Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 406/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 138 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Piotr Korzeniowski (spr.), sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewody [...] (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) Nr [...] z [...] listopada 2014 r. wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1) ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks

postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. 2013, poz. 267) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Pana C. P. (dalej: wnioskodawca, skarżący) z [...] września 2014 r. od decyzji Prezydenta W. (dalej: organ I instancji) Nr [...] z [...] września 2014 r. orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod drogę położoną w W. w [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

W decyzji z [...] listopada 2014 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. Nr [...] z [...] września 2014 r.

Stan sprawy przestawiał się następująco:

Ostateczną decyzją Nr [...] z [...] października 1998 r. Burmistrz Gminy W. [...] zatwierdził podział nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej Nr [...] położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...]. W wyniku podziału powstała m. in. działka nr [...] o powierzchni [...] m² oraz działka nr [...] o powierzchni [...] m², przeznaczona pod drogę.

W dniu 14 lutego 2014 r. Pan C. P. wystąpił do Prezydenta W. z wnioskiem o ustalenia i wypłatę odszkodowania za przeznaczenie części nieruchomości - fragmentu o powierzchni [...] m² z działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], przeznaczoną pod drogę.

W piśmie z 20 maja 2014 r. Prezydent W. wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie w jakim trybie wniosek ma być rozpatrzony. W odpowiedzi na ww. wezwanie Pan C. P. poinformował Prezydenta W., że jego wniosek winien zostać rozpatrzony w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3) ustawy o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz.U. 2014, poz. 518 ze zm.), gdyż doszło do pozbawiania prawa własności.

W piśmie z 15 lipca 2014 r. Prezydent W. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod drogę położoną w W. w [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] oraz poinformował, w trybie art. 10 k.p.a. o zebraniu całego materiału dowodowego w sprawie oraz o możliwości zapoznania się z nim i składania wyjaśnień i wniosków w terminie czternastu dni od daty otrzymania pisma.

W decyzji Nr [...] z [...] września 2014 r. Prezydent W. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przeznaczoną pod drogę położoną w W. w [...], stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Od powyższej decyzji w ustawowym terminie zostało wniesione przez Pana C. P., odwołanie. W odwołaniu Pan C. P. zarzucił zaskarżonej decyzji niewłaściwe zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr. 78, poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP) i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U.2014, poz. 121, dalej: k.c.), w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c., poprzez błędne ustalenie, wskutek zignorowania licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, że w dniu wydania decyzji podziałowej Burmistrza Gminy W. [...] nr [...] z [...] października 1998 r. wnioskodawca nie był właścicielem fragmentu działki nr [...] z obrębu [...], której fragment o powierzchni [...] m² został przeznaczony na cele drogi publicznej i stanowi obecnie fragment działki nr [...], przylegającej do działki nr [...] o powierzchni [...] m², co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem o braku podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 u.g.n.

Zdaniem Pana C. P., faktyczne wydanie nieruchomości miało miejsce tuż po podpisaniu aktu przyrzeczenia sprzedaży. Akt notarialny przyrzeczenia sprzedaży określał przedmiot transakcji oraz stwierdzał opłacenie całej kwoty. Według wnioskodawcy, w grudniu 1997 r. był on właścicielem fragmentu gruntu o powierzchni [...] m² z działki nr [...], obręb [...], z której następnie wskutek przedmiotowej decyzji podziałowej wyodrębniono fragment o powierzchni [...] m² na cel drogi publicznej.

Po rozpatrzeniu odwołania w decyzji Nr [...] z [...] listopada 2014 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. z [...] września 2014 r. Organ II instancji nie podzielił zarzutów i argumentów na ich uzasadnienie podniesionych w odwołaniu.

W ocenie Wojewody [...], kluczowe dla niniejszej sprawy było ustalenie, kto na dzień [...] października 1998 r. (data wydania decyzji podziałowej przez Burmistrza Gminy W. [...]), był właścicielem działki [...] z [...], działki z której została wydzielona pod drogę działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Tylko bowiem właściciel działki [...] został w wyniku wydania decyzji Burmistrza Gminy W. [...] Nr [...] z [...] października 1998 r. pozbawiony prawa własności wydzielonej z ww. nieruchomości działki nr [...] przeznaczonej pod drogę i tylko były właściciel tej nieruchomości mógłby wystąpić z wnioskiem odszkodowawczym do Prezydenta W. Zdaniem Wojewody [...], z akt sprawy w szczególności z decyzji podziałowej oraz zgodnie z treścią księgi wieczysta Nr [...], właścicielami działki nr [...] byli Państwo G. i G. B. Organ odwoławczy powołał się na przepisy ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz.U. 2013, poz. 707 ze zm.), na podstawie których domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy), a przeciwko domniemaniu prawa wynikającemu z wpisu w księdze wieczystej nie można powoływać się na domniemanie prawa wynikające z posiadania (art. 4 ustawy). Organ II instancji za nieuprawnione uznał stwierdzenie odwołującego się jakoby "był właścicielem przed wydaniem decyzji nr [...]" nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], a tym samym został pozbawiony jakiejkolwiek własności na skutek wydania przez Burmistrza Gminy W. [...] decyzji Nr [...]. Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko wyjaśnił także, że działka nr [...] została [...] października 1998 r. podzielona na kilkadziesiąt działek, w tym m. in. na działkę nr [...] oraz działkę nr [...]. Działkę nr [...] odwołujący się nabył dopiero [...] listopada 1998 r. Pan C. P. nie był jednak kiedykolwiek właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...].

Organ II instancji, uznał, że w związku z powyższym Pan C. P. nie jest w żaden sposób legitymowany do występowania z wnioskiem odszkodowawczym dotyczącym działki ewidencyjnej nr [...], a co za tym idzie nie może skutecznie wszcząć postępowania odszkodowawczego w niniejszej sprawie. Dlatego też za nietrafny organ odwoławczy uznał zarzut odwołującego się dotyczący naruszenia przez Prezydenta W. art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. oraz art. 80 k.p.a.

Zdaniem Wojewody [...], organ I instancji postąpił słusznie umarzając wszczęte już postępowanie zainicjowane przez osobę nie posiadającą legitymacji do złożenia wniosku o odszkodowanie. Przesłanka umorzenia postępowania może nastąpić zarówno w postępowaniu trybu zwykłego w I lub w II instancji, jak i w postępowaniach prowadzonych w trybach nadzwyczajnych, bez względu na to, czy zostały wszczęte z urzędu czy na wniosek. Organ II instancji podniósł także, że podstawowym zadaniem organu prowadzącego postępowanie odszkodowawcze w jest przede wszystkim zbadanie, czy w określonej sytuacji prawnej zachodzą przesłanki do ustalenia odszkodowania w tym trybie. Gdyby bowiem nastąpiło ustalenie odszkodowania bez spełnienia przesłanek odszkodowawczych, wówczas taka decyzja obarczona byłaby wadą nieważności z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Wojewody [...], organ I instancji rozstrzygając niniejszą sprawę zastosował właściwe przepisy prawa materialnego, w następstwie czego wydał prawidłową decyzję.

Decyzja Wojewody [...] Nr [...] z [...] listopada 2014 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] w całości i poprzedzającej decyzji Prezydenta W. i zobowiązanie Prezydenta W. do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...] przeznaczoną pod drogę publiczną. Skarżący ustosunkował się do argumentacji przedstawionej w decyzji organu I i II instancji. Według skarżącego, Wojewoda [...] utrzymując w mocy decyzję Prezydenta W. nie odniósł się w szczegółach do argumentacji odwołania. W ocenie skarżącego, Wojewoda [...] oparł się na twierdzeniu, że wpisy w księdze wieczystej odzwierciedlają rzeczywisty stan prawny. Jednakże w ocenie skarżącego, powszechnym jest stanowisko w piśmiennictwie i judykaturze, że domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece może być obalone w dowolnym postępowaniu przy użyciu wszelkich środków dowodowych. Skarżący zarzucił zaskarżonym decyzjom obu instancji niewłaściwe zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 k.c. w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c. poprzez błędne ustalenie, wskutek zignorowania licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, że w dniu wydania decyzji podziałowej burmistrza Gminy W. [...] nr [...] z [...] października 1998 r wnioskodawca nie był właścicielem fragmentu działki nr [...] z obrębu [...], której fragment o pow. [...] m² został przeznaczony na cele drogi publicznej i stanowi obecnie fragment działki nr [...], przylegającej do działki nr [...] o pow. [...] m², co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem o braku podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 u.g.n. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący stwierdził, iż nie jest zrozumiałym dlaczego organ nie podjął oceny argumentacji opartej o przedłożone dowody, które stanowią podstawę do twierdzenia, iż w dniu wydania decyzji podziałowej wpisy z księgi wieczystej KW [...] nie odzwierciedlały rzeczywistego stanu prawnego.

Zdaniem skarżącego, dowody w postaci poświadczonych za zgodność z oryginałem faktur za wykonanie instalacji elektrycznej, wykonanie prac murarskich oraz uzgodnień w zakresie wykonania ogrzewania podłogowego potwierdzają okoliczność, że przed datą wydania decyzji podziałowej Burmistrza Gminy W. [...] nr [...] z [...] października 1998 r., skarżący faktycznie rozporządzał przedmiotową nieruchomością. Zdaniem skarżącego, treść aktów notarialnych odbiegała od stanu faktycznego. Skarżący wskazuje w skardze, że faktyczne wydanie nieruchomości miało miejsce tuż po podpisaniu aktu przyrzeczenia sprzedaży oraz, że akt notarialny przyrzeczenia sprzedaży określał przedmiot transakcji oraz stwierdzał opłacenie całej kwoty. Na podstawie tych okoliczności zdaniem skarżącego, można jednoznacznie stwierdzić, że już wówczas był on właścicielem gruntu o powierzchni [...] m² z działki nr [...], obręb [...], z której to następnie wskutek decyzji podziałowej wyodrębniono fragment o pow. [...] m² na cel drogi publicznej. W ocenie skarżącego, nie jest prawidłowe stanowisko Wojewody [...], że przesądzającym dowodem na okoliczność, kto był właścicielem działki nr [...] z obrębu [...] jest treść księgi wieczystej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn.: Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1) lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W pierwszej kolejności odnosząc sie do zarzutu wynikającego z głównej tezy skargi, według której z daniem skarżącego, Wojewoda [...] błędnie ustalił, że w dniu wydania decyzji podziałowej Nr [...] z [...] października 1998 r., skarżący nie był właścicielem gruntu, aktualnie działki nr [...] w obrębie [...] o powierzchni [...] m², która została wskutek decyzji przejęta pod drogę publiczną, należy stwierdzić, że jak wynika z akt sprawy w szczególności z decyzji podziałowej, dla działki nr [...] na dzień [...] października 1998 r. prowadzona była księga wieczysta Nr [...]. Zgodnie z jej treścią właścicielem działki nr [...] byli Państwo G. i G. B. Tylko właściciel działki Nr [...] został w wyniku wydania decyzji Burmistrza Gminy W. [...] Nr [...] z [...] października 1998 r. pozbawiony prawa własności wydzielonej z ww. nieruchomości działki nr [...] przeznaczonej pod drogę. Tylko zatem były właściciel tej nieruchomości mógłby wystąpić z wnioskiem odszkodowawczym do Prezydenta W.

W drugiej kolejności należy stwierdzić, że nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że przed wydaniem decyzji Nr [...], był właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Tym samym nie można również podzielić stanowiska skarżącego, że został on pozbawiony własności na skutek wydania decyzji Nr [...] przez Burmistrza Gminy W. [...].

W literaturze przyjmuje się powszechnie, że wywłaszczenie stanowi klasyczną formę pierwotnego nabycia własności nieruchomości. Jako istotną cechę pierwotnego nabycia prawa uznaje się brak związku i zależności między nabyciem prawa, a jego istnieniem u innego podmiotu. (zob. T. Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot, Warszawa 2011, s. 80).

Wywłaszczenie jako zdarzenie prawne powoduje skutki prawne dla dwóch grupo podmiotów. Te z nich, które tracą prawo lub których prawo na skutek wywłaszczenia ulega ograniczeniu (podmioty wywłaszczone). Drugą grupę podmiotów, które przez wywłaszczenie nabywają prawo lub których prawo staje się wolne od obciążających je dotychczas ograniczonych praw rzeczowych, nazywamy podmiotami na rzecz których następuje wywłaszczenie (podmioty wywłaszczające). Krąg podmiotów, których prawa mogą być wywłaszczone, określają każdorazowo ustawy wywłaszczeniowe. Cywilnoprawny charakter skutków decyzji wywłaszczeniowej wynika wprost z cywilnego charakteru nabywanych praw (rzeczowych lub innych praw bezwzględnych), albo z przepisów szczególnych, określających stosunki prawne. Bezpośrednie skutki decyzji wywłaszczeniowej powodują zmianę stosunków rzeczowych w zakresie wywłaszczonej nieruchomości, polegającą na zmianie właściciela, albo na powstaniu lub odpadnięciu obciążeń rzeczowych. Charakterystyczną cechę wywłaszczenia należy upatrywać w tym, że cywilnoprawne skutki decyzji wywłaszczeniowej mają charakter rzeczowy, w postaci nabycia lub utraty prawa rzeczowego. Jeśli nawet dotyczą stosunków prawnych obligacyjnych, to jedynie w ten sposób, że prowadzą przez wygaśnięcie uprawnień do ich ustania lub zmiany.

O charakterze nabycia własności przez wywłaszczenie decyduje brak zależności między prawem wywłaszczonego, a prawem nabytym przez wywłaszczającego. Przy wywłaszczeniu nie ma w ogóle następstwa prawnego. Wywłaszczający nabywa prawo własności samoistnie, na podstawie orzeczenia administracyjnego, wbrew woli dotychczasowego właściciela. Należy podkreślić, że decyzja o wywłaszczeniu jest samoistnym zdarzeniem, powodującym utratę prawa przez dotychczasowego właściciela i nabycie nowego prawa przez wywłaszczającego. O tym, że prawo własności, nabyte przez wywłaszczającego, jest prawem nowym, przesądza nabycie prawa wolnego od tych wszystkich obciążeń, które ograniczały wywłaszczone prawo z woli lub ze względu na osobę wywłaszczonego (zob. S. Czuba, Cywilnoprawna problematyka wywłaszczenia, Warszawa 1980, s. 92).

Należy podkreślić, że wywłaszczenie wywołuje skutki prawne również w dziedzinie stosunków zobowiązaniowych, dotyczących wywłaszczonej nieruchomości. Chodzi tu przede wszystkim o te zobowiązania wywłaszczonego właściciela, w których przedmiotem świadczenia miała być wywłaszczana nieruchomość lub w których spełnienie świadczenia jest z istoty rzeczy uzależnione od istnienia prawa własności. Zasadniczą grupę tego typu stosunków zobowiązaniowych stanowią roszczenia, które dają wierzycielowi prawo żądania przeniesienia własności nieruchomości. Wygaśnięcie tych praw jako obciążeń o charakterze rzeczowym wynika z ogólnej zasady, że skutkiem wywłaszczenia, jako pierwotnego sposobu nabycia własności, jest wygaśnięcie praw rzeczowych, obciążających wywłaszczoną nieruchomość.

Zgodnie z art. 112 ust. 2 u.g.n., wywłaszczenie polega na pozbawieniu albo ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego do nieruchomości. Samo posiadanie, bez tytułu prawnego, nie jest prawem, ale stanem faktycznym. Jeżeli wywłaszczenie polega na pozbawieniu dotychczasowego właściciela prawa własności nieruchomości, to jego skutkiem jest – zgodnie z art. 121 ust. 1 u.g.n. – przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

W niniejszej sprawie należy podkreślić, że działka nr [...] została [...] października 1998 r. podzielona na kilkadziesiąt działek, w tym m. in. działkę nr [...] oraz działkę nr [...]. Działkę nr [...] skarżący nabył dopiero [...] listopada 1998 r. Nie można zatem wbrew twierdzeniom skarżącego przedstawionym w skardze uznać, że był on właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...]. Nie jest także zasadny zarzut skarżącego dotyczący niewłaściwego zastosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 155 § 1 k.c., w zw. z art. 158 k.c. i art. 336 k.c., poprzez błędne ustalenie, wskutek zignorowania licznych zgromadzonych dowodów w postępowaniu, że w dniu wydania decyzji podziałowej Burmistrza Gminy W. [...] nr [...] z [...] października 1998 r. skarżący nie był właścicielem fragmentu działki nr [...] z obrębu [...], której fragment o pow. [...] m² został przeznaczony na cele drogi publicznej. Jak wynika z treści powyższej decyzji, zgodnie z art. 98 ust. 1 u.g.n., działki wydzielone pod drogę i ul. [...] przechodzą na własność Gminy W. [...] z dniem, w którym niniejsza decyzja stała się ostateczna. Przedmiotowa decyzja została skierowana do G. oraz G. B.

Z dostarczonego przez skarżącego odpisu z księgi wieczystej KW Nr [...] z [...] października 2001 r., wydanego przez Sąd Rejonowy [...] jako właściciel działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 figuruje Pan C. P. (s. J. i M.). Wypisu tego dokonano na podstawie umowy sprzedaży rep. [...] z [...] listopada 1998 r. Z mapy ewidencyjnej wynika, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] przylega do ulicy [...], na odcinku w skład którego wchodzi działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Ponadto z ww. odpisu wynika również, że skarżący stał się właścicielem jedynie działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 stanowiącej plac. Skarżący nie stał się natomiast właścicielem gruntu przeznaczonego pod drogę. Ponadto, fakt, że nie był właścicielem gruntu przeznaczonego pod drogę, stanowiącego część działki ewidencyjnej nr [...] w obrębie [...], wynika również z treści oświadczeń samego skarżącego, zawartych we wniosku o odszkodowanie, jak również z kolejnych Jego pism.

W niniejszej sprawie organ II instancji zasadnie powołał się uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na treść przepisów ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego obalenia domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym prawa wynikającego z księgi wieczystej, należy stwierdzić, że nie jest możliwe, aby organ administracji dla celów prowadzonego postępowania, w zakresie rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, dokonywał samodzielnych ustaleń kwestionujących domniemanie prawdziwości ksiąg wieczystych. Domniemanie to może zostać obalone przez przedstawienie dowodu przeciwnego, albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych, ale w odpowiednim trybie postępowania przed sądem wieczystoksięgowym, a nie w postępowaniu w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Ponadto zdaniem Sądu, należy podnieść, że warunkiem sine qua non skutecznego zwalczenia wiarygodności wpisu w księdze wieczystej jest legitymowanie się interesem prawnym w uzyskaniu oceny zgodnej z żądaniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 177/05, LEX nr 301835).

Konsekwencją domniemań związanych z funkcją ksiąg wieczystych, jaką jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości, jest zasad wiarygodności wpisów w księgach wieczystych, z której wynika zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Rękojmia ta oznacza, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Przepisy o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przyjmują w imię bezpieczeństwa obrotu bezwzględną przewagę stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nad rzeczywistym stanem prawnym, i to nie tylko w zakresie samego faktu przysługiwania określonego prawa, ale także samego zakresu tego prawa, które może być szersze lub węższe niż ujawnia to wpis (zob. S. Rudnicki, Księgi wieczyste, [w:] G. Bieniek, S. Rudnicki, Nieruchomości. Problematyka prawna, Warszawa 2004, s. 111).

W ocenie Sądu, organy obu instancji zasadnie wyjaśniły przesłanki, na podstawie których uznały, że skarżący nie był kiedykolwiek właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...]. Należy podzielić stanowisko organu II instancji, który uważa, że skarżący nie jest w żaden sposób legitymowany do występowania z wnioskiem odszkodowawczym dotyczącym działki ewidencyjnej nr [...], a co za tym idzie nie może skutecznie wszcząć postępowania odszkodowawczego w niniejszej sprawie. Nie jest również trafny zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organy administracji art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. oraz art. 80 k.p.a. W niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka w postaci: pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, według którego "Kwestia przyznania odszkodowania jest nierozerwalnie związana z odjęciem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w następstwie jej wywłaszczenia, niezależnie od tego, czy odszkodowanie to przyznawane jest jednocześnie z decyzją o wywłaszczeniu, czy też wydawane jest odrębne orzeczenie w tym przedmiocie. Dotyczy to także sytuacji, gdy odjęcie prawa własności, bądź prawa użytkowania wieczystego, następuje w innym trybie" (zob. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1247/13, LEX nr 1452201).

Zdaniem Sądu, warunkiem zastosowania instytucji, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n., jest uprzednie stwierdzenie, że doszło do pozbawienia prawa własności, za które należy się odszkodowanie. Norma prawna wynikająca z ww. przepisu stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny, będący podstawą wywłaszczenia, odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu Konstytucji RP oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu. Taka wykładnia omawianego przepisu pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji), z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 5 lutego 2014 r. o sygn. IV SA/Po 856/13, publ. CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, "Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania" (zob. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 marca 2012 r., LEX nr I OSK 397/11, LEX nr 1136699).

W niniejszej sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, że skarżący nie był kiedykolwiek właścicielem zajętej pod drogę działki nr [...]. Organ I instancji prawidłowo postąpił umarzając wszczęte już postępowanie zainicjowane przez osobę nie posiadającą legitymacji do złożenia wniosku o odszkodowanie. Występujący w art. 129 ust. 5 pkt 3) u.g.n. termin "pozbawienie praw do nieruchomości" może oznaczać każde działanie władcze przynoszące skutek w postaci odebrania praw do nieruchomości podmiotom, którym one przysługiwały (tak: E. Bończak-Kucharczyk [w:] Komentarz do art. 129 ustawy o gospodarce nieruchomościami w programie LEX).

Należy podkreślić, że odszkodowanie w drodze decyzji odmownej z art. 129 ust. 5 u.g.n., przysługuje jedynie za odjęcie tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości, a nie pozbawienie jej posiadania. Zdaniem WSA w Gliwicach "Pozbawienie posiadania nieruchomości, co miało miejsce w przypadku działki nr (...), nie stanowi przypadku, w którym ustalenie odszkodowania następuje w trybie administracyjnym. Podobnie, odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną z mocy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) - jako przypadek wskazany w art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przyznawane w drodze decyzji administracyjnej, przysługuje jedynie właścicielowi" (zob. wyrok WSA w Gliwicach, z dnia 11 sierpnia 2010, sygn. akt II SA/Gl 382/10, LEX nr 752789).

W tym stanie rzeczy przywołaną przez skarżącego argumentację i zarzuty należało uznać za nieuzasadnione, zaś powołane w skardze orzeczenia sądów nie dotyczy niniejszego stanu faktycznego. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. znalazły jednoznaczny wyraz w jej uzasadnieniu, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.