Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 171/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

P. z dnia [...]. E. K. (skarżący) wniósł

o umorzenie odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na trudną sytuację finansową. Oświadczył, że zaległości w opłacaniu składek powstały w latach 2006 - 2007, a spowodowane były złą koniunkturą na pieczywo na rynku toruńskim, co traktował wówczas jako trudności przejściowe. W maju 2007r. uległ zawałowi serca z dużymi powikłaniami, na skutek czego przeszedł operacje wymiany tętnicy. Z uwagi na stan zdrowia musiał zakończyć działalność, która stanowiła jedyne źródło dochodu. Zniknęła zatem perspektywa uzyskania nadwyżki finansowej, która pozwoliłaby na uregulowanie zaległych zobowiązań. W złożonym wniosku zobowiązany wskazał, że utrzymuje się z renty, która po potrąceniach komornika wynosi [...] zł miesięcznie, zatem dochody kształtują się poniżej minimum socjalnego. Dom, który zamieszkuje jest jedynym lokalem, jaki posiada. Ponadto nieruchomość ta obciążona jest kredytem hipotecznym oraz zajęciami komorniczymi. Kredyt hipoteczny po restrukturyzacji i dopasowaniu do możliwości finansowych zobowiązanego będzie spłacany do 2025r. Wnioskodawca stwierdził, że stan zdrowia nie pozwala mu na prowadzenie działalności gospodarczej, a podjęcie pracy nie jest możliwe ze względu na brak możliwości uzyskania tzw. zdolności do pracy od lekarza medycyny pracy. Uważa, że sytuacja materialna nie ulegnie w najbliższym czasie poprawie lecz raczej pogorszeniu. Oświadczył ponadto, iż wydatki kształtują się następująco: energia elektryczna ok. [...] zł, woda [...] zł, centralne ogrzewanie ok. [...] zł rocznie, telefon i internet [...] zł miesięcznie, wywóz nieczystości [...] zł miesięcznie, spłata kredytu [...] zł miesięcznie. Do tego należy doliczyć wydatki na wyżywienie oraz skromną odzież i lekarstwa, które musi codziennie zażywać. Podał, że korzysta z pomocy dzieci oraz mamy. Wskazał, że w dniu [...]. zmarła jego żona i wydatki musi pokrywać już zupełnie sam. Stąd też wniósł o umorzenie odsetek i rozłożenie kapitału na raty po [...] zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...]. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej wysokości [...] zł, z uwagi na brak stwierdzenia w sprawie stanu całkowitej nieściągalności oraz decyzją z tego samego dnia nr [...] odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość w stosunku do części zaległości.

Od decyzji nr [...] o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że w 2015r. osiągnął przychód [...] zł. Natomiast wydatki na: podatek od nieruchomości, wodę, wywóz nieczystości, energię elektryczną ogrzewanie, telefon i Internet, kredyt hipoteczny oraz raty do II Urzędu skarbowego stanowiły łącznie kwotę [...]zł. Zatem, w ocenie zobowiązanego, wyliczenie to jest sprzeczne z tezą postawioną w uzasadnieniu decyzji, iż spłata zadłużenia nie zagraża zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał, że w chwili obecnej żyje poniżej minimum socjalnego. Nie zgodził się z postawioną tezą, iż nie ma przewlekłej choroby, albowiem choroba układu krążenia jest nieuleczalna. Decyzją lekarza orzecznika ZUS pobiera od 2007r. rentę chorobową z tytułu niezdolności do pracy. Ostatnia decyzja została wydana na okres do 2017r. Ponadto w 2015r. stwierdzono u niego cukrzycę. Z uwagi na fakt, że lekarz medycyny pracy odmawia podpisania zdolności do pracy, nie może podjąć pracy. W 2016r. dochody zwiększyły się zaledwie o [...] zł z tytułu pobierania wyższej renty rodzinnej.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. nr [...].U. Rozpatrując przedstawione przez zobowiązanego argumenty pod kątem konkretyzacji zasadniczej przesłanki uzasadniającej umorzenie, tj. stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności,

w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r. poz. 121) – dalej jako: "u.s.u.s.", Zakład zauważył, że w przedmiotowej sprawie taki stan nie zachodzi, gdyż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Natomiast analizując wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia [...]. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako: "rozporządzenie" Zakład stwierdził, że wprawdzie sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednakże w świetle dokumentacji na temat środków, z jakich się utrzymuje oraz wydatków jakie ponosi, można przypuszczać, że sytuacja ta nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ratach.

W wyniku złożonej skargi tut. Sąd wyrokiem z dnia 14 września 2016r. sygn. akt

I SA/Bd 409/16 uchylił zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał rację organowi, co do stwierdzenia, że nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, jednakże nie zgodził się z wywodem, jaki poczyniono na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Sąd podsumował rozważania organu co do niewystąpienia przesłanek zawartych w tym przepisie stwierdzeniem, że skoro Zakład nie podważył ujemnej wartości wyliczenia przychodu do wydatków, to nie ma wątpliwości, że zachodzi przesłanka, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, i tak w ponownym rozstrzyganiu ZUS musi przyjąć stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podniósł, że zobowiązany działalność gospodarczą prowadził w okresie od [...]. do [...]. (z przerwą od [...]. do [...].) Z tego tytułu miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z uwagi na fakt nie wywiązania się z tego obowiązku na jego koncie powstało zadłużenie.

Analizując sytuację skarżącego pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Zakład zauważył, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Działalność gospodarcza na chwilę obecną nie jest prowadzona. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania jest objęte postępowaniem egzekucyjnym. Zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazuje ponadto, iż istnieją też inne składniki majątkowe, z których można prowadzić egzekucję tj. nieruchomości. Nie konkretyzuje się w tym przypadku także przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 - bowiem na obecnym etapie nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie toczyło się też postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, tak więc nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Ponadto, wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stąd też brak jest również konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a. W związku z tym, w ocenie Zakładu, brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o wyżej zacytowaną podstawę prawną.

Rozpatrując natomiast wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]. organ stwierdził, że aktualnie skarżący nie jest w stanie spłacić jednorazowo należności, jednak nie można stwierdzić braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w systemie ratalnym, aby raty nie stanowiły zbytniego obciążenia dla budżetu domowego. Zakład zauważył, że wniosek skarżącego z dnia [...]. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek rozpatrzono pozytywnie, o czym został on poinformowany. Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie zakwestionował sposobu rozpatrzenia w/w wniosku ani nie zgłosił się do Oddziału w celu podpisania umowy ratalnej. W ocenie organu, można zatem przyjąć, iż nie podjął nawet próby spłaty zadłużenia. W związku z powyższym z uwagi na fakt, iż dotychczas skarżący nie korzystał z ulgowej formy spłaty zadłużenia, orzeczenie o umorzeniu odsetek od zaległych składek byłoby, zdaniem Zakładu, przedwczesne i pozostawałoby w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Organ wskazał, że motywując swój wniosek o umorzenie, skarżący nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej zobowiązanego ZUS wskazał, że jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, skarżący uległ zawałowi serca z dużymi powikłaniami. Skutkiem tego była operacja wymiany tętnic w dniu [...]. Skarżący jest po założeniu bay-pasów, choruje na cukrzycę, jest pod wpływem stałego działania leków, choruje przewlekle. W ocenie organu, wykazane przez skarżącego problemy zdrowotne nie uniemożliwiają jednakże uzyskiwania dochodu. Zakład wskazał, że obecnie skarżący pobiera rentę rodzinną, a świadczenie to jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Ponadto, skarżący nie wykazał również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Organ zauważył również, że zobowiązania z tytułu składek powinny podlegać zaspokojeniu przed innymi należnościami z uwagi na ich publicznoprawny charakter.

W tym kontekście wskazał, że jak wynika z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów, posiada on kredyt hipoteczny, który jest przez niego regularnie spłacany w ratach w kwocie po [...] zł/m-c. Na potwierdzenie tego faktu zobowiązany przedłożył potwierdzenia wpłat rat kredytu.

W świetle poczynionych ustaleń organ podkreślił, że nawet przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek z przesłanek umorzenia organ nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy z uwagi na fakt, że decyzja, co do umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym.

W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ukaranie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych grzywną na podstawie art. 154 § 1 Kpa za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14.09.2016r. sygn. akt I SA/Bd 409/16.

W uzasadnieniu skarżący przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania

w sprawie. Wskazał, że wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...]. decyzja utrzymująca w mocy decyzję uchyloną prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 14.09.2016r. jest pozbawiona kompletnej logiki prawnej. Skarżący podniósł, że pismem z dnia [...]. wezwał ZUS do wykonania wyroku z dnia 14.09.2016r. W odpowiedzi otrzymał pismo, z którego wynikało, że ZUS zajmie się wykonaniem ww. wyroku w bliżej nieokreślonym terminie. Pomimo upływu 4 miesięcy ZUS nie wykonał żadnych innych czynności poza wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia [...]. utrzymującej w mocy decyzję uchyloną przez Sąd wyrokiem z dnia 14.09.2016r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

I. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo, w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

II. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...], wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...]. nr [...].U. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Wbrew zarzutom skargi, to nie ta decyzja została uchylona przez Sąd wyrokiem z dnia 14 września 2016r., I SA/Bd 409/16, bowiem wyrokiem tym została uchylona decyzja z dnia [...]. nr [...], utrzymująca w mocy powyższą decyzję z dnia [...].

W obecnej sprawie istotne i zarazem przesądzające o jej wyniku jest to, że była już ona przedmiotem rozpoznawania przez tut. Sąd, który wspomnianym wyrokiem z dnia 14 września 2016r. sygn. akt I SA/Bd 409/16 uchylił decyzję ZUS z dnia [...]., utrzymującą w mocy w/w decyzję z dnia [...]. nr [...].U. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec tego, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Zasadą wynikającą z tego przepisu jest, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie, zarówno gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.

Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. Organ administracji zobowiązany jest wobec tego, do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy, do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego ( por. np. wyrok NSA z 21 października 1999 r., IV SA 1681/97, LEX nr 47848).

III. W zasadniczej w rozpoznawanej sprawie kwestii, dotyczącej umorzenia należności składkowych, w pierwszej kolejności należy odwołać się do mających zastosowanie w sprawie regulacji prawnych, a następnie oceny prawnej spornego zagadnienia, dokonanej w powołanym wyroku z dnia 14 września 2016r. sygn. akt I SA/Bd 409/16 i związanych z tą oceną zaleceń Sądu.

Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, które stanowiły podstawę analizy zasadności żądania strony o ich umorzenie zawarte są w art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej "rozporządzeniem"). Uzupełniająco trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia tych należności jest art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek ( ust. 1 ), w przypadku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 2 ), z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Podsumowując, z powołanej treści przepisu art. 28 u.s.u.s wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane na jego podstawie wyłącznie, w wymienionych w ust. 3 przypadkach, których wystąpienie skutkuje całkowitą ich nieściągalnością.

We wspomnianym już wyroku I SA/Bd 409/16, w odniesieniu do przedstawionego stanu faktycznego WSA przyznał rację organowi co do stwierdzenia, że nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Ponieważ jak wynika z ustaleń organu, w stosunku do wnioskowanych należności prowadzone jest nadal postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika II Urzędu Skarbowego w T., co wynika z Informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika oraz o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym ( k. 29-30 ), także i na obecnym etapie rozpoznawania sprawy, przesłanka całkowitej nieściągalności nie występuje.

IV. Niezależnie jednak od powyższego, WSA w cytowanym wyroku nie zgodził się z ocenami jakie organ poczynił na tle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. W pierwszej kolejności wskazał, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustanawia wyjątek i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego treścią należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzenie wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w § 1 precyzuje szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W § 2 rozporządzenie definiuje na swój użytek pojęcie "należności z tytułu składek", jako należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. To właśnie te należności Zakład może umorzyć, jeżeli zobowiązany wykaże, że ich opłacenie pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny" ( v. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., II GSK 1484/12; LEX nr 1457644). Należności tego rodzaju obejmują również odsetki od należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez pracodawcę, co w sprawie skarżącego wyjaśnił już tut. Sąd w wyroku z 8 czerwca 2016r., I SA/Bd 242/16.

Dalej, WSA wskazał, że zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do przesłanek umorzenia zawartych w tym przepisie, WSA sformułował wskazania, które organ winien był uwzględnić, w ponownie prowadzonym postępowaniu. Po, pierwsze Sąd wskazał, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Po drugie, WSA podkreślił, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów, tak z posiadanego majątku ruchomego czy nieruchomego jak i możliwość płatności w przyszłości poprzez rozłożenie jej na raty należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. W tym kontekście WSA krytycznie ocenił stwierdzenia organu, że w świetle dokumentacji na temat środków, z jakich się utrzymuje skarżący, wydatków jakie ponosi, można przypuszczać, że sytuacja ta nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ratach. Sąd stwierdził, że Zakład wprawdzie pisze, że rozumie jego ciężką sytuację, jednakże nic z tego dla skarżącego nie wynika. Wskazuje na możliwość dochodzenia należności w trybie egzekucyjnym a należności będące przedmiotem niniejszego postępowania mogą zostać objęte wpisem hipotecznym na nieruchomościach. Opiera zatem swą odmowę o potencjalną możliwość uzyskania dochodu, czego mu robić nie wolno.

Po trzecie, WSA przyjął, że w odniesieniu do problemów natury zdrowotnej skarżącego, stanowisko organu opiera się o to, że nie przedłożono dokumentu potwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy i przypomina, że skarżący osiąga dochód z renty rodzinnej. W ocenie WSA, "powyższa treść wskazuje na niezrozumienie przez Zakład zapisów prawa, które zastosował, gdyż z jednej strony oparł swoje rozstrzygnięcie o potencjalną a nie realną możliwość zapłaty bez uszczerbku, o jakim mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia; z drugiej nie wiadomo czemu treść : 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia odnosi do pojęcia "całkowitej niezdolności do pracy" mimo, że ustawodawca nie odnosi się do tego stanu, a jedynie do "możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności", co wcale nie musi pokrywać się.

Ostatecznie WSA sformułował konkluzję, że "skoro Zakład nie podważył ujemnej wartości wyliczenia przychodu do wydatków, to nie ma wątpliwości, że zachodzi przesłanka, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, i tak w ponownym rozstrzyganiu ZUS musi przyjąć stosownie do art. 153 p.p.s.a.".

V. Co istotne, WSA dokonał powyższych ocen w stanie faktycznym zasadniczo nie odbiegającym istotnie od tego, który stanowił podstawę ocen formułowanych przez organ w obecnie zaskarżonej decyzji. Ustalono bowiem, że skarżący nadal nie prowadzi działalności gospodarczej (potwierdzono w CEiDG), prowadzi samodzielne gospodarstwo, domowe pobiera rentę rodzinną w kwocie [...]zł/m-c netto (po uwzględnieniu potrąceń z tytułu egzekucji sądowej w kwocie [...]zł/m-c, wg ZUS E2), nie osiąga dochodów z innych tytułów, nie korzysta z pomocy społecznej. Ponosi wydatki, które przekraczają osiągane przychody szczegółowo wykazane w decyzji i korzysta z pomocy najbliższej rodziny (dzieci i mamy). Posiada zobowiązanie w Urzędzie Skarbowym, które jest spłacane w miesięcznych ratach w kwocie po [...] zł oraz zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego na kwotę [...]zł spłacane w ratach po [...] zł/m-c, termin ostatecznej spłaty przypada na 2025r. Skarżący nie posiada żadnych wierzytelności, natomiast posiada majątek nieruchomy i ruchomy wskazany w decyzji organu. Skarżący podał, że uległ zawałowi serca z dużymi powikłaniami. Skutkiem tego była operacja wymiany tętnic w dniu [...]. Skarżący ma założone bay-pasy, choruje na cukrzycę, jest pod wpływem stałego działania leków, choruje przewlekle (przedłożono: kartę informacyjną leczenia szpitalnego - Klinika Kardiochirurgii Katedra Kardio-Torakochirurgii AM Oddział Kardiochirurgii Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego Uniwersytetu Medycznego w P., kartę informacyjną dla lekarza kierującego POZ z dnia [...]., zaświadczenie lekarskie z dnia [...].).

VI. Mimo braku poprawy sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego, którą WSA w cytowanym wyroku uznał za wyczerpująca przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc wskazującą, że nie jest on w stanie opłacić należności składkowych, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki, a ściślej pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ w wydanej decyzji stwierdza, że sytuację skarżącego należy uznać za uniemożliwiającą mu jednorazową spłatę istniejącego zadłużenia, a w dalszej części wskazuje, że jednak nie można stwierdzić braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w systemie ratalnym, aby raty nie stanowiły zbytniego obciążenia dla budżetu domowego. Organ stwierdza również, że nie daje wiary, iż sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala mu na spłacenie należności wobec ZUS. Organ dyskredytuje w ten sposób stanowisko WSA zawarte w cytowanym wyroku, że skoro Zakład nie podważył ujemnej wartości wyliczenia przychodu do wydatków, to nie ma wątpliwości, że zachodzi przesłanka, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, i tak w ponownym rozstrzyganiu ZUS musi przyjąć stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Co więcej, WSA na tle ustaleń organu o posiadanym przez skarżącego majątku ruchomym i nieruchomym stwierdził, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów, tak z posiadanego majątku ruchomego czy nieruchomego jak i możliwość płatności w przyszłości poprzez rozłożenie jej na raty należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. WSA wyraźnie przy tym podkreślił, że Zakład wskazuje na możliwość dochodzenia należności w trybie egzekucyjnym a należności będące przedmiotem niniejszego postępowania mogą zostać objęte wpisem hipotecznym na nieruchomościach, opierając swą odmowę o potencjalną możliwość uzyskania dochodu, czego mu robić nie wolno.

Zatem organ przywołując ponownie tą argumentację, w istocie zmierzającą do wykazania, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, czyni to w sposób naruszający art. 153 p.p.s.a.

VII. Podobna sytuacja dotyczy oceny przez Zakład wystąpienia przesłanki zawartej w pkt 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia. Organ stwierdza bowiem, że wykazane przez skarżącego problemy zdrowotne nie uniemożliwiają uzyskiwania dochodu, wskazując, że obecnie pobiera rentę rodzinną, a świadczenie to jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Zdaniem organu, przesłanka ta ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Po pierwsze, z treści tego przepisu nie wynika, że ma on zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy choroba dłużnika całkowicie uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Przepis ten bowiem stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przepisu nie wynika zatem, że przewlekła choroba uniemożliwia w ogóle osiąganie dochodu, ale, że pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

WSA w cytowanym wyroku uznał, że właśnie taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Sąd stwierdził, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek jest trudny stan majątkowy będący efektem choroby, rozumiany jako sytuacja, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. W konsekwencji, mając na uwadze ustalony w tym zakresie stan faktyczny, w tym przedłożoną przez skarżącego dokumentację medyczną uznał, że zachodzi także przesłanka, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Wobec powyższego, także i w tym wypadku stanowisko organu w tym przedmiocie jest sprzeczne z oceną i wskazaniami zawartymi w wyroku I SA/Bd 409/16, co w konfrontacji z nieprawidłową wykładnią przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dokonaną przez Zakład, narusza art. 153 p.p.s.a.

VIII. Mając zatem na uwadze powyższe, a także respektując zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 14 września 2016r., I SA/Bd 409/16 ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie zobowiązany do uwzględnienia faktu, że zgodnie z wiążącym stanowiskiem zawartym w tym wyroku, zostały w sprawie spełnione przesłanki umorzeniowe, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Ocena prawna w tym zakresie jest więc dla organu wiążąca, co oznacza, że aby nie naruszyć normy wynikającej z art. 153 p.p.s.a., organ wydając ponownie decyzję musi przyjąć, że przesłanki te zostały spełnione i w dalszej kolejności, w ramach uznania administracyjnego, rozważyć kwestię umorzenia należności z tytułu składek ZUS.

Wobec tego, organ po dokonaniu ponownej, całościowej i wnikliwej ocenie materiału dowodowego, może w wydanej decyzji albo umorzyć przedmiotowe należności, albo, mimo zaistnienia uprzednio wskazanych przesłanek umorzeniowych, działając w ramach uznania administracyjnego odmówić umorzenia, podając istotne, spójne i niesprzeczne z omawianym wyrokiem powody, nieuwzględnienia wniosku skarżącego. Organ będzie miał na uwadze, że w sytuacji wystąpienia przesłanek umorzenia, nie może stanowić jej uzasadnienia argumentacja o braku ich wystąpienia. Nadto, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek, konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Zauważyć też trzeba, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego (por. B.Adamiak, J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck, 2003, s. 73).

Podkreślenia wymaga również, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki z dnia 25 czerwca 2003 r. (III SA 3118/01, POP 2004/4/77, z dnia 20 marca 2007 r. II GSK 345/06, z dnia 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08).

Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wobec tego, organ orzekając w ramach uznania może odmówić umorzenia wnioskowanych należności, jeżeli należycie wykaże i konkretnie, odnosząc się do realiów tej sprawy umotywuje, że mimo wystąpienia przesłanki ustawowej umorzenia należności, interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony.

Sąd podkreśla, że zastępowanie rzetelnej analizy faktycznej sytuacji dłużnika w relacji do przesłanek umorzenia, wyłącznie ogólnymi sformułowaniami o pierwszeństwie zaspokajania należności publicznoprawnych, ryzyku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą, czy koniecznością dochodzenia przez Zakład należności składkowych, świadczy o dowolności decyzji. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej i nie do końca czytelnej ocenie faktów, stanowiących podstawę faktyczną wydanej decyzji. Organ powinien również rozważyć, czy istnieje realna, a nie hipotetyczna, domniemywana tylko możliwość spłaty zaległości. Brak jest w tym zakresie logicznych i spójnych wniosków, odnoszących się do zebranego materiału dowodowego.

Zakład powinien mieć na względzie, że nie leży w interesie społecznym sytuacja, w której, w następstwie dochodzenia należności może nastąpić całkowite załamanie finansów, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności (czynsz, energia elektryczna itp.) i w konsekwencji wystąpi konieczność korzystania z pomocy opieki społecznej.

Analizując zatem, czy w związku z obowiązkiem spłaty zaległości mogą wystąpić dla zobowiązanego skutki w postaci utraty możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, Zakład powinien zbadać nie tylko aktualną sytuację majątkową zobowiązanego oraz możliwe perspektywy polepszenia jego sytuacji finansowej, ale powinien także uwzględnić, że długotrwałość egzekucji z jedynego źródła dochodu jakim jest niewysoka renta rodzinna, może ostatecznie doprowadzić go do utraty możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb życiowych.

Niezależnie od powyższych kwestii, skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji, Sąd wyjaśnia, że wskazywana w skardze kwestia niewykonania wyroku Sądu z dnia 14 września 2016r., I SA/Bd 409/16, w tym ewentualnego wymierzenia organowi grzywny, była przedmiotem odrębnego postępowania przed tut. Sądem, związanego z wniesioną w tym przedmiocie skargą z dnia [...]., rozpoznawana pod sygnaturą akt I SAB/Bd 3/17.

Mając na uwadze wskazane naruszenia oraz kierując się treścią przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.