Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1169/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.), Iwona Dąbrowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi S. K. reprezentowanej przez opiekuna prawnego H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

1 U Z A S A D N I E N I E

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z [...] kwietnia 2011 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako ustawa o emeryturach), odmówił S. K. (dalej jako skarżący) przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, wskazując, iż nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu ani ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Decyzją z [...] września 2012 r. nr [...] organ utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. Wyrokiem z 7 marca 2013 r., II SA/Wa 1961/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił powyższe decyzje, nakazując organowi dokonanie analizy złożonych przez stronę, w toku postępowania sądowoadministracyjnego, dokumentów na okoliczność podlegania S. K. ubezpieczeniu społecznemu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...], powołując się na art. 83 ustawy o emeryturach, odmówił S. K. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ uznał, że skarżącej nie może zostać przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, gdyż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez nią świadczenia rentowego w zwykłym trybie. Z akt sprawy wynika bowiem, że na przestrzeni 33 lat życia skarżąca posiada udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 7 lat, 2 miesiące i 28 dni. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania renty w trybie zwykłym, udowodniono 3 lata, 1 miesiąc i 7 dni tych okresów. W okresie od [...] sierpnia 1998 r. do [...] czerwca 2004 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżąca nie wykonywała pracy lub innej działalności potwierdzonej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanej przerwie skarżąca nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, jak również nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia i spełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Organ zaznaczył ponadto, że obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest bowiem świadczeniem socjalnym.

We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy S. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, uznając je za niesłuszne i krzywdzące.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], stosując art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku.

W motywach decyzji organ podał, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Dokonując ponownej analizy okoliczności sprawy organ uznał, że skarżąca nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu. Zwrócił uwagę, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności

Z akt sprawy wynika natomiast, że w okresie od [...] sierpnia 1998 r. do [...] czerwca 2004 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącej wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W okresie tym wobec skarżącej nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli skarżącej, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

Jednocześnie organ uznał, że obecna niemożność podjęcia przez skarżącą zatrudnienia ze względu na całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz przedstawione trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy o emeryturach przez przyjęcie tezy, że będąc całkowicie ubezwłasnowolnioną i całkowicie niezdolną do pracy nie spełnia łącznie wszystkich wymagań z powyższego przepisu, a w szczególności że nie posiada 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w ostatnim 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, gdy tymczasem cały materiał dowodowy zawiera dokumentację zawodowego i życiowego przebiegu jej ubezpieczenia, chociażby z tytułu pozostawania w związku małżeńskim i urodzenia dzieci. Skarżąca podała, że w okresie bezpośrednio przed wypadkiem nastąpił trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jego skutków w postaci konieczności wychowania dzieci i sprawowania nad nimi osobistej i permanentnej opieki z powodu nieobecności męża i ojca z uwagi na pracę w transporcie drogowym.

Skarżąca zarzuciła nadto obrazę przepisów postępowania, tj. art. 1, 9, 75, 77, 107 § 3 K.p.a. przez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak zrozumiałego uzasadnienia decyzji odmownej. Skarżąca podał, że wszystkie decyzje wydawane z upoważnienia Prezesa ZUS są wydawane przez ten sam departament ZUS i osoby na tych samych stanowiskach.

Skarżąca w oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy.

Udzielając odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że pozostawanie w związku małżeńskim i posiadanie dzieci nie jest w żadnym razie okolicznością czyniącą kogokolwiek trwale niezdolnym do pracy, uzasadniającą rezygnację z zatrudnienia.

Nadto organ zauważył, iż skarżąca uważała się za osobę zdolną i gotową do pracy, gdyż rejestrowała się w charakterze osoby bezrobotnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Jednocześnie Sąd nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje żadnych świadczeń.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca była ubezpieczona w rozumieniu ustawy emerytalnej przez 7 lat, 2 miesiące i 28 dni. Nie budzi również wątpliwości fakt, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na to, że jedynym dochodem skarżącej jest dodatek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Ponadto ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy skarżąca nie może podjąć zatrudnienia lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Spornym natomiast jest, czy w sprawie zostały wykazane szczególne okoliczności, które usprawiedliwiałyby nienabycie przez skarżącą świadczenia rentowego w zwykłym trybie.

Ustalanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie może odbywać się w zupełnym oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Nie bez powodu ustawodawca posłużył się sformułowaniem wskazującym, że tylko tym ubezpieczonym, którzy "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty", Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wychodząc z zasad systemowych, na jakich oparte są założenia ubezpieczeń społecznych, których częścią jest art. 83 ust. 1 ww. ustawy, i kierując się względami wykładni funkcjonalnej, trudno byłoby przyjąć, by stwarzał on podstawę przyznawania świadczeń w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od wymaganego okresu ubezpieczenia, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego (bądź pozostałego po nim członka rodziny) do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach, okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia (art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy). Zatem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim stażem ubezpieczeniowym w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. O ile 18-miesięczny okres nie jest wymagany, gdy ubezpieczony posiada 20-letni staż ubezpieczeniowy (w przypadku kobiet; nie dotyczy jednak sytuacji skarżącej), o tyle 5-letni okres ubezpieczenia w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy jest warunkiem koniecznym. Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Jednakże przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest tylko wtedy, gdy wymagany okres ubezpieczenia (5-letni w ostatnim 10-leciu, a także 18-miesięczny okres) usprawiedliwiają szczególne okoliczności.

Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Konieczne jest więc wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności.

Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2001 r., II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

Skarżąca na przestrzeni 33 lat życia udokumentowała łączny okres ubezpieczenia wynoszący 7 lat, 2 miesiące i 28 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz okresów nieskładkowych, jednakże w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, na wymagane 5 lat posiada jedynie 3 lata, 1 miesiąc i 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przy ustalaniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane.

W okresie przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, czyli przed [...] czerwca 2014 r. skarżąca nie miała stwierdzonej niezdolności do pracy nawet w zakresie częściowym. W toku postępowania przed organem skarżąca nie wskazywała na jakiekolwiek okoliczności uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Dopiero w skardze kierowanej do Sądu podała, iż tą okolicznością była konieczność wychowywania dzieci i sprawowania nad nimi opieki.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, iż rezygnacja z zatrudnienia na rzecz wychowania dziecka jest wyborem każdego rodzica i nie jest okolicznością niezależną od ich woli, w związku z czym nie stanowi szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w art. 83 ustawy. W wyroku z 21 października 2014 r. (I OSK 1610/14, LEX nr 1590988) NSA zajął jednoznaczne stanowisko, zgodnie z którym rezygnacja z pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad członkiem rodziny jest dobrowolnym wyborem każdej osoby i nie może być traktowana jako przesłanka przyznania świadczenia w myśl przepisu art. 83 ustawy o emeryturach. Oczywiście w sytuacjach szczególnych, a do takich należy niewątpliwie zaliczyć np. konieczność opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, wymagającym stałej opieki czy też wielodzietność rodziny, istnieje możliwość, a nawet konieczność oceny przez organ wynikającej z takiej sytuacji braku aktywności zawodowej. W rozpoznawanej sprawie nie zostało jednak wykazane, aby taka szczególna sytuacja miała miejsce. A co również nie jest bez znaczenia, skarżąca była zarejestrowana w latach 1999-2002 jako osoba bezrobotna, co oznacza, że była gotowa świadczyć pracę. Taka sytuacja pozwala na przyjęcie, iż istniała inna możliwość zapewnienia dwójce dzieci opieki.

Również fakt bycia osobą bezrobotną nie może być oceniany na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. Gdyby uznać rejestrację w charakterze bezrobotnego za okoliczność szczególną, wówczas każda osoba posiadająca taki status mogłaby liczyć na świadczenie w drodze wyjątku, niezależnie od tego, czy faktycznie w tym czasie poszukiwała pracy czy też nie. Sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie odzwierciedla bowiem rzeczywistej aktywności osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu bezowocnych poszukiwań pracy jako okresu przerwy w zatrudnieniu, spowodowanej szczególnymi okolicznościami, niezależnymi od woli. Chodzi zatem o przedstawienie dowodów, które potwierdzą fakt odmowy zatrudnienia w danym dniu. Skarżąca takich dowodów nie przedstawiła i na takie okoliczności w toku całego postępowania nie powoływała się.

Trudna sytuacja na rynku pracy nie jest szczególną okolicznością, która uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, bezrobocie – samo w sobie – nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Wobec zgłoszonych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania ocenić należy je jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Na podkreślenie zasługuje, iż pomimo wynikającej z art. 7 K.p.a. zasady działania organu z urzędu i wynikającego z niej obowiązku gromadzenia materiału dowodowego, w sprawach takich jak przedmiotowa rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, to na stronie wnioskującej ciąży obowiązek wykazania okoliczności szczególnych uniemożliwiających wypracowanie wymaganego okresu ubezpieczenia. O ile bowiem organ zasadniczo ma instrumenty pozwalające na ustalenie okresów podlegania ubezpieczeniu, to takimi możliwościami nie dysponuje, z uwagi na ich naturę, w stosunku do szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ww. ustawy. Organ nie może bowiem z urzędu poszukiwać dowodów, o których nie wie nawet, że istnieją. Nie można oczekiwać, że organ będzie "po omacku" poszukiwał materiału dowodowego.

W wyroku z 15 grudnia 2011 r. (I OSK 1726/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl) NSA wyraził pogląd, który Sąd w pełni podziela, zgodnie z którym uwzględniając rodzaj świadczenia, o jakie ubiega się skarżąca, a w szczególności jego wyjątkowy charakter, nie można obciążać organu obowiązkiem poszukiwania dowodów na okoliczności związane z przerwami w zatrudnieniu, zwłaszcza gdy dotyczy to okresów, kiedy skarżąca była osobą młodą i zdolną do pracy.

To strona wnioskująca o świadczenie obowiązana jest wskazać organowi dowody świadczące o obiektywnych trudnościach w podjęciu pracy, przemawiające za uznaniem ich jako szczególnych okoliczności.

W rozpoznawanej sprawie organ zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy, którego ocena przełożyła się na wydane rozstrzygnięcie. Bez wpływu na jego treść pozostają natomiast okoliczności podniesione w skardze, a odnoszące się do opieki nad dziećmi, do których Sąd odniósł się powyżej.

Pamiętać przy tym należy, że poprzednie rozstrzygnięcie organu nieuwzględniające okresów ubezpieczenia skarżącej zostało uchylone przez Sąd.

Skarżąca miała zatem świadomość jakie okoliczności są w sprawie istotne i co należy w niej wykazać. Mimo to dopiero na etapie postępowania sądowego wskazała okoliczności, które jej zdaniem zasługują na uznanie jako okoliczności szczególne uniemożliwiające spełnienie wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Uzasadnienie skarżonej decyzji realizuje wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Zawiera tak uzasadnienie faktyczne, jak i prawne. Argumentacja organu odnosi się w sposób wyczerpujący do okoliczności faktycznych ujawnionych w toku postępowania administracyjnego.

Skoro więc w przedmiotowej sprawie brak wymaganego 5-letniego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy nie został w całości usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami, zatem przesłanka szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznana za spełnioną i – w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy – jest to okoliczność eliminująca skarżącą z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak podkreślić, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego – co do zasady – od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.

W takim stanie rzeczy, wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe. Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi wydawania decyzji przez te same osoby. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, wynikający z tego przepisu obowiązek wyłączenia pracownika dotyczy tylko sytuacji, gdy decyzja, przy wydaniu której uprzednio dany pracownik uczestniczył, poddawana jest następnie kontroli – czy to w postępowaniu zwykłym (w toku instancji albo na podstawie art. 127 § 3 K.p.a.), czy nadzwyczajnym (w trybie wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji – por. wyrok WSA z 22 marca 2012 r., IV SA/Po 1222/11, CBOSA). Nie odnosi się natomiast do sytuacji, gdy w wyniku zastosowania kompetencji kasacyjnych przez organ odwoławczy (art. 138 § 2 K.p.a.) albo sąd administracyjny (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.) sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał uchyloną decyzję (por.: R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2010, art. 24, Nb 12; wyrok NSA z 26 maja 1998 r., I SA 1911/97, LEX nr 44502). Uchylenie decyzji nie może powodować – gdy sprawa ponownie wróci do organu decyzyjnego – zakazu wykonywania czynności w toczącym się postępowaniu przez tych pracowników, co poprzednio, skoro w takiej sytuacji nie kontrolują oni prawidłowości własnej decyzji, a ponadto, zgodnie z art. 138 § 2 zdanie drugie K.p.a. albo art. 153 P.p.s.a., zyskują określone wskazania co do sposobu dalszego procedowania. Ponadto nie może uchodzić z pola widzenia i to, że bezwzględny nakaz wyłączania pracownika od ponownego rozpoznawania sprawy po decyzji kasatoryjnej organu wyższej instancji, czy też po wyroku uchylającym sądu administracyjnego, mógłby prowadzić do istotnego zakłócenia w funkcjonowaniu organów orzekających w sprawach (na takie niebezpieczeństwo zwracano już uwagę np. w wyrokach WSA: z 21 lutego 2008 r., IV SA/Wr 643/07 oraz z 7 marca 2012 r., II SA/Ke 820/11 – CBOSA).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.

-----------------------

11