Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1333/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 315 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant: Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi M. Ł., W. S. i A. O. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] i [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek nr [...] w części dotyczącej sposobu - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] i [...], wydaną na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm. – dalej także p.w.p.) oraz art. 98 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., Urząd Patentowy RP, po rozpatrzeniu na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2007 r. wniosków K. S.A. z siedzibą w J. oraz E. sp. z o.o. z siedzibą w D. o unieważnienie patentu na wynalazek nr 168980 pt. "Sposób wykonywania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych i przyrząd do wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych" w części dotyczącej sposobu, udzielonego na rzecz M. Ł., W. S., A. O. i M. K. – unieważnił w/w patent w części dotyczącej sposobu (pkt 1 zaskarżonej decyzji) oraz przyznał w/w spółkom od uprawnionych z patentu łączną kwotę 2.800,- zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2 decyzji).

Z akt sprawy wynika, iż Decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] października 1995r. udzielono patentu nr 168980 pt. "Sposób wykonywania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych i przyrząd do wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych" na rzecz czterech wnioskodawców W. S., M. K., A. O.i M. Ł., z pierwszeństwem od dnia [...] sierpnia 1992 r.

W zastrzeżeniach patentowych wskazano, że przedmiotem patentu są:

1/ sposób wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych przez kształtowanie wielooperacyjne znamienny tym, że wyjściowy materiał w postaci złomowanej szyny kolejowej jest w pierwszej operacji w przyrządzie poddany odcięciu lub odpaleniu główki szyny na wysokości 50 mm, po czym otrzymany półprodukt w drugiej operacji poddaje się usunięciu zadziorów i cięciu na odcinki do 6 m, w trzeciej operacji przy podgrzaniu do temperatury 400-500 stopni C półprodukt jest cięty na odcinki wsadowe z zachowaniem naddatków określonych wagowo w zależności od wielkości kul, po czym odcinki wsadowe w czwartej operacji poddaje się kuciu matrycowemu w temperaturze nie mniejszej niż 950 stopni C, przy czym czas grzania wynosi 20-25 min. a czas kucia 1 sek. z

kolei kule poddaje się znanemu hartowaniu i sezonowaniu do osiągnięcia twardości min 60 HRC.

2/ Sposób wykonania według zastrzeżenia pierwszego znamienny tym, że w pierwszej operacji cięcie lub odpalenie główki szyny wykonuje się równocześnie dla dwóch szyn ustawionych w specjalnym przyrządzie.

3/ Przyrząd do wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych znamienny tym, że ma płytę z dwoma użebrowanymi bokami, a w osi symetrii płyty znajduje się prowadnica o zamkniętym profilu skrzynkowym utworzonym z ceowników i płaskownika przy czym do płyty i boków prowadnicy przyspawane są klocki podtrzymujące główki szyn, a na bokach płyty mocowane są śrubami nakładki do ustawienia stóp szyn, ponadto po prowadnicy przemieszcza się samojezdna głowica z regulowanymi wysięgnikami, na których umieszczone są acetylenowo-tlenowe palniki.

Wnioskiem z dnia 24 czerwca 2002 r. spółka K. SA wystąpiła do Urzędu Patentowego RP o unieważnienie wskazanego patentu w części dotyczącej sposobu wykonywania kul miażdżących dla młynów kulowych przez kształtowanie wielooperacyjne, określone przez pierwsze zastrzeżenie patentowe. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że sporne rozwiązanie już w dacie zgłoszenia, tj. [...] sierpnia 1992 r. nie posiadało, koniecznej dla wynalazku, cechy nowości, o której mowa w art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972r. o wynalazczości. Wnioskująca spółka podniosła, że prowadzi produkcję kul miażdżących dla młynów kulowych od 1977 r. i kule te były wykonywane znaną technologią kucia matrycowego na gorąco ze stali 65 G w postaci prętów dla małych średnic kul lub w postaci kęsów kwadratowych dla kul o większej średnicy. Proces wykonywania kul przez wnioskodawczynię był bardzo zbliżony do objętego patentem, zaś proces o parametrach zawartych w patencie jest znany w literaturze dotyczącej technologii kucia. Ponadto wnioskodawczyni zarzuciła, że udzielenie patentu odbyło się z naruszeniem art. 20 ust. 2 ustawy o wynalazczości, bowiem zgłaszający nie mieli uprawnień do zgłoszonego rozwiązania, które w tym czasie stanowiło własność pracodawcy. Wnioskodawczyni podniosła także, że zgłaszający sporne rozwiązanie do opatentowania, pracując w K., zgłosili wcześniej, tj. [...] lutego 1992 r. w innym przedsiębiorstwie, tj. w P.E. projekt wynalazczy będący częścią późniejszego zgłoszenia patentowego pt. "Wykorzystanie główek szyn kolejowych złomowych i odpadowych do produkcji kul stalowych wg BN-84/0660-03". Wnioskodawczyni wskazał, iż dokonane zgłoszenie zostało przez E. przyjęte jako projekt racjonalizatorski i wdrożone do wykorzystania, zaś wszyscy czterej wnioskodawcy otrzymali należne wynagrodzenie. Istotą tego rozwiązania było wykorzystanie do produkcji odciętych główek wybrakowanych szyn kolejowych. Zgodnie ze zgłoszeniem pracowniczym dokonanym w E. [...] lutego 1992r. autorzy projektu proponowali prowadzić utylizację szyn złomowych zezwalającą na odzyskiwanie główki szyny, przy czym cięcie termiczne szyny wykonywać w specjalnym przyrządzie.

W odpowiedzi na wniosek M. Ł. wniósł o jego oddalenie. Podnosił, że wynalazek ma charakter integralny i obejmuje wszystkie cechy objęte zastrzeżeniem patentowym, a jego istotną cechą jest materiał wyjściowy tj. złomowana szyna kolejowa. Podnosił, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby przed datą pierwszeństwa rozwiązanie było udostępnione do wiadomości powszechnej, zaś okoliczności na które powoływała się wnioskodawczyni dotyczą tylko jej przedsiębiorstwa, co nie stanowi o ujawnieniu. A. O. i M. K. podnosili, że nowością wynalazku było to, iż udało się z wybrakowanych szyn kolejowych wyprodukować półfabrykat w postaci główki szyny kolejowej. Wskazywali, iż wykonawcą tego półfabrykatu była i jest nadal firma E.. K. wykonywała dalsze operacje, przy czym nowością było wykorzystanie główki szyny odpadowej w miejsce prętów i kęsów. Zdaniem tych uczestników wykorzystanie główki szyny jako materiału wyjściowego było nowością techniczną nie stosowaną przed zgłoszeniem patentu.

Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Urząd Patentowy RP, powołując się na przepisy art.10 , art. 11 i art. 118 ustawy o wynalazczości oraz art. 315 ust. 3 p.w.p. a także na art. 17 pkt 2 k.p.c. i 98 k.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p. - oddalił wniosek o unieważnienie spornego patentu w części dotyczącej sposobu i zasądził na rzecz M. Ł. 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zasadnicza różnica polega na doborze materiału wyjściowego i ona wymusza dalszą określoną technologię. Zdaniem Urzędu sposób jest nowy i nieoczywisty, bowiem nie wskazano w rozwiązaniu przeciwstawionym materiału wyjściowego w postaci szyny kolejowej stosowanej jako materiał wyjściowy do wytwarzania odkuwek do produkcji kul miażdżących. W ocenie Urzędu Patentowego już sama pierwsza operacja polegająca na jednoczesnym odcinaniu główek od dwóch szyn jest nowa i nieoczywista, zaś następne operacje, choć ogólnie znane, były nowe w konkretnym ciągu technologicznym. Organ wskazał także, iż elementem wynalazku jest specjalny przyrząd, co wzmacnia nowość i nieoczywistość spornego sposobu.

Od powyższej decyzji Urzędu Patentowego RP skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła spółka K. S.A. W uzasadnieniu skargi spółka podniosła, że wynalazek nie posiada cechy nowości, gdyż zastosowanie szyny kolejowej jako materiału wyjściowego jest tylko zastąpieniem jednego znanego materiału innym materiałem o znanych właściwościach. Zdaniem skarżącej spółki w kwestionowanym rozwiązaniu ekwiwalentem materiału hutniczego jest złomowana szyna, którą dostosowuje się do postaci nadającej się do obróbki mechanicznej i następnie obrabia znaną od lat technologią. Zarzucała również, że rozwiązaniu brak cechy nieoczywistości, a znawca może do niego dojść bez wysiłku twórczego.

W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 października 2004 r., sygn. akt 6 II SA 3709/03, uchylił zaskarżoną decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2003 r. W uzasadnieniu orzeczenia WSA w Warszawie podniósł, iż z postępowania dowodowego wynika, że przed zgłoszeniem patentu, a więc przed datą pierwszeństwa, rozwiązanie objęte projektem stosowane było w dwóch kooperujących ze sobą zakładach produkcyjnych, tj. E., który wykonywał dwie pierwsze operacje i K., która wykonywała operacje pozostałe. WSA uznał za niesporne, że jako materiał wyjściowy stosowana była odcięta główka szyny, następnie poddawana dalszym operacjom. Zdaniem WSA w sprawie niniejszej sposób będący przedmiotem pierwszego zastrzeżenia patentowego był stosowany w dwóch współpracujących ze sobą zakładach bez zachowania jakiejkolwiek tajemnicy. Jednakże Sąd uznał, iż znaczeniu tego faktu dla spełnienia warunku nowości Urząd Patentowy nie poświęcił żadnej uwagi, choć jest niesporne między stronami i podkreślone w decyzji przez Urząd, że cechą wyróżniającą opatentowany sposób od innych, znanych wedle stanu techniki, jest materiał wyjściowy będący złomowaną szyną kolejową, a ten właśnie materiał wyjściowy był stosowany do produkcji kul do młynów kulowych przed zgłoszeniem patentu. Sąd w konsekwencji uznał, iż takie działanie organu narusza art.77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. WSA stwierdził ponadto, iż organ nie rozważył też w ogóle, czy uznanie rozwiązania za projekt racjonalizatorski i wdrożenie jego stosowania nie przeszkadza późniejszemu zgłoszeniu go jako zasadniczego elementu rozwiązania objętego patentem. Zdaniem Sądu organ nie rozważył w ogóle czy i jakie znaczenie ma wcześniejsze uznanie rozwiązania za projekt racjonalizatorski dla późniejszego uznania takiego samego rozwiązania za zasadniczą część sposobu objętego pierwszym zastrzeżeniem patentowym. Pominięcie tego zagadnienia w rozważaniach Urzędu narusza art.77 § 1 k.p.a. Sąd stwierdził ponadto, iż Urząd Patentowy RP nie wyjaśnił, dlaczego pomysł zastosowania złomowanych szyn jako materiału do produkcji prętów, z których po dalszej obróbce znanymi metodami, wytwarza się kule do młynów kulowych uznał za spełniający wymóg nieoczywistości. Zdaniem Sądu pomysł ten polega na zastąpieniu znanego środka jakim jest nowy pręt, jego równoważnikiem będącym też prętem wykonanym z odciętej główki szyny i wymaga oceny z punktu widzenia ekwiwalentności polegającej na zastąpieniu znanego środka technicznego innym równoważnikiem. Zarzut ekwiwalentności zastosowanego rozwiązania został postawiony przez wnioskodawczynię, jednak – zdaniem Sądu - nie został rozważony przez organ, co narusza art.107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu uwzględnienie zarzutu ekwiwalentności musiałoby prowadzić do uznania oczywistości proponowanego rozwiązania, która dyskwalifikowałaby je jako wynalazek. Według WSA organ nie rozważył ponadto w ogóle zagadnień podniesionych w opinii specjalisty z dziedziny metalurgii prof. S.. Sąd stwierdził, iż nie zostało wyjaśnione, dlaczego wykorzystanie przecięcia wzdłuż złomowanej szyny, prowadzące do wycięcia z niej pręta, uznano za nowatorskie, przy uwzględnieniu całego stanu techniki i nie pokrywające się z żadnym wchodzącym w skład stanu techniki rozwiązaniem. Urząd nie odpowiedział też na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy dojść do zastrzeżonego rozwiązania. Jednocześnie Sąd stwierdził, że jeśli pytanie to okazałoby się zbyt trudne, należałoby rozważyć dopuszczenie opinii biegłego specjalisty, który mógłby, znając stan techniki, wypowiedzieć się czy rozwiązanie miało cechę nieoczywistości. Zdaniem Sądu rozważenie wskazanych wyżej zagadnień pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy objęte pierwszym zastrzeżeniem patentowym rozwiązanie w ogóle miało zdolność patentową jako nowe i nieoczywiste.

W wyniku ponownie przeprowadzonego badania oraz na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, Urząd Patentowy RP, po rozpatrzeniu w trybie spornym, na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2007 r., wydał decyzję nr [...] i [...], na podstawie której – działając w oparciu o przepis art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 oraz art. 89 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, a także art. 98 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p. – unieważnił sporny patent nr 168980 w części dotyczącej sposobu (pkt 1 decyzji) oraz przyznał spółkom K. S.A. oraz E. sp. z o.o. od uprawnionych z patentu łączną kwotę 2.800,- zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2 decyzji).

W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy RP – rozpatrując zagadnienie, czy przyjęty do stosowania projekt racjonalizatorski nie przeszkadza późniejszemu zgłoszeniu go jako zasadniczego elementu wynalazku – stwierdził, że rozwiązanie, które zostało uznane za projekt racjonalizatorski może również spełniać ustawowe wymagania odnoszące się do zgłoszeń wynalazków, o ile jego stosowanie było objęte tajemnicą służbową i z tego względu nie stanowiło przeszkody do udzielenia patentu. Urząd Patentowy RP uznał, iż z przedstawionych przez wnioskujące spółki dowodów współpracy pomiędzy E. sp. z o.o., a spółką K. S.A. w zakresie produkcji kul stalowych do młynów wynika, że w okresie przed datą zgłoszenia spornego wynalazku, tj. przed [...] sierpnia 1992 r., współpraca ta nie była objęta umową kooperacyjną, która została zawarta dopiero w dniu 23 grudnia 1992 r. Urząd wskazał, iż współpraca ta polegała na tym, że pierwsze trzy operacje sposobu były wykonywane w spółce E., po czym półprodukty były transportowane do K., która przeprowadzała kucie matrycowe oraz hartowanie i sezonowanie kul stalowych zgodnie z operacjami sposobu. Zdaniem organu taki tryb współpracy nie gwarantował zachowania tajemnicy w zakresie stosowanej technologii wytwarzania kul stalowych, czego dowodem jest m.in. sposób przesyłania korespondencji pomiędzy w/w kooperującymi przedsiębiorstwami. Urząd Patentowy RP stwierdził zatem, że w zakresie obejmującym pierwsze trzy operacje sposobu wytwarzania kul stalowych, wynalazek był jawnie stosowany przed datą jego zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP. Ustosunkowując się do kwestii zarzutu braku nowości sposobu według spornego patentu nr 168980, organ stwierdził, iż nie może być on uznany za zasadny, albowiem wnioskujące spółki nie przedstawiły żadnego dowodu w postaci rozwiązania mającego zespół cech technicznych identyczny z cechami sposobu chronionego patentem nr 168980. Zdaniem organu również w żadnej publikacji powołanej w opinii prof. R. S. nie wskazano takiego rozwiązania, które podważałoby nowość tego sposobu. Natomiast Urząd Patentowy RP uznał za zasadny zarzut braku nieoczywistości sposobu objętego zastrzeżeniami 1 i 2 opisu patentowego nr 168980, które – w ocenie organu – były jawnie stosowane przed datą zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym. Zdaniem organu dla specjalisty w tej dziedzinie ujawnione w stanie techniki informacje dotyczące przygotowania materiału wyjściowego do wytwarzania kul stalowych w postaci odciętej główki szyny kolejowej pociętej na odpowiednie odcinki, w połączeniu ze znaną technologią kucia matrycowego kul oraz znaną technologią hartowania i sezonowania kul, były wystarczające do rozwiązania tego problemu przez opracowanie sposobu analogicznego do chronionego patentem nr 168980 bez konieczności tworzenia wynalazków, tzn. w trybie zwykłej działalności zawodowej. W związku z powyższym Urząd Patentowy RP uznał, iż sposób wykonania kul stalowych miażdżących do młynów kulowych przedstawiony w zastrzeżeniu 1 opisu patentowego nr 168980 nie spełnia wymogu nieoczywistości, co zgodnie z przepisem art. 89 p.w.p. stanowi podstawę do unieważnienia spornego patentu nr 168980 w części dotyczącej sposobu.

Od powyższej decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli uprawnieni ze spornego patentu – M. Ł., W. S., A. O. i M. K., reprezentowani przez rzecznika patentowego. Skarżący – wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji – zarzucili organowi naruszenie art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p. W uzasadnieniu skarżący stwierdzili m.in., iż organ nie wyjaśnił bliżej przesłanek, w oparciu o które przyjął, iż typ współpracy pomiędzy spółkami E., a K. nie gwarantował zachowania tajemnicy w zakresie stosowanej technologii wytwarzania kul stalowych. W ocenie strony skarżącej zarzut braku gwarancji zachowania rozwiązania w tajemnicy z uwagi na typ współpracy ma charakter ogólnikowy, a organ nie wykazał, czy do unicestwienia tajemnicy rzeczywiście doszło. Zdaniem skarżących stanowisko Urzędu Patentowego pozostaje w ewidentnej sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez organ w poprzednim postępowaniu. Skarżący uznali, iż w świetle materiału dowodowego za bezpodstawny należy uznać wniosek wyprowadzony przez organ, iż w zakresie obejmującym pierwsze trzy operacje sposobu wynalazek był jawnie stosowany przed datą jego zgłoszenia do Urzędu Patentowego RP. Skarżący podnieśli także, iż współpraca kooperacyjna dysponenta tajemnicy z innym przedsiębiorcą sama w sobie nie unicestwia stanu tajemnicy. Zdaniem strony skarżącej porozumienie w kwestii zachowania tajemnicy przez kooperanta nie musi nastąpić w sposób wyraźny, gdyż może ono mieć charakter dorozumiany. Według strony organ wbrew powinności wynikającej z art. 80 k.p.a. nie udowodnił, że tajemnica technologiczna została ujawniona. Skarżący uznali ponadto, iż zaskarżona decyzja narusza ponadto przepis art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie wskazuje dowodów, na których Urząd Patentowy RP oparł się uznając za udowodniony fakt, iż w zakresie obejmującym pierwsze trzy operacje sposobu sporny wynalazek był jawnie stosowany przed datą jego zgłoszenia.

Urząd Patentowy RP w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ, odnosząc się do zarzutów strony skarżącej - podniósł, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego istniały wystarczające dowody braku działań zmierzających do zachowania tajemnicy stosowanego sposobu wytwarzania kul stalowych dla młynów kulowych w ramach współpracy pomiędzy spółką E. i K., z czego w konsekwencji wynika, że sposób ten, w części dotyczącej pierwszych trzech operacji, był jawnie stosowany i zgodnie z art. 11 ustawy o wynalazczości był częścią stanu techniki.

Postanowieniem z dnia 6 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. K., z uwagi na nieuzupełnienie w terminie wyznaczonym przez Sąd braków formalnych skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Mając to na względzie należy uznać, iż przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości.

Zgodnie z przepisem art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

Jak stanowi z kolei przepis art. 11 cyt. ustawy, rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienie na wystawie publicznej.

W świetle powołanego wyżej przepisu art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości, wynalazek podlegający opatentowaniu powinien:

- posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,

- posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),

- nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zakwestionowany przez spółki K. S.A. z siedzibą w J. oraz E. sp. z o.o. z siedzibą w D. wynalazek pt. "Sposób wykonywania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych i przyrząd do wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych" w części dotyczącej sposobu był nowy oraz czy spełniał kryterium nieoczywistości rozwiązania w świetle stanu techniki z daty zgłoszenia go do ochrony.

Według Urzędu Patentowego RP sporny wynalazek w części dotyczącej sposobu wytwarzania kul stalowych spełniał kryterium nowości, natomiast nie posiadał przymiotu nieoczywistości, co w konsekwencji było przyczyną jego unieważnienia.

Jeśli chodzi o kwestię nowości należy wyraźnie wskazać, iż w świetle unormowań zawartych w ustawie o wynalazczości, dla wykazania braku nowości konieczne jest przedłożenie konkretnego rozwiązania o identycznych w zasadzie cechach jak projekt będący przedmiotem zgłoszenia. Dla wykazania braku nowości nie wystarczy wykazanie, że istotne elementy zgłoszonego projektu są znane kilku wcześniejszym rozwiązaniom zaliczonym do stanu techniki (tak m.in. /w:/ System prawa własności intelektualnej, tom III, Prawo wynalazcze, pod red. J. Szwai i A. Szajkowskiego, Wydawnictwo PAN, Ossolineum 1990, s. 35).

W tej sytuacji należy zgodzić się z Urzędem Patentowym RP, iż zarzut braku nowości sposobu według spornego patentu nr 168980 nie może być uznany za zasadny, albowiem spółki wnioskujące o unieważnienie patentu nie przedstawiły w toku postępowania żadnego jednoznacznego dowodu w postaci rozwiązania mającego zespół cech technicznych identyczny z cechami sposobu chronionego patentem nr 168980. Zdaniem Sądu organ przyjął również w sposób prawidłowy, iż z żadnej publikacji powołanej w opinii sporządzonej przez prof. R. S. nie wskazano takiego rozwiązania, które bezspornie podważałoby nowość sposobu wytwarzania kul stalowych.

Z kolei jeśli chodzi o przesłankę nieoczywistości należy na wstępie podkreślić, iż ocenę, czy dane rozwiązanie jest oczywiste, czy też nie, przeprowadza się odwołując się do opinii, jaką wydałby na ten temat przeciętny fachowiec (znawca) z tej dziedziny techniki, do której należy zaliczyć zgłoszony w Urzędzie Patentowym RP pomysł.

Zauważyć należy także, iż odmiennie niż przy badaniu cechy nowości, argumentów przeciwko nieoczywistości rozpatrywanego projektu poszukiwać można nie tylko poprzez przeciwstawienie przedmiotowi zgłoszenia konkretnych znanych rozwiązań, lecz przy uwzględnieniu całego stanu techniki. Zauważyć przy tym należy, iż oceniane rozwiązanie może być nowe, lecz mimo to może ono wynikać w sposób oczywisty ze stanu techniki.

Przy ocenie nieoczywistości konieczne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki.

Na "stan techniki", w rozumieniu przepisu art. 10 ustawy o wynalazczości, składają się wszelkie informacje, które mogą być przeciwstawione projektowi zgłoszonemu w Urzędzie Patentowym celem opatentowania. Stan techniki tworzą projekty wynalazcze i inne informacje techniczne, ujawnione w sposób określony w art. 11 cyt. ustawy przed datą pierwszeństwa przysługującą konkretnemu zgłoszeniu.

Przyjmuje się, że aby dany projekt mógł być zaliczony do stanu techniki, musi być udostępniony do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania przed datą pierwszeństwa (datą zgłoszenia do ochrony w Urzędzie Patentowym RP).

Zdaniem Sądu udostępnienie wynalazku ma miejsce wówczas, gdy projekt został ujawniony wobec nieokreślonej liczby osób, przy czym należy wyraźnie wskazać, iż nie ma większego znaczenia liczba osób, które rzeczywiście zapoznały się z istotą pomysłu (podobnie /w:/ System prawa własności intelektualnej, ..., s. 34).

W doktrynie przyjmuje się, iż nie stanowi ujawnienia, w rozumieniu art. 11 ustawy o wynalazczości, udostępnienie projektu lub jego stosowanie w ramach przedsiębiorstwa lub instytutu naukowego, pod warunkiem wszakże, że przedsięwzięto kroki zmierzające do zachowania tajemnicy. Podobne kryteria należy stosować w razie ujawnienia istoty projektu kooperantom lub innym jednostkom, z którymi uprawniony do patentu utrzymuje więzi gospodarcze lub naukowe. W takiej sytuacji przyjmuje się, że jednostka udostępniająca wynalazek w celu przeprowadzenia np. prób lub badań, albo wykonania prototypów urządzenia, jego detali lub części, powinna zawrzeć odpowiednią umowę zobowiązującą partnera do zachowania poufności (tak również /w:/ S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek, Komentarz do prawa wynalazczego, Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1990).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że zgłaszający sporne rozwiązanie do opatentowania, pracując w K., zgłosili wcześniej, tj. [...] lutego 1992 r. w innym przedsiębiorstwie, tj. w P. E. projekt wynalazczy będący częścią późniejszego zgłoszenia patentowego pt. "Wykorzystanie główek szyn kolejowych złomowych i odpadowych do produkcji kul stalowych wg BN-84/0660-03". Dokonane zgłoszenie zostało przez E. przyjęte jako projekt racjonalizatorski i wdrożone do wykorzystania. Istotą tego rozwiązania było wykorzystanie do produkcji odciętych główek wybrakowanych szyn kolejowych.

Należy zauważyć, iż proces technologiczny przedstawiony w projekcie racjonalizatorskim składa się z 5 następujących po sobie operacji, z których czwarta przebiega według stosowanej dotychczas technologii. Te operacje to:

1) odpalenie lub odcięcie główki szyny z zachowaniem gładkości 2,5 i tolerancji wymiarowej +-1,0 ;

2) usunięcie zadziorów po paleniu i szlifowaniu nierówności powierzchni ciętej, cięcie główek szyn na odcinki do 6 m;

3) cięcie na odcinki wsadowe przy podgrzaniu materiału do temperatury 400-500 stopni C;

4) kucie kul wykonane według technologii stosowanej dotychczas;

5) hartowanie i sezonowanie po kuciu.

Będący przedmiotem unieważnienia punkt pierwszy zastrzeżeń patentowych zawiera również 5 operacji, z których piąta przebiega wg znanej technologii. Te operacje, wedle pierwszego zastrzeżenia patentowego polegają na tym, że :

a) wyjściowy materiał w postaci złomowanej szyny kolejowej jest w przyrządzie poddany odcięciu lub odpaleniu główki szyny na wysokości 50 mm,

b) otrzymany półprodukt poddaje się usunięciu zadziorów i cięciu na odcinki do 6 m,

c) przy podgrzaniu do temperatury 400-500 stopni C półprodukt jest cięty na odcinki wsadowe z zachowaniem naddatków określonych wagowo w zależności od wielkości kul,

d) odcinki wsadowe poddaje się kuciu matrycowemu w temperaturze nie mniejszej niż 950 stopni C, przy czym czas grzania wynosi 20-25 min. a czas kucia 1 sek.,

d) kule poddaje się znanemu hartowaniu i sezonowaniu do osiągnięcia twardości min 60 HRC.

W tej sytuacji uznać należy, iż zgłoszony i przyjęty do stosowania projekt racjonalizatorski dotyczył wykorzystania główek szyn kolejowych złomowanych i odpadowych do produkcji kul stalowych do młynów kulowych i obejmował trzy pierwsze operacje a), b) i c) sposobu chronionego spornym patentem nr 168980.

Z postępowania dowodowego wynika, co stwierdził już Sąd w wyroku z dnia 19 października 2004 r. (6 II SA 3709/03), że przed zgłoszeniem patentu, a więc przed datą pierwszeństwa, rozwiązanie objęte projektem racjonalizatorskim, stosowane było w dwóch kooperujących ze sobą zakładach produkcyjnych, tj. spółce E., która wykonywała dwie pierwsze operacje i K. S.A., która wykonywała operacje pozostałe. Jest niesporne, że jako materiał wyjściowy stosowana była odcięta główka szyny, następnie poddawana dalszym operacjom. Tak więc sposób będący przedmiotem pierwszego zastrzeżenia patentowego był stosowany w dwóch współpracujących ze sobą zakładach. W tej sytuacji zasadnicze znaczenie miało ustalenie, czy doszło do ujawnienia (udostępnienia) w rozumieniu art. 11 ustawy o wynalazczości.

Zdaniem Sądu z dostarczonych przez w/w spółki dokumentów wynika jednoznacznie, iż współpraca kooperacyjna w zakresie wytwarzania kul stalowych dla młynów kulowych w okresie przed datą zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym RP nie była uregulowana jakąkolwiek umową, w tym również umową w zakresie zachowania tajemnicy służbowej (produkcyjnej/kooperacyjnej) obejmującej K.. Tajemnica ta nie była zachowana w praktyce, czego dowodem jest m.in. korespondencja wysyłana faksem przez dyrektora technicznego K. dotycząca zamówienia na główki szyn odcinane w spółce E. (vide: zamówienie z dnia 26 lutego 1992 r.). Stwierdzić należy, iż tego rodzaju dokumentacja i sposób jej ujawnienia dowodzi, iż informacje objęte spornym rozwiązaniem nie były objęte tajemnicą służbową. Z tego i innych ujawnionych w toku postępowania dowodów (patrz m.in. karta instrukcyjna dotycząca materiału na kule z dnia 27 kwietnia 1992 r.) wynika, że w K. znana była technologia wytwarzania kul stalowych według wynalazku chronionego patentem nr 168980 w zakresie stosowanym w spółce E.. Sposób ujawnienia technologii objętej wynalazkiem pozwalał jednocześnie przeciętnemu fachowcy z danej dziedziny na stosowanie tego pomysłu, co w konsekwencji świadczy o braku przesłanki nieoczywistości spornego rozwiązania (sposobu wytwarzania).

Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy stwierdzić, iż – wbrew sugestiom strony skarżącej – Urząd Patentowy RP nie był zobowiązany do wykazania w toku postępowania, że do unicestwienia tajemnicy w zakresie stosowanej technologii wytwarzania kul stalowych rzeczywiście doszło, albowiem rolą organu było jedynie zbadanie, czy w/w kooperanci przedsięwzięli kroki zmierzającego do zachowania tajemnicy w ramach prowadzonej współpracy gospodarczej.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie trudno również mówić w przypadku niniejszej sprawy o jakiejkolwiek dorozumianej formie gwarancji zachowania tajemnicy, albowiem z akt sprawy nie wynika, aby w/w przedsiębiorstwa, a w szczególności dysponent technologii (tj. spółka E.) ograniczył jawność do pracowników jednostki stosującej, co oznacza, że prowadzenie procesu produkcyjnego nie przebiegało w sposób uniemożliwiający zapoznanie się z istotą rozwiązania również innej dowolnej osobie.

Wobec powyższego należy uznać, iż Urząd Patentowy RP, działając w oparciu o normy zawarte w przepisach art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także będąc w zgodzie z zasadą pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wyrażoną w art. 8 k.p.a., dokładnie wyjaśnił okoliczności sprawy, konkretnie ustosunkowując się do żądań i twierdzeń strony skarżącej.

Zdaniem Sądu poczynione przez organ ustalenia wynikają z wszechstronnie zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez ten organ ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów ustawy o wynalazczości i ustawy – Prawo własności przemysłowej - nie budzi istotnych zastrzeżeń. Zdaniem Sądu stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego RP uzasadnione jest w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem – wbrew zarzutom skargi – organ ten wyjaśnił szczegółowo motywy swojego rozstrzygnięcia wydanego w przedmiocie unieważnienia spornego patentu w części dotyczącej sposobu wykonywania kul miażdżących dla młynów kulowych.

Mając na względzie powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.