Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 392/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 392/16 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 lipca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2016 r., sprawy ze skargi K. K.-K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 9 lutego 2016 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia 2 grudnia 2015 r.,


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżoną decyzją z 9 lutego 2016r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku K. K.-K. (poprzednio W. K.) o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia, utrzymał w mocy decyzję własną z 2 grudnia 2015r. nr [...].

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 138§1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 23 dalej-k.p.a.) w zw z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. 2015r. poz. 121 ze zm. dalej-u.s.u.s).

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy:

K. K.-K. (poprzednio W. K.) prowadził działalność gospodarczą tj. pracownię cukierniczą pod nazwą Firma Produkcji C. "W." W. K., na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...]. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zobowiązany był on do obowiązkowych ubezpieczeń w okresie od co najmniej 1 stycznia 1999r. do 16 października 2007r. W okresie od stycznia 1999r. do sierpnia 2003r. zatrudniał pracowników. Z tytułu prowadzonej działalności ciążył na wnioskodawcy obowiązek opłacania należnych składek na wskazane ustawą ubezpieczenia. Ponieważ nie wywiązał się on z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia w sposób prawidłowy, na koncie rozliczeniowym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych powstało zadłużenie. Zadłużenie to skierowane zostało do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w stosunku do składek za okres od kwietnia 2001r. do sierpnia 2003r.

W dniu 9 lipca 2013r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Pana W. K. o umorzenie odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia.

Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 5 września 2013r. odmówił wnioskodawcy umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia za prowadzącego działalność gospodarczą, w łącznej kwocie 1.544,00 zł. oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika, jak również odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 15.261,00 zł. Płatnik niezadowolony z negatywnej dla niego decyzji pismem z 19 września 2013r. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład decyzją z 21 października 2013r. utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję gdyż stwierdził, że jest ona prawidłowa.

Zobowiązany, niezadowolony z podjętego rozstrzygnięcia złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję powyższą decyzję.

Wyrokiem z 26 marca 2014r. sygn. akt: I SA/Kr 1971/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję z 21 października 2013r. oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji, z 5 września 2013r. Sąd podał, że należy podkreślić, że choroby typu: epilepsja połączona z problemami natury psychoneurologicznymi (opisanymi szczegółowo w aktach zgromadzonych przez organ) nie są schorzeniami, które umożliwiają pracę zarobkową – co potwierdziło również orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. Sąd podniósł też, że zgodnie z zasadami logiki można przyjąć, że są to tego typu dolegliwości, które nie ustąpią w najbliższym czasie i nadal będą ograniczać możliwości podjęcia stałego zatrudnienia. Dodatkowo, skarżący z ww. powodów szczegółowo opisanych przez pełnomocnika (spór z ciotką co do mieszkania i brak chętnych na wydzierżawienie gospodarstwa rolnego), praktycznie nie mógł czerpać dochodów z posiadanych nieruchomości (czynsz z najmu lub czynsz dzierżawny). Twierdzenia organu, że sytuacja skarżącego (materialna i zdrowotna) nie uniemożliwiała mu spłaty zadłużenia, były zdaniem Sądu, wręcz sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co stanowiło o całkowicie dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, przez organ.

W ocenie Sądu organ, zarówno na etapie wydawania pierwotnej decyzji jak i przy powtórnie przeprowadzonym postępowaniu, nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego popadając w sprzeczność z istotą ubezpieczenia społecznego. Sąd stwierdził, że jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala jednak na egzekwowanie niespłaconych zaległości w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.

Powyższy wyrok stał się prawomocny.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 5 września 2014r. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia, za prowadzącego działalność gospodarczą oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika, jak również odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, organ decyzją z 17 listopada 2014r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z 5 września 2014r.

Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożył W. K., że kiła doprowadziła do uszkodzenia centralnego układu nerwowego, nieodwracalnych zmian oka prawego, uszkodzenia mózgu. Ataki padaczki występują natomiast 10 -12 razy w miesiącu. Podczas ataków skarżący oddaje mocz i kał oraz rzuca nim, przygryza język. W ich wyniku ma też uszkodzone przednie zęby. Skarżący podniósł, że jest też leczony z powodu przewlekłego zapalenia jelita grubego i ciężkiego, objawiającego się częstymi biegunkami oraz wzdęciami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 21 maja 2015r. sygn. akt: I SA/Kr 2016/14 uwzględnił skargę.

W pisemnych motywach wyroku, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W przedmiotowej sprawie organ nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań WSA w Krakowie, zawartych w uzasadnieniu wyroku z 26 marca 2014r., co determinuje przedmiotowe rozstrzygnięcie.

Sąd dokonując analizy art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015r. poz. 121 dalej-u.s.u.s.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ogólnych zasad postępowania administracyjnego wywiódł, że o ile nie można mówić o "całkowitej nieściągalności" w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych to trudno się zgodzić z tezą organu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu §3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie można bowiem uznać za właściwe twierdzenia organu, w kontekście §3 ust. 1 pkt. 1) i 3) w/w rozporządzenia, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, którą uznał za udokumentowaną (decyzja organu I instancji), udowodnioną (decyzja organu II instancji) ale nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem odsetek, albowiem wnioskodawca nie wykazał aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty należnych odsetek, bądź mogła spowodować zagrożenie dla jego egzystencji (decyzja organu I instancji) podstawowych potrzeb życiowych (decyzja organu II instancji).

Wystąpienie bowiem u W. K. takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3) w/w rozporządzenia. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skoro więc zobowiązany udowodnił swój stan zdrowia (co organ przyznał) oraz przedłożył stosowne Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, z 4 czerwca 2012r., w którym wskazano, iż W. K. jest niezdolny do pracy, zupełnie nielogiczne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego jest twierdzenie organu jakoby skarżący był w stanie uzyskać dochód umożliwiający opłacenie należności czy też opłacenie należności nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym zaznaczyć trzeba , że skarżący przesłankę z pkt 3 §3 ust. 1 w/w rozporządzenia spełniał niejako kumulatywnie tj. był (i jest) przewlekle chory oraz sprawował opiekę na chorą matką -24 godziny na dobę. Organ idąc jeszcze dalej w sowich wnioskowaniach doszedł do wniosku, iż tym dochodem umożliwiającym zapłatę należności jest zasiłek stały w wysokości 529,00 zł. otrzymywany przez W. K. z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, czyli też ze środków społecznych-publicznych. W kontekście schorzeń na które cierpi skarżący a zwłaszcza ich skutków trudno się też zgodzić z opinią organu, że sytuacja, w której znalazł się dłużnik nie ma charakteru trwałego a jedynie przejściowy, dotyczy to zwłaszcza, padaczki czy kiły, która jako późno wykryta, w sposób postępujący degeneruje organizm strony. Tak więc posługiwanie się przez organ pojęciem "stabilnej sytuacji" w stosunku do skarżącego jest nieuprawnione.

Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wszystkie wskazane wyżej okoliczności oraz dokona kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz prawidłami logiki i doświadczenia życiowego. Na podstawie nowej oceny weźmie pod uwagę ponowne wyważenie interesu zobowiązanego do opłacenia należności oraz interesu społecznego, w tym szczególnym przypadku.

Powyższy wyrok stał się prawomocny.

Decyzją z 2 grudnia 2015r. o sygnaturze [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił K. K.-K. umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia za prowadzącego działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1.544,00 zł oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika, jak również odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 15.261,00 zł.

Odnośnie obecnej sytuacji osobistej i materialnej ustalono, że K. K.-K. nie uzyskuje żadnego dochodu, mieszka u córki, która zapewnia mu wyżywienie i leki. Jego zły stan zdrowia został potwierdzony stosowną dokumentacją medyczną. W oparciu o przeprowadzone badanie oraz analizę udostępnionej dokumentacji lekarskiej stwierdzono następujące schorzenia: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, padaczkę, kiłę wczesną oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Ponadto K. K.- K. został uznany za niezdolnego do dotychczasowego zatrudnienia od lutego 2010r. do grudnia 2012r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 3 kwietnia 2012r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, z uwagi na epilepsję, choroby neurologiczne oraz choroby psychiczne. W dniu 4 czerwca 2012r. dokonano korekty orzeczenia, w którym wskazano, że jest niezdolny do pracy, a nie jak wcześniej wskazano, iż może pracować w warunkach pracy chronionej. Zgodnie z pismem z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w okresie od 1 marca 2014r. do 31 lipca 2015r. miał wypłacany zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie.

Wg złożonego oświadczenia wnioskodawca nie posiada zobowiązań wobec innych podmiotów jak również nie jest właścicielem nieruchomości i majątku ruchomego, a ze względu na przewlekłe od 2002r. choroby i niepomyślne rokowania co do stanu zdrowia, nie ma możliwości poprawy sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. Zaznaczono, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności było wystawione do 31 lipca 2015r. Do wniosku K. K.-K. nie dostarczył aktualnego orzeczenia.

W dniu 23 lipca 2014r. w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych nie znaleziono ksiąg wieczystych spełniających kryteria wyszukiwania płatnika. W związku z powyższym w dniu sprawdzono księgi wieczyste nr [...] oraz nr [...] i okazało się, że właścicielem obu nieruchomości objętych ww. księgami jest J. M. K. tj. córka W. i A. K. Stała się ona ich właścicielem poprzez umowę darowizny z 21 lutego 2014r. W księdze wieczystej nr [...] w dalszym ciągu figuruje wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie 34.242,96 zł.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dniu 9 grudnia 2015r. K. K.-K. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy. Zarzucił organowi błędną ocenę stanu faktycznego oraz powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2014r. sygn. akt: II GSK 1837/13 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 kwietnia 2013r. sygn. akt: I SA/Kr 1916/12, nie wskazując przy tym nowych okoliczności skutkujących zmianą stanu faktycznego sprawy.

Rozpoznając powyższy wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, stwierdzając, że jest ona prawidłowa.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy organ uznał, że sytuacja w jakiej znajduje się K. K.-K. nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s.należności z tytułu składek na ubezpieczenia mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Zaznaczono, że powołany przepis oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. Podkreślono także, że ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że organ przy ustalonym stanie faktycznym, nie ma obowiązku umorzenia zaległych składek. Zakład nie ma także obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy też w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. społecznych, to jest stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oznacza to, że do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Z ustaleń stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, z uwagi na orzeczoną niezdolność do pracy nie był w stanie podjąć żadnego zatrudnienia do 31 lipca 2015r. Aktualnie nie przedłożył orzeczenia o stopniu niepełnosprawności od 1 sierpnia 2015r.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że był on właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego przy ul. [...], w [...] o pow. 42,4 m2 oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne) położonej w miejscowości P. D. W toku postępowania ustalono, że w dniu 21 lutego 2014r. wnioskodawca aktem notarialnym - umową darowizny zbył z pokrzywdzeniem Zakładu, ww. nieruchomości na rzecz córki J. M. K.

Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że w przypadku ww. lokalu mieszkalnego ma możliwość wystąpienia do Sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności czynności prawnej polegającej na przeniesieniu własności nieruchomości na córkę zobowiązanego z pokrzywdzeniem wierzyciela (skarga pauliańska), zgodnie z artykułami 527 - 534 Kodeksu cywilnego. W powyższej kwestii organ wskazał na wyrok Sądu Najwyższego, który w wyroku z 28 października 2010r. sygn. akt: II CSK 22/10 roku stwierdził, że "skarga pauliańska chroniąca wierzycieli przed wyzbywaniem majątku przez dłużników w celu uniemożliwienia egzekucji przysługuje również wierzycielom należności publicznoprawnych, a zatem podatków, składek ZUS itp." Natomiast w przypadku nieruchomości gruntowej, położonej w miejscowości P. D., na której została ustanowiona hipoteka celem zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, wynikającej z określonego stosunku prawnego (którą są nieopłacone należności z tytułu składek) Zakład może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości tj. aktualnie od J. M. K.

W ślad za wyrokiem Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 2004r. (sygn. akt.: IV CK 606/03) podkreślono, że sens hipoteki polega na tym, aby w sytuacji nieuzyskania zaspokojenia od dłużnika osobistego wierzyciel mógł uzyskać zaspokojenie od dłużnika rzeczowego - do wysokości hipoteki - pomimo tego, że żaden stosunek obligacyjny pomiędzy nimi nie istnieje. Jeżeli zatem zobowiązany osobiście nie wykonuje należnego świadczenia pieniężnego, wierzyciel może wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi rzeczowemu, przedtem jednak musi uzyskać przeciwko niemu tytuł wykonawczy.

Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że ma w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaspokojenia należności z tytułu składek, co na pewno uczyni. Do tej pory nie stwierdzono całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych.

Zaznaczono, że ocena czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy wyłącznie do wierzyciela (...). Żądanie zmierzające do zwolnienia z egzekucji przyszłych spodziewanych dochodów w celu zachowania czystego konta kosztem środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Zdrowia i Funduszu Pracy nie może zostać uwzględnione (por. Wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2007r., sygn. akt: II UK 216/06).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wobec nie stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną, dającą możliwość umorzenia zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podstawę tę stanowi art. 28 ust 3a u.s.u.s. Organ zaznaczył, że w przeprowadzonym postępowaniu przeanalizował ustalony stan faktyczny w oparciu o każdą, dającą możliwość umorzenia przesłankę, wskazaną w przepisach wykonawczych do ww. art. 28 ust 3a tj. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie stwierdzono jednak żadnej z wyżej opisanych przesłanek.

Wnioskodawca nie wykazał, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Aktualnie nie uzyskuje on żadnego dochodu, mieszka u córki, która opłaca leki i żywność. Do 31 lipca 2015r. otrzymywał zasiłek stały z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w kwocie 529,00 zł. Do rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek wnioskodawca nie przedłożył orzeczenia stopnia niepełnosprawności, pomimo iż dokumentacja do Zespołu orzekania niepełnosprawności była gromadzona w czerwcu 2015r. Zatem organ nie może uznać go za osobę niepełnosprawną całkowicie niezdolną do podjęcia pracy zarobkowej.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca podał, że nie posiada zobowiązań wobec innych podmiotów, natomiast do wniosku z 10 września 2014r. dołączył dokumenty potwierdzające zadłużenie w Banku Z., wobec czego można domniemywać, że zadłużenie zostało spłacone. Wnioskodawca nie wykazał także, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Ponadto od 17 października 2015r. nie prowadzi już pozarolniczej działalności gospodarczej.

Nadto wnioskodawca nie przedłożył do wniosku o umorzenie orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy na podstawie, których można stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek. Dlatego też uznano, że w stosunku do wnioskodawcy nie będzie miał zastosowania §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności.

Organ rozpatrując wniosek w sprawie umorzenia należności oraz podejmując w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie miał także na uwadze interes społeczny oraz słuszny interes strony. Organ zauważył, że ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych.

Podsumowując organ doszedł do identycznej konkluzji jak uprzednio, wobec czego działając na podstawie art. 138§1 pkt 1 k.p.a. orzekł o utrzymaniu poprzednio wydanej decyzji w mocy.

II.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. K.-K. podniósł, że nie zgadza się z wydaną decyzją i zarzucił organowi celowe pominięcie przy jej wydaniu cyt.: "§ 3 ustawy 1 pkt 3".

Uzasadnieniu skargi opisał swój ciężki stan zdrowia, podnosząc, że nie mógł dostarczyć orzeczenia o stopniu niepełnosprawności bowiem otrzymał je dopiero w styczniu 2016r., na potwierdzenie czego przedłożył ksero orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 7 października 2015r. oraz z 21 grudnia 2015r. Skarżący zwrócił uwagę, że zgodnie z orzeczeniem wydanym w 2010 roku na pięć lat (wygasło 31 lipca 2015 r.) został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej (Dz. U. Nr 153, poz. 1296 ze zm.) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego), lub mogło mieć istotny wpływ na ten wynik (w przypadku naruszenia przepisów postępowania).

Skarga jest zasadna.

Jak stanowi art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może także dotyczyć poprawności skorzystania przez organ administracji z uznania administracyjnego.

W świetle art. 153 p.p.s.a. przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie (por. S. Hanausek [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. 3, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012r. sygn. akt: II OSK 1261/10, ONSA WSA 2013, nr 1, poz. 7, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań - Andrzej Kabat, Komentarz do art.153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX, 2013.

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek, tamże, s. 319). Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy; nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych (por. wyrok SN z 13 marca 1975r. sygn. akt: III CRN 466/74, OSPiKA 1976, z. 3, poz. 63)– Andrzej Kabat tamże.

Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Jak podkreślał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniejszym poglądem (wyrok NSA z 2 kwietnia 2008r. o sygn. akt: I OSK 886/07, LEX nr 541851).

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie istotą zaleceń zawartych w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku było to, aby organ poddał szczególnie wnikliwej ocenie to, czy stosując w ramach uznania administracyjnego dyrektywy wyboru konsekwencji prawnej, prawidłowo i należycie wyważono interes zobowiązanego oraz interes społeczny (stan finansów ubezpieczeń społecznych) a w tym zakresie, czy ze względu na okoliczności stanu faktycznego sprawy kierował się adekwatnymi i miarodajnymi dyrektywami wyboru odnośnie do przyjętego kierunku rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

W wyroku z 21 maja 2015r. sygn. akt: I SA/Kr 2016/14, Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz prawidłami logiki i doświadczenia życiowego. Na podstawie nowej oceny weźmie pod uwagę ponowne wyważenie interesu zobowiązanego do opłacenia należności oraz interesu społecznego, w tym szczególnym przypadku.

Zalecenie co do konieczności wyważenia interesu społecznego z interesem K. K.-K. nie zostały w pełni zrealizowane.

O ile organ przeanalizował sytuację zdrowotną w oparciu o posiadane dokumenty- i w tym zakresie zasadnie organ podniósł, że skarżący nie przedłożył aktualnych dokumentów obrazujących czy stopień niepełnosprawności orzeczono czasowo czy na stałe- o tyle rozważania koncentrujące się wokół możliwości skorzystania z instytucji ,,skargi pauliańskiej" bez uprzedniego zainicjowania konkretnego postępowania sądowego w tym zakresie są przedwczesne. Należało im nadać walor rozważań hipotetycznych. Gdyby organ faktycznie wystąpił z takim powództwem i uzyskał określonej treści orzeczenie sądowe, to wówczas organ miałby pełne podstawy do posłużenia się tą argumentacją.

Organ, w pisemnych motywach decyzji nie rozważył interesu społecznego i interesu skarżącego a było to konieczne i co najważniejsze- zalecone przez Sąd.

Przypomnienia wymaga także i to, że decyzje wydawane w przedmiotowej sprawie przez organ miały uznaniowy charakter. Odwołując się do orzecznictwa w tym zakresie warto przywołać uchwałę Sądu Najwyższego z 6 maja 2004r. (sygn. akt: II UZP 6/04, OSNP z 2004r. Nr 16, poz. 285), w której stwierdzono, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącym w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Podobnie wypowiadał się też Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z 29 sierpnia 2007r. o sygn. akt: II GSK 141/07), a także inne sądy administracyjne np. WSA w Warszawie (wyrok z 22 grudnia 2006r. o sygn. akt: III SA/Wa 2427/06 ). Oparcie decyzji na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego, oznacza, że organ administracji nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta- Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego uznania skonstruowana jest m.in. przy użyciu wyrażenia "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że możliwość wykorzystania przez organ luzu decyzyjnego pozwala na podjęcie decyzji w sposób dowolny tzn. wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma takiego obowiązku, to żądania nie uwzględnia się przy jednoczesnym braku wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich przesłanek takiego działania.

Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny, co prowadzi do wniosku, że zasadniczo, w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (wyrok NSA z 28 stycznia 2011r. o sygn. akt: II GSK 99/10). Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Należy pamiętać, że zarówno słuszny interes obywateli jak i interes społeczny stanowią pojęcia nieostre, których próby zdefiniowania podejmowała doktryna, akcentując w odniesieniu do interesu społecznego (publicznego) kontekst społeczno-polityczny w jakim jest on osadzony i niedopuszczalność identyfikowania go z określoną strategią polityczną (por. M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Wyd. U.W., Warszawa 1986, s. 47). Nie budziło sprzeciwów określenie interesu społecznego (publicznego) jako interesu ludzi żyjących w ramach politycznie zorganizowanej wspólnoty (G. Jellinek, przywoł. za M. Wyrzykowskim, op.cit. od nr 37). Brak normatywnego wzorca interesu publicznego skutkował pozostawieniem organom administracji prawa zidentyfikowania tego interesu w określonych indywidualnych sprawach załatwianych w formie uznania administracyjnego (vide: H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna zagadnienia ogólne, s. 95-96, LIBER, wyd. 1, Warszawa 1998). Decydujący na zasadzie uznania organ zobowiązany jest, mając na uwadze przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w konkretnej sprawie, objaśnić jak rozumie w danej indywidualnej sprawie interes społeczny, jak na tym tle jawi się żądanie strony postępowania odwołującej się do słusznego interesu obywateli i rozważyć, czy ewentualne zadośćuczynienie żądaniu strony nie stanie w sprzeczności z interesem publicznym.

Szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji wymaga szczególnej staranności gdy idzie o objaśnienie sprzeciwiającego się uwzględnieniu żądania interesu publicznego przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego. Zaznaczyć należy, że organ administracji, wyjaśniając dlaczego w rozpoznawanej, indywidualnej sprawie przedłożył interes społeczny nad słuszny interes strony, nie może ograniczać się do ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie w każdej tego typu sprawie. Tak rozumiane działanie w trybie uznania administracyjnego, operujące na pojęciach nieostrych, a zatem wymagających podlega kontroli sądu administracyjnego i w żadnym razie nie można uznać, jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że Sąd nie ma uprawnień do wkraczania w meritum sprawy. Sąd kontroluje dokonane przez organ ustalenia faktyczne, a przez to ocenia zasadność zastosowania lub odmowy zastosowania określonego przepisu prawa materialnego. Takie działanie sądu, jak podkreślał M. Wyrzykowski "ogranicza sferę nadużycia prawa przez organy administracji i stwarza realne środki ochrony praw jednostek" (op.cit. s. 84).

Ponownie rozpoznają sprawę organ uwzględni ocenę prawna zawartą w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku a w szczególności dokona wyważenia interesu zobowiązanego do opłacenia należności oraz interesu społecznego, w tym szczególnym przypadku.

Z powodu naruszenia art. 7, art. 77§1,art. 80 i art.107 §3 k.p.a., §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U z 2003r., Nr 141, poz. 1365) w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015r., poz. 121), Sąd mając na względzie art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z p. zm.) uchylił na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a) i c) zaskarżoną decyzję. Sąd zastosował także art. 135 p.p.s.a. uchylając decyzje z 2 grudnia 2015r. gdyż było to konieczne do końcowego załatwienia sprawy.