Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 151/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie: Asesor WSA Ewa Kamieniecka - sprawozdawca Asesor WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant: Marzena Korokowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2005 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia [...] r. M. D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. o udzielenie pomocy społecznej w formie przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, opłacenie rachunków za gaz i wodę oraz talonów żywnościowych, obiadów, spodni i obuwia.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w W. odmówił M. D. przyznania zasiłków celowych, z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny wysłał w dniu [...] r. listem poleconym na adres wnioskodawcy prośbę o zgłoszenie się w dniu [...] r. o godzinie 9.00 przy ul. D. [...] w celu sporządzenia wywiadu. Wnioskodawca odebrał list w dniu [...] r. W wyznaczonym przez pracownika socjalnego terminie wnioskodawca nie zgłosił się w MOPR w W. Rejon P. G. ani nie poinformował o innym terminie zgłoszenia się.

W odwołaniu zainteresowany wniósł o uchylenie lub stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ponieważ decyzja została wydana przez osobę wyłączoną od udziału w postępowaniu administracyjnym, natomiast wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby zainteresowanej.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uznając że wnioskodawca po raz kolejny uniemożliwił pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W poprzednio rozpatrywanych sprawach nie był obecny w domu, gdy przybył pracownik socjalny, a w przedmiotowej sprawie nie stawił się na wezwanie pracownika socjalnego ani nie zaproponował zmiany terminu. Postawa odwołującego się wskazuje na brak współpracy z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Bezpodstawny jest również zarzut co do udziału w postępowaniu osoby wyłączonej z tego postępowania, bowiem postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji odmówił wyłączenia od udziału w rozpatrywaniu sprawy G. G. Kierownika Działu Świadczeń MOPR ze względu na brak przesłanek do wyłączenia. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że brak jest przesłanek ustawowych do wyznaczenia innego organu do załatwienia sprawy, a Kolegium nie jest kompetentne do rozpatrywania wniosków o przeprowadzenie kompleksowej kontroli w MOPR oraz wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec Dyrektora MOPR w W.

W skardze na decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności, ewentualnie o stwierdzenie jej niezgodności z prawem, zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy – art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 2, art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 2 pkt 1, art. 43 ust. 3, 3 b ustawy o pomocy społecznej,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 145 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 24 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.,

3. rażące naruszenie prawa: art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 K.p.a., art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 157 § 2 K.p.a. i art. 158 § 1 K.p.a.

4. naruszenie przepisów postępowania – art. 35 § 1 i 2 K.p.a, art. 37 § 2 w związku z art. 12 K.p.a. i art. 35 § 1 i 2 K.p.a., art. 65 § 1 K.p.a., art. 81 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a.

Skarżący złożył również wniosek o wystąpienie do Prezesa Rady Ministrów o odwołanie Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z powodu powtarzającego się naruszania prawa podczas wykonywania obowiązków.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej. Decyzja o odmowie przyznania pomocy została wydana bez wymaganego przepisami prawa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z winy pracownika socjalnego. Wniosek organu odwoławczego o uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest nieprawdziwy i bezprawnie pozbawia rodzinę skarżącego zagwarantowanej prawem pomocy. Pracownik socjalny zamierzał przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu swojej pracy, a nie w miejscu zamieszkania skarżącego.

Według skarżącego Kierownik Działu Świadczeń MOPR w W. poświadczył nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie w zakresie zastosowanej podstawy prawnej do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia a stanem faktycznym. Pomimo zawiadomienia organu odwoławczego o przyczynie wyłączenia Kierownika Działu Świadczeń od udziału w postępowaniu, organ odwoławczy nie usunął wady postępowania administracyjnego, a swojego stanowiska nie poparł dowodami. W wydaniu zaskarżonej decyzji ostatecznej orzekali członkowie Kolegium wyłączeni z urzędu w sprawie, z uwagi na zaskarżenie poprzednich decyzji Kolegium do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący zarzuca, że organ pomocy nie pouczył skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia przed wydaniem decyzji, w związku z czym skarżący bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. Skarżący nie mógł się wypowiedzieć co do okoliczności przytoczonych w decyzjach, zatem żadna z okoliczności nie może być uznana za udowodnioną przez organ.

Skarżący podniósł również, że organ odwoławczy nie wszczął postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji.

Zdaniem skarżącego uzasadnienie faktyczne decyzji organu pomocy jest niepowiązane z materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia. Ponadto wniosek skarżącego o udzielenie pomocy rozpatrzony został z przekroczeniem ustawowego terminu. Kolegium nie przekazało według właściwości wniosków w zakresie przeprowadzenia kompleksowej kontroli w MOPR w W. i wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec pracowników MOPR. Nie rozpatrzono również wniosku o wyznaczenie innego organu pomocy społecznej do rozpatrzenia przyszłych wniosków skarżącego.

Jak podnosi skarżący, odmowa przyznania świadczeń w tych okolicznościach godzi w art. 32 ust. 1, art. 67 ust. 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i dyskryminuje skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniono, że okoliczności sprawy nie wskazują na zamiar pracownika socjalnego co do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Uchylenie aktu administracyjnego następuje w przypadku stwierdzenia wystąpienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem podlegała uwzględnieniu, chociaż tylko niektóre z podnoszonych w niej argumentów były trafne.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłków celowych. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm. ) mające zastosowanie w czasie wydawania kwestionowanych decyzji.

Stosownie do art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. ) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Przesłanką pozwalającą na przyznanie zasiłku celowego jest spełnienie przez ubiegającego się kryteriów dochodowych określonych w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2 – 11, przykładowo bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej choroby.

Zgodnie z art. 43 ust. 3 i 3 a ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, w tym również zasiłku celowego, może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego ( rodzinnego ) lub jego aktualizacji, dokonywanej nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Wywiad przeprowadza pracownik socjalny, również dla potrzeb jednostki organizacyjnej pomocy społecznej z terenu innej gminy. Wywiad środowiskowy ( rodzinny ) przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ( ... ).

Z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika również, że w przypadku gdy osoba lub rodzina ubiegająca się o pomoc, a także osoby, o których mowa w art. 39, nie wyrażają zgody na zbieranie danych osobowych w zakresie ustalonym przepisami ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej lub kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie może wydać decyzję odmawiającą przyznania pomocy ( art. 43 ust. 3 b ).

Szczegółowe zasady przeprowadzania wywiadu środowiskowego zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego ( rodzinnego ) oraz rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej ( Dz. U. Nr 114, poz. 1220 ). Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad środowiskowy ( rodzinny ), zwany dalej "wywiadem", bierze pod uwagę indywidualne cechy osoby, sytuację życiową, w tym osobistą, rodzinną i zdrowotną osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pomocy społecznej, osoby, o której mowa w art. 39 ustawy, osoby zgłaszającej gotowość do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, rodziny zastępczej i dziecka umieszczonego w tej rodzinie oraz dziecka kierowanego do placówki opiekuńczo-wychowawczej. Rozporządzenie w § 2 ust. 2 stanowi, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia pomocy społecznej, zwanego dalej "świadczeniem", zwrócenia się sądu opiekuńczego lub starosty o wydanie opinii w celu ustanowienia rodziny zastępczej w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej albo otrzymania orzeczenia sądu opiekuńczego o umieszczeniu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ( § 3 ust. 1 rozporządzenia ).

Z przepisów rozporządzenia wynika więc, że wywiad powinien być przeprowadzony w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Wobec powyższego niedopuszczalne było wezwanie skarżącego do siedziby Ośrodka Pomocy Społecznej w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co przyznał w uzasadnienia decyzji organ pierwszej instancji. W ocenie Sądu brak więc było podstaw do przyjęcia przez organy rozpatrujące sprawę, iż skarżący zawinionym zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na niezgłoszenie się skarżącego do Ośrodka Pomocy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organy rozpatrujące niniejszą sprawę naruszyły przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia w sprawie wywiadu środowiskowego ( rodzinnego ) oraz rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Natomiast wbrew zarzutom skarżącego rozpoznając sprawę organy nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów procedury administracyjnej.

Za nietrafny należy uznać zarzut skarżącego dotyczący naruszenia jego praw poprzez uniemożliwienie mu udziału w postępowaniu administracyjnym. Należy zważyć, że w przeprowadzonym w sprawie postępowaniu nie zostały przeprowadzone żadne dowody ze względu na niemożliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Taka też była podstawa odmowy przyznania świadczenia. W związku z tym załatwienie sprawy nastąpiło nie na podstawie dowodów, lecz wskutek stwierdzenia występujących w sprawie takich braków, które uniemożliwiają prowadzenie postępowania wyjaśniającego.

Wbrew twierdzeniom skargi brak jest podstaw do przyjęcia istnienia w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania. Wskazać bowiem należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym decyzja zapadła, dotknięte było kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Wznowienie postępowania dopuszczalne jest tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Przedmiotem niniejszej sprawy jest wniosek strony o przyznanie zasiłku, który rozpatrywany jest w trybie zwykłym.

Ponadto należy dodać, że skarżący nie wykazał, aby w sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 K. p. a., od zaistnienia których zależy stwierdzenie nieważności decyzji. W szczególności podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji nie stanowi nieodpowiednie stosowanie prawa przez orzekające organy.

Nie stwierdzono również braku powiązania pomiędzy uzasadnieniem faktycznym decyzji organu pomocy społecznej, a podstawą prawną rozstrzygnięcia.

Chybione są również zarzuty dotyczące udziału w rozpoznaniu niniejszej sprawy osób podlegających wyłączeniu z mocy ustawy. Zarzut ten skarżący opierał na twierdzeniu, że w innych jego sprawach decyzje wydawali pracownicy organów załatwiający także niniejszą sprawę. Taka przesłanka nie daje jednak podstaw do wyłączenia. Nie zostały bowiem w ten sposób spełnione przesłanki wyłączenia, o jakich mowa w art. 24 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 K. p. a. wyłączeniu od udziału w sprawie podlega pracownik, który brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, jednakże nie dotyczy to sytuacji, gdy dany pracownik orzekał w tej samej instancji w innych sprawach skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził także, aby organy administracyjne naruszyły art. 37 § 2 K. p. a., który dotyczy zażalenia na nie załatwienie sprawy w terminie, gdyż w tej sprawie skarżący nie wyczerpał trybu zażaleniowego określonego w tym przepisie, w związku z terminami określonymi w art. 35 K. p. a. do załatwienia sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby organ pomocy społecznej rozpatrzył sprawę z naruszeniem terminów, o jakich mowa w art. 35 K. p. a.

Należy również wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest organem powołanym do przekazywania wniosków skierowanych do Prezesa Rady Ministrów.

Niezależnie od ostatnio wskazanych motywów w sprawie zaistniały przesłanki do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z przyczyn wskazanych w części pierwszej niniejszych wywodów.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanko do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Zgodnie z art. 152 cytowanej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec, w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżone decyzje nie posiadały cechy wykonalności.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.