Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 857/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Inne
Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5a ust. 1, art. 5a ust. 2, art. 5a ust. 3, art. 5b ust. 1, art. 5b ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1103
law: Ustawa z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych,  jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Artur Kuś, Sędzia WSA Tomasz Stawecki, , Protokolant specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2021 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku usunięcia pomnika oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez K. G. ("skarżącą") jest decyzja Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...], nakazująca skarżącej usunięcie "[...]", znajdującego się na działce nr [...] w sołectwie [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia 3 października 2018 r. Wojewoda [...] zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia, czy "[...]" znajdujący się w [...] na działce ewid. nr [...] w sołectwie [...], podlega usunięciu z uwagi na przepis art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz. U. z 2018 r., poz. 1103 – dalej jako: "ustawa o zakazie propagowania komunizmu"). Jednocześnie pismem z 28 listopada 2018 r. Wojewoda [...] wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] z prośbą o wydanie opinii co do spełniania przez przedmiotowy pomnik warunków, o których mowa w art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r., zaopiniował, że pomnik upamiętniający [...], posadowiony w m. [...] (gm. [...]) na działce ewid. nr [...] nie spełnia warunków o których mowa w art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r., utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] grudnia 2018 r.

Wojewoda [...] pismem z dnia 9 kwietnia 2019 r. zawiadomił skarżącą o przeprowadzeniu w dniu 19 kwietnia 2019 r. oględzin.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2019 r., nałożył na skarżącą obowiązek usunięcia "Pomnika [...]", znajdującego się na działce ewid. nr [...] w sołectwie [...]. Decyzja została wydana na podstawie art. 5b ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 22 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1389 – dalej jako: "ustawa o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu").

Organ pierwszej instancji wskazał, że w toku oględzin dokonanych w dniu 19 kwietnia 2019 r., w miejscowości [...] na działce nr [...] w sołectwie [...], stwierdzono pomnik z tablicą w języku polskim i rosyjskim o treści: "[...]". Na cokole pomnika wykuty jest sierp i młot.

Dalej organ wskazał, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 5b ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu wymagało uzyskania opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej, że pomnik nie spełnia warunków określonych w art. 5a ust. 1 (art. 5b ust. 2) tej ustawy. Taką opinię uzyskano.

Wojewoda stwierdził, że podziela stanowisko zaprezentowane w postanowieniu organu opiniującego, że pomnik nie spełnia warunków określonych w art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu i powinien zostać usunięty z przestrzeni publicznej dobrowolnie przez właściciela nieruchomości do dnia 31 marca 2018 r. na podstawie art. 3 ust. 1 ustawa o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Skoro jednak tego nie uczyniono, to zgodnie z art. 5b ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, orzekł o nałożeniu na właściciela nieruchomości obowiązek usunięcia pomnika, gdyż dedykowanie pomnika żołnierzom Armii Czerwonej jest równoznaczne z upamiętnieniem organizacji symbolizującej komunizm.

Organ nie znalazł podstaw do zastosowania wyłączenia, o którym mowa w art. 5a ust. 3 ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Stwierdził, że przedmiotowy pomnik jest wystawiony na widok publiczny, nie znajduje się na terenie cmentarza albo innego miejsca spoczynku. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że pod pomnikiem mogą znajdować się szczątki żołnierzy Armii Czerwonej, wskazał na przeprowadzoną w 1952 r. akcję ekshumacyjną.

Wojewoda [...] stwierdził nadto, że pismem z 25 lutego 2019 r. zwrócił się do Dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa z prośbą o ewentualne zarządzenie ekshumacji zwłok z obecnego miejsca pochówku tj. z działki nr [...] w sołectwie [...], na której znajduje się ww. pomnik, a w razie znalezienia szczątków ludzkich – przeniesienie ich do innego miejsca pochówku. Jednakże pismem z dnia 5 marca 2019 r. Dyrektor Dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa poinformował o braku podstaw do zarządzenia kolejnej ekshumacji.

Organ ustalił, że przedmiotowy pomnik nie figuruje jako mogiła wojenna w ewidencji województwa [...], nie jest również wymieniony w rosyjskim katalogu grobów wojennych żołnierzy Armii Czerwonej znajdujących się na terenie Polski. Pomnik nie jest też wystawiony na widok publiczny w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej, naukowej lub o podobnym charakterze, w celu innym niż propagowanie ustroju totalitarnego. Nie jest wpisany indywidualnie do rejestru zabytków i nie znajduje się na terenie wpisanym do rejestru zabytków.

Od decyzji Wojewody [...] odwołanie złożyła skarżąca, zarzucając naruszenie przepisów postępowania – poprzez zaniechanie wykonania oględzin, ponownie wskazała, że pod przedmiotowym pomnikiem znajduje się zbiorowa mogiła poległych żołnierzy radzieckich, a wątpliwości w tym zakresie rozstrzygnięto na jej niekorzyść, bezpodstawnie przyjęto, że pomnik wystawiony jest na widok publiczny, podczas gdy znajduje się na prywatnej, ogrodzonej działce, został wzniesiony na podstawie woli antenata prawnego Wojewody [...], a skarżącą bezpodstawnie zobowiązano do jego usunięcia. Wskazała na stan zdrowia i majątku który nie pozwala na wykonanie orzeczonego obowiązku.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 5b ust. 3 ustawy o zakazie propagowania komunizmu oraz art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] września

2019 r. w całości i nałożył na K. G. obowiązek usunięcia "Pomnika [...]", znajdującego się na działce nr [...] w sołectwie [...].

Organ drugiej instancji stwierdził, że z księgi wieczystej nr [...], wydruków map z geoportalu oraz zdjęć google maps wynika, że przedmiotowy pomnik posadowiony jest na działce ewid. nr [...]. Ma formę obelisku, na którym umieszczony jest symbol skrzyżowanych sierpa i miota w kolorze czerwonym oraz tablica z napisem w języku polskim i rosyjskim o treści: "[...]."

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wskazał, że w opinii Instytutu Pamięci Narodowej, stwierdzono, że przedmiotowy pomnik upamiętnia armię komunistycznego, totalitarnego państwa jakim był Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich. Tym samym podlega regulacji art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Jednocześnie, zdaniem organu drugiej instancji, brak było podstaw do uznania, że zastosowanie miał art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, zgodnie z którym art. 5a ust. 1 nie stosuje się do pomników znajdujących się na cmentarzach i innych miejscach spoczynku.

Instytut Pamięci Narodowej ustalił, na podstawie danych uzyskanych od Polskiego Czerwonego Krzyża, że przeprowadzona w 1952 r. akcja ekshumacyjna z terenu powiatu [...] dotyczyła też miejsca posadowienia pomnika, została wykonana pod nadzorem wyspecjalizowanej instytucji w zakresie ekshumacji. Brak jest podstaw do przyjęcia, że ekshumacja została przeprowadzona w sposób niechlujny i budzący wątpliwości co do jej skuteczności, jak podniosła skarżąca w odwołaniu.

Z pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia 14 maja 2018 r. wynika, że przedmiotowy pomnik nie figuruje jako mogiła wojenna w ewidencji województwa [...], nie jest również wymieniony w rosyjskim katalogu grobów wojennych żołnierzy Armii Czerwonej znajdujących się na terenie Polski.

W ocenie organu drugiej instancji brak jest podstaw do uznania, że w sprawie ma zastosowanie art. 5a ust. 3 pkt 4 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, zgodnie z którym art. 5a ust. 1 nie stosuje się do pomników wpisanych – samodzielnie albo jako część większej całości – do rejestru zabytków. Przedmiotowy pomnik nie został bowiem wpisany do rejestru zabytków samodzielnie, ani jako część większej całości.

Pomnik wystawiony jest na widok publiczny. Posadowiony jest przy drodze i jest widoczny dla osób postronnych.

W świetle przepisów ustawy o zakazie propagowania komunizmu obowiązek usunięcia pomnika ciąży na właścicielu lub użytkowniku wieczystym nieruchomości, na której pomnik jest posadowiony, niezależnie od okoliczności jego wzniesienia. W księdze wieczystej nr [...] działka ewid. nr [...], obręb [...], gm. [...] stanowi własność K. G. Tym samym prawidłowo określono adresata decyzji.

Dalej organ II instancji podkreślił, że wobec zmiany nr ewidencyjnego działki, na której znajduje się pomnik, koniecznym było zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżąca zarzuciła decyzji organu drugiej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego – tj. art. 5a ust. 1 w zw. z art. 5b ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, polegające na bezzasadnym zastosowaniu w sytuacji, gdy pomnik nie upamiętnia osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju nie propaguje, oraz art. 5a ust. 3 pkt 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, przez jego pominięcie w sytuacji, gdy pomnik nie jest wystawiony na widok publiczny i znajduje się na prywatnej, ogrodzonej i częściowo zasłoniętej nieruchomości.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – tj. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które doprowadziło do błędnego uznania, że pomnik propaguje komunizm, jest wystawiony na widok publiczny oraz nie znajduje się pod nim zbiorowa mogiła żołnierzy radzieckich.

Odpowiadając na skargę Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Oceniając legalność kontrolowanej decyzji, Sąd administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki oraz naruszenia prawa w innym zakresie, które dawałoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Podkreślenia wymaga, że Sąd w całości podzielił argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, co musiało skutkować oddaleniem skargi.

Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu pomniki nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować. W myśl natomiast art. 5a ust. 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu przez pomniki rozumie się również kopce, obeliski, kolumny, rzeźby, posągi, popiersia, kamienie pamiątkowe, płyty i tablice pamiątkowe, napisy i znaki. Treść art. 5a ust. 2 w połączeniu z brzmieniem art. 5a ust. 1 oznacza, że zakazane jest umieszczanie napisów czy znaków upamiętniających osoby, organizacje, daty i wydarzenia symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny, lub w inny sposób propagujących takie systemy.

Procedurę usunięcia pomnika, który wypełnia dyspozycję art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu szczegółowo reguluje art. 5b tej ustawy. Zgodnie z art. 5b ust. 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu wydanie decyzji o usunięciu pomnika wymaga opinii Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej, że pomnik nie spełnia warunków określonych w art. 5a ust. 1. Wojewoda [...], po wszczęciu postępowania administracyjnego, w sprawie stwierdzenia czy "Pomnik [...]" podlega usunięciu zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie w tym przedmiocie opinii.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r., Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zaopiniował, że pomnik upamiętniający żołnierzy Armii Czerwonej, posadowiony w m. [...] (gm. [...]) na działce nr [...] nie spełnia warunków o których mowa w art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu. Powyższa opinia oznacza zatem, że przedmiotowy pomnik, w ocenie organu opiniującego, symbolizuje komunizm.

Zaznaczyć należy, że choć zgodnie z art. 5b ust. 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu wydanie decyzji o usunięciu pomnika, musi zostać poprzedzone opinią Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, to jednak nie oznacza, że opinia ta jest dla organu wiążąca i jest jedyną podstawą usunięcia pomnika. Opinia ta stanowi dowód w postępowaniu administracyjnym. Ustawodawca przewidział, że orzekający organ nie ma obowiązku posiadać specjalistycznej wiedzy na temat historii czy symboli propagujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, dlatego przewidziana została procedura opiniowania, przez podmiot posiadający specjalistyczną wiedzę. Z racji charakteru tego dowodu należy uznać, jak wskazał organ drugiej instancji, że postanowienie opiniujące stanowi szczególny rodzaj dowodu z opinii biegłego w postępowaniu administracyjnym, a co za tym idzie podlega ocenie organu. Organ nie jest związany opinią Instytutu Pamięci Narodowej jest to materiał, który ma pomóc organowi w ustaleniu określonej kwestii faktycznej. Organ nie może ograniczyć się do powołania konkluzji opinii, ale ma obowiązek sprawdzić, na jakich przesłankach podmiot opiniujący oparł ją i skontrolować prawidłowość rozumowania.

Z racji tego, że opinia przybiera postać postanowienia, a podstawę jego wydania stanowi art. 106 § 1 oraz art. 124 § 1 i 2 k.p.a. strona może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, co skarżąca uczyniła, w wyniku czego zostało wydane ostateczne postanowienie Prezesa Instytut Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2019 r.

Na tak wydaną opinię – w drugiej instancji – skarżąca mogła wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, czego nie uczyniła. Postanowienie to stało się ostateczne i prawomocne, w rezultacie mogło stanowić istotny dowód w sprawie. Nie była to jednak jedyna możliwość zakwestionowania opinii, gdyż skarżąca, na każdym etapie postępowania, miała możliwość przedstawienia własnych dowodów, np. opinii biegłego, czego nie uczyniła.

Zarówno Wojewoda [...], jak również Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu nie przyjęli bezrefleksyjnie konkluzji przedstawionej w opinii, ale dokonali własnej oceny. Organ drugiej instancji stwierdził, że opinia została sporządzona zgodnie z zasadami sporządzania opinii, a w szczególności zawiera wskazanie źródeł, z których korzystano przy jej sporządzaniu i przesłanki konkluzji. Ponadto jest poprawna metodologicznie.

Przesłankami wydania decyzji o usunięciu pomnika, poza stwierdzeniem, że pomnik ten nie spełnia warunków określonych w art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu było ustalenie, czy: pomnik jest wystawiony na widok publiczny, znajduje się na terenie cmentarza lub innego miejsca spoczynku, wystawiony jest na widok publiczny w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej, naukowej lub o podobnym charakterze, w celu innym niż propagowanie ustroju totalitarnego lub wpisany jest do rejestru zabytków. Zgodnie z art. 5a ust. 3 ustawy o zakazie propagowania komunizmu, art. 5a ust. 1 nie stosuje się do pomników, które spełniają jedną z ww. przesłanek.

Przepisy ustawy o zakazie propagowania komunizmu nie dotyczą, stosownie do art. 5a ust. 3 pkt 1 pomników niewystawionych na widok publiczny, a zatem niedostępnych oglądowi większej liczby obcych osób. Choć przedmiotowy pomnik znajduje się na działce prywatnej - należącej do skarżącej, to słusznie organ drugiej instancji wskazał, że pomnik ten jest wystawiony na widok publiczny, gdyż znajduje się przy drodze publicznej i jest widoczny dla osób postronnych. Powyższe znajduje potwierdzenie w wydrukach zdjęć z Google Street View dostępnych w Internecie. Skoro nawet w usłudze Google Street View, która obejmuje główne ulice, widoczny jest przedmiotowy pomnik, jego kształt a nawet symbolika, to zarzut skarżącej jakoby pomnik nie był wystawiony na widok publiczny jest całkowicie bezzasadny.

Organy prawidłowo ustaliły, że pomnik nie jest wystawiony na publiczny widok w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej, naukowej lub o podobnym charakterze, w celu innym niż propagowanie ustroju totalitarnego. Nie zaistniały przesłanki wyłączające wydanie nakazu usunięcia pomnika, określone w art. 5a ust. 3 pkt 1 i 3 ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

W ramach prowadzonego postępowania organy miały obowiązek ustalić także czy "Pomnik [...]", będący przedmiotem postępowanie znajduje się na terenie cmentarza lub innego miejsca spoczynku. Spełnienie powyższej przesłanki – stosownie do art. 5a ust. 3 pkt 2 ustawy o zakazie propagowania komunizmu stanowiłoby przeszkodę do wydania decyzji o usunięciu pomnika.

Wprawdzie obowiązująca ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1947 ze zm.) nie zawiera ustawowej definicji pojęcia "cmentarz", tym niemniej przyjmuje się, że cmentarz w ujęciu prawnym jest wyraźnie wyodrębnionym, oznaczonym terenem przeznaczonym do pochówku osób zmarłych. Natomiast przez "inne miejsca pochówku", o którym mowa w art. 5a ust. 3 pkt 2 in fine ustawy o zakazie propagowania komunizmu należy rozumieć inne niż groby murowane lub ziemne i wojenne miejsca pochówku, np. na morzu (art. 16 ust. 1 ustawy o cmentarzach).

W celu ustalenia czy przedmiotowy pomnik znajduje się na miejscu pochówku Wojewoda [...] podjął wszelkie niezbędne czynności. Na podstawie danych Polskiego Czerwonego Krzyża, ustalił że przeprowadzona w 1952 r. akcja ekshumacyjna z terenu powiatu [...] została wykonana całkowicie i dotyczyła miejsca posadowienia pomnika, została wykonania pod nadzorem wyspecjalizowanej instytucji w zakresie ekshumacji. Ustalenia organu świadczą, że miejsce, w którym znajduje się przedmiotowy pomnik, nie jest innym miejscem pochówku. Pomnik nie spełnia przesłanek określonych w art. 5a ust. 3 pkt 2 i 4 ustawy o zakazie propagowania komunizmu.

Podkreślić należy, że nie ma znacznie fakt, iż skarżąca pomnika nie wznosiła. Brzmienie art. 5b ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu jasno wskazuje, że nakaz usunięcia pomnika kieruje się do właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości. Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że właścicielem nieruchomości, na której posadowiony jest przedmiotowy pomnik jest skarżąca. Zatem na niej ciążył obowiązek usunięcia tego obiektu – bez względu na okoliczności faktyczne jego powstania.

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu słusznie też stwierdził, że decyzja Wojewody [...] obarczona jest błędem w zakresie oznaczenia numeru działki. Dlatego konieczne było uchylenie decyzji z nieprawidłowym numerem działki ewidencyjnej, na której pomnik jest posadowiony i wskazanie prawidłowego oznaczenia.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego nie mogły zostać uwzględnione. Wszelkie istotne okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zostały ustalone przez organy w oparciu o wyczerpujący materiał dowodowy, który został właściwie oceniony i nie pozostawia żadnych wątpliwości. Wyrazem tego jest uzasadnienie decyzji, oddające stan rzeczy i zawierające przekonywującą argumentację, a więc w tym zakresie odpowiadające warunkom art. 107 § 3 k.p.a. Podniesione przez skarżącą zarzuty stanowią w istocie polemikę, z prawidłowymi ustaleniami organów. Niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani subiektywne przekonanie o wadliwości zaskarżonego aktu prawnego (nie poparte żadnymi argumentami lub dowodami), nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.