Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 737/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 271 pkt 2, art. 277, art. 280 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Romana C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wr 242/05 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Romana C. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2004 r. sygn. akt 4/II SA/Wr 2841/02 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 737/05

U Z A S A D N I E N I E

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 maja 2005 r. IV SA/Wr 242/05 odrzucił skargę Romana C. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2004 r. 4/II SA/Wr 2841/02.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, pismem z dnia 14 lutego 2005 r. Roman C. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o podjęcie postępowania, w sprawie ze skargi Jolanty C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 15 października 2002 r. (...), zawieszonego w związku ze śmiercią skarżącej Jolanty C. Po otrzymaniu pisma Sądu informującego, że postępowanie w sprawie nie zostało zawieszone, a zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 30 lipca 2004 r., Roman C. pismem z dnia 7 marca 2005 r. skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, wniósł odwołanie od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 15 października 2002 r. (...), utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu Jolancie C. zasiłku stałego wyrównawczego od dnia 1 sierpnia 2002 r., żądając zmiany tej decyzji i nakazania wypłaty zaległego zasiłku od 4 października 1999 r., do 1 sierpnia 2002 r. Zarzucił, że decyzja ta narusza prawo, bowiem zasiłek stały wyrównawczy winien być wypłacany od 4 października 1999 r. Skarżący powołał się na rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 19 kwietnia 2002 r. (...), którym zaliczono Jolantę C. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 4 października 1999 r. do 1 października 2003 r. Zasiłek stały wyrównawczy przysługiwał zatem Jolancie C. od 1 października 1999 r. a nie od 1 sierpnia 2002 r. jak orzekły organy administracji.

W związku z pismem z dnia 7 marca 2005 r. Sąd wezwał Romana C. do sprecyzowania powyższego pisma i wskazania:

- czy pismo to jest skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 15 października 2002 r. (...),

- czy jest to skarga o wznowienie postępowania w sprawie 4/II SA/Wr 2841/02 i jakie są podstawy wznowienia postępowania.

W piśmie z dnia 24 marca 2002 r. skarżący oświadczył, iż prosi o wznowienie postępowania w sprawie 4/II SA/Wr 2841/02.

Po ponownym wezwaniu Sądu do wskazania podstaw wznowienia skarżący w piśmie z dnia 18 kwietnia 2005 r. uzupełnił braki skargi podając, iż podstawą wznowienia postępowania przed Sądem jest art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, "gdyż na skutek śmierci Jolanta C. jako strona utraciła i nie miała zdolności, o której mowa w art. 271 pkt 2 ustawy". Wyjaśnił też, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 11 stycznia 2005 r. (...) /uprawomocniło się 2 lutego 2005 r./ został uznany, wraz z synami spadkobiercą Jolanty C., a zatem z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia "pojawia się zdolność strony do działania". Od daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po Jolancie C. do dnia wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie upłynęły 3 miesiące, a zatem termin do wniesienia skargi o wznowienie został jego zdaniem zachowany.

Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2004 r. 4/II SA/Wr 2841/02 i wydanie wyroku w zakresie zasadności skargi Jolanty C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 15 października 2002 r. (...).

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpatrując skargę Romana C. zauważył, iż prawomocność orzeczeń sądowych oznacza ich niewzruszalność w zwykłym trybie i ma na celu ochronę trwałości porządku prawnego. Dlatego jedynie wyjątkowo dopuszcza się sytuacje, w których ponownie można zająć się sprawą już zakończoną prawomocnym orzeczeniem sądu.

W przepisach art. 271, art. 272, art. 273 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi enumeratywnie wyliczono przesłanki wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Wymieniony katalog przesłanek wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego jest katalogiem zamkniętym.

Skargę o wznowienie postępowania, zgodnie z art. 277 ustawy, wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możliwości działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej przedstawiciel ustawowy lub organ.

Sąd na posiedzeniu niejawnym bada dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania tj. czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jeśli Sąd stwierdzi brak, chociaż jednej z tych przesłanek to odrzuci wniosek /art. 280 cytowanej ustawy/.

W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdził zarówno naruszenie terminu przewidzianego do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jak i brak ustawowej podstawy wznowienia postępowania.

Skarżący jako podstawę wznowienia postępowania powołał art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeśli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, albo nie była należycie reprezentowana lub, jeśli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania. Nie jest możliwe jednak żądanie wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności.

W ocenie Sądu o okolicznościach podnoszonych we wniosku skarżący wiedział od dnia doręczenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2004 r. w sprawie ze skargi Jolanty C. Doręczenie to nastąpiło w dniu 5 sierpnia 2004 r. Skargę o wznowienie postępowania Roman C. wniósł w dniu 7 marca 2005 r., a zatem po upływie terminu wskazanego w art. 277 ustawy.

Sąd stwierdził także, iż wskazane jako podstawa wznowienia postępowania okoliczności wymienione w art. 271 pkt 2 ustawy w przedmiotowej sprawie nie występują, bowiem jak stwierdzono już w postanowieniu z dnia 30 lipca 2004 r. prawo, jakiego domagała się skarżąca Jolanta C. nie ma charakteru dziedzicznego, zatem brak podstaw do przyjęcia, że wynik sprawy będzie dotyczył interesu męża skarżącej Romana C. Ponadto wskazany przez Romana C., jako podstawa wznowienia postępowania przepis art. 271 pkt 2 ustawy stanowi, że możliwość powołania się przez stronę na pozbawienie możliwości działania, jako przesłankę wznowienia postępowania, uzależnione jest od tego, czy niemożność działania trwała do uprawomocnienia się wyroku. Mąż skarżącej pismem z dnia 27 maja 2004 r. zgłosił swój udział w sprawie i w związku z tym doręczono mu postanowienie o umorzeniu postępowania, a także na jego wniosek udzielono prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata z urzędu. Okoliczności te w ocenie Sądu jednoznacznie wskazują, iż przed uprawomocnieniem się postanowienia o umorzeniu postępowania Roman C. miał możliwość zaskarżenia tego orzeczenia w trybie kasacji.

Skargę kasacyjną od powyżej wskazanego postanowienia z dnia 9 maja 2005 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Roman C. reprezentowany przez adwokata Andrzeja S.

Skarżący zaskarżył postanowienie w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 277 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędne liczenie biegu trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi o wznowienie, polegające na przyjęciu, iż termin ten biegnie dla skarżącego od 5 sierpnia 2004 r. i art. 280 par. 1 oraz nieważność postępowania - art. 271 pkt 2 ustawy i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż w niniejszej sprawie problem prawny sprowadza się do tego czy skarżący jako następca prawny Jolanty C., która zmarła w trakcie postępowania sądowego, może działać w miejsce zmarłej natychmiast, czy też następstwo prawne wymaga uprzedniego stwierdzenia przez właściwy sąd powszechny /stwierdzenie nabycia spadku/ i dopiero z momentem takiego stwierdzenia otwiera się możliwość działania w sprawie sądowoadministracyjnej jako strona ?

W skardze kasacyjnej wyrażony jest pogląd, iż bez prawomocnego ustalenia Romana C. jako następcy prawnego zmarłej - w drodze orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, nie może on być uznawany jako strona w rozumieniu art. 277 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zdaniem skarżącego następcą prawnym strony nie czyni go w żadnym razie fakt doręczenia w dniu 5 sierpnia 2004 r. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2004 r. w sprawie ze skargi Jolanty C. Zaskarżone postanowienie abstrahuje od bezwzględnego wymagania, aby osoba działająca miała legitymację następcy prawnego strony.

Zdolność strony do /dalszego/ działania poprzez spadkobiercę pojawiła się z momentem uzyskania prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 11 stycznia 2005 r. i stwierdzenia dziedziczenia na podstawie ustawy. Zdaniem wnoszącego kasację ten moment wszczyna bieg trzymiesięcznego terminu do podjęcia czynności prawnych, a to oznacza, że skarga o wznowienie postępowania z 7 marca 2005 r. wniesiona została z zachowaniem terminu.

W ocenie skarżącego Sąd I instancji przekroczył granice formalnego badania skargi o wznowienie wyznaczone przez art. 280 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie w jakim dokonał merytorycznej oceny zasadności wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia z art. 271 pkt 2 ustawy. Skarga formalnie opierała się na podstawie ustawowej /niemożność działania jako następca prawny do czasu stwierdzenia tego następstwa/. Badanie zaś tego czy rzeczywiście wystąpiła ta okoliczność - w ocenie wnoszącego kasację może nastąpić tylko na rozprawie, a nie na posiedzeniu niejawnym. W związku z powyższym, w tym zakresie zachodzi nieważność postępowania i wszelkie merytoryczne rozważania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - czy skarżący miał, czy nie miał możliwości działania są jaskrawym dowodem, iż w fazie badania spełnienia przez skargę o wznowienie formalnych wymogów, doszło do niedopuszczalnej oceny merytorycznej podstawy wznowienia.

Ponadto skarżący uważa, iż działanie Sądu I instancji polegające na ocenie okoliczności wymienionych w art. 271 pkt 2 ustawy przez pryzmat charakteru "prawa jakiego domagała się skarżąca Jolanta C." /"nie ma charakteru dziedzicznego"/ jest również niedopuszczalną wykładnią rozszerzającą tego przepisu, gdyż "charakter prawa" jest bez jakiegokolwiek normatywnego związku z podstawą wznowienia opartą na art. 271 pkt 2 ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 280 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

Pierwszą czynnością sądu jest wstępne badanie skargi o wznowienie na posiedzeniu niejawnym pod względem formalnym. Sąd bada, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły ustawową podstawę wznowienia postępowania. Niespełnienie choćby jednego z wymienionych wyżej warunków powoduje niemożność merytorycznego rozpoznania sprawy, a w konsekwencji odrzucenie skargi o wznowienie postępowania.

Badanie dopuszczalności skargi o wznowienie nie jest badaniem zasadności tej skargi. Chodzi wyłącznie o stwierdzenie, czy zostały zachowane warunki, które umożliwiają rozpatrywanie skargi o wznowienie postępowania. Sąd dokonuje powyższej oceny na podstawie twierdzeń przytoczonych w skardze o wznowienie.

Sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 wskazanej ustawy, nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu.

Należy zgodzić się z orzeczeniem sądu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie zachodzi zarówno naruszenie terminu przewidzianego do wniesienia skargi o wznowienie postępowania jak i brak ustawowej podstawy wznowienia postępowania.

Zgodnie z art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności - jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania.

W ocenie sądu powołany wyżej artykuł nie może być w niniejszej sprawie podstawą wznowienia postępowania umorzonego na podstawie art. 161 par. 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na fakt, iż sąd obligatoryjne umarza postępowanie z powodu zbędności wydania wyroku w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, a prawo do przyznania zasiłku stałego wyrównawczego niewątpliwie do praw ściśle związanych z osobą zmarłego należy i nie podlega ono dziedziczeniu, a zatem prawidłowy jest wywód sądu I instancji, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że wynik sprawy będzie dotyczył interesu męża skarżącej Romana C.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż bez prawomocnego orzeczenia sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłej będącej stroną postępowania, nie może on być uznawany jako strona w rozumieniu art. 277 ustawy, jest w ocenie Sądu nieuprawniony. Należy zauważyć, że Roman C. pismem z dnia 26 kwietnia 2004 r. informując Sąd o śmierci żony zgłosił swój udział w charakterze strony w miejsce zmarłej Jolanty C., stając się uczestnikiem postępowania.

Zgodnie z art. 277 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

W ocenie sądu zarzut ten jest bezpodstawny, z uwagi na fakt, iż skarżący o okolicznościach podnoszonych we wniosku wiedział od dnia doręczenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 lipca 2004 r. w sprawie ze skargi Jolanty C., które nastąpiło w dniu 5 sierpnia 2004 r. W świetle powyższego skarga o wznowienie postępowania z dnia 7 marca 2005 r. wniesiona została po upływie terminu wskazanego w art. 277 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Za nieuzasadniony należy uznać pogląd strony wyrażony w skardze kasacyjnej, iż bez prawomocnego ustalenia Romana C. jako następcy prawnego zmarłej w drodze orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku, nie może być on uznany jako strona w rozumieniu art. 277 wskazanej ustawy. Albowiem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest czynnością konstytutywną, czyli tworzącą prawo, jest natomiast czynnością "zatwierdzającą" pewien stan prawny, który już zaistniał w momencie śmierci spadkodawcy.

W niniejszej sprawie Roman C. stał się stroną postępowania z mocy prawa, z dniem otwarcia spadku po zmarłej uczestniczce postępowania.

W świetle art. 924 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./ spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.

Chwila śmierci spadkodawcy przesądza o składzie majątku spadkowego. Na spadkobierców przechodzą tylko te prawa i obowiązki, których podmiotem był spadkodawca w chwili śmierci, a które nie wygasły.

Pojęcie "otwarcie spadku" oznacza, że z chwilą śmierci spadkodawcy należące do niego prawa i obowiązki majątkowe o charakterze cywilnoprawnym zmieniają swój charakter, stając się spadkiem. Prawa i obowiązki niewygasające z chwilą śmierci danej osoby przechodzą, w drodze sukcesji generalnej, na określone podmioty.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ postanowił orzec jak w sentencji niniejszego postanowienia.