Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 195/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 134 par. 1, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art, 10, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 par.3, art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, art. 32, art. 123
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Asesor Sądowy WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2007 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 5 września 2006 r., wniesionej przez B. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2006 r. o nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z [...] lutego 2006 r. B. W. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie -jak określiła- płatności wynikających z zawartego z Zakładem układu ratalnego. W motywach wniosku podała, że samotnie wychowuje troje dzieci w wieku szkolnym. Następnie wskazała, że najmłodsze z dzieci pod koniec ubiegłego roku bardzo poważnie zachorowało i wymagało dwumiesięcznej hospitalizacji, co wiązało się również z jej pobytem wraz z synem w szpitalu. Podała również, że po przebytej chorobie syn wymaga rekonwalescencji, co wiąże się z dużymi kosztami, a także że choroba syna wyłączyła ją na dłuższy okres z życia zawodowego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż B. W., po negatywnym załatwieniu jej wniosku z [...] grudnia 2003 r. o umorzenie przez Zakład należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami, zawarła z Zakładem w dniu [...] października 2004 r. układ ratalny dotyczący jej zadłużenia, określonego na kwotę [...] zł. Na dzień [...] lutego 2006 r. pozostało do spłaty w układzie ratalnym [...] zł, w ośmiu ratach.

Pismem [...] lutego 2006 r. organ poinformował stronę, iż to na niej ciąży obowiązek wykazania i przedstawienia dowodów świadczących o jej trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, uniemożliwiającej uregulowanie składek. W związku z tym wezwał zainteresowaną do wypełnienia kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek oraz przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwi spłatę zaległości.

W odpowiedzi, B. W. w dniu [...] lutego 2006 r. złożyła kwestionariusz o możliwościach płatniczych, w którym podała, że pracuje w gimnazjum publicznym jako nauczyciel, otrzymując zarobki w kwocie [...] zł brutto, a także na umowę zlecenie w Fundacji G. za około [...] zł. Wymieniła też swoje zobowiązania, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, instytucjach i u osób fizycznych na łączną kwotę [...] zł. Zainteresowana złożyła również zaświadczenie o wysokości zarobków za rok 2004, wystawione przez Urząd Skarbowy w C.. Dodatkowo oświadczyła, iż pracując jako nauczyciel w oddalonym gimnazjum, zmuszona jest dojeżdżać, co znacznie uszczupla jej budżet, oraz podała, iż spłaca kredyty zaciągnięte w kasie zapomogowo-pożyczkowej, banku i u osób prywatnych. To wszystko nie pozwala jej na spłatę dalszej części zadłużenia.

Decyzją z [...] marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust.1 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2002 r. do października 2003 w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu stwierdził, iż w jego ocenie w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Strona posiada stałe źródło dochodu w postaci zatrudnienia, z którego może być przeprowadzona skuteczna egzekucja. Ponadto zauważył, iż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności, zaś zaległości strony dotyczą okresu od 2002 r. Organ nie stwierdził również, aby w sprawie występowały szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy. Strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających ubóstwo, klęskę żywiołową czy chorobę. Możliwa jest spłata zadłużenia w ramach trwającego układu ratalnego.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. W. podniosła, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna jest trudna i nie pozwala na spłatę należności. Wskazała m.in., iż w związku z chorobą syna ponosiła duże koszty na jego leczenie. W tym celu zaciągnęła kredyty, zarówno w miejscu pracy jak i prywatnie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] sierpnia 2006 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu podjętą w dniu [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż wysokość rat miesięcznych opłacanych w ramach zawartego ze stroną układu ratalnego nie stanowi w jego ocenie poważnego obciążenia dla jej miesięcznego budżetu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu z [...] sierpnia 2006 r. B. W. wniosła o cofnięcie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W motywach skargi podniosła, iż na jej pytanie w jaki sposób ma udokumentować trudną sytuację rodzinną i finansową, nie udzielono jej żadnej informacji, przedstawiając jedynie standardowy druk do wypełnienia. Zarzuciła, że nie została wezwana do uzupełnienia wniosku o właściwą dokumentację, umożliwiającą wykazanie istnienia przesłanek do umorzenia zaległości, wskazując w tym miejscu na chorobę syna i na wysokie koszty poniesione na jego leczenie. Zarzuciła też nie przeprowadzenie w sprawie stosownego wywiadu środowiskowego ani w miejscu zamieszkania, ani w miejscu pracy, oraz nie przesłuchanie samej zainteresowanej. W konsekwencji skarżąca uznała, że jej wniosek został rozpatrzony szablonowo i bez należytej staranności.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Pismem z [...] lutego 2006 r. B. W. wniosła o umorzenie -jak określiła- płatności wynikających z zawartego z Zakładem układu ratalnego, obejmującego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za okres od lutego 2002 r. do października 2003 r. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czy w sytuacji przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "mogą być", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Właściwa zaś ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności występujących w sprawie.

Stosownie do treści art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Zatem, rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Dalej, podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej wymienionych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu tym organ ograniczył się właściwie do przytoczenia przepisów prawa materialnego regulujących umarzanie należności. Na koniec zawarł jedynie ogólnikowe stwierdzenia mające odnosić się do sytuacji zainteresowanej. Wskazał, iż strona otrzymuje wynagrodzenie, a więc nie zachodzi w sprawie całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnośnie zaś ust. 3a art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podniósł, iż zainteresowana nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających ubóstwo, klęskę żywiołową czy chorobę, a następnie wskazał na zawarty ze stroną układ ratalny.

Powołanie się na brak dostatecznych dowodów w sprawie, oraz na układ ratalny, w ramach którego zobowiązana spłacała dotychczas należności wobec ZUS, nie może być -w ocenie Sądu- uznane za wystarczające odniesienie się organu do sytuacji skarżącej (przedstawianej przez nią we wnioskach kierowanych do Zakładu i Prezesa Zakładu), w kontekście przede wszystkim art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Nie może też być uznane za uzasadniające wydanie dla strony decyzji negatywnej. Powyższe stwierdzenia są bowiem zbyt ogólnikowe i nie nawiązujące w sposób wyczerpujący do wynikających z akt sprawy okoliczności, których w decyzji również nie przedstawiono.

Wobec tego, na podstawie tak "zbudowanego" uzasadnienia decyzji Prezesa Zakładu nie można było przyjąć, iż organ ten przeprowadził zgodne z normami Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie wyjaśniające w sprawie, mając przy tym na uwadze przesłanki wynikające z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którymi to winien kierować się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Zasadne w tym stanie faktycznym jest stwierdzenie skarżącej, iż wniosek o umorzenie należności w niniejszej sprawie został rozpatrzony szablonowo i bez należytej staranności.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, trudno nie mieć wrażenia, iż decyzja Prezesa Zakładu została podjęta przedwcześnie, albowiem w oparciu o niepełny materiał dowodowy.

W szczególności Sąd zauważa, iż Prezes ZUS całkowicie pominął okoliczność podnoszoną przez stronę w toku całego postępowania administracyjnego, tj. począwszy od wniosku wszczynającego to postępowanie, a dotyczącą choroby jej najmłodszego dziecka. Okoliczność ta -jak wynika z pism strony kierowanych do organu- była powodem wystąpienia przez B. W. o umorzenie pozostałych do spłaty w ramach układu ratalnego należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Choroba syna skarżącej miała spowodować przerwę zainteresowanej w pracy, jej niższe niż dotychczas -przez okres przebywania wraz z synem w szpitalu- dochody, oraz zaciągniecie kredytów, w efekcie skutkować miała brakiem możliwości dalszego spłacania należności w ramach układu ratalnego.

Do tych okoliczności organ w ogóle się nie odniósł. Tym samym nie ustalił, czy dziecko B. W. przeszło poważną chorobę, a także czy rzeczywiście jego leczenie i rekonwalescencja spowodowała duży wydatki i zaciągniecie zobowiązań kredytowych przez stronę. Nie ustalił też jaki był faktyczny cel, na który to strona zadłużyła się w bankach i w instytucjach oraz jaka jest kwota tego dodatkowego zadłużenia strony. W konsekwencji Prezes Zakładu nie wyjaśnił czy okoliczność ta, związana z chorobą dziecka skarżącej i ewentualnie wiążące się z nią -jak twierdzi strona- zadłużenie, nie przemawia za uwzględnieniem jej wniosku na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym stanowi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w wymienionej normie prawnej.

Prezes Zakładu nie przeprowadził w powyższym zakresie żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego, a zobligowany jest przecież -na podstawie przepisów k.p.a.- do wyjaśnienia wszystkich okoliczności występujących w sprawie, tj. do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Co prawda, z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że to wnioskujący ma wykazać, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności, to jednak pamiętać trzeba, że na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to do obowiązków organu należy wszechstronne wyjaśnienie sprawy i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego. Dlatego też, jeżeli występują w sprawie okoliczności wymagające wyjaśnienia, organ ma obowiązek podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. W sytuacji gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić, poprzez chociażby wezwanie strony do uzupełnienia wniosku o konkretne dowody.

Tymczasem, z akt sprawy wynika, iż Prezes Zakładu -rozpatrując sprawę ponownie- nie podjął w trakcie tego postępowania żadnych czynności, w tym również prowadzących do zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego i dokonania ustaleń faktycznych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona po raz kolejny podniosła, iż powodem jej wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności była trudna sytuacja majątkowa i rodzinna, spowodowana chorobą syna i zaciągniętymi na jego leczenie kredytami. Organ nie uznał za celowe wyjaśnić powyższego poprzez chociażby wezwanie strony do złożenia dodatkowych dokumentów w sprawie, potwierdzających powoływane przez nią okoliczności, na przykład w postaci umów kredytowych, dokumentów potwierdzających chorobę syna i dowodów świadczących o poniesieniu wydatków na jego leczenie.

Dokonując takiej oceny Sąd miał na uwadze pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2006 r. skierowane do strony w toku postępowania prowadzonego w I instancji, i wzywające do przedstawienia dowodów świadczących o jej trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwi spłatę zadłużenia. Pismo to nie zawierało jednak wezwania o konkretne dowody w sprawie, które to w świetle treści wniosku strony organ mógł określić i sprecyzować, aby wyjaśnić podniesione przez nią okoliczności. Tym samym Sąd nie uznał wymienionego pisma za wystarczającego w sprawie, tj. świadczącego o podejmowaniu przez organ czynności zmierzających do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Stanowisko Sądu w tym względzie znajduje swoje potwierdzenie w treści skargi, w której zainteresowana podnosi, iż nie wiedziała o jakie dokumenty swój wniosek ma uzupełnić.

Nadto, z uzasadnienia decyzji nie wynika aby organ wydając tą decyzję wziął pod uwagę wysokość dochodów otrzymywanych przez zainteresowaną i wysokość jej niezbędnych do życia wydatków. Dalej, nie uznał za celowe zbadanie czy strona nie otrzymuje, jako osoba rozwiedziona i wychowująca samotnie dzieci, dodatkowego dochodu w postaci alimentów na dzieci czy też zasiłków alimentacyjnych. Bez uwzględnienia powyższego nie jest zaś możliwe stwierdzenie czy sytuacja rodzinna i majątkowa strony uzasadnia umorzenie należności w oparciu o art. 28 ust. 3a stawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

To wszystko świadczy o nie wyczerpującym rozpatrzeniu sprawy, niedokładnych ustaleniach faktycznych i brakach w materiale dowodowym, oraz -co równie istotne- pominięciu okoliczności ważnych dla strony w tymże postępowaniu a mogących mieć wpływ na jego wynik. Bez uzupełnienia materiału dowodowego w powyższym zakresie nie jest możliwe -w ocenie Sądu- wydanie prawidłowej decyzji, tj. zgodnej z przepisami prawa.

Rozstrzygając ponownie Prezes Zakładu winien więc uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny w sprawie, kierując się przy tym normą prawa materialnego mającą tu zastosowanie i wyznaczającą zakres tego postępowania. W tym celu winien ustalić wysokość dochodu strony, a także jej niezbędne wydatki, oraz -jeżeli uzna to za konieczne- ogólną sytuację ekonomiczną rodziny B. W., poprzez chociażby zwrócenie się do gminnego ośrodka pomocy społecznej o pomoc pracownika socjalnego w tym zakresie, tj. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony. Winien też wyjaśnić wszelkie okoliczności związane z chorobą dziecka skarżącej poprzez ustalenie, czy choroba ta mogła znacznie pogorszyć dotychczasową sytuację finansową rodziny. Prezes Zakładu prowadząc postępowanie wyjaśniające winien również mieć na względzie argumentację strony zawartą w kierowanej do organu korespondencji i w sposób zrozumiały dla niej ustosunkować się do niej, rozważając ją z uwzględnieniem przede wszystkim treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym zawartych w nim wymogów, sprecyzowanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, odwołujących się do "stanu majątkowego" i "sytuacji rodzinnej" oraz m.in. "możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

Na marginesie Sąd zauważa, iż przepisy wymienionego rozporządzenia, posługujące się w § 3 ust. 1 sformułowaniem "w szczególności", zawierają jedynie przykładowe sytuacje mogące uzasadniać umorzenie należności -w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- z uwagi na zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w sytuacji opłacania należności. Przepisy te dopuszczają więc umarzanie należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych również w sytuacjach nie wymienionych w tym rozporządzeniu. Dlatego też nie można zgodzić się ze stwierdzeniem organu, iż umorzenie należności jest możliwe jedynie w ściśle określonych przypadkach, a także że przesłanką taką nie jest wystąpienie trudności finansowych płatnika.

Następnie, Sąd zaznacza, iż przebieg postępowania dowodowego musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak aby strona nie miała wątpliwości co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

Niezależnie od powyższego Sąd zaznacza, iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego uchybiono treści art. 10 § 1 k.p.a., wyrażającemu ogólną zasadę postępowania administracyjnego, tj. czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania.

Wymieniony przepis stanowi, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z § 2 tego artykułu wynika, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Natomiast jego § 3 wskazuje, iż organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.

Zaprezentowana norma z § 1 omawianego artykułu w sposób jednoznaczny nakłada więc na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom postępowania czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zauważyć w tym miejscu należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek zawartych w § 2 ww. artykułu, pomimo to Prezes ZUS nie umożliwił stronie -po zakończeniu w sprawie postępowania wyjaśniającego a przed wydaniem decyzji- wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest zaś pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, czego zaś w sprawie niewątpliwie zabrakło. Nie można natomiast wykluczyć, iż poinformowanie strony o treści art. 10 § 1 k.p.a., spowodowałoby zapoznanie się jej z aktami sprawy i złożenie wyjaśnień oraz nowych dowodów w sprawie, mogących mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Reasumując, skarżona decyzja, ze względu na jej ogólnikowe uzasadnienie, bezsprzecznie -w ocenie Sądu- została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. -i w zw. z tym- art. 11 k.p.a. Na tej podstawie należało też przyjąć, iż orzeczenie to zostało podjęte co najmniej przedwcześnie, albowiem w oparciu o niepełny materiał dowodowy i w związku z tym błędną, bo dokonaną z naruszeniem art. 80 k.p.a., ocenę okoliczności faktycznych występujących w sprawie, ustalonych w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji sprawił, że nie tylko strona, jak wynika z treści skargi, ale również weryfikujący sprawę Sąd nie wiedział, czym kierował się organ wydając skarżone rozstrzygnięcie. Brak wyraźnych wskazań w tym zakresie czyni tym samym decyzję Prezesa Zakładu wadliwą, albowiem dowolną jako wydaną z przekroczeniem przyznanego uznania administracyjnego.

Na koniec zauważenia wymaga, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji jako wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jest błędne. Wynika z niego, iż organ utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i (w związku z powyższym) odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Drugi człon tego sformułowania jest zupełnie niepotrzebny, co więcej - wadliwy. Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy może jedynie odnosić się do wcześniejszej decyzji i musi odpowiadać jednemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Nie może natomiast równocześnie "utrzymywać w mocy decyzję o odmowie umorzenia" i jednocześnie "odmawiać umorzenia".

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W przedmiocie braku możliwości wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

.