Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 324/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

II SA/Bk 324/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] Starosta w B. dokonał zwrotu stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o powierzchni 0,0042 ha oraz nr [...] o powierzchni 0,0060 ha położonych przy ul. [...] w B., uznanej za zbędną na cel wywłaszczenia, na rzecz: B. W., M. S., M. K., M. B. – do 1/6 części każdej z tych osób; M. U., M. G. - do 1/18 części; A. G., E. G., R. G., L. B. - do 1/72 części; K. K., D. R., D. K.- do 1/64 części; E. K., A. K. - do 1/32 części; D. K.- do 11/192 części oraz odstąpił od ustalenia wysokości i zobowiązania do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Organ pierwszej instancji ustalił, że aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1930 r. F. i A. małżonkowie W. nabyli prawo własności nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] o powierzchni 2282,2 m2. Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1955 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o powierzchni 1809 m2 położoną w B. przy ul. [...] stanowiącą własność spadkobierców A. W. Wywłaszczenia nieruchomości dokonano na podstawie art. 1,10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. nr 4, poz. 31). Orzeczeniem tego samego Prezydium WRN z dnia 16 września 1959 r., na podstawie art. 1, 2 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczono dalszą część nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], stanowiącej własność spadkobierców A. W. - o powierzchni 50 m2. W założonej w 1963 r. ewidencji gruntów miasta B. działka stanowiąca własność spadkobierców A. W. o pow. 423 m2 (pozostała po przeprowadzeniu dwóch postępowań wywłaszczeniowych) wraz z częścią gruntów wywłaszczonych orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r., prawdopodobnie pozostających nadal w faktycznym władaniu spadkobierców A. W., została wykazana jako jedna działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 0,0862 ha, z wpisem właściciela - spadkobierców A. W. Jak wskazał organ pierwszej instancji, w zgromadzonym materiale dowodowym nie odnaleziono dokumentów stwierdzających zwrot na rzecz tych spadkobierców części nieruchomości przejętej orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r. lub uzasadniających wykazanie działki o powierzchni i granicach innych niż działki pozostałej po wywłaszczeniach.

Następnie orzeczeniem Prezydium WRN z dnia [...] lipca 1967 r., na podstawie art. 14 i 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w B. przy ul. [...], składającą się z gruntu budowlanego o powierzchni 100 m2 oznaczoną nr [...], powstałą z podziału działki nr [...]. W dalszym posiadaniu spadkobierców A. W. pozostawała działka nr [...] o powierzchni 0,0762 ha. W wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów miasta B. w 1979 r. dotychczasowej działce nr [...] o powierzchni 0,0762 ha, wykazanej w ewidencji gruntów jako własność spadkobierców A. W. nadano nowy numer [...] i powierzchnię 0,0763 ha. Zgodnie z zapisem w operacie ewidencji gruntów miasta B. działka nr [...] w całości wykazana była jako własność tychże spadkobierców. Działka nr [...] nie odpowiadała definicji działki określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454): nie stanowiła jednorodnego, ciągłego obszaru gruntu, zaś w jej granicach znajdowały się grunty o niejednorodnym stanie prawnym (stanowiące własność ww. spadkobierców oraz Skarbu Państwa wywłaszczone orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r.).

W wyniku przeprowadzonego szczegółowego postępowania wyjaśniającego ustalono, że stan ujawniony w operacie ewidencji gruntów był niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Dlatego zawieszono przedmiotowe postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r.) do czasu doprowadzenia ewidencji gruntów do zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Nastąpiło to decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., którą Prezydent Miasta B. wprowadził zmianę przedmiotową i podmiotową w ewidencji gruntów i budynków miasta B. dotyczącą nieruchomości nr [...] o powierzchni 0,0763 ha w ten sposób, że ujawnił wyodrębnienie z tej działki działek o nr: [...] o powierzchni 0,0042 ha, nr [...] o powierzchni 0.0060 ha i nr [...] o powierzchni 0,0661 ha oraz wpisaniu działek nr [...] jako własność Skarbu Państwa, zgodnie z orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r. Następnie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. Starosta podjął zawieszone postępowanie.

Jak wskazał organ pierwszej instancji, wnioskodawcy przedstawili kilkanaście postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz zagraniczne świadectwa potwierdzenia dziedziczenia, z których to dokumentów wynika następstwo prawne wszystkich wnioskodawców w przedmiotowej sprawie po pierwotnych właścicielach wnioskowanej do zwrotu działki. Jak wskazano, wniosek o zwrot dotyczy nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr [...] o powierzchni 0,0042 ha i nr [...] o powierzchni 0,0060 ha.

W trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego przeprowadzono w dniu [...] grudnia 2016 r. oględziny, podczas których stwierdzono, że teren działki nr [...] jest niezagospodarowany, porośnięty trawą, drzewami i krzewami, znajdują się na nim pozostałości po drewnianym ogrodzeniu. Działka nr [...] również jest niezagospodarowana, porośnięta trawą. Działki te od strony południowo-wschodniej sąsiadują z działką nr [...] zabudowaną budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym oraz graniczą z działką nr [...] stanowiącą dojścia i dojazdy do ww. budynku mieszkalnego. Z pozostałych stron działki nr [...] graniczą z działką nr [...] porośniętą drzewami i krzewami, na której znajduje się budynek murowany w bardzo złym stanie technicznym. Według oświadczenia wnioskodawców obecnych podczas oględzin nieruchomości, działki nr [...] są w ciągłym zarządzie byłych właścicieli i ich następców prawnych.

Obecni wnioskodawcy złożyli oświadczenie, że ani oni, ani ich poprzednicy prawni nie otrzymali odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

Analizując przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dalej: u.g.n.) w kontekście stanu faktycznego przedmiotowej sprawy organ pierwszej instancji wskazał, że nieruchomość gruntową wywłaszczoną orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r. objęto realizacją narodowych planów gospodarczych m.in. rozwoju budownictwa mieszkaniowego, których założenia określała ustawa z dnia 21 lipca 1950 r. o 6-letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950-1955 (Dz.U. z 1950 r. nr 37, poz. 344), a także uchwały Sejmu PRL z dnia 12 lipca 1957 r. o Planie Rozwoju Gospodarczego w latach 1956-1960 (Dz.U. z 1957 r. nr 40, poz. 179). Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja w sprawie zezwolenia na objęcie nieruchomości (pismo Prezydium WRN w B. z dnia [...] czerwca 1955 r.) potwierdza, że nieruchomość o powierzchni 1809 m2 położona w B. przy ul. [...] została przekazana do realizacji zadań przez Zjednoczone Budownictwo Miejskie w B. Natomiast na całym obszarze nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr [...] nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia i cel ten nie został zrealizowany. Działki te uznano zatem za zbędne na cel przejęcia.

Zdaniem organu pierwszej instancji, uwzględniając treść art. 140 ust. 1 u.g.n. wskazać należy, że nie ustalenie a wypłacenie odszkodowania jest podstawą zobowiązania do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. W sprawie nie odnaleziono jednak dowodu wypłaty odszkodowania, mimo podejmowania prób w tym kierunku. Wnioskodawcy zaś, poinformowani o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, złożyli oświadczenie, iż spadkobiercy A. W. ani oni sami nie pobrali odszkodowania za nieruchomość wnioskowaną obecnie do zwrotu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Prezydent Miasta B., który – wskazując na treść art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. – wyjaśnił, że uzasadnione wątpliwości budzą ustalenia poczynione w toku postępowania oraz interpretacja obowiązujących przepisów prawa, bowiem brak jest w szczególności odniesienia do okoliczności istotnych dla sprawy. Organ pierwszej instancji skoncentrował się na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, którą stanowią działki oznaczone aktualnie nr [...], w oderwaniu od całej nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r., orzeczeniem z dnia [...] września 1959 r. oraz orzeczeniem z dnia [...] lipca 1967 r., obejmującej powierzchnię łączną 0,1959 ha, bez wnikliwego rozważenia realizacji celu wywłaszczenia całej nieruchomości, który to cel został zrealizowany.

Jak wskazał odwołujący się, stosownie do treści przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, ustawy z dnia 21 lipca 1950 r. o 6-letnim planie rozwoju gospodarczego i budowy podstaw socjalizmu na lata 1950-1955, jak również uchwały Sejmu PRL z dnia 12 lipca 1957 r. o Planie Rozwoju Gospodarczego w latach 1956-1960, Skarb Państwa nabywał w drodze decyzji wywłaszczeniowych nieruchomości gruntowe celem poprawy warunków mieszkaniowych ludności w postaci budowy nowych osiedli mieszkaniowych. W toku postępowania ustalono, że budynki mieszkalne wielorodzinne wraz z otaczającą infrastrukturą osiedlową usytuowane w rejonie ulic [...] zostały wybudowane w latach 50-60-tych w ramach realizacji narodowych planów gospodarczych dotyczących budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego. Zdaniem odwołującego się, stwierdzone na spornych działkach drzewa i krzewy stanowią elementy osiedlowej infrastruktury w postaci zagospodarowanej zieleni, stanowiącej wraz z usytuowanymi na sąsiednich działkach budynkami mieszkalnymi wielorodzinnymi, drogami dojazdowymi do budynków oraz chodnikami kompleks osiedla mieszkaniowego zrealizowanego przez Zjednoczenie Budownictwa Miejskiego w B. Strona podkreśliła, że osiedle mieszkaniowe to nie tylko typowe budynki mieszkalne, ale również towarzysząca infrastruktura, zaś pozostawienie strefy porośniętej roślinnością wolnej od zabudowy nie świadczy jeszcze o braku realizacji celu wywłaszczenia. W sprawie nie ma też znaczenia nieco inne usytuowanie budynków niż pierwotnie zakładano. Jak wskazano, warunek z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n musi odnosić się do całości nieruchomości a nie jej części.

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy ustalając stan faktyczny sprawy identycznie jak organ pierwszej instancji, formułując identyczną jego ocenę prawną oraz uznając zarzuty odwołania za bezzasadne. Jego zdaniem, na elementy osiedla mieszkaniowego nie składają się wyłącznie budynki mieszkalne ale również zieleń osiedlowa oraz inne budynki i urządzenia techniczne (budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, i ciągi piesze (chodniki). W przedmiotowej sprawie, działki podlegające zwrotowi są jednorodne pod względem zagospodarowania z działką nr [...] stanowiącą własność spadkobierców podmiotu wywłaszczonego i pozostają niezagospodarowane. Znajdujące się na nieruchomości drzewa i krzewy nie stanowią elementu zieleni osiedlowej. Nie da się również, zdaniem Wojewody, zaliczyć do elementów infrastruktury osiedla zniszczonego ogrodzenia drewnianego. Nadto, przed wprowadzeniem zmian ewidencyjnych wszystkie trzy działki stanowiły jedną działkę o nr [...], dla której jako właściciele byli wpisani spadkobiercy A. W. Ponadto ze szkicu sytuacyjnego z 1955 r. wynika, że na części nieruchomości, która nie została wywłaszczona, znajdował się budynek mieszkalny oraz budynek gospodarczy, który w złym stanie technicznym istnieje do dnia dzisiejszego. Uprawniony jest zatem wniosek, jak wskazał Wojewoda, że na całym obszarze nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia i cel ten nie został zrealizowany, zatem działki podlegają zwrotowi.

W ocenie Wojewody, organ pierwszej instancji przeprowadził szczegółowe, wszechstronne i wnikliwe postępowanie zmierzające do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, z zachowaniem reguł art. 7, 10, 77 i 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a.

Skargę na decyzję odwoławczą złożył Prezydent Miasta B., który zarzucił:

- naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a także poprzez brak dostatecznego uzasadnienia prawnego podjętego rozstrzygnięcia;

- naruszenie art. 136 ust. 1 i 2 oraz 137 u.g.n. poprzez uznanie, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia oraz nieuwzględnienie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W uzasadnieniu skargi, powtarzając uzasadnienie odwołania, zakwestionowano ustalenia faktyczne i interpretację przepisów prawa dokonaną przez organ odwoławczy. Podkreślono, że organ ten skoncentrował się na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości (działkach nr [...]) w oderwaniu od całej nieruchomości gruntowej wywłaszczonej orzeczeniami z dnia [...] lipca 1955 r., z dnia [...] września 1959 r. oraz z dnia [...] lipca 1967 r., obejmującej powierzchnię łączną 0,1959 ha, bez wnikliwego rozważenia realizacji celu wywłaszczenia całej nieruchomości, który to cel został - w ocenie skarżącego - bez wątpienia zrealizowano. Zdaniem skarżącego, budynki mieszkalne wielorodzinne wraz z otaczającą infrastrukturą osiedlową znajdujące się w okolicy zwróconej nieruchomości powstały wskutek realizacji narodowych planów gospodarczych, nakłady na zwrócone działki w postaci drzew, krzewów i ogrodzenia stanowią elementy infrastruktury osiedlowej (kompleks osiedla mieszkaniowego zrealizowanego przez Zjednoczenie Budownictwa Miejskiego w B.). Istniejąca infrastruktura wykorzystywana jest przez mieszkańców osiedla do celów komunikacyjnych oraz rekreacyjnych. Teren zagospodarowany przez osiedle mieszkaniowe nie jest co prawda w całości pokryty inwestycjami budowlanymi, jednakże nie oznacza to niezrealizowania celu wywłaszczenia. Skarżący podkreślił, że okoliczność, iż lokalizacja budynków mieszkalnych wielorodzinnych, a także zieleni osiedlowej odbiega od pierwotnie planowanej, nie ma wpływu na zrealizowanie podstawowego celu nabycia. Jak wskazał, warunek z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. musi odnosić się do całości nieruchomości a nie jej części.

Skarżący odwołał się także do regulacji ustawy o ochronie przyrody (art. 5 ust. 21) wskazując na definicję terenów zielonych i wywodząc, że Wojewoda nie uznał znajdującej się na spornych działkach zieleni jako elementu infrastruktury osiedla, co jest stanowiskiem błędnym. Odwołując się zaś do warunków technicznych dla budynków skarżący wskazał, że zwracane działki powinny pozostać zagospodarowane jako otoczenie budynku mieszkalnego wielorodzinnego znajdującego się na przyległej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0681 ha, bowiem nie ma możliwości spełnienia na nich warunków zgodnego z prawem usytuowania budynków (nie byłby możliwy do spełnienia warunek zachowania odpowiednich odległości).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie uznając zarzuty za nieuzasadnione. Wywiódł, że skoro ustawodawca przewidział możliwość zwrotu części nieruchomości, to nie ma podstaw do opowiedzenia się za interpretacją skarżącego, zgodnie z którą "organ analizując zgromadzony materiał dowodowy, skoncentrował się jedynie na fragmencie nabytej nieruchomości, którą stanowią działki oznaczone aktualnie numerem geodezyjnym [...] o pow. 0,0042 ha oraz [...] o pow. 0,0060 ha, w oderwaniu od całej wywłaszczonej nieruchomości obejmującej powierzchnię łączną 0,1959 ha, bez wnikliwego rozważenia realizacji celu nabycia na całej nieruchomości, który to cel został w ocenie skarżącego zrealizowany". Wojewoda wskazał, że budynek wielorodzinny na działce sąsiedniej został wybudowany przed wejściem w życie rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, zatem przepisy tego rozporządzenia nie znajdują w sprawie zastosowania.

Podczas rozprawy w dniu 21 września 2017 r. pełnomocnik strony skarżącej wyjaśnił, że sporny teren służy mieszkańcom bloków przy ul. [...]. Parkowane są tam samochody i znajduje się przejście do śmietnika. Bezpośrednio przy bloku jest chodnik. W pobliżu może być usytuowany schron. Złożył zdjęcie terenu wykonane w kwietniu 2017 r.

Pełnomocnik uczestniczki postępowania wskazał, że teren zwróconych działek jest zajmowany na parking samowolnie.

Uczestnik postępowania M. G. wyjaśnił, że mieszkał na spornym terenie w latach 1951-1961/2, zaś pod budynkiem mieszkalnym wykopane było szambo, nie znajduje się tam schron. W pozostałym zakresie działka jest terenem "dzikim", kilkakrotnie wywłaszczanym, na którym "panował bałagan". Jak wskazał, jego matka mieszkała na tym terenie 40 lat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku

zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zaskarżoną w sprawie niniejszej decyzję wydano na podstawie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), dalej: u.g.n. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jak stanowi zaś przepis art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Z kolegi zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. (tj. przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31). Przepis art. 9 ww. dekretu wskazuje jako podstawę nabycia umowę sprzedaży lub zamiany nieruchomości, jednakże zgodzić się należy ze stanowiskiem WSA w Rzeszowie sformułowanym w sprawie II SA/Rz 458/14, iż art. 216 ust. 2 pkt 2 u.g.n. nie może być wykładany jako obejmujący wyłącznie te sytuacje, w których nabycie nieruchomości następuje na podstawie czynności prawnych. Byłaby to wykładnia niezgodna z zasadą sprawiedliwości społecznej, preferująca do zwrotu wyłącznie nieruchomości nabyte drogą cywilnoprawną (umowną) z pominięciem wywłaszczeń decyzyjnych na cele publiczne mających miejsce na podstawie dekretu. Efektem tego osoby godzące się na umowne wyzbycie się nieruchomości na cele publiczne byłyby w sprawach o zwrot nieruchomości w lepszej sytuacji, niż te, które zostały wywłaszczone na mocy decyzji administracyjnych. Brak jest uzasadnienia dla dokonania takiego rozróżnienia (wyrok z dnia 22 lipca 2014 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Skład orzekający w sprawie niniejszej powyższe stanowisko w całości podziela, co skutkuje uznaniem za prawidłowe zastosowanie trybu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do spornych działek przejętych decyzyjnie na podstawie przepisów powyższego dekretu z 1949 r.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że kolejne wywłaszczenia, które miały miejsce stosunku do spornej nieruchomości: orzeczeniami z 1959 r. (50 m2 na podstawie art. 1, 2 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) oraz w 1967 r. (100 m2 na podstawie art. 14 i 20 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), kwalifikują się jako wywłaszczenia objęte zasadami zwrotu określonymi w art. 136 ust. 3 u.g.n. (vide art. 216 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 3 u.g.n.).

Zdaniem sądu, nie sposób również skutecznie zarzucić orzekającym w sprawie niniejszej organom naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i o uzasadnianiu rozstrzygnięć administracyjnych (art. 7, 77, 107 § 3 K.p.a.). Istotnie, jak wynika z ustalonego przez organy stanu faktycznego wykazanego obszernie w aktach administracyjnych dokumentami źródłowymi, począwszy od roku 1955 dokonywano sukcesywnie wywłaszczeń i przejęć dotyczących terenu działki nabytej przez małżonków A. i F. W. w 1930 r. o powierzchni wówczas 2282 m2. Wywłaszczenia (przejęcia), których dotyczy sprawa niniejsza, następowały kolejno orzeczeniami z lat 1955, 1959 i 1967 r., w tym wywłaszczenie orzeczeniem z dnia [...] lipca 1955 r. objęło powierzchnię 1809 m2 na potrzeby realizacji narodowych planów gospodarczych – budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego (osiedla mieszkaniowe). Ta okoliczność pozostaje niesporna między stronami. Z uwagi na to, że kolejne wywłaszczenia i decyzyjne przejęcia następowały w stosunku do kolejnych terenów obejmujących pierwotnie działkę małżonków W. lub też terenów sąsiednich oraz z uwagi na to, że te tereny łączono podczas odnowienia operatu ewidencji gruntów (1963 r.: połączenie działki o wielkości 423 m2 i części nieruchomości już wywłaszczonych w latach 1955 i 1959) nadając im nowe numery (31), a następnie dokonywano kolejnych wywłaszczeń (1967 r.) - wystąpiła sytuacja, w której powstała w 1979 r. działka nr [...] posiadała niejednolity stan prawny (przedmiotowo – podmiotowy) i była niejednolita obszarowo. Na brak ujednoliconej kontroli nad tymi okolicznościami i na panujący w tym zakresie nieład zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie oraz potwierdził te fakty na rozprawie przed sądem uczestnik postępowania M. G. nazywając tę sytuację "bałaganem". Stąd też pozytywnie należy ocenić podjęte przez organ pierwszej instancji działania porządkujące, w tym uzyskanie decyzyjnej zmiany w ewidencji gruntów i budynków. Prowadziło to do ustalenia, którego skarżący w sposób przekonujący nie podważył jak też przeciwko któremu nie protestowali w trakcie postępowania wnioskodawcy, że zgłoszony w dniu [...] czerwca 2009 r. wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczy terenu wyodrębnionego jako działki nr [...] o łącznej powierzchni 0,0102 ha. Co prawda wnioskodawcy wskazali we wniosku wszczynającym postępowanie, iż chodzi im o obszar 440 m2, jednakże z uwagi na powyżej opisane skomplikowanie okoliczności sprawy nie sposób wymagać było od nich na etapie składania wniosku dokładnego wskazania powierzchni do zwrotu.

Skoro zatem wnioskodawcy zwrócili się o zwrot de facto części wywłaszczonej od ich spadkodawców nieruchomości (fakt spadkobrania również został w sposób niebudzący wątpliwości wykazany i nie spotkał się z zastrzeżeniami stron postępowania), to w odniesieniu do tej części należało przeprowadzić postępowanie, co też organ prawidłowo uczynił.

Wbrew zarzutowi skargi, rozważania co do zwróconej części nie nastąpiły w oderwaniu od sytuacji "całej wywłaszczonej nieruchomości". Ani organy, ani sąd nie kwestionują trafności spostrzeżeń skarżącego, iż faktycznie kolejne wywłaszczenia miały miejsce na cel budowy osiedla mieszkaniowego i towarzyszącej mu infrastruktury, że takie osiedle faktycznie powstało i jest pewnym mikroorganizmem urbanistycznym, które funkcjonuje nie wyłącznie jako budynki zamieszkania wielorodzinnego, ale wespół z tworzącą go infrastrukturą techniczną służącą potrzebom mieszkańców (parkingi, śmietniki, ciągi komunikacyjne itd. Itp.). Mając to na uwadze trzeba jednak zaznaczyć, co umknęło skarżącemu, że w sprawie niniejszej wytypowane do zwrotu działki nr [...] nie tworzą funkcjonalnej całości z osiedlem mieszkaniowym, a służą osiedlu niejako przypadkowo. Z protokołu oględzin z dnia [...] grudnia 2015 r. oraz dołączonej dokumentacji zdjęciowej jednoznacznie wynika, że teren działek jest nie tyle niezagospodarowany, co faktycznie opuszczony, a korzystanie z niego nie wynika z jakiejś widocznej koncepcji, ale nosi ślady doraźności. Co więcej, charakter znajdującej się na zwróconych działkach roślinności, resztki zabudowy (płot), ubita ziemia, na której parkują samochody w ogóle nie stanowią – jak wywodzi skarżący – zagospodarowanej zieleni osiedlowej czy wykorzystywanej według jakiejś wyraźnej koncepcji infrastruktury osiedlowej. Dodać też trzeba, co szczególnie widoczne jest na mapie na k. 331 akt adm. pierwszej instancji, że orzeczone do zwrotu działki nr [...] stanowią z działką nr [...] będącą przedmiotem współwłasności wnioskodawców (k. 328 akt adm. pierwszej instancji) zwarty kompleks o jednorodnym kształcie. Trudno zaś dopatrzeć się jakiejś całości pomiędzy działkami orzeczonymi do zwrotu a sąsiednimi, na których znajdują się budynki mieszkalne wielorodzinne. Co więcej, zdaniem wnioskodawców to nie Skarb Państwa, ale ich spadkodawcy i oni płacili za te działki podatki i pozostawały one w ich władaniu faktycznym.

Reasumując powyższe, mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, w tym sposób zagospodarowania terenu zwróconych działek i terenu sąsiedniego, jak też treść dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że obecne przeznaczenie działek nr [...] nie mieści się w funkcji właściwej dla osiedla mieszkaniowego. Podkreślić jeszcze raz należy, że jest to teren zaniedbany, niezagospodarowany, wykorzystywany jedynie doraźnie na cele parkingowe, bez wyraźnej posiadającej określony wygląd zieleni osiedlowej. W takiej zaś sytuacji nie sposób podzielić zarzuty skarżącego, iż teren ten stanowi koncepcyjnie i infrastrukturalnie fragment osiedla mieszkaniowego wybudowanego w oparciu o przepisy dekretu o realizacji narodowych planów gospodarczych. Jest to zatem teren zbędny na cel wywłaszczenia.

Dodać należy, że w stanie prawnym aktualnym na datę wydania zaskarżonej decyzji mamy do czynienia z normatywną definicją przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.), która to definicja nie obowiązywała w dacie wywłaszczeń spornych działek. Przepis art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., zaś przepis art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. – w dniu 22 września 2004 r. Zastosowanie tych terminów do wywłaszczeń mających miejsce przed wejściem w życie art. 137 u.g.n. byłoby zatem zastosowaniem prawa wstecz, co jest niedopuszczalne, zwłaszcza że nie obowiązuje szczególny przepis intertemporalny zezwalający na takie stosowanie. Stąd też w orzecznictwie ukształtował się pogląd, który skład orzekający w sprawie niniejszej podziela, że terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. znajdują zastosowanie wówczas, gdy odpowiednio: nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia przed dniem 22 września 2004 r. Jeżeli natomiast rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., albo cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., to w takim przypadku terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie mają zastosowania, ponieważ jako normy materialnoprawne nie mogą kształtować skutków prawnych stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu określającego te terminy (vide np. wyrok z dnia 15 lipca 2014 r., I OSK 761/13, CBOSA). Oznacza to w sprawie niniejszej, że skoro ustalono rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia na części nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1998 r. (wejście w życie u.g.n.) oraz zakończenie tej realizacji miało miejsce przed dniem 22 września 2004 r., to wyklucza to zastosowanie definicji zbędności z art. 137 ust. 1 u.g.n. do tej części nieruchomości, natomiast nie wyklucza do pozostałej, na której celu wywłaszczenia do dnia orzekania o zwrocie nie zrealizowano. A zatem ta ostatnio wskazana część wywłaszczonej nieruchomości podlega zwrotowi jako zbędna na cel wywłaszczenia. Jak wskazał bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. w sprawie P 38/11, jak długo "wywłaszczone rzeczy (prawa) nie są przekazywane na cel publiczny uzasadniający wywłaszczenie, tak długo nie został osiągnięty cel wywłaszczenia i tak długo działanie organów państwa stanowi ingerencję w prawo własności, która nie ma konstytucyjnej legitymacji". W sprawie niniejszej powyższe wywody pozostają aktualne co do części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...].

Zauważyć również należy, że bezskuteczny pozostaje zarzut dotyczący braku możliwości zagospodarowania zwróconych działek zgodnie z regulacjami rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z obecnie obowiązującym brzmieniem art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Na tle poprzedniego brzmienia tego przepisu Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r. w sprawie K 6/05, że "art. 137 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji". Jak wskazuje się w piśmiennictwie, wystąpienie którejkolwiek z przesłanek zwrotu oznacza obowiązek zwrotu niezależnie od tego, czy nieruchomość nadaje się do samodzielnego zagospodarowania w świetle ustaleń aktualnego planu miejscowego lub w świetle innych przepisów (vide E. Bończyk – Kucharczyk, komentarz do art. 137 u.g.n., System Informacji Prawnej LexOmega). Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, powyższe tezy należy również rozszerzyć na regulacje warunków technicznych. To bowiem od właściciela zwróconych działek będzie zależało co z nimi uczyni, czy zdecyduje się na ich zabudowę czy też nie. Dodać należy, że w tej konkretnej sprawie zwrócone działki mogą tworzyć z sąsiednią działką nr [...] większy kompleks, a zatem nie powinny być traktowane wyłącznie, jak czyni to skarżący, jako oderwane fragmenty działek z budynkami wielorodzinnymi.

Reasumując, ocena przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia została w sprawie niniejszej dokonana bez naruszenia prawa, nadto jest wyczerpująca, nietendencyjna ale odnosząca się do okoliczności sprawy niniejszej i zawiera kompleksowe rozważenie wszystkich przesłanek wydania orzeczenia na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 2 u.g.n.

Podzielić należy również ocenę organów, iż fakt istnienia w obrocie prawnym orzeczenia ustalającego wysokość odszkodowania za wywłaszczenie nie oznacza, że odszkodowanie zostało wypłacone. Skoro zaś wypłata nie została w żaden sposób udowodniona, to w orzeczeniu o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości brak jest podstaw do orzekania o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.