywienia, czynszu i leczenia nie posiada środków finansowych, którymi mogłaby wspomóc matkę. Syn Pani M. W. - D. W. - jest emerytem z trzecią grupą inwalidzką. Syn posiada zobowiązania finansowe, których spłacanie zmusza go do regularnych wyjazdów do pracy poza granice kraju. D. W. nie przebywa stale w miejscu swojego zamieszkania tj. w B., co czyni niemożliwym sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, która opieki tej wymaga regularnie. Nadto, syn prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która nie pracuje - jego dochody nie są wystarczające ażeby mógł wspierać matkę finansowo.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm. ) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną

w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest wykładnia ww. przepisów. Tutejszy Sąd stoi na stanowisku – podobnie jak organy orzekające w sprawie – że wprost z nich wynika, iż osoba spokrewniona w dalszej kolejności może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ustawodawca powiązał więc prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym.

Zgodnie z przepisem art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U.z 2020 r., poz. 1359, dalej jako: "k.r.o."), obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Wyjaśnić jednak należy, że nie każdy stan faktyczny można odnieść wprost do zakresu stosowania przepisu art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W przepisie tym ustawodawca sprecyzował bowiem tylko jedną obiektywną przesłankę, która uzasadnia przyjęcie, że obowiązek alimentacyjny przeszedł na dalszych krewnych – tj. fakt legitymowania się przez osobę spokrewnioną w bliższym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał przez to, że wyłącznie względy zdrowotne mogą zwalniać z obowiązku alimentacyjnego w kontekście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, żadne inne tego skutku natomiast nie wywierają.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela linię orzeczniczą, zgodnie z którą rygoryzm spornych przepisów, których brzmienie jest jednoznaczne, odpowiada celom ustawy. W wyroku z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 960/20, Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z wyrażonym przez tutejszy Sąd poglądem, że na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Stanowisko takie zostało również przyjęte m.in. w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19; wyroku NSA z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18 czy wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14 (orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA).

W wyżej powołanych wyrokach NSA wyjaśnił, że przyjęta wykładnia przepisów u.ś.r. nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można bowiem rozumieć jako nakazu identycznego traktowania wszystkich osób zobligowanych do alimentacji. W rozpoznawanej sprawie nie można też mówić o naruszeniu art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, a więc wyrażonych w nich zasad ochrony rodziny. Przepisy te stanowią ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny. Przepisy Konstytucji RP oraz wydane w oparciu o nią przepisy prawa wprowadzają nakaz ochrony i opieki nad rodziną właśnie poprzez regulacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego, który należy realizować, a szczególną pomoc materialną i społeczną ze strony władz publicznych mają rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej zapewnić regulacje prawne dotyczące pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych, co nie znaczy, że państwo nie może wprowadzić zasad dostępu do tych świadczeń, gwarantując ich otrzymanie przez osoby, którym faktycznie się one należą (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 365/20, LEX

nr 3064789).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że z akt sprawy bezspornie wynika, że żadne z dzieci M. W. nie może być uznane za zwolnione z obowiązku alimentacyjnego, ponieważ nie legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez co nie jest niemożliwe wypełnianie przez nie ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, opłacenia osoby, która będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym krewnym (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21, LEX nr 3206339 czy wyrok WSA w Olsztynie z 12 października 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 498/21, LEX nr 3253762).

Zdaniem Sądu, inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Co istotne, do spornej kwestii przejścia obowiązku alimentacyjnego na zobowiązanych w dalszej kolejności – w przedmiotowej sprawie na skarżącą, która jest wnuczką osoby wymagającej opieki – odniósł się również Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (CBOSA), w której wprost stwierdzono, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu przedmiotowej uchwały NSA odniósł się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, wskazując iż "Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej".

Stanowisko to tutejszy Sąd w całości podziela; dodatkowo wyjaśnić w tym miejscu należy Skarżącej, że uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają moc pośrednio wiążącą. W doktrynie reprezentowany jest jednak pogląd, że stanowisko zajęte w uchwale przez NSA wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, w trybie art. 269 p.p.s.a., dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Konsekwencją tego jest więc faktyczne związanie uchwałą abstrakcyjną nie tylko sądów, ale również pozostałych uczestników postępowania przed sądami administracyjnymi (por. B. Dauter, Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego [w:] Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, LEX/el i powołane tam piśmiennictwo).

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest to, że żyjące dzieci (syn i córka) osoby wymagającej stałej opieki nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach organu I instancji znajduje się oświadczenie syna niepełnosprawnej M. W. (karta 7), w którego wynika, że jest emerytem z trzecią grupą inwalidzką i mieszka w B. (20 km od miejsca zamieszkania matki), ponadto wyjeżdża do pracy sezonowej za granicę aby zarobić na utrzymanie rodziny i spłatę kredytów. Z oświadczenia ( k.1) córki M. Ł. wynika, że jest emerytką i nie może się matką opiekować ze względu na choroby zwyrodnieniowe i silną nerwicę depresyjną, ma przeciwskazania do dźwigania i przenoszenia ciężkich rzeczy.

Zdaniem Sądu takie przeszkody do sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie sposób uznać za obiektywne.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego babcia Skarżącej porusza się po mieszkaniu samodzielnie przy pomocy kul łokciowych lub laski nie wymaga zatem dźwigania jej jak w przypadku osób leżących. Skarżąca odwiedza babcię kilka razy dziennie pomaga jej w czynnościach higienicznych, porządkach domowych, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków oraz organizowaniu wizyt lekarskich (oświadczenie k. 9). Zarówno Skarżąca jak i córka osoby niepełnosprawnej M. W. zamieszkują w tej samej miejscowości natomiast syn D. W. zaledwie 20 km dalej. Zdaniem Sądu można tak zorganizować opiekę nad osobą niepełnosprawną aby włączyć w nią również dzieci nie tylko wnuczkę. Sprawowanie opieki przez wnuczkę jest więc kwestią ustaleń rodzinnych, a nie okoliczności obiektywnych, które powodowałyby przejście na skarżącą obowiązku alimentacyjnego wobec babci.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych, spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z zatrudnienia, w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie można wobec tego przyznać świadczenia członkowi rodziny spokrewnionemu w dalszym stopniu z osobą wymagająca opieki (wnuczka), gdy zobowiązani w pierwszej kolejności nie chcą dostarczać środków pieniężnych, czy zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki. Nie są to bowiem przyczyny niezależne od nich i ich woli, a tylko takie w świetle przepisów u.ś.r. oraz k.r.o. zwalniają z obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 949/21, LEX nr 3267487 oraz Wyrok WSA w Poznaniu z 21 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po 223/21, LEX nr 3256434.

Końcowo należy zauważyć, że w oświadczeniu z dnia 23 lipca 2021 r. wskazała, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy, bez prawa do zasiłku zatem zachodzi wątpliwość czy zachodzi również przesłanka określona w art. 17 ust. 1 rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skoro Skarżąca oczekuje propozycję pracy. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy nie naruszyły prawa a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego przywołane w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.