Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2443/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. b
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Bożena Marciniak, Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2022 r. sprawy ze skargi T. S., J. A., K. A., L. K., R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "organ") po rozpatrzeniu wniosku T. S., R. S., K. A., L. K. i J. A. - na podstawie art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") - umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z [...] grudnia 1992 r., nr [...].

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wojewoda [...] powołaną decyzją z [...] grudnia 1992 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), stwierdził nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], obr. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji. Decyzja komunalizacyjna nie została zaskarżona w ustawowym terminie i stała się ostateczna z dniem [...] stycznia 1993 r.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody z [...] grudnia 1992 r., wystąpili: T. S., R. S., K. A., L. K. oraz J. A., podnosząc że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, ponadto brak było zaistnienia przesłanek, które pozwalałby na stosowanie do niej przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister, umarzając postępowanie (ww. decyzją z 19 sierpnia 2021 r.) stwierdził, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to przejmuje, oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia. Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczyło natomiast interesu prawnego osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, bowiem komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmowała od Skarbu Państwa gmina.

Organ wskazał, że z karty inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej z [...] grudnia 1992 r., wynika, iż działka nr [...], obr. [...], objęta była księgą wieczystą [...].

Wyjaśnił, że z pisma Sądu [...] Wydział VI Ksiąg Wieczystych z 19 marca 2012 r. wynika, że "księga wieczysta nr [...] została założona dla nieruchomości opisanych jako parcele gruntowe nr [...] i nr [...]oraz parcela budowlana nr [...], po odłączeniu z Lwh [...] gm. kat. [...], z Lwh [...] gm. kat. [...] oraz KW nr [...] . Jako właściciel wpisany został Skarb Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej Mieszkaniowej, zaś jako użytkownik wieczysty i właściciel budynku stanowiącego odrębną nieruchomość - Spółdzielnia Mieszkaniowa w [...], na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] kwietnia 1964 r., [...] oraz umowy wieczystego użytkowania z [...] listopada 1963 r. Rep. [...] (wpis z [...] kwietnia 1964 r., na wniosek z 5 grudnia 1963 r., DZKW [...]). Wpisem z 27 sierpnia 1993 r., w księdze wieczystej KW [...] ujawniono zmianę oznaczenia nieruchomości, z parcel gruntowych [...],[...] i parceli budowlanej [...] na działkę ewidencyjną nr [...] w obr. [...] o pow. [...] ha (...). Księga nr [...] została zamknięta w dniu [...] października 2005 r. po przeniesieniu działki nr [...] do KW nr [...], a następnie do KW nr [...]. Obecnie w księdze wieczystej nr [...] jako współwłaściciele działki nr [...] wpisani są Grodzka Spółdzielnia Mieszkaniowa w [...] oraz właściciele wyodrębnionych lokali."

Ponadto, w ww. piśmie, Sąd [...] stwierdził, że "parcela gruntowa nr [...] została odłączona do KW nr [...] z Lwh [...] gm. kat. [...]. Na karcie B Lwh [...] wpisany jest jako właściciel Skarb Państwa (wpis z 3 lipca 1946 r.), na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 27 czerwca 1946 r., [...], w miejsce współwłaścicieli po 1/3 części to jest: K. A., H. H. oraz L. H. Parcela gruntowa nr [...] została odłączona do KW [...] z Lwh [...] gm. kat. [...]. Na karcie B Lwh [...] wpisany był jako właściciel Skarb Państwa (wpis z [...] lipca 1946 r.), na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] czerwca 1946 r., [...] w miejsce E. H. Parcela budowlana nr [...] została odłączona do KW [...] z KW [...]. W KW [...] jako właściciel wpisany był Skarb Państwa, na podstawie wniosku z 16 lipca 1963 r. Dz. Kw [...] i prawomocnego orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości z [...] czerwca 1963 r., Nr [...], wydanego przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. KW nr [...] założono po odłączeniu nieruchomości z Lwh [...] gm. kat. [...], który uległ całkowitemu zniszczeniu."

Dalej Minister podniósł, że Sąd [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych w piśmie z 19 marca 2021 r., powtórzył, że działka ewid. nr [...] w obr. [...] powstała w wyniku połączenia parcel: pbud [...], pgr nr [...] i pgr [...] objętych księgą wieczystą nr [...]. Zmiana oznaczenia została wpisana do tej księgi dnia [...] sierpnia 1993 r., wraz z wpisem własności na rzecz Gminy [...] na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r., nr [...]. Przed tymi wpisami, jako poprzedni właściciel wpisany był Skarb Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej - na podstawie postanowienia Sądu [...] z [...] kwietnia 1964 r., Dkw. [...].

W konsekwencji, organ stwierdził, że z powyższego wynika iż bezpośrednio przed komunalizacją z mocy prawa w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej dla wnioskowanej nieruchomości, figurował Skarb Państwa. Minister podkreślił, że wpis w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna.

Mając powyższe na względzie Minister wskazał, że w związku z istnieniem na dzień komunalizacji z mocy prawa, tj. 27 maja 1990 r., w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej dla skomunalizowanej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], obr, jw., wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.

Z tych względów, zważywszy na wyżej wskazaną treść księgi wieczystej, Minister stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem tej decyzji. Przeciwnie, dane ujawnione w księdze wieczystej wskazują, że Skarb Państwa w ww. dacie był ujawniony jako właściciel nieruchomości, a organ administracji orzekający w ramach postępowania nadzwyczajnego dotyczącego badania legalności decyzji komunalizacyjnej nie jest władny do oceny prawidłowości podstawy wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Tym samym, organ, mając na uwadze fakt, że wnioskodawcy nie wykazali, że w dacie komunalizacji posiadali tytuł o charakterze prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości, stwierdził, iż nie legitymują się oni przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r.

Zatem, skoro wnioskodawcy nie wykazali, że postępowanie to dotyczy ich interesu prawnego, to tym samym, nie posiadają oni legitymacji do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a.. Jeżeli zaś na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego okaże się, że w istocie żądanie nie pochodziło od strony, wówczas organ winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., co też uczynił.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...]sierpnia 2021 r. wnieśli T. S., R.S., K. A., L. K. oraz J. A., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnik, zarzucając jej naruszenie przepisów, które miały wpływ na treść wydanej decyzji, tj:

1) art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż Skarżący nie posiadają interesu prawnego a tym samym legitymacji do zainicjowania postępowania administracyjnego podczas gdy są oni następcami prawnymi współwłaściciela spornej parceli pgr [...] (uprzednio pgr [...]), objęta dawnym Lwh [...] odpowiadającej części działki ewidencyjnej nr [...], a w sprawie wykazano, iż parcela pgr [...] nie została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformie rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3 poz. 13 z późn. zm.), a Minister nie wykazał żadnej innej podstawy nabycia prawa własności, a także była objęta Lwh nr [...], gm. kat. [...], a zatem nie mogła być skomunalizowana, jako nieruchomość nie stanowiąca w całości własności Skarbu Państwa;

2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący nie mają bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważnościowego skoro w prawomocnym wyroku Sądu [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt [...]w pkt 1 lit. b) ppkt 3 stwierdzono, że parcela pgr [...] o pow. [...] ha, objęta lwh [...] gm. kat. [...] nie została przejęta na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 3 poz. 13 z późn. zm.), a wykazali oni, że są spadkobiercami K. A., której prawo współwłasności stało na przeszkodzie w wydaniu decyzji przez Wojewodę [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. stwierdzającej nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...];

3) art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:

a) pominięciu w całości skutków prawnych wywołanych przez prawomocny wyrok Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt [...], którym orzeczono, że działka ewidencyjna [...], która powstała z parcel kat. pgr [...] (uprzednio pgr [...]) z lwh [...], gm. kat. [...], gm. kat. [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia [...] z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, p. 51 z zm.);

b) niedopuszczalnym pominięciu faktu, że działka nr [...] odpowiada m.in. parceli pgr [...] z lwh [...], gm. kat. Nowy (a taki sposób powstania działki [...] został potwierdzony przez organ administracyjny), która, co zostało wykazane, nigdy nie została nabyta przez Skarb Państwa;

c) błędnym oparciu się w zaskarżonej decyzji na ustaleniach zawartych we wpisie w księdze wieczystej nr [...], która to księga wieczysta nie istniała w sensie prawnym i faktycznym w dniu 27 maja 1990 r., tak jak działka nr [...], która została utworzona w ewidencji gruntów, a następnie ujawniona w księdze wieczystej wpisem z dnia 27 sierpnia 1993r. a więc nie może być dowodem w sprawie;

d) oczywiście błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów powołanych przez Wnioskodawców w sprawie oraz błędnej ocenie (braku takowej oceny w zaskarżonej decyzji) dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym a zwłaszcza:

← wyroku Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 2003r., sygn. akt [...] z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] grudnia 2005r., [...] zaopatrzonych w klauzulę prawomocności;

← wyciągu z opinii geodezyjnej sporządzonej przez mgr inż. J. P.;

← treści zaświadczeń Sądu [...] z dnia [...] października 1999 r., [...] lipca 1994 r. i [...] grudnia 1999 r. oraz zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] czerwca 1946 r.;

← pism Sądu [...] z dnia [...] marca 2021 r.;

← wpisów widniejących w księdze wieczystej Lwh nr [...], gm. kat. [...] oraz w księdze wieczystej Kw [...] oraz treści postanowienia Sądu [...] z dnia [...] 1964 r, D.Kw [...]i jego podstawy;

4) art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji niezawierającego niezbędnych elementów umożliwiających jej kontrolę (brak odniesienia się do wszystkich dowodów zaoferowanych w sprawie przez Skarżących), jak również zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...]ujawnioną w księdze wieczystej nr [...], tj. błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt [...], którym orzeczono, że działka ewidencyjna [...], powstała m.in. z parceli kat. pgr [...] z lwh [...], gm. kat. [...] oraz pgr [...] z lwh [...], gm. kat. [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, p. 51 z zm.), która była organowi znana i nie była kwestionowana, organ umorzył postępowanie i przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją z [...] grudnia 1992 roku, pomimo, iż wiedział, że w tym dniu Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 1 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) albowiem w dniu jej wejścia w życie nieruchomość obejmująca działkę nr [...] nie mogła być skomunalizowana bowiem stanowiła własność ich poprzedniczki prawnej K. A.;

5) art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 roku (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147), i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. nr 57, poz. 319) - poprzez bezpodstawne przyjęcie wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 18 § 1 Prawa rzeczowego, jak i z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 roku (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147) jest w postępowaniu sądowo-administracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania wyroku sądowego w przedmiocie niepodpadania nieruchomości lub wydania wyroku ustalającego niepodpadanie nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze" do właściciela, a tym samym zaskarżona decyzja narusza zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności;

6) art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece i art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż podważenie domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w niniejszej sprawie naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji organ administracyjny nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia, lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane w art. 365 k.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r., sygn. akt 3 CR 328/60, LEX nr 1634043) oraz poprzez pominięcie skutków prawnych wywołanych prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietni 2005 r., sygn. akt [...];

7) art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz sprzecznej z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej od blisko 30 lat;

8) art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez wydanie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwa prawnego jednostki.

W związku z podniesionymi wyżej zarzutami, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2021 r. Ponadto wnieśli o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili obszerne stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z 29 czerwca 2022 r. skarżący wnieśli uzupełnienie skargi. Na poparcie swoich twierdzeń przedstawili orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego - w ich ocenie - wywieść należy, że skarżący są legitymowani do zainicjowania przedmiotowego postepowania nadzorczego.

W ustosunkowaniu się do powyższego, organ - pismem z 15 lipca 2022 r.- podtrzymał stanowisko w sprawie, nie podzielając argumentów skarżących.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie składu orzekającego, skarga jest niezasadna.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2021 r. umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. stanowi art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z nim, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Powołaną decyzją z 1992 r. Wojewoda stwierdził nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr ewid. [...], obr. [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW [...].

Minister w niniejszej sprawie uznał, że dla komunalizacji decydujące znaczenie ma stan prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Jak wskazał, stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny - chroniony prawem materialnym - oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy. Zdaniem Ministra, w przedmiotowej sprawie, skarżący takim tytułem prawnym na dzień komunalizacji nie wykazali się, co uzasadniało umorzenie postępowania wszczętego ich wnioskiem, z uwagi na brak interesu prawnego.

Z kolei, skarżący swój interes prawny wywodzą z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2003 r., sygn. akt [...] i wyroku Sądu [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., [...] (oddalającego apelację pozwanego Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta [...] i Wojewody [...] od ww. wyroku Sądu Okręgowego). Sądu Okręgowy w [...], w postępowaniu o ustalenie z powództwa T. S. stwierdził bowiem, że nie istnieją przesłanki do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. na rzecz Skarbu Państwa majątku składającego się z nieruchomości opisanych w niniejszym wyroku z 21 kwietnia 2005 r., m.in. wchodzących w skład obecnej działki nr ewid. [...].

Zdaniem Ministra, na skutek wydania wyroku sądowego w przedmiocie niepodpadania nieruchomości lub wydania wyroku ustalającego niepodpadanie nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze" do właściciela, a tym samym, nie można z tego wywodzić interesu prawnego.

Powyższe stanowisko organu Sąd podziela.

I tak przypomnieć należy, że Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych, wyjaśnił (odnosząc się do dokumentów i stosownych wpisów), że sporna działka nr ewid. [...], obr. [...], powstała w wyniku połączenia parcel: pgr [...], pgr [...] oraz pbud [...] - objętych księgą wieczystą nr [...].

Jeśli chodzi o parcelę gruntową nr [...], podstawą wpisu Skarbu Państwa w poprzedniej księdze wieczystej Lwh [...] stanowiło zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] czerwca 1946 r., [...], w miejsce współwłaścicieli po 1/3 części to jest: K. A., H. H. oraz I. H.. Zarówno Sąd [...] jak i Archiwum Narodowe w Krakowie, Odział w [...] nie odnaleźli zaświadczenia WUZ z [...] czerwca 1946 r., nr [...]. Tym samym nie mogło ono podlegać ocenie organu, czego domagają się skarżący w skardze.

Jeśli chodzi o parcelę gruntową nr [...], podstawą wpisu Skarbu Państwa w poprzedniej księdze wieczystej Lwh [...] stanowiło zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] czerwca 1946 r., [...], w miejsce E. H..

Z kolei, jeśli chodzi o parcelę budowlaną nr [...], podstawą wpisu (wniosek z [...] lipca 1963 r.) Skarbu Państwa, w poprzedniej księdze wieczystej nr [...] stanowiło prawomocne orzeczenie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1963 r., nr [...] dotyczące parceli budowlanej 902/4.

Sąd Powiatowy w [...] w postanowieniu z [...] kwietnia 1964 r., Dkw. [...], postanowił uwidocznić w KW [...] podział pbud. [...] na [...] i [...]oraz odłączyć z tej księgi parcelę [...]. Jednocześnie, w ww. postanowieniu z [...] kwietnia 1964 r. Sąd postanowił odłączyć z Lwh. [...] parcelę [...] oraz z Lwh [...] parcelę [...]. W konsekwencji, Sąd postanowił dla odłączonych parceli urządzić księgę nr [...] i wpisać w niej w dziale II Skarb Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...], Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, zaś jako użytkownika wieczystego Spółdzielnię Mieszkaniową w [...].

Tym samym nie jest zasadny zarzut skargi (pkt 3 c), że księga wieczysta nr [...] nie istniała w sensie prawnym i faktycznym w dniu 27 maja 1990 r.

Jak ustalił w postępowaniu organ, zmiana oznaczenia ww. parceli została wpisana do tej księgi 27 sierpnia 1993 r., wraz z wpisem własności na rzecz Gminy [...]- na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 1992 r. Co istotne – w ocenie składu orzekającego – już przed tymi wpisami, jako poprzedni właściciel nieruchomości wpisany był Skarb Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej – na podstawie ww. postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] kwietnia 1964 r.

W aktach administracyjnych niniejszej sprawy nie ma natomiast żadnego dowodu, że w dacie komunalizacji, czyli w dniu 27 maja 1990 r. poprzednikom prawnym skarżących przysługiwał jakikolwiek tytuł prawny. Wywód skarżących zawarty w złożonej skardze opiera się przede wszystkim na skutkach prawnych wypływających z ww. wyroku sądu powszechnego z [...] kwietnia 2005 r., które to skutki (zdaniem skarżących), organ administracji w niniejszym postępowaniu winien ocenić.

Zdaniem Sądu, zasadnie w tych okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, Minister odwołał się do treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2204 ze zm., dalej: "u.k.w.h."), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto istotny jest także art. 5 tej ustawy, który stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Obalenie powyższego domniemania jest możliwe poprzez powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Z akt sprawy nie wynika aby takie postępowanie (wobec treści wyroku sądu powszechnego) było prowadzone.

Powyższe oznacza, że widniejący w księdze wieczystej przedmiotowej działki wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże organy administracji publicznej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 729/16, CBOSA), zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny. W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także pogląd wyrażony w wyroku tegoż Sądu z dnia 6 kwietnia 1999 r. (sygn. akt IV SA 2338/98, LEX nr 47173), zgodnie z którym zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach (tak samo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14 oraz 30 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1488/16). Również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd w pełni podziela powyższe poglądy judykatury, zaprezentowany również przez Ministra.

Jak już wskazano wyżej, z materiału dokumentacyjnego nie wynika aby skarżący podejmowali działania zmierzające do wzruszenia kwestionowanego wpisu w księdze wieczystej, mimo że zarzuty skargi w istocie są ukierunkowane na podważenie prawidłowości wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Natomiast, jak zostało już wyjaśnione, ani organ administracji publicznej, ani sąd rozpatrujący sprawę nie może wbrew treści wpisów w księdze wieczystej, samodzielnie podważać i odmiennie oceniać faktów znajdujących potwierdzenie w zapisach wieczystoksięgowych.

Zdaniem Sądu, bez przeprowadzenia właściwego postępowania, powoływanie się przez skarżących na fakt uzyskania wyroku sądu powszechnego o niepodpadaniu spornej działki pod dekret o reformie rolnej, nie może spowodować oczekiwanych przez skarżących skutków prawnych i uznaniem, że skarżącym przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej.

Podsumowując, w ocenie Sądu, Minister, będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej, a także nie mając możliwości dokonywania w toku postępowania administracyjnego odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym interesu prawnego w niniejszym postępowaniu.

Oznacza to, że wbrew zarzutom skargi Minister prawidłowo umorzył postępowanie nadzorcze. Tym samym, w ocenie Sądu, zarzuty skargi nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu.

Wyroki tutejszego Sądu, na które powołali się skarżący, a dotyczące innych nieruchomości objętych decyzjami komunalizacyjnymi Wojewody Nowosądeckiego, w których Sąd uchylił decyzje organu w przedmiocie umorzenia postępowania nieważnościowego są nieprawomocne i są składowi orzekającemu znane (np. I SA/WA 1834/18, I SA/Wa 1835/18, I SA/Wa 1836/18, I SA/Wa1837/18).

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.