Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 189/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a;
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151; art. 134 par. 1; art. 153; art. 133 par. 1; art. 106 par. 3;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 1 i 3; art. 7; art. 77 par.1; art. 11
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian,, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą J. B. (dalej jako "skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres listopad 2003 r. – czerwiec 2011 r. w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek: [...] zł; z tytułu odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2012 r.: [...] zł oraz z tytułu kosztów upomnienia: [...] zł).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca w okresie listopad 2003 r. – czerwiec 2011 r. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży hurtowej owoców, warzyw oraz złomu na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...]. Działalność została zlikwidowana, a wpis wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] czerwca 2011 r. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i jednoczesnym pobieraniem świadczenia emerytalnego z KRUS, skarżąca obowiązana była do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Obowiązku tego nie dopełniła, w związku z czym powstało z tego tytułu zadłużenie.

Organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2011 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za w/w okres z uwagi na trudną sytuację finansową. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]. Zakład odmówił skarżącej umorzenia tych należności. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku czego decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. nr [...].

Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 346/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., która w ocenie Sądu nie mogła być wykonana w całości z uwagi na niewyjaśnienie przez Zakład wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i niedokonanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego pod kątem zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej jako “rozporządzenie").

W decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS Oddział w K. przytoczył – jako podstawy umorzenia należności składkowych – treść przepisu art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U z 2009 r. Nr 205 poz. 1585, dalej jako “u.s.u.s."), a także § 3 rozporządzenia.

Badając przesłanki wskazane w w/w przepisach, organ zaznaczył, że skarżąca nie prowadzi obecnie działalności. Uzyskuje jednak dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 831,95 zł netto/miesięcznie. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem M., rozwiedzioną córką K. oraz małoletnią wnuczką A. W prowadzonym postępowaniu skarżąca nie podała informacji o ewentualnym dochodzie córki z tytułu alimentów na dziecko. Według oświadczenia skarżącej jej małżonek w 2011 r. uzyskał dochód (2218,75 zł) z tytułu pełnienia funkcji członka Rady Nadzorczej w Banku S. w S. Skarżąca zeznała także, że jej mąż sporadycznie podejmuje prace dorywcze, sezonowe, często za jednorazowym niskim wynagrodzeniem w naturze (owoce, drewno opałowe). Skarżąca oświadczyła, że jej córka, uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w Banku S. w S. za wynagrodzeniem 2300 zł brutto/miesięcznie oraz z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 7 ha, na którym uprawia na własne potrzeby zboże (żyto, jęczmień), ziemniaki, rośliny motylkowe. Córka skarżacej hoduje również na własne potrzeby około 50 kur. Do prowadzonego gospodarstwa rolnego córka pobiera dopłaty unijne z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokosci ok. 3500 zł rocznie. Skarżąca oświadczyła również, że jej syn (W. B.) odbywa obecnie karę pozbawienia wolności. Na podstwie prawomocnego orzeczenia sądu został obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz N. B. w wysokości 250 zł/miesięcznie. Aby zapobiec ewentualnej egzekucji, skarżąca płaci co miesiąc na rzecz wnuczki alimenty w zasądzonej wysokości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majatkowym skarżąca wyjaśniła, że nie posiada majątku nieruchomego i ruchomości. Wskazała jednak, że ma 1/3 udziałów we współwłasności gruntów, użytków rolnych zabudowanych i lasów o pow. 3,63 ha, położonych w miejscowości T. Nie czerpie z nich żadnych korzyści ani dochodów. Wartość tego udziału w nieruchomości organ oszacował na około 120 tys. zł. Organ podkreślił, że skarżąca jest współwłaścicielem samochodu ciężarowego STAR 200 rok produkcji 1987.

Organ wskazał, że w stosunku do mejsca zamieszkania skarżącej przeprowadził czynności mające na celu zbadanie jej sytuacji materialno-bytowej. Strona mieszka na nieruchomości zabudowanej (własność córki skarżącej) o pow. 13 arów, w drewnianym, ok. 70-letnim domu, składającym się z dwóch izb, bez kanalizacji. Ponadto, skarżąca następująco oszacowała stałe opłaty związane z utrzymaniem i mediami: energia elektryczna - 125 zł/mies., gaz z butli – 130 zł/mies., telefon - 90 zł/mies., abonament RTV – 18 zł/mies., opał - 210 zł/mies., dojazdy córki do pracy - 200 zł/mies., dojazdy wnuczki do szkoły - 50 zł/mies. Inne zobowiązania skarżącej to: kredyt zaciągnięty w 2008 r. w [...] S.A. spłacany w ratach po 400 zł/mies. (spłata do maja 2014 r.); kredyt zaciągnięty w 2011 r. w Banku S. w S. spłacany w ratach po 600 zł/mies. (spłata do maja 2016 r.). Organ ustalił, że z zobowiązań tych skarżąca się wywiązuje. Strona zeznała ponadto, że do spłaty pozostał jej dodaktowo kredyt (ok. 10 000 zł), zaciągnięty w [...] S.A. na spłatę wcześniejszych kredytów. Kredyt ten nie jest przez nią spłacany. Ponadto, córka skarżącej spłaca pożyczkę zaciągniętą w zakładzie pracy w ratach po 300 zł/mies. Organ ustalił również, że rodzina skarżącej nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej.

W trakcie postępowania skarżąca podkreślała, że spełnione zostały przesłanki zawarte w rozporządzeniu umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek. Wskazała, że opłacenie należności pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczyła, że mąż – jako członek Rady Nadzorczej w Banku S. w S. uzyskuje 268 zł brutto/mies., ale nie jest to stała praca. Natomiast córka – z tytułu zatrudnienia – uzyskuje 2300 zł. Strona wskazała, że ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem w wysokości 850 zł/mies. i posiada zobowiązania kredytowe. Podkreśliła, że na utrzymanie rodzinie pozostaje 595 zł/mies. (191 zł na osobę).

Organ zaznaczył, że weryfikacja oświadczeń strony wykazała, iż sytuacja materialna rodziny różni się znacznie od przedstawionej przez skarżącą. Skarżąca wskazała, że mąż z tytułu funkcji członka rady nadzorczej uzyskuje dochód w wysokości 268 zł brutto/mies., ale nie jest to stała praca. Tymczasem M. B. wykazywany jest w miesięcznych raportach ZUS RZA od 1 października 2003 r. ze zróżnicowanymi podstawami wymiaru składek (średnia podstawa wymiaru za okres od stycznia do września 2012 r. wyniosła 317,11 zł brutto miesięcznie, 231,50 zł netto miesięcznie).

Organ zweryfikował także oświadczenia skarżącej odnośnie wynagrodzenia jej córki. Strona wskazała, że K. P. uzyskuje dochód z umowy o pracę w wys. 2300 zł brutto/mies. Tymczasem – jak wynika z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS KSI – jej średniomiesięczny dochód za okres od stycznia do września 2012 r. wyniósł ok. 2855 zł brutto/mies., tj. ok. 2084,15 zł netto/mies. Organ wskazał ponadto, że skarżąca oświadczyła, iż jej córka posiada gospodarstwo rolne o pow. 7 ha, na które pobiera dopłaty unijne (ok. 3500 zł rocznie, czyli 291,66 zł/mies.). Z pisma Starostwa Powiatowego w J. wynika zaś, że K. P. jest właścicielem gruntów rolnych i leśnych o łącznej pow. 7,96 ha. Organ – korzystając z danych wynikających z obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 21 września 2012 r. – ustalił, że z prowadzonego gospodarstwa rolnego córka skarżącej w 2011 r. mogła osiągnąć dochód 1024,04 zł/mies. Natomiast jej średniomiesięczny dochód netto z umowy o pracę, gospodarstwa rolnego oraz dopłat unijnych wynosi ok. 3399,85 zł/mies.

Organ – po uwzględnieniu dochodów wszystkich członków rodziny (4463,30 zł netto) i po odliczeniu wydatków związanych z utrzymaniem, spłatą kredytów, pożyczki córki i alimentów (2373 zł) – wskazał, że średniomiesięczny dochód na członka rodziny za okres styczeń – wrzesień 2012 r. wyniósł ok. 522,58 zł netto, a nie jak podnosi skarżąca - 191 zł netto.

W związku z powyższym organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek.

Nie wystąpiły bowiem okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 czy § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nie zaszła również sytuacja określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż nie zostało wykazane, że spłata należności z tytułu składek pozbawiłaby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca uzyskuje bowiem dochód z tytułu świadczenia emerytalnego (831,95 zł netto/mies.). Ma udział w nieruchomości, którego sprzedaż umożliwiłaby uzyskanie środków finansowych na spłatę zaległych składek w ZUS. Ponadto prowadzi gospodarstwo wraz z mężem M. (z którym posiada wspólność majątkową) oraz córką K., którzy również uzyskują określone dochody. Ponadto skarżąca wywiązuje się ze zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów oraz przekazuje alimenty na rzecz małoletniej wnuczki. Jej rodzina nie korzysta z pomocy społecznej, więc sytuacja skarżącej nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa czy zagrożenia egzystencji. Organ podkreślił również, że problemy natury materialnej występują powszechnie i nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia. Nie można oczekiwać od ZUS, by wniosek o umorzenie rozpatrywany był pod kątem wsparcia socjalnego i rezygnacji z należności publicznoprawnych na rzecz zobowiązań prywatnych lub bankowych.

Na powyższą decyzję J. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzuciła, że decyzja ZUS narusza:

a) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie będące konsekwencją ich błędnej wykładni i niedokonanie oceny czy zachodzi groźba pozbawienia zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a co za tym idzie niewykazanie, że okoliczności przedmiotowej sprawy nie uzasadniają potraktowania skarżącej w sposób szczególny, skutkujący umorzeniem zaległych składek;

b) art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako “k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznęgo sprawy i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący zgromadzonego materiału dowodowego, tj. pominięcie kwestii wydatków ponoszonych przez skarżącą na zakup żywności, odzieży i obuwia, edukacji, ochrony zdrowia i higieny oraz kultury i wypoczynku, nieporównanie koniecznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego z wysokością dopłat unijnych i przyjęcie całości uzyskiwanych przez córkę dopłat jako dochodu z gospodarstwa rolnego, a co za tym idzie przekroczenie granic uznania administracyjnego, co skutkowało odmową umorzenia należności składkowych;

c) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozważenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną i rodzinną zobowiązanej, pominięcie niektórych wydatków ponoszonych przez skarżącą na utrzymanie rodziny, nieporównanie koniecznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego z wysokością dopłat unijnych i przyjęcie całości uzyskiwanych przez córkę dopłat jako dochodu z gospodarstwa rolnego, a co za tym idzie brak ustalenia czy nie powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych mając na względzie kryterium minimum socjalnego,

d) art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania organu administracji publicznej co do swych rozstrzygnięć indywidualnych.

W złożonej skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, określenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci umowy najmu przez K. P. lokalu mieszkalnego oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając podniesione zarzuty, skarżąca wskazała, że organ rentowy pomniejszając dochody członków rodziny nie uwzględnił kosztów wyżywienia rodziny, zakupu odzieży i obuwia, edukacji, ochrony zdrowia i higieny oraz kultury i wypoczynku, mimo że skarżąca w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. koszty te podała. Ustalona przez organ rentowy łączna miesięczna kwota wydatków w wysokości 2373 zł powinna być zatem powiększona o koszty wyżywienia 4-osobowej rodziny, zakupu odzieży i obuwia, edukacji wnuczki, ochrony zdrowia i higieny oraz kultury i wypoczynku, czego ZUS nie uczynił ustalając średniomiesięczny dochód na członka rodziny. ZUS nie porównał też koniecznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego z wysokością dopłat unijnych i przyjął całość dopłat jako dochód z gospodarstwa rolnego. Dodatkowo skarżąca wskazała, że obecnie prowadzi wraz z mężem 2-osobowe gospodarstwo domowe, gdyż w dniu 17 stycznia 2013 r. córka wraz z wnuczką wyprowadziła się z przyczyn lokalowych do K., gdzie wynajmuje mieszkanie.

Skarżąca wskazała również na wyrok NSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1488/10, w którym podkreślono, że punktem odniesienia przy ocenie czy spłata należności nie zagraża egzystencji zobowiązanego, powinna być analiza minimum socjalnego określonego na dany okres. Zgodnie z § 5 i § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz.U. 2005 r., nr 211, poz. 1762), minimum socjalne określa minimalny zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji i obejmuje żywność, mieszkanie, odzież i obuwie, edukację, ochronę zdrowia i higienę, transport i łączność, kulturę, sport i wypoczynek. We wrześniu 2012 r. w przypadku gospodarstw emerytalnych 2-osobowych, dla osób w wieku powyżej 60 lat, na 1 osobę minimum socjalne wynosiło 856,13 zł.

Skarżąca podniosła, że ZUS nie ustalił niezbędnych miesięcznych wydatków na utrzymanie 4-osobowej rodziny i nie dokonał oceny możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącą. Tymczasem powinien ustalić, jaką kwotą wnioskodawca rzeczywiście dysponuje, a także czy z kwoty tej jest w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny przy jednoczesnym spłacaniu zadłużenia wobec ZUS. Skarżąca podkreśliła, że organ nie ocenił czy w wyniku egzekucji zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Ponadto ZUS - odmawiając umorzenia należności - uczynił to w sposób dowolny. Tymczasem działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (które są często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny. Natomiast przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał dotychczasową argumentację. Podniósł ponadto, że zarówno przepis art. 28 u.s.u.s, jak i przepisy rozporządzenia nie statuują obowiązku umorzenia składek. Organowi rozpatrującemu sprawę pozostawiono do uznania istnienie lub nieistnienie szczególnych okoliczności uzasadniających zarówno umorzenie zaległości składkowych, jak również zakres tego umorzenia. Uznaniowy charakter takiej decyzji oznacza, że z woli ustawodawcy - nawet przy stwierdzeniu istnienia przesłanek ewentualnego umorzenia - organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Natomiast kontrola przez Sąd legalności decyzji uznaniowej sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do tego rozstrzygnięcia organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

ZUS podkreślił, że jest zobowiązany do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu należnościami o charakterze publicznoprawnym, jakimi są składki na ubezpieczenie zdrowotne. Służą one bowiem zapewnieniu obywatelom przez państwo opieki związanej z chorobą i zagwarantowaniu środków na pokrycie kosztów leczenia i refundacji leków. Gdy składki nie są odprowadzane przez podmioty do tego zobowiązane, ciężar ich uiszczenia ponosi ogół społeczeństwa. Ponadto Zakład wskazał, że jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, lecz ma obowiązek efektywnego jej egzekwowania z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako ,,ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności

z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie stosownie do przepisu art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą

w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonując kontroli w wyżej określonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uznał przy tym, że stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd przyjął za podstawę dalszych rozważań.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ - ponownie rozpoznając wniosek skarżącej z dnia [...] grudnia 2011 r. - w sposób uprawniony odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek od tych zaległości oraz kosztów upomnienia.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który prawomocnym wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ke 346/12 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W wyroku tym Sąd wskazał, że organ nie dokonał ustaleń co do wysokości dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność córki skarżącej. W tym zakresie należy dokonać porównania koniecznych kosztów z wysokością dopłat, co pozwoli ocenić czy dopłaty mogą stanowić dochód z gospodarstwa. Sąd wskazał również, że organ nie ustalił wysokości dochodów osiąganych z dorywczych prac świadczonych przez męża skarżącej ani nie wyjaśnił czy skarżąca czerpie korzyści z udziału we współwłasności nieruchomości stanowiącej użytki rolne i las, położonej w miejscowości T. Zauważył, że organ nie dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego przez ustalenie relacji pomiędzy przychodami a podstawowymi potrzebami skarżącej i jej rodziny. Wskazał również, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanej, co narusza zarówno art. 107 § 3 k.p.a. jak i zasadę przekonywania. W związku z powyższym, Sąd zobligował organ, by - ponownie rozpoznając sprawę - dokonał ustaleń w zakresie wszystkich podnoszonych przez skarżącą okoliczności mogących mieć wpływ na jej sytuację materialną i jej rodziny, by ustalił relację pomiędzy dochodami i wydatkami, a także możliwości płatnicze skarżącej oraz by rozważył wszechstronnie zebrany materiał pod kątem czy opłacenie składek nie pozbawi skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Następnie by przedstawił wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Fakt, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny oznacza, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy ma zastosowanie przepis art. 153 ustawy p.p.s.a, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ. Ponowny proces decyzyjny organów odbywał się zatem w warunkach związania wyrażoną przez Sąd oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania. W związku z tym kontrola sądowa zaskarżonej decyzji wydanej w powyższych warunkach, polegać musi również na zbadaniu prawidłowości wypełnienia przez organ zaleceń Sądu.

Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że organ prawidłowo powołał podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącej o umorzenie należności składkowych (art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia). Wykonując wskazania Sądu wyrażone w wyroku z dnia

29 sierpnia 2012 r., organ zweryfikował w oparciu o miesięczne raporty ZUS RZA wysokość dochodów osiąganych przez męża skarżącej z tytułu dorywczej pracy w postaci pełnienia funkcji członka Rady Nadzorczej w Banku S. w S. Zbadał także wysokość dochodów osiąganych przez córkę skarżącej, zwłaszcza z tytułu wynagrodzenia za pracę z wykorzystaniem danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS KSI. Na podstawie danych statystycznych oszacował ponadto wysokość dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność córki skarżącej. Ustalił również, że skarżąca nie czerpie korzyści ani nie pobiera pożytków naturalnych z nieruchomości położonej w miejscowości T., w której – jako współwłaściciel – skarżąca ma 1/3 udziału. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ dokonał analizy dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie, a wynik tego zabiegu zestawił z ponoszonymi przez skarżącą i jej rodzinę wydatkami.

Organ ustalił bowiem, że skarżąca otrzymuje stały dochód w postaci emerytury w wysokosci 831,95 zł netto miesięcznie. Stały dochód (średniomiesięcznie 2084,15 zł netto) z tytułu umowy o pracę uzyskuje również jej córka, z którą do momentu orzekania w sprawie przez organ skarżąca pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe dochody nie są jedynymi, gdyż powiększa je również dochód męża skarżącej (średniomiesięcznie 231,50 zł netto) oraz dochód osiągany z gospodarstwa rolnego (szacowany statystycznie na około 1024,04 zł miesięcznie). W pewnym zakresie (choć nieustalonym przez organ) dochód ten może być powiekszony o dopłaty uzyskiwane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Łącznie (bez uwzględnienia dochodu z dopłat rolniczych) rodzina miesięcznie uzyskuje dochód w wysokości 4 171,64 zł netto. Nawet przyjmując założenie, że cały osiągnięty przez rodzinę dochód jest przeznaczany na jej bieżące utrzymanie, to nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że dodatkowo skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w miejscowości T. Z nieruchomości tej skarżąca – jak sama oświadczyła – nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie stanowi ona zatem jej źródła utrzymania. W związku z powyższym jest to dodatkowa (poza osiąganymi dochodami – z założenia w znacznej części przeznaczanymi na bieżące utrzymanie) wartość, która może podlegać egzekucji i z której organ może zaspokoić zaległości skarżącej z tytułu należności składkowych. W związku z powyższym, nie było naruszeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjęcie, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej wskazują, iż skarżaca jest w stanie spłacać należności z tytułu zaległych składek bez wystąpienia ciężkich skutków dla niej i jej rodziny w postaci niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze strona wskazuje, że za kryterium ustalenia czy spłata zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne pozbawi skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - powinno zostać uznane minimum socjalne. Wskaźnik ten jest ustalany w oparciu o koszyk dóbr i usług służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, a zatem z uwzględnieniem wydatków niezbędnych do egzystencji. Przy ustalaniu tego wskaźnika brane są pod uwagę wydatki na: żywność, mieszkanie, odzież, obuwie, edukację, ochronę zdrowia, higienę, transport i łączność, kulturę, sport i wypoczynek. W niniejszej sprawie organ – podczas badania sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny – uwzględnił znaczną część powyższych pozycji. Wziął bowiem pod uwagę podane przez stronę wydatki na media, mieszkanie, rozrywkę (abonament RTV), transport, łączność oraz spłatę zadłużenia i alimentów. Nie uwzględnił natomiast wysokości wydatków na żywność, odzież, obuwie, edukację, ochronę zdrowia i higienę, kulturę, sport, wypoczynek. W skierowanym do ZUS piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. skarżąca pośrednio wskazała, że na żywność, odzież, środki czystości i edukację wnuczki rodzina wydatkuje około 595 zł miesięcznie. Strona nie wykazała natomiast kosztów ponoszonych na ochronę zdrowia, kulturę, sport czy wypoczynek. Zarzut skarżącej, że organ nie uwzględnił niewskazanych przez nią kosztów nie może być zatem uznany za zasadny, gdyż – mimo wielokrotnych wezwań organu do ujawnienia sytuacji materialno-bytowej rodziny – strona nie podała wysokości tego typu wydatków. Tymczasem § 3 rozporządzenia nakłada na stronę (a zatem na podmiot wnioskujący o korzystne dla niego rozstrzygnięcie w postaci umorzenia należności) ciężar dowiedzenia tego typu okoliczności. Nieuwzględnienie zatem wydatków na żywność, odzież, środki czystości i edukację wnuczki (pośrednio podanych w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r.) nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy z uwagi na ustalenie przez organ średniomiesięcznego dochodu rodziny w kwocie znacznie wyższej od podawanej przez skarżącą. Należy przyjąć, że wysokość tej kwoty pozwala zabezpieczyć egzystencję rodziny, nawet w sytuacji prowadzenia przez Zakład egzekucji należności składkowych. Na ocenę Sądu miała również wpływ okoliczność zidentyfikowania przez organ tych wydatków, które w budżecie rodziny skarżącej mają największy udział (nie uwzględniono comiesięcznych wydatków w wysokości 595 zł, podczas gdy wzięto pod uwagę kwotę wydatków w wysokości 2373 zł).

Powyższej oceny nie mógł zmienić również fakt nieustalenia przez organ, jaka część dopłat rolniczych została przeznaczona na prowadzenie działalności rolniczej, a jaka na inne potrzeby. Przyjęcie bowiem założenia, że dopłaty rolnicze w całości wykorzystywane są do prowadzenia gospodarstwa rolnego (a zatem w żadnej części nie stanowią dochodu rodziny) nie spowodowałoby bowiem istotnej zmiany okoliczności. W takim przypadku średniomiesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę (4 171,64 zł netto : 4 osoby = 1042,91 zł netto/miesiąc) pozwalający osiągnąć rodzinie skarżącej tzw. minimum socjalne nadal pozostawałby wyższy od wykazywanego przez stronę. Na ocenę Sądu bez wpływu nie mogła pozostać również okoliczność, że skarżąca nie ujawniła żadnych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, mimo że to na niej – zgodnie z brzmieniem § 3 ust. 1 rozporządzenia – ciąży obowiązek pełnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Niewykazanie takich okoliczności uniemożliwiało organowi dokonanie porównania wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa z wysokością dopłat rolniczych.

Okoliczność ustalona przez organ o niekorzystaniu przez skarżącą i jej rodzinę z żadnych form pomocy społecznej, może świadczyć o tym, że obecna sytuacja materialna skarżącej pozwala na wszczęcie egzekucji wierzytelności Zakładu bez obawy, iż czynność ta wywoła skutki zbyt ciężkie dla skarżącej i jej rodziny oraz uniemożliwi zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb życiowych. Korzystanie z pomocy społecznej mogłoby bowiem wskazywać, że sytuacja materialna rodziny skarżącej jest na tyle ciężka, że konieczne jest jej wsparcie ze środków publicznoprawnych. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że przepisy, na podstawie których udzielana jest pomoc społeczna nie są normami, w oparciu o które można rozpatrywać instytucję umorzenia należności składkowych. Wobec powyższego argument o niekorzystaniu przez stronę z pomocy społecznej może być podniesiony jedynie pomocniczo, w celu zobrazowania sytuacji majątkowej skarżącej.

Na wynik sprawy bez wpływu pozostaje także okoliczność, że córka i wnuczka skarżącej wyprowadziły się w styczniu 2013 r. z domu wcześniej wspólnie zamieszkiwanego wraz z J. i M. B. Organ orzeka bowiem na podstawie stanu faktycznego aktualnego na dzień wydania decyzji. Tymczasem fakt wyprowadzenia się córki i wnuczki skarżąca ujawniła dopiero na etapie zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Okoliczność ta nie była zatem znana organowi orzekającemu w dniu [...] stycznia 2013 r. Organ nie mógł więc uwzględnić tej okoliczności w swoim rozstrzygnięciu. W związku z powyższym Sąd odmówił – na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a – przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci umowy najmu lokalu mieszkalnego. Zgodnie z powołanym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Użyte w art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. określenie "niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości" należy odnosić do istotnych wątpliwości związanych z oceną czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, nie zaś do istotnych wątpliwości związanych z ustaleniami stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2005 r., sygn. akt I FSK 239/05, LEX nr 1101171). Celem postępowania dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest bowiem ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły stan faktyczny sprawy zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, LEX nr 180250). Tymczasem dowód złożony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez stronę służył ustaleniom stanu faktycznego, a nie usunięciu wątpliwości związanych z kontrolą legalności decyzji Zakładu. Podkreślić również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, czyli kontroluje rozstrzygnięcie organu administracji w ramach stanu faktycznego ustalonego przez ten organ (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12 LEX nr 1219174; wyrok NSA z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 677/10, LEX nr 1069918).

Dokonane przez Zakład ustalenia wystarczyły wobec powyższego by organ mógł jednoznacznie stwierdzić, że nie zaszła żadna z podstaw umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne wskazana w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Ustalenia te były wystarczające do prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz przewidzianej przez te przepisy instytucji uznania administracyjnego. Zauważyć bowiem należy, że kontrolując decyzję administracyjną wydaną na podstawie tzw. uznania administracyjnego, Sąd bada tę decyzję jedynie pod względem zgodności z prawem. W niniejszej sprawie zarzuty skargi nie podważyły ustaleń faktycznych

i nie zakwestionowały dokonanej przez organ oceny dowodów przeprowadzonych w postępowaniu. Są one jedynie polemiką z trafną argumentacją organu zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiadającej wymogom z art. art. 107 § 1 k.p.a., aczkolwiek niekorzystną dla skarżącej.

W konsekwencji, w wyniku dokonanej przez Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji okazały się za nieuzasadnione zarzuty dotyczace: naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia; naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 oraz art. 77 § 1, art. 11 oraz art. 107 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.