Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 679/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c"
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] /-/I.Kucznerowicz /-/E.Makosz-Frymus /-/B.Popowska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 maja 2007 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm., dalej jako ustawa o kombatantach) odmówił J. K. przyznana uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji napisano, że zmarły mąż wnioskodawczyni, C. K., nabył uprawnienia kombatanckie ZBoWiD z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 08 listopada 1946 do dnia 31 grudnia 1948 r. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2000 r. o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej przyznano C. K. uprawnienia kombatanckie z następujących tytułów:

1. zachowanie uprawnień przyznanych przez ZBoWiD w okresie od listopada 1946 r. do czerwca 1947 r.

2. potwierdzenie uprawnień przyznanych przez ZBoWiD w okresie od lipca 1947 r. do grudnia 1948 r.

Uzasadniając odmowę przyznania uprawnień wdowy po kombatancie wskazano, że w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka zmarły mąż wnioskodawczyni pełnił służbę wojskową w 1 Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Pismem z dnia 16 marca 2007 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował organ, że 1 Brygada KBW brała udział w walkach zbrojnych z UPA, NSZ, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość" oraz innymi grupami. Informacja, że zmarły mąż wnioskodawczyni brał udział w walce z reakcyjnym podziemiem znajduje się w punkcie 12 deklaracji członkowskiej ZBoWiD. Organ wskazał na jednolicie przyjmowany pogląd, zgodnie z którym uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich współmałżonek zachowałby je, gdyby żył. Przytoczono wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 57/02 (publ. OSNP 2004/2/24) zgodnie z którym uprawnienia wdowy po kombatancie, jakkolwiek pochodne od statusu męża powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Wskazano, że ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej lecz ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie.

Przepis art. 21 ust. 1 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 07 maja 1992 r. sygn. II UZP 7/91 (publ. OSNC APU nr 10 poz. 174) Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Organ przytoczył poglądy judykatury zgodnie z którymi zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie zaś charakter służby w KBW jest działalnością o której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach (wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. OSK 1126/04, LEX 165721). W ocenie organu ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża wnioskodawczyni wskazuje, że pełniąc służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej podczas i w związku z tą działalnością wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach, zatem strona nie może nabyć po zmarłym mężu uprawnień pochodnych.

Od opisanej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w którym napisała, że jest zdziwiona tak długim załatwianiem sprawy. Podkreśliła, że mąż do śmierci posiadał uprawnienia kombatanckie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2007 r. Uzasadniając organ napisał, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona nie podała żadnych nowych faktów, które byłyby nieznane organowi podczas podejmowania decyzji i powtórzył argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej. Kierownik Urzędu podkreślił, że uprawnienia wdowy po kombatancie są uprawnieniami nie samoistnymi ale pochodnymi a ich nabycie jest uzależnione od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je gdyby żył. Organ ponownie wskazał na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 57/02 (publ. OSNP 2004/2/24) zgodnie z którym uprawnienia wdowy, jakkolwiek pochodne od statusu męża, powinny być oceniane z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej. Ponowna ocena uprawnień kombatanckich zmarłego męża nie jest więc postępowaniem weryfikacyjnym osoby zmarłej ale ustaleniem przesłanek rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie. Stwierdził też organ, że bez znaczenia jest fakt zachowania mężowi strony uprawnień kombatanckich w 2000 r. przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W ocenie organu wskazane rozstrzygnięcie nie wyklucza, w świetle cytowanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r. niezależnego rozpoznania wniosku o przyznanie uprawnień przysługujących wdowom po kombatantach. Uprawnienia wdowy po kombatancie są bowiem oceniane indywidualnie, z uwzględnieniem jej osobistej sytuacji prawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca napisała, że zaskarżona decyzja jest w jej ocenie niesłuszna, i bardzo krzywdząca a nadto niezrozumiała. Mąż został dwukrotnie zweryfikowany, najpierw przez ZBoWiD a potem przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i pamięta z jego relacji, że walczył z UPA nie zaś z niepodległościowym podziemiem.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej wskazując, że w całości podtrzymuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że okoliczności dotyczące udziału zmarłego męża z UPA pozostają bez wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych, które nie zostały podniesione w skardze.

Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia prawidłowości zastosowania przez organ administracji art. 20 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach. Przepis art. 20 ust. 3 wskazanej ustawy określa uprawnienia socjalne przysługujące wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Jak trafnie zauważył Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przytaczając wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2002 r., III RN 57/2002 uprawnienia wdowy mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich małżonek zachowałby je, gdyby żył. Wdowie przysługują zatem jej własne uprawnienia, których przesłanką jest "bycie wdową po kombatancie" i dlatego też przesłanki ich nabycia powinny być oceniane w odniesieniu do jej osobistej sytuacji prawnej. Pogląd ten jest już zresztą ugruntowany w orzecznictwie sądowym, na co również zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w powołanym wyżej wyroku.

Tym nie mniej jednak zaznaczyć trzeba, iż w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy o kombatantach uprawnienia określone w tej ustawie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści tego przepisu wynika zatem, że zatrudnienie, służba lub pełnienie funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej stanowi podstawę do wydania, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach, decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, niezależnie od tego z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane bądź do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień określonych w omawianej ustawie, w tym uprawnień określonych w jej art. 20 ust. 2 osobom wymienionym w ust. 3 tego ostatniego przepisu, lecz pod warunkiem wykonywania podczas i w związku z tą działalnością zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Mówiąc inaczej, samo "zatrudnienie, służba lub pełnienie funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej" nie stanowi samodzielnej przesłanki do zastosowania omawianego art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c

i konieczne jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego wykonywania tego rodzaju zadań śledczych i operacyjnych. Uzasadniając zatem zastosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, organ administracji zobowiązany jest wykazać w sposób przekonujący zaistnienie okoliczności odpowiadających hipotezie wynikającej z tego przepisu normy prawnej (tak również WSA w Łodzi w prawomocnym wyroku z dnia 21 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 1005/7, dostępnym w zbiorze orzeczeń sądów administracyjnych na internetowej stronie Naczelnego Sądu Administracyjnego). Jest przy tym bezsporne to, że ustalenia poczynione w tym przedmiocie powinny znajdować oparcie w aktach sprawy.

Z akt administracyjnych wynika, że zmarły mąż skarżącej pełnił służbę w I Brygadzie KBW w Warszawie w stopniu szeregowca, po ukończeniu szkoły podoficerskiej jako dowódca drużyny i zastępca dowódcy plutonu. Do rezerwy został przeniesiony jako szef kompanii w stopniu plutonowego. Brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem i bandami UPA w okolicach Gorlic i Sanoka jako Samodzielny Batalion KBW (k.2, 5, 6v akt administracyjnych). W orzecznictwie sądowym nie budzi zaś wątpliwości, iż pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (por. np. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992r., II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174 podzieloną przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994r, K 15/1993 - OTK 1994/1/4 i wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005r., OSK 1126/2004 - Lex nr 165721). Tym samym uznaje się, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. W aktach administracyjnych brak jest jednakże dowodów świadczących o tym, że zmarły mąż skarżącej podczas i w związku z tą działalnością osobiście wykonywał zadania, o jakich stanowi art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. W ocenie Sądu dowodu na tę okoliczność nie może stanowić powoływane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismo Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 12 marca 2007 r. z treści którego wynika tylko, że I Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego brała udział w walkach zbrojnych z następującymi organizacjami: Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Armią Krajową, Ukraińską Powstańczą Armią, Ruchem Oporu Armii Krajowej, przy czym Biuro nie posiada w swoim zasobie dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie osobistego udziału zmarłego męża skarżącej w walkach. W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów wskazujących na wykonywanie przez zmarłego męża skarżącej zadań śledczych i operacyjnych w związku ze służbą w KBW.

W tej sytuacji organ był zobligowany, zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego w takim zakresie w jakim było to konieczne do prawidłowego rozpoznania sprawy. Wyjaśnienie okoliczności, czy mąż skarżącej wykonywał zadania śledcze i operacyjne w czasie pełnienia służby w KBW, czy też nie, ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Należy też zaznaczyć, że wobec zmarłego męża toczyło się postępowanie weryfikacyjne w celu wydania decyzji w sprawie prawa do świadczeń określonych w ustawie o kombatantach w związku z uprawnieniami przyznanymi przez ZBoWiD. Postępowanie to zostało zakończone pozytywną dla zmarłego męża skarżącej decyzją Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...]. Akta sprawy wskazują przy tym, że jest to decyzja ostateczna.

Niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w sposób właściwy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa miało zatem, zdaniem Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując sprawę ponownie Kierownik Urzędu powinien wyeliminować wskazane powyżej uchybienia postępowania. W szczególności powinien szczegółowo rozważyć, czy istniałaby prawna możliwość wzruszenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 06 kwietnia 2000 r. w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145 - 156 k.p.a.). Wbrew bowiem wyrażonemu w zaskarżonej decyzji stanowisku organu, fakt zachowania mężowi strony uprawnień kombatanckich ma znaczenie, skoro ostateczną decyzją o zmianie tytułów i okresów działalności kombatanckiej przyznano C. K. uprawnienia kombatanckie na podstawie ustawy o kombatantach. Istotne jest również rozważenie dopuszczalności wzruszenia w ogóle tej decyzji ze względu na upływ czasu, jaki upłynął od jej doręczenia. W sytuacji, gdyby nie było możliwości wzruszenia decyzji ostatecznej w żadnym z trybów nadzwyczajnych na podstawie przepisów k.p.a., obowiązkiem organu, w ocenie Sądu, będzie przyznanie uprawnień pochodnych Skarżącej, zgodnie z jej wnioskiem.

W tym stanie rzeczy, ze względu na naruszenie wymienionych wcześniej przepisów prawa materialnego, jak również przepisów o postępowaniu przed organami administracji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i lit. "c" p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

/-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Makosz-Frymus /-/ B. Popowska

nie nieobecnego sędziego

/-/B. Popowska

MZ