Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 453/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 55,art. 56 ust. 1,art. 57, art. 64 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
article: art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, WSA Małgorzata Fita, Protokolant Asystent sędziego Anna Gilowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 września 2012 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Inspektora Transportu Drogowego na rzecz J. R. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego po rozpatrzeniu odwołania J. R. utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]., nr [...] odmawiającą umorzenia należności pieniężnej w kwocie 12 000 złotych - wynikającej z decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] nałożonej na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.).

Z jej uzasadnienia wynika, że w dniu 28 września 2011 r. do [...] Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego wpłynęło pismo skarżącego, zawierające wniosek o umorzenie całości nałożonej kary pieniężnej z uwagi na bardzo ciężką sytuację finansową, które następnie zostało uzupełnione na żądanie organu pismami z dnia 7 listopada i 7 grudnia 2011 r. Skarżący argumentował, iż znajduje się w bardzo złej sytuacji finansowej, wskazując, że jedyne źródło utrzymania jego i jego rodziny (żona niepracująca oraz dwoje dzieci w wieku 10 lat i 14 lat) stanowi wykonywana działalność gospodarcza. Złożył nadto następujące dokumenty:

1. kopię potwierdzenia zarejestrowania jako podatnika VAT;

2. kopię zaświadczenia o numerze regon;

3. kopię zaświadczenia nr [...] z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o zaległościach w opłacie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, Fundusz Pracy;

4. zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego o nie zaleganiu w podatkach;

5. kopię umowy kredytu nr [...] z dnia 1.12.2010 roku na zakup pojazdu marki Renault magnum 480 rok produkcji 2005;

6. kopię harmonogramu spłat do umowy kredytowej nr [...];

7. kopię umowy kredytu nr [...] z dnia 30.06.2011 roku, na sfinansowanie naczepy Schwarzmuller, rok produkcji 2007;

8. kopię harmonogramu spłat do umowy kredytu nr [...];

9. kopię umowy ubezpieczenia na ciągnik siodłowy;

10. kopię umowy pożyczki gotówkowej nr [...] w kwocie 29759,65 zł, na okres 18-08-2008r., do dnia 30-08-2012 r.;

11. kopię dowodu wpłaty kwoty 750 zł, na dzień 30-09-2008 roku na rachunek LUKAS Bank SA;

12. kopię zawiadomienia (data płatności 25/11/11) z Banku PEKAO SA o najbliższej spłacie kredytu na kwotę 899,60 zł.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, organ I instancji odmówił umorzenia dłużnej należności w całości, z uwagi na brak przesłanek określonych przepisem art. 56 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240) .

We wniesionym odwołaniu, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie wymierzonej kary pieniężnej w kwocie 12000 zł, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając, iż organ I instancji zbyt pochopnie ocenił materiał dowodowy oraz wydał decyzję w sposób dla niego krzywdzący. Argumentował, że jego sytuacja finansowa od ponad roku jest bardzo zła, jest następstwem rozwiązania umowy współpracy z firmą A S.A., która ogłosiła swoją upadłość, w związku z czym zobowiązany był do zwrotu środków transportu tej spółce. Chcąc ratować sytuację finansową, zaciągnął kredyt na zakup ciągnika siodłowego i naczepy. Ponadto podniósł, iż z Kancelarii reprezentującej syndyka masy upadłościowej spółki A otrzymał pismo informujące o uruchomieniu weksli na kwotę 76000 zł.

Pismem z dnia 3 lutego 2012 roku, Główny Inspektor Transportu Drogowego wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających jego sytuację społeczną i gospodarczą, w odpowiedzi na co przesłał on następujące dokumenty:

1. zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej stracie) w roku podatkowym 2010 PIT-36;

2. zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej stracie) w roku podatkowym 2011 PIT-36;

3. nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 11 stycznia 2012 r. W rozpoznaniu odwołania, organ II instancji, wskazał na wstępie, że stosownie do art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych, środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności następujące dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw oraz, że umorzenie w całości należności pieniężnej, która została nałożona decyzją administracyjną w związku z naruszeniem postanowień ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym oraz pozostałych przepisów, do których zastosowanie ma załącznik do ustawy o transporcie drogowym możliwe jest na podstawie art. 56 w/w ustawy o finansach publicznych stanowiącego, iż na wniosek dłużnika, należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 ww. ustawy, właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Stosownie do art. 55 ww. ustawy, należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty.

Organ odwoławczy nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, podkreślił, iż sposób rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia kary pieniężnej lub jej rozłożenia na raty, ustawodawca pozostawił swobodnemu uznaniu kierownikowi państwowej jednostki budżetowej lub dysponentowi części budżetowej.

Jego zdaniem, materiał dowodowy dokumentujący sytuację materialną skarżącego oraz jego ocena dokonana przez organ I instancji przemawia za stanowiskiem, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, albowiem nie doszło do naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani procesowego.

Organ odwoławczy argumentował, że charakter uznaniowy zaskarżonej decyzji oznacza, że organ może, ale nie musi przyznać ulgi w spłacie dłużnej należności, a także i to, że należy mieć na względzie nie tylko interes strony, ale również interes Skarbu Państwa. Organ ten podkreślił, że powstanie dłużnej należności nie jest wynikiem dobrowolnie zaciągniętego przez stronę zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, lecz wynikającym z nałożenia kary pieniężnej zobowiązaniem publicznoprawnym powstałym w związku z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Jakkolwiek w jego ocenie, zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności dokumenty potwierdzające, iż wnioskodawca obciążony jest zobowiązaniami z tytułu umowy kredytu, pozwalają stwierdzić, iż istotnie znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, to jednak zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, na które on się powołał, a więc umowy kredytu, nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych, jakimi bez wątpienia są kary pieniężne nałożone za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym stanowiące dochody budżetu państwa.

Złożone przez skarżącego dokumenty – zdaniem organu II instancji – wskazują, iż w 2010 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał on łączny przychód w wysokości 203 629,61 zł, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu w wysokości 218 021,37 zł - odnotował stratę w łącznej wysokości 17391,76 zł, natomiast w 2011 roku - 237 311,79 zł po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów w wysokości 276267,91 odnotował stratę w łącznej wysokości 38956,12 zł. Wskazując, iż do kosztów uzyskania przychodu wlicza się m.in. wydatki przeznaczone na różnego rodzaju inwestycje i zakupy, które w istocie służą rozwojowi firmy, co w dalszej perspektywie pozwala uzyskiwać przedsiębiorcy dochody, organ odwoławczy zauważył, że wysokość całości nałożonej kary pieniężnej stanowi niewielki procent (około 4,3 %) uzyskanych przychodów przez skarżącego w 2011 roku.

Odnosząc się do podnoszonej kwestii ogłoszenia upadłości przez spółkę A i powstałych w związku z tym zobowiązań skarżącego, zwrócono uwagę, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej to nieodzowny element gry rynkowej, co muszą brać pod uwagę wszyscy przedsiębiorcy prowadzący własną działalność, a co nie może stanowić podstawy do udzielania ulg w spłatach należności pieniężnych.

Za umorzeniem należności – w ocenie organu odwoławczego – nie przemawia również ważny interes strony, przez który należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami jej egzystencji.

Zgromadzony materiał dowodowy - jego zdaniem - nie pozwala uznać, że spłata należności w kwocie 12.000 złotych może zagrozić bytowi skarżącego, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika. W reasumpcji organ II instancji stwierdził, że dowody zebrane w niniejszej sprawie wskazują, że przedsiębiorca od dłuższego czasu prowadzi działalność transportową, w związku z powyższym nie można przyjąć uzasadnionego przypuszczenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się uzyskać kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, podkreślając końcowo, iż instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy.

Od tej decyzji J. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Domagając się jej uchylenia, zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 56 w zw. z art. 60 i 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz art. 7, 77 i 107 kpa, poprzez zaakceptowanie decyzji organu pierwszej instancji, która naruszała przepisy prawa materialnego i formalnego, w oparciu o które została wydana.

Wskazując, iż zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca, skarżący ponowił argumenty zawarte we wniosku o umorzenie kary pieniężnej z dnia 28 września 2011r. oraz w składanych w toku postępowania pismach.

Argumentował, że jego sytuacja finansowa jest bardzo zła, a ten stan rzeczy utrzymuje się od ponad roku i jest następstwem rozwiązania umowy współpracy z firmą A S.A., która ogłosiła upadłość. Współpracował z tą firmą od lipca 2007r. do października 2010r., dzierżawiąc od tej spółki ciągnik siodłowy i naczepę. Po rozwiązaniu umowy zmuszony był do oddania tych środków transportu, a chcąc ratować swoją firmę, jej sytuację finansową i finansowo-bytową rodziny, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zdecydował się zaciągnąć kredyty na zakup ciągnika siodłowego i naczepy. Niestety, podjęte ryzyko nie opłaciło się, a koszty, które ponosi w związku z prowadzeniem firmy są bardzo wysokie; niejednokrotnie nie starcza środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem firmy, nie wspominając już o utrzymaniu domu (kredyt hipoteczny + inne opłaty) i wyżywieniu rodziny. W związku z ogólnym kryzysem gospodarczym panującym na rynku transportowym, wysokich opłatach związanych z prowadzeniem firmy (wysokie składki ZUS, wysokie składki na ubezpieczenia OC, AC, OCP krajowe i OCP międzynarodowe, podatek drogowy, koszty autostrad krajowych i zagranicznych, ciągle rosnące wysokie ceny paliw przy jednoczesnych obniżkach stawek frachtowych) doszło do powstania dużego zadłużenia firmy. Ponowił argument, że syndyk masy upadłościowej spółki A wszczął przeciwko niemu postępowanie sądowe z weksli na kwotę ponad 76 tys. zł + odsetki ustawowe i umowne.

Wskazał końcowo, że firma, którą prowadzi jest jedynym źródłem dochodu jego rodziny, której on jest jedynym żywicielem; na utrzymaniu ma dwoje małoletnich, uczących się dzieci (11 i 15 lat) oraz niepracującą żonę.

Argumentował, że nie jest w stanie zapłacić wymierzonej kary, a gdyby do tego doszło, doprowadziłoby to do bankructwa, a zarazem do upadłości firmy oraz zagroziło egzystencji całej rodziny.

W ocenie skarżącego, organy obu instancji nie wzięły pod uwagę przedstawionej przez niego sytuacji materialnej i rodzinnej, dokonały jej błędnej oceny, a uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia jest lapidarne.

W odpowiedzi na skargę, Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Poza sporem pozostaje, iż na skarżącego J. R. została nałożona kara pieniężna w kwocie 12 000 zł na podstawie decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z dnia [...] w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.).

Przedmiotem kontroli Sądu orzekającego w sprawie niniejszej jest wyłącznie decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]., nr [...] odmawiającą umorzenia należności pieniężnej w kwocie 12 000 zł.

Nie ulega żadnej wątpliwości, że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi jej art. 94.

Należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty (art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz. 1240 ze zm., zwanej dalej: u.f.p.).

Zgodnie z art. 64 ust.1u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60.

W myśl art. 56 ust.1 u.f.p., należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne,

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Z mocy art. 57 u.f.p., na wniosek dłużnika:

1) należności mogą być umarzane w części,

2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności,

3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Z powyższych regulacji należy wyprowadzić wniosek, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności w części, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty spłat uzależnione jest od wniosku dłużnika. Ustawa nie określa treści tego wniosku, nie ma jednak wątpliwości, że wniosek powinien być szczegółowo umotywowany, zwłaszcza że przesłanka zastosowania powyższych ulg ma charakter stricte ocenny. Dłużnik powinien we wniosku wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a jej ściągnięcie w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego i jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Dopuszczalne jest alternatywne formułowanie żądań przyznania określonej ulgi. W jednym wniosku dłużnik może wnosić o umorzenie należności lub jej rozłożenie na raty, albo też o odroczenie spłaty.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, poza sporem pozostaje, iż skarżący w podaniu z dnia 28 września 2011 r. skierowanym do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wnosił o umorzenie nałożonej kary pieniężnej, co uzasadniał swoją bardzo ciężką sytuacją finansową. Wskazywał zatem na przesłankę określoną w przepisie art. 56 ust.1 pkt. 5 u.f.p., czyli ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Rację ma organ odwoławczy, że z art. 64 ust. 1 w związku z art. 55 u.f.p., wynika, iż decyzje wydawane na podstawie tych przepisów mają charakter tzw. decyzji uznaniowych, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę wyrażenie, iż należności publiczno-prawne wymienione w art. 60: "mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty" (art. 55).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Jak w przypadku każdej innej decyzji, wydanie także aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania.

W ramach uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może - w przypadku stwierdzenia przesłanki - uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k .p. a), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy obu instancji nie sprostały w pełni powyższym wymaganiom. Jakkolwiek przed wydaniem decyzji tak organ I instancji, jak i organ odwoławczy podjęły działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, mającego znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, umożliwiając skarżącemu udokumentowanie podnoszonych kwestii odnoszących się do jego sytuacji materialnej i ogólnie mówiąc – życiowej, to jednak nie przedstawiły dostatecznej argumentacji przemawiającej za treścią wydanych rozstrzygnięć.

W świetle art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej.

Sporna kara pieniężna jest niewątpliwie środkiem publicznym stanowiącym niepodatkową należność budżetową o charakterze publiczno-prawnym (art. 60 pkt. 7 u.p.f.).

Nie ma żadnych przeszkód, a – zdaniem Sądu – jest wręcz pożądane, aby organy, rozpoznając wniosek skarżącego o umorzenie kary pieniężnej skorzystały z orzecznictwa sądowadministarcyjnego wypracowanego w zakresie rozumienia przesłanek "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego" na kanwie art. 67a§1 Ordynacji podatkowej, który operuje pojęciami "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", a więc w zasadzie tożsamymi z zawartymi w art. 56 ust.1 pkt. 5 u.p.f.

Użyty w obu regulacjach spójnik "lub" łączący człony zdania wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączenie zdań równorzędnych albo części zdania. Przesłanka "ważnego interesu podatnika" (tu: dłużnika) wymaga ustalenia sytuacji majątkowej zobowiązanego oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie było realizowane, a zobowiązany pochopnie nie był z nich zwalniany. Orzekając o umorzeniu należności, organ za podstawę rozstrzygnięcia może mieć albo przesłankę ważnego interesu dłużnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie. Nie można natomiast podzielić zaopatrywania, że organy zobowiązane są do rozstrzygnięcia spraw z uwzględnieniem ważnego interesu strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny, przez który często organy zdają się rozumieć interes budżetu państwa. (por. Ordynacja podatkowa, Komentarz Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexsis, Stefan Babiarz, Bogusław Dauter, Roman Hauser, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek, str. 319). Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego.

Z uwagi na to, że przesłanki "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego" mają charakter równorzędny, organ zobowiązany jest w trakcie postępowania ustalić, która z nich przeważa i na tej podstawie zadecydować o zastosowaniu przez podatnika ulgi w spłacie podatków. Kwestia ta powinna być rozważona w uzasadnieniu decyzji, ponieważ jej pominięcie jest przesłanką do traktowania decyzji jako dowolnej.

Przesłanki "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego", to pojęcia niedookreślone. Pojęcie terminu "interesu publicznego" nie ma stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych (tu: kary pieniężnej). Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 maja 2006r., III SA/Wa 1964/05, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym też kontekście podkreślić należy, iż z pojęcia niedookreślonego (nieostrego) nie wynika swoboda wykładni prawa, lecz obowiązek precyzyjnego jego wyjaśnienia oraz kompetencja posługiwania się w jego stosowaniu zasadami prawa oraz ocenami pozaprawnymi (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 1997 r., w sprawie sygn. akt II SA/Lu 582/96). Nie budzi przy tym wątpliwości, iż musi być on osadzony (determinowany) w realiach stanu faktycznego sprawy. Analiza decyzji organów obu instancji prowadzi do wniosku, że pojęcie przesłanki "interesu publicznego" nie zostało w ogóle rozważone, skoro organ I instancji jedynie ogólnikowo stwierdził, że "umorzenie należności publicznoprawnych jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest ich płacenie w terminie, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku", natomiast organ odwoławczy skonstatował tylko, że "organ I instancji rozważając możliwość umorzenia należności pieniężnej musi mieć na względzie nie tylko interes strony, ale również interes Skarbu Państwa".

W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przeciwstawiania interesu publicznego jako sprzecznego z indywidualnym interesem obywatela. Jakkolwiek istotnie w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych, czy pomoc społeczną (wyrok NSA z dnia 30 maja 2001r. III SA 830/00, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może bowiem powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Nie byłoby to zgodne z interesem tego obywatela, jednocześnie nie byłoby to również zgodne z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt: V SA/Wa 2273/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacja stanowiska organu odwoławczego zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest powierzchowna. Brak wystąpienia przesłanek do umorzenia kary pieniężnej został wywiedziony z analizy przedstawionych przez stronę dokumentów; w szczególności z jego zeznań podatkowych za lata 2010 i 2011. Organ odwoławczy przyjął, iż wysokie koszty uzyskania przychodu, a w konsekwencji wykazana przez stronę strata, niekoniecznie świadczą o złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, bowiem "wydatki przeznaczone są na różnego rodzaju zakupy, które w istocie służą rozwojowi firmy, co w dalszej perspektywie pozwala uzyskiwać przedsiębiorcy dochody". Założenie powyższe jest wysoce dowolne, ma przymiot jedynie przypuszczenia, nie popartego żadną logiczną i przekonywującą argumentacją. Dokonana ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie została poprzedzona wnikliwym postępowaniem dowodowym w zakresie struktury wydatków przez niego poczynionych. Tymczasem skarżący zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu (także i w skardze), wskazywał że nie dysponował własnym sprzętem transportowym, podkreślając, że w prowadzonej działalności gospodarczej korzystał z wydzierżawionego od firmy A S.A. ciągnika siodłowego i naczepy. W 2010 r. w stosunku do tej firmy została ogłoszona upadłość, skutkiem której umowa o współpracy została rozwiązana, a on sam zmuszony został do oddania w/w środków transportu. Chcąc ratować swoją firmę, jej sytuację finansową i finansowo-bytową rodziny, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zdecydował się zaciągnąć kredyty na zakup ciągnika siodłowego i naczepy. Organ odwoławczy w ogóle kwestii tej nie ocenił. Tym samym nie uzasadnił przyjętej tezy, że "wysokość całości nałożonej kary pieniężnej stanowi niewielki procent (około 4,3%) uzyskanych przychodów w 2011 r.", jak również, że "wartość majątku strony wielokrotnie przekracza wysokość nałożonej kary pieniężnej". Nie wyjaśnił co składa się na majątek skarżącego, czy jest to wyposażenie jego przedsiębiorstwa, czy też inne przedmioty lub środki pieniężne. Istotne jest również i to, że skarżący wskazywał, że ma na utrzymaniu niepracującą żonę i dwoje małoletnich dzieci. Kwestia ta również umknęła z pola widzenia orzekających w sprawie organów. Organ administracji publicznej rozpoznając wniosek o umorzenie kar pieniężnych powinien dysponować dokładnymi informacjami dotyczącymi tej kwestii. Brak umorzenia należności nie może spowodować zachwiania podstaw egzystencji strony. Jest to szczególnie istotne, gdy strona ma na utrzymaniu małoletnie dzieci. To, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności pieniężnych, wydana na podstawie zarówno przepisów art. 56 jak i 57 u.f.p., opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, nie oznacza, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być dowolny. Winien on bowiem wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a Sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. Sąd dokonując oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, ze Główny Inspektor Transportu Drogowego nie zgromadził materiału dowodowego w stopniu umożliwiającym wydanie decyzji, a ponadto wydaną decyzję uzasadnił lakonicznie. Przede wszystkim organ ten nie zgromadził dokumentacji pozwalającej ustalić prawidłowo sytuację materialną strony. Tym samym nie był w stanie określić, jakie są możliwości płatnicze skarżącego oraz, czy dysponuje on majątkiem w postaci ruchomości i nieruchomości. Organ nie odniósł się do argumentacji dotyczącej specyfiki prowadzonej firmy, która funkcjonowała w oparciu o środki transportu wydzierżawione od podmiotu, wobec którego ogłoszono upadłość. Ogłoszenie upadłości głównego kontrahenta skutkowało rozwiązaniem umowy dzierżawy i zwrotem środków transportowych syndykowi masy upadłości. Jeśli sytuacja taka faktycznie miała miejsce, to z pewnością wywarła ona negatywny wpływ na kondycję przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącego, także w kontekście podnoszonej przez niego okoliczności zaciągnięcia kredytu na zakup własnych środków transportowych niezbędnych dla kontynuowania prowadzonej działalności gospodarczej. Rolą organu było zatem zbadanie, czy powyższe okoliczności pogorszyły radykalnie sytuację finansową strony i czy w sprawie zaszły okoliczności, które należy potraktować jako " ważny interes dłużnika" określony w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., bądź " uzasadnione względy społeczne lub gospodarcze" w rozumieniu jej art. 57 pkt 1, nie zaś odniesienie tego faktu do szeroko pojętego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. W powyższym kontekście, Sąd wyraża pogląd, iż przymiot dowolności nosi też pogląd organu odwoławczego, że "dowody zebrane w niniejszej sprawie wskazują, że przedsiębiorca od dłuższego czasu prowadzi działalność transportową, w związku z czym nie można przyjąć uzasadnionego przypuszczenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się uzyskać kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności". Nie został on poparty żadnym głębszym wywodem. Stwierdzając, że istotnie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, organ odwoławczy stanowiska tego bliżej nie uzasadnił, w szczególności zaś nie uczynił tego w kontekście przesłanek "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego".

To prawda, że instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, jak również, że zaciągnięte zobowiązania kredytowe, a więc zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, na które powołuje się skarżący nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych, jakimi bez wątpienia są kary pieniężne nałożone za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Nie mniej jednak, bez ustalenia jednoznacznego stanu majątkowego strony w rozumieniu "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego", nie ma podstaw do stwierdzenia, że sam fakt powoływania się przez nią na trudną sytuację właśnie w związku z zaciągniętymi kredytami w konkretnym stanie faktycznym (upadłość firmy A S.A. i obligatoryjny zwrot dzierżawionych środków transportowych) czyni a priori niemożliwym wydanie pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia.

Końcowo Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądowym uznaje się, że pojęcie ważnego interesu podatnika (tu: dłużnika) należy rozumieć możliwie szeroko (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., II GSK 1000/09, LEX nr 746018), jak też, że interes podatnika należy widzieć, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 30 czerwca 2010 r., I SA/Bd 50/10, LEX nr 590326), zaś o ważnym interesie zobowiązanego może decydować jego sytuacja ekonomiczna, możliwość zarobkowania, sytuacja zdrowotna, rodzinna jak również skutki ekonomiczne, jakie wystąpią w wyniku realizacji obciążenia dla niego i jego najbliższej rodziny. Za ważny interes podatnika można uznać zarówno sytuacje nadzwyczajne o charakterze losowym wskutek których podatnik utracił majątek lub możliwości zarobkowania jak i normalną sytuacje ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, konieczność ponoszenia określonych wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków rodziny skarżącego (tak: wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98, niepubl oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 września 2009r., ISA/Lu 88/09 (LEX nr 533855).

Wskazując, że uiszczenie kar nie może stanowić zagrożenia dla sytuacji bytowej skarżącego z uwagi na ograniczenia postępowania egzekucyjnego (art. 56 ust.1 pkt.3 u.p.f.), organ odwoławczy nie mógł oprzeć tego poglądu w oparciu o faktyczny, gdyż w tym zakresie, w sposób nie budzący wątpliwości go nie ustalił, co oznacza, że nie mógł wyprowadzić logicznie takiego wniosku. Z przyczyn wskazanych powyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. Nr 270 z 2012r., zwanej dalej: p.p.s.a.).

Organ rozpoznający ponownie sprawę uwzględni powyższe rozważania Sądu, w szczególności w sposób wyczerpujący zgromadzi materiał dowodowy określający faktyczną sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Wezwie stronę do złożenia dokumentacji dotyczącej majątku należącego do niej, firmy i struktury wydatków firmy w latach 2010-2011 Po zapoznaniu się z tymi dowodami będzie mógł dokonać analizy wydatków strony i ocenić, czy wysokie koszty uzyskania przychodu wynikały z wydatków na inwestycje, czy też z wysokich opłat związanych z dzierżawą środków transportu, jak podnosi skarżący. Zobowiąże także stronę do złożenia oświadczenia o posiadanym majątku (ruchomości, nieruchomości, środki płatnicze), dokładnym (aktualnym) stanie rodzinnym i wydatkach ponoszonych na utrzymanie rodziny. Wydając decyzję, organ weźmie pod uwagę możliwości płatnicze strony oraz uzasadniony interes Skarbu Państwa, w kontekście przedstawionego wyżej rozumienia przesłanek "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego". Wydane orzeczenie dokładnie i starannie uzasadni, odnosząc się do zgromadzonych w sprawie dowodów i oceniając zasadność argumentów przedstawionych przez skarżącego.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji, niepodlegającej wykonaniu i nie nadającej się do wykonania, Sąd uznał za bezprzedmiotowe rozstrzyganie w sprawie jej wykonania do dnia uprawomocnienia się wyroku w trybie art. 152 p.p.s.a.