Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 887/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
6561
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 pkt 4 art. 1a ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Sędzia WSA Maciej Kurasz, Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Bogusz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Prezydenta m. W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...],[...] w przedmiocie udzielenia pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie opodatkowania podatkiem od nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20 października 2009 roku T. Sp. z o.o. (zwane dalej "Spółką"), zwróciły się z wnioskiem o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie ustalenia, czy w przedstawionym stanie faktycznym Spółka jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Spółka w w/w wniosku przedstawiła istniejący stan faktyczny, z którego wynika, iż jest właścicielem budowli w postaci torów tramwajowych i sieci trakcyjnej, zlokalizowanych w pasach dróg publicznych. Spółka wyjaśniła, iż powstała w dniu 1 stycznia 2003 r. jako jednoosobowa spółka komunalna w wyniku przekształcenia zakładu budżetowego m. W., z mocy ustawy ustrojowej warszawskiej. Grunty, na których w dniu przekształcenia zlokalizowane były tory i sieć trakcyjna stanowią własność Skarbu Państwa lub m. W., w zależności od kategorii drogi publicznej. Spółka otrzymała w/w budowle (bez gruntów) w aporcie, na podstawie art. 49 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – dalej jako: “K.c." i budowle te zgodnie z zasadą ustaloną w tym przepisie stanowią odrębną od gruntów własność Spółki jako urządzenia wchodzące w skład przedsiębiorstwa Spółki. Grunty, na których mieszczą się tory i sieć trakcyjna, poprzez fakty dokonane, traktowane są przez Spółkę jako użyczone. Korzystanie z nich polega na posadowieniu na nich urządzeń służących do prowadzenia komunikacji tramwajowej. Spółce nie jest ponadto znana powierzchnia tych gruntów, ponieważ pas torów przebiega różnie, jest niezależny od jezdni ale też niejednokrotnie jest jej częścią i przebiega w taki sposób, że umożliwia korzystanie z nich innym pojazdom. Ponadto w gruncie tym przebiegają również kable, linie wodociągowe, cieplne itp. należące do innych podmiotów komunalnych. Przebieg torowiska jest często zmieniany w wyniku przebudowy skrzyżowań, węzłów komunikacyjnych itp. prowadzonej przez inne podmioty w celu usunięcia kolizji drogowych. Spółka każdorazowo musi uzyskiwać zezwolenie/zgodę właściciela na udostępnienie gruntu w celu prowadzenia prac remontowych bądź modernizacyjnych własnych torów i sieci. Spółka jako właściciel torów i sieci, począwszy od 1 stycznia 2007 r. płaci podatek od nieruchomości od wartości w/w budowli.

W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym zadano następujące pytanie. Czy według obecnie obowiązującej ustawy, grunty znajdujące się w pasie torów tramwajowych i sieci trakcyjnej, zlokalizowane w pasach dróg publicznych, będące własnością Skarbu Państwa lub gminy, na których posadowione są torowiska tramwajowe, słupy i kable trakcyjne, rodzą dla Spółki obowiązek uiszczenia podatku od nieruchomości?

Ponadto Spółka zapytała czy w podobny sposób traktowani są właściciele innych ww. urządzeń przesyłowych (woda, para, gaz, itp.) zlokalizowanych w gruntach Skarbu Państwa czy gminy i czy w związku z tym podatek od nieruchomości gmina pobiera wielokrotnie (od TW, MPWiK, SPEC, itp.)?

Spółka stanęła na stanowisku, że nie ma obowiązku uiszczenia podatku od nieruchomości za grunty, na których zlokalizowane są tory i sieć trakcyjna, znajdujące się w pasach dróg publicznych. Spółka nie jest bowiem właścicielem ww. gruntów, nie zawarła też żadnych umów na korzystanie z nich. Eksploatuje ona budowle (tory i sieci) w celu prowadzenia działalności gospodarczej i od ich wartości płaci podatek od nieruchomości. Z gruntów korzystają jednocześnie także inne podmioty, a rozdzielenie pomiędzy nich powierzchni gruntów w celu ustalenia podatku jest niemożliwe.

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, organ podatkowy I instancji nie podzielił stanowiska podatnika i w dniu [...] stycznia 2010 roku wydał postanowienie nr [...], w którym uznał za niewłaściwe stanowisko Spółki w obowiązującym stanie prawnym. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ stwierdził m in., iż więź prawna jaka występuje pomiędzy Spółką a w/w nieruchomościami Skarbu Państwa lub m. W. mieści się w pojęciu posiadania. Posiadanie owych nieruchomości rodzi zaś - na podstawie przepisu art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – (Dz.U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.) – dalej jako "u.p.o.l." obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. W związku z tym ww. grunty podlegać będą opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., a zobowiązanym z tytułu podatku będą - zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. – T. Sp. z o. o. jako ich posiadacz.

W odpowiedzi na powyższe postanowienie, Spółka w dniu 10 lutego 2010 roku wezwała organ podatkowy pismem z tego samego dnia do usunięcia naruszenia prawa, zarzucając w/w interpretacji przepisów prawa podatkowego z dnia [...] stycznia 2010 roku naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w związku z art. 336 K.c. poprzez wadliwe uznanie, że Spółka jest podatnikiem podatku od nieruchomości jako posiadacz gruntów, na których umiejscowione są torowiska tramwajowe oraz sieci trakcyjne. Z tych też względów Spółka wniosła - na podstawie art. 14e § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - dalej jako "O.p."- o zmianę interpretacji i uznanie przedstawionego powyżej stanowiska Spółki, zawartego we wniosku za słuszne. W przedmiotowym piśmie Spółka podniosła, iż charakter jej władztwa nad w/w gruntami nie odpowiada pojęciu posiadania rzeczy w rozumieniu art. 336 K.c. Spółka nie może być uznana za posiadacza w/w gruntów, jako że nie włada w/w gruntami jak właściciel (posiadacz samoistny) ani jak osoba, której przysługuje do gruntu inne prawo (posiadacz zależny). Zdaniem Spółki, sprawowane przez nią ograniczone władztwo nad gruntami odpowiada co najwyżej kategorii posiadania służebności, o którym mowa w art. 352 K.c.

W ocenie Spółki korzysta ona z cudzych gruntów jedynie w zakresie, w jakim jest to zgodne z przeznaczeniem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 K.c.. W konsekwencji, uprawnienia jakie Spółka wykonuje w stosunku do cudzych gruntów, odpowiadają treści służebności przesyłu. Spółka ponadto zauważyła, iż nie posiada formalnie tytułu prawnego do gruntów, na których zlokalizowane są tory i sieć trakcyjna. Na rzecz Spółki nie ustanowiono również służebności przesyłu (umownie formą aktu notarialnego lub na mocy orzeczenia). Na gruncie jednak przepisów prawa cywilnego, taką sytuację należy zakwalifikować – zdaniem Spółki – do tzw. posiadania służebności.

Odnosząc się do kwestii korzystania z pasów drogowych Spółka powołała treść przepisu art. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) - dalej jako "u.d.p.", zgodnie z którym torowisko to część ulicy między skrajnymi szynami wraz z zewnętrznymi pasami bezpieczeństwa o szerokości 0,5 m każdy, stanowiąca element drogi oraz pasa drogowego. W kwestii władztwa nad gruntami znajdującymi się w pasie drogowym, Spółka powołała się na art. 22 u.p.d. stanowiący, że zarząd drogi sprawuje nad nimi nieodpłatny trwały zarząd. Zarządem drogi jest jednostka organizacyjna ustanowiona w celu wykonania obowiązków zarządcy drogi (art. 21 ust. 1 u.d.p.), którym jest z kolei odpowiedni organ administracji publicznej (art.19 u.d.p.). Na podstawie art. 28a u.d.p. czynności związane z utrzymaniem torowiska należą do podmiotu zarządzającego torowiskiem tramwajowym. Podmiot ten jest zobowiązany uzgadniać z zarządcą drogi warunki wykonania robót na terenie tego torowiska. Powyższe dowodzi – zdaniem Spółki - że władztwo Spółki nad gruntami w pasie drogowym jest wtórne i ograniczone nawet względem władztwa zarządcy drogi/zarządu drogi – który włada gruntami poprzez trwały zarząd. W związku z tym – w ocenie Spółki - nie dysponuje ona nawet częścią praw, które odpowiadałyby trwałemu zarządowi.

Organ podatkowy, w dniu 9 kwietnia 2010 r. odnosząc się do przedstawionych powyżej zarzutów Spółki, jak również podniesionych przez nią argumentów, podtrzymał swoje stanowisko w sprawie w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie będzie mieć znaczenie pojęcia “posiadanie". Przepisy ustawy u.p.o.l. nie definiują tego pojęcia, dlatego też jego znaczenia dla celów podatku od nieruchomości należy poszukać w oparciu o przepisy prawa cywilnego. Organ powołał treść orzeczenia Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 lutego 2002 roku (sygn. akt III RN 22/02; opubl. OSNP 2004/6/92), stwierdził między innymi, że "(...) Ilekroć ustawa, nie tylko przepisy prawa cywilnego, używa terminu "posiadanie", nie nadając mu szczególnego znaczenia, tylekroć należy przez to rozumieć stan określony w art. 336 K.c. Chodzi zatem o sytuację, w której posiadanie realizuje osoba faktycznie władającą rzeczą jak właściciel (posiadanie samoistne), bądź jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo (posiadanie zależne) (...)".

Odnosząc się natomiast do kwestii opodatkowania gruntu zajętego pod torowisko i znajdującego się w pasie drogowym stwierdził, iż zgodnie z art. 2 ust. 3 pkt 4 u.p.o.l., nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości grunty zajęte pod pasy drogowe dróg publicznych w rozumieniu przepisów o drogach publicznych oraz zlokalizowane w nich budowle - z wyjątkiem związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż eksploatacja autostrad płatnych. Na mocy tego przepisu wyłączone są z opodatkowania jedynie drogi publiczne i zajęte pod nie grunty.

Reasumując – w ocenie organu - grunt pod budowlę znajdującą się w pasie drogowym, korzystać będzie ze zwolnienia jedynie pod warunkiem niezwiązania jego z prowadzeniem działalności gospodarczej innej niż innej niż eksploatacja autostrad płatnych. Tymczasem Spółka prowadzi działalność gospodarczą inną niż eksploatacja autostrad płatnych.

Organ podkreślił także, że z punktu widzenia ekonomicznej istoty podatku od nieruchomości ważne jest, aby płacił go ten, kto faktycznie dysponuje nieruchomością i osiąga konkretne korzyści z tego dysponowania. Podatek od nieruchomości należy bowiem do kategorii podatków majątkowych, w którym ciężar podatku został zróżnicowany w zależności od charakteru majątku. W przedmiotowej zaś sprawie Spółka uzyskuje przychody z tytułu użytkowania przedmiotowych nieruchomości, co oznacza bezpośredni związek tychże nieruchomości z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą.

W dniu 31 marca 2010 roku Spółka złożyła skargę na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego (nazwaną postanowieniem) z dnia [...] stycznia 2010 r.

Zaskarżonej Interpretacji zarzuciła naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w zw. z art. 336 K.c. poprzez wadliwe uznanie, że Spółka jest podatnikiem podatku od nieruchomości jako posiadacz gruntów, na których umiejscowione są torowiska tramwajowe oraz sieci trakcyjne oraz wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej Interpretacji, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako “P.p.s.a.",

2. zasądzenie od organu na rzecz Spółki, na podstawie art. 200 P.p.s.a., zwrotu kosztów postępowania.

W skardze Spółka podniosła, iż zaskarżona interpretacja narusza treść art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w zw. z art. 336 K.c. poprzez uznanie, iż Spółka jest posiadaczem gruntów, na których zlokalizowane są tory i sieć trakcyjna, a co za tym idzie jest podatnikiem podatku od nieruchomości z tego tytułu.

Zdaniem Spółki charakter jej władztwa nad w/w gruntami nie odpowiada pojęciu posiadania rzeczy w rozumieniu art. 336 K.c. Spółka nie może być uznana za posiadacza w/w gruntów, jako że nie włada nimi jak właściciel (posiadacz samoistny) ani jak osoba, której przysługuje do gruntu inne prawo (posiadacz zależny). Zdaniem Spółki, sprawowane przez nią ograniczone władztwo nad gruntami odpowiada co najwyżej kategorii posiadania służebności, o którym mowa w art. 352 K.c. W konsekwencji, Spółka uznała, że nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości z tytułu gruntów, na których zlokalizowane są tory i sieć trakcyjna. Podatnikami podatku od nieruchomości są bowiem wyłącznie podmioty wymienione expressis verbis w treści art. 3 u.p.o.l. zaś przepis ten nie wymienia posiadacza służebności.

Pismem z dnia 8 kwietnia 2010 r. organ wniósł o odrzucenie skargi podnosząc, iż wezwanie do usunięcia naruszenia prawa zostało doręczone organowi podatkowemu w dniu 10 lutego 2010 r. natomiast skarga na przedmiotową interpretację została złożona w dniu 31 marca 2010 r. Zatem termin do udzielenia odpowiedzi przez organ podatkowy na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, upływał w dniu 11 kwietnia 2010 r. W związku z tym - według organu – skarga została wniesiona przed upływem ustawowego terminu do udzielenia odpowiedzi na wezwanie Spółki z dnia 10 lutego 2010 r. w sprawie usunięcia naruszenia prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu.

Postępowanie w przedmiocie wydania indywidualnej interpretacji prawa podatkowego jest uregulowaniem szczególnym na gruncie prawa publicznego. Przedmiotem tego postępowania jest dokonanie wykładni zagadnienia prawnego przedstawionego uprawnionemu organowi do wyjaśnienia w ramach przepisów rozdziału 1a Działu II Ordynacji podatkowej. Zasadniczym wyróżnikiem tego postępowania pozostaje oddzielenie kognicji organu w poznawaniu stanu faktycznego od sfery stosowania (wykładni) prawa. Jest to zatem wyłom w postępowaniu podatkowym, w którym zgodność faktów z rzeczywistością (prawda obiektywna) wyznacza przebieg stosowania prawa. W postępowaniu interpretacyjnym stan faktyczny przedstawiony we wniosku może mieć charakter hipotetyczny, natomiast rzeczą uprawnionego organu jest, przy wystarczającej "precyzyjności" tego stanu, udzielenie odpowiedzi, czyli wydanie interpretacji, co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w indywidualnej sprawie (por. wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku z dnia 1 lipca 2009 r. , sygn. akt I SA/Gd 269/09). Interpretacja indywidualna można dotyczyć jedynie sprawy konkretnego podatnika, a nie innych podmiotów co do których strona chciałaby zasięgnąć informacji. Należy też zaakcentować, że pełną wiedzę o stanie faktycznym stanowiącym punkt wyjścia dla ustalenia adekwatnych regulacji prawa podatkowego organ podatkowy czerpie wyłącznie z wniosku uprawnionego podmiotu. Jeśli wniosek ten nie zawiera określonych informacji, organ może zwrócić się o jego uzupełnienie w trybie przewidzianym dla usuwania braków formalnych. Ponadto organ w tym postępowaniu nie może prowadzić żadnego postępowania dowodowego. Właśnie z tego względu, że ustalenie stanu faktycznego nie jest przedmiotem postępowania w sprawie o wydanie interpretacji indywidualnej. Dla rozstrzygnięcia kwestii prawnych nie jest bowiem istotne rzeczywiste wystąpienie określonych zdarzeń.

Organ, udzielając interpretacji, przedstawia swój pogląd dotyczący rozumienia treści przepisów prawa podatkowego i sposobu ich zastosowania w odniesieniu do sytuacji indywidualnej wskazanej przez wnioskodawcę. Zarówno na etapie postępowania o wydanie interpretacji jak i na etapie kontroli sądowej wydanego w wyniku tego postępowania rozstrzygnięcia - kontroli podlega prawidłowość wyjaśnienia treści przepisów w odniesieniu do zadanego pytania. Nie jest więc możliwe dalsze uzupełnienie bądź doprecyzowanie zgłoszonego wniosku o interpretację.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, że organ podatkowy prawidłowo rozstrzygnął wniosek o udzielenie interpretacji w kontekście zadanego pytania. Nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne przedstawione przez stronę w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa i w skardze do Sądu, które nie zostały podniesione we wniosku o interpretację. Bowiem jak wskazano wyżej organ interpretujący wydaje interpretację indywidualną w oparciu o stan faktyczny zawarty we wniosku strony. W ocenie Sądu zaskarżona interpretacja mimo, iż błędnie została nazwana przez organ interpretujący postanowieniem, to spełnia wszystkie wymogi formalne interpretacji indywidualnej w rozumieniu art.14 b O.p. i została wydana bez naruszenia prawa w stopniu , który mógłby skutkować jej uchyleniem.

Odnosząc się do istoty sprawy przypomnieć należy, iż w myśl art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:

1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3,

2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych,

3) użytkownikami wieczystymi gruntów,

4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:

a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,

b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.

Jak wynika z powyższego podatnikami podatku od nieruchomości są, właściciele, posiadacze samoistni oraz użytkownicy wieczyści nieruchomości i obiektów budowlanych niezłączonych trwale z gruntem. Reguła ta nie znajduje jednak w pełni zastosowania do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i jednostki samorządu terytorialnego. W tym przypadku obowiązek w podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczach, jeśli ich posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub Agencją Nieruchomości Rolnych. Oprócz umowy, posiadanie może wynikać z innego tytułu prawnego. Przykładem takiego tytułu jest decyzja o przekazaniu nieruchomości w trwały zarząd jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. W przypadku posiadania nieruchomości i obiektów budowlanych Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez tytułu prawnego, obowiązek podatkowy spoczywa na posiadaczach, z wyjątkiem nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa - podatnikiem są jednostki organizacyjne Agencji Nieruchomości Rolnych, i nieruchomości będących w zarządzie Lasów Państwowych - podatnikiem są nadleśnictwa. Zgodnie z wyżej przedstawionymi regułami opodatkowania nieruchomości państwowych i komunalnych, podatnikiem jest zawsze podmiot władający tymi nieruchomościami, nawet wówczas gdy nie ma do tego stosownego tytułu prawnego. Takie ukształtowanie obowiązku podatkowego jest bardzo korzystne dla Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, ponieważ podatek obciąża nie właściciela - co jest regułą przy opodatkowaniu innego rodzaju nieruchomości - lecz władającego tymi nieruchomościami. W typowych sytuacjach podatnikiem jest osoba, z którą przedstawiciel Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego zawarł umowę dzierżawy lub najmu albo na rzecz której ustanowił zarząd nieruchomością.

Posiadacz jest podatnikiem tylko w odniesieniu do nieruchomości państwowych i komunalnych. Nie jest on w żadnym przypadku, co należy podkreślić, podatnikiem w stosunku do będących w jego władaniu nieruchomości i obiektów budowlanych stanowiących własność innych podmiotów niż Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego.

Wyżej przedstawione zasady określania podatnika w odniesieniu do nieruchomości państwowych i komunalnych są jednakże źródłem licznych sporów interpretacyjnych w doktrynie i orzecznictwie. Jednym z nich jest problem dotyczący określenia podatnika podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy równocześnie występuje jej zarządca i posiadacz zależny. Są to sytuacje często spotykane w praktyce ze względu na to, że zarządcy nieruchomości państwowych i komunalnych zawierają umowy, na mocy których oddają je w posiadanie zależne. Problem sprowadza się do następującego pytania: na kim spoczywa obowiązek podatkowy w przypadku, gdy zarządca wydzierżawił lub wynajął nieruchomość posiadaczowi zależnemu?

Problem ten był różnie interpretowany w piśmiennictwie i orzeczeniach sądowych. Duża różnorodność poglądów na to, kto ma płacić podatek od nieruchomości w przypadku nieruchomości państwowych i komunalnych, spowodowała wystąpienie pełnego składu samorządowego kolegium odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego z następującym pytaniem: "Na którym z podmiotów określonych w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - zarządcy czy posiadaczu zależnym - ciąży obowiązek w podatku od nieruchomości, w sytuacji, gdy nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa została przekazana - na podstawie umowy zawartej z Lasami Państwowymi - posiadaczowi zależnemu, który we własnym imieniu i na własny rachunek prowadzi na niej działalność gospodarczą inną niż rolnicza lub leśna". Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę z dnia 19 sierpnia 1996 r., FPK 9/96, ONSA 1996, nr 4, poz. 152., w której stwierdził, że obowiązek podatkowy w takim przypadku spoczywa na posiadaczu zależnym nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, a będącej w zarządzie Lasów Państwowych.

Zmiany w przepisach u.o.p.l. regulujących zasady opodatkowania nieruchomości Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., spowodowały, że z kręgu podatników podatku od nieruchomości państwowych i samorządowych wykluczeni zostali trwali zarządcy, z wyjątkiem Lasów Państwowych. Są oni jednak podatnikami w dalszym ciągu, ale tylko jako posiadacze, chociaż nie są bezpośrednio wymienieni w art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l.

Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Z pewnością, w rozpatrywanym przypadku nie można mówić o posiadaniu samoistnym, ponieważ Spółka nie włada rzeczą jak właściciel i nie może nią rozporządzać, a jedynie korzysta z nieruchomości w znaczeniu gospodarczym. Rozważenia wymaga natomiast to, czy w wyniku udostępnienia Spółce gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa, Spółka staje się posiadaczem zależnym.

W doktrynie prawa rzeczowego prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym posiadanie zależne powstaje na ogół w wyniku wydania rzeczy na podstawie umowy o czasowe z niej korzystanie. W typowych sytuacjach posiadania zależnego chodzi o użytkowanie wieczyste, najem, użyczenie, zastaw, obciążenie użytkowaniem (por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 września 1977 r., sygn. akt II CR 304/77, OSNCP 7/78). Cechą posiadania zależnego jest przy tym to, że nie jest oparte na grzecznościowym pozwoleniu posiadacza, bo wtedy mamy do czynienia z władztwem prekaryjnym, lecz ma trwać przez czas pozwalający na przyjęcie, że ze strony posiadacza samoistnego nastąpiła utrata określonego atrybutu władztwa (por. S. Rudnicki: Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga II. Własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 2001, s. 463). Posiadanie zależne jest więc rozumiane szeroko. Ponadto w literaturze przedmiotu np. Opłaty lokalne, 2003 Leonard Etel l, Uniwersytet w Białymstoku (komentarz dotyczący art. 1a u.p.o.ll) odnośnie określenia "posiadania" przez przedsiębiorcę zauważa się, iż "posiadanie nie może być odnoszone tylko i wyłącznie do posiadania w rozumieniu art. 336 KC. Również władający nieruchomością na podstawie innych tytułów prawnych niż objętych zakresem przedmiotowym kodeksu cywilnego jest posiadaczem w rozumieniu przyjętym na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. W doktrynie wskazuje się, że w niektórych ustawach ustawodawca posługuje się tym terminem w celu oznaczenia władztwa ekonomicznego nad rzeczą, pozwalającego na korzystanie z niej bez względu na fakt czy władztwo to jest wyrazem prawa (własności, użytkowania, dzierżawy), czy też nie jest z takim prawem związane. Taką ustawą jest właśnie ustawa o podatkach i opłatach lokalnych, gdzie używa się pojęcia posiadanie na określenie korzystania przez przedsiębiorcę bez względu na istnienie i rodzaj tytułu prawnego do władania nieruchomości. A więc już sam fakt objęcia we władanie przez przedsiębiorcę nieruchomości powoduje, że staje się on jej posiadaczem w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Tego typu posiadaczem jest zarówno przedsiębiorca mający prawo własności danej nieruchomości, jak też mający tę nieruchomość w trwałym zarządzie na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami a także ten, kto korzysta z nieruchomości właściciela bez jego wiedzy i zgody. Sam fakt wykorzystywania nieruchomości przez przedsiębiorcę skutkuje tym, że to przedsiębiorca staje się jej posiadaczem a w związku z tym staje się ona związana z prowadzeniem działalności gospodarczej.

W ocenie Sądu organ podatkowy słusznie wskazał, iż zgodnie z definicją "posiadania" określonej art. 336 K.c. posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. W niniejszej sprawie przedmiotowe nieruchomości są użytkowane przez Spółkę, która korzysta z nich w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu, ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o interpretacje indywidualną w którym strona jednoznacznie stwierdziła, iż sporne grunty zostały jej użyczone, wynika że udostępnienie gruntów Skarżącej w celu umożliwienia eksploatacji linii tramwajowych (tory i sieć trakcyjna)spełnia wszystkie przesłanki posiadania zależnego. W związku z powyższym skarżąca jest podatnikiem podatku od nieruchomości zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych jako posiadacz zależny gruntu pod torami i siecią trakcyjną, które wykorzystuje co celów działalności gospodarczej.

Inaczej rzecz miałaby się, gdyby doszło do ustanowienia na przedmiotowych gruntach odpłatnej służebności gruntowej. We wniosku o interpretację strona nie podnosiła, iż posiada jedynie służebność a w związku z tym zgodnie z przedstawionym wyżej zasadami wydawania interpretacji indywidualnych, argumentacja przedstawiona w tym zakresie przez stronę, nie mogła mieć wpływu na rozstrzygniecie Sądu w rozpoznawanej sprawie.

Reasumując Sąd stwierdza, iż niesłuszny jest zarzut naruszenia przez organy podatkowe art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l. w zw. z art. 336 Kc. W ocenie Sądu wykładania przepisów prawa dokonana przez organy podatkowe jest prawidłowa i nie doszło więc do naruszenia wskazanych w skardze przepisów.

Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie oraz dyspozycję art. 151 P.p.s.a., uznał że zasadne jest oddalenie skargi.