Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 389/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor Sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego L. R. kwotę [...]([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021 r., znak sprawy: [...] (dalej również jako: "decyzja organu II instancji") Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...] (dalej również jako: "decyzja organu I Instancji") orzekającą względem L. R. (dalej jako: "skarżący") o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r., w łącznej kwocie [...]zł brutto w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 01 maja 2020 r. skarżący złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. za pomocą E-PUAP wniosek o przyznanie statusu osoby bezrobotnej.

Następnie skarżący został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna. Skarżący przedłożył celem rejestracji niezbędne dokumenty oraz wskazał, że jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia. Założona została karta rejestracyjna bezrobotnego podpisana przez skarżącego za pomocą E-PUAP, w której w sekcji C dotyczącej oświadczeń bezrobotnego, w punkcie 22 znajdowało się zobowiązanie do zawiadomienia powiatowego urzędu pracy osobiście o wszelkich zmianach w danych przekazanych w trakcie rejestracji oraz w złożonych oświadczeniach w terminie 7 dni od dnia ich wystąpienia oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie.

Decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2020 r., znak [...], Nr decyzji: [...], doręczoną skarżącemu w dniu [...] maja 2020 r., orzeczono o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem rejestracji oraz o przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, w wysokości brutto [...] zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku; a w wysokości brutto [...] zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku (k. 51 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., (data wpływu [...] czerwca 2021 r.) skarżący złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. własnoręcznie podpisane przez niego kopie dokumentów, które otrzymał wraz z decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2020 r., znak [...], Nr decyzji: [...]: (1) Decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2020 r., znak [...], Nr decyzji: [...] – k. 53 akt administracyjnych; (2) Informację dotyczącą przetwarzania danych osobowych w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. – k. 54 akt administracyjnych; (3) Oświadczenie osoby bezrobotnej rejestrującej się w Powiatowym Urzędzie Pracy – k. 56-59 akt administracyjnych; (5) Pouczenie o zasadach pozbawienia statusu bezrobotnego – k. 55 akt administracyjnych; (4) oświadczenie dotyczące uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych – k. 60 akt administracyjnych.

Oświadczenie osoby bezrobotnej rejestrującej się w powiatowym urzędzie pracy zawiera w punkcie 3. (k. 59 akt administracyjnych) pouczenie o obowiązkach bezrobotnego wynikających z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. z dnia 18 maja 2021 r., Dz.U. z 2021 r. poz. 1100 – dalej również jako "u.p.z."), w którym widnieje definicja przychodu. Przychód oznacza przychody z innego tytułu niż zatrudnienie, inna praca zarobkowa, działalność gospodarcza, zasiłek lub inne świadczenie wypłacane z Funduszu Pracy. W punkcie 12. (k. 57 akt administracyjnych) dokument ten zawiera pouczenie o obowiązku zwrotu nienależnych świadczeń wraz z wymienieniem tego, co uważa się za nienależnie pobrane świadczenie.

W dniu [...] lipca 2020 r. wyznaczono skarżącemu termin wizyty w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., skarżący potwierdził gotowość do podjęcia pracy, co zostało odnotowane w karcie bezrobotnego – adnotacja podpis E-P

UAP.

Na podstawie informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajdującej się w systemie [...] ustalono, że skarżący otrzymał dodatek solidarnościowy: raport o nieprawidłowościach na dzień [...] listopada 2020 r., zrzut ekranu z dnia [...] listopada 2020 r., oraz załącznik nr [...] (k. 66-67 akt administracyjnych).

Powiatowy Urząd Pracy w P. pismem z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 68 akt administracyjnych), doręczonym w dniu [...] grudnia 2020 r., zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r., w związku z przyznaniem dodatku solidarnościowego za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2020 r. Powiatowy Urząd Pracy w P., zgodnie z art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego, tj. z dnia 16 marca 2021 r., Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej również jako "k.p.a.") poinformował skarżącego o przysługującym prawie do zapoznania się z aktami, złożenia dodatkowych wyjaśnień i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Pismem niedatowanym, które wpłynęło do Powiatowego Urzędu Pracy w P. w dniu [...] grudnia 2020 r. (k. 69-73 akt administracyjnych) skarżący przedstawił wyjaśnienia, w których wskazał m.in., że złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczący otrzymania dodatku solidarnościowego w formie elektronicznej w dniu [...] czerwca 2020 r. Skarżący załączył również pismo z ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. informujące o przyznaniu skarżącemu dodatku solidarnościowego za miesiące czerwiec 2020 r. (w kwocie [...]zł), lipiec 2020 r. (w kwocie [...]zł), sierpień 2020 r. (w kwocie [...]zł) – k. 69 akt administracyjnych. W piśmie tym skarżący opisał dokładnie kwoty, które wpłynęły na jego rachunek bankowy z tytułu zasiłku dla bezrobotnych – pierwszy wpływ z tytułu zasiłku dla bezrobotnych za miesiąc czerwiec nastąpił na rachunek bankowy w dniu [...] lipca 2020 r., oraz z tytułu dodatku solidarnościowego (za miesiąc czerwiec w dniu [...] lipca 2020 r., za miesiąc lipiec w dniu [...] lipca 2020 r.), wskazał, że wypełnił wszystkie dokumenty zgodnie z wymogami urzędów: PUP w P. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zaznaczył, że nie było i nie jest jego interesem przyjmowanie nienależności oraz poprosił o dokonanie korekty, jeżeli faktycznie istniałaby taka konieczność w różnicach kwot.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r., znak [...], w odpowiedzi na pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r., w którym przedłożył on wyjaśnienia, PUP w P. poinformował, że w przypadku nabycia prawa do dodatku solidarnościowego, prawo do zasiłku dla bezrobotnych ulega zawieszeniu na okres od dnia nabycia prawa do dodatku solidarnościowego, do dnia jego utraty – art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania skutkom COVID-19 (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1068, dalej również jako: "u.d.s."). Organ zacytował również art. 7 pkt 6 u.d.s: "(...) osoba pobierająca dodatek solidarnościowy, posiadająca status osoby bezrobotnej niezwłocznie informuje właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego". Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] stycznia 2021 r. jedną przesyłką wraz z decyzją organu I instancji z dnia [...] grudnia 2020 r. znak: [...] – zwrotne potwierdzenie odbioru k. 81 akt administracyjnych.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...] (decyzja organu I instancji), doręczoną skarżącemu w dniu [...] stycznia 2021 r. Starosta P. orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r., w łącznej kwocie [...]zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia. Organ wskazał, że kwota [...]zł, to kwota brutto. Kwota netto to [...] zł; składka ubezpieczenia zdrowotnego to [...] zł; zaliczka na podatek dochodowy to [...] zł – k. 81 akt administracyjnych.

W motywach decyzji organu I instancji wskazano, że rejestrując się w tut. urzędzie skarżący został skutecznie pouczony o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych, a jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano m.in. art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c w zw. z art. 76 ust. 1 i ust. 2 u.p.z.

W dniu [...] stycznia 2021 r. skarżący dokonał zwrotu zasiłku za lipiec i sierpień 2020 r. na rachunek bankowy Powiatowego Urzędu Pracy w P. w wysokości [...] zł (kwota netto), a następnie w dniu [...] stycznia 2021 r. (data wpływu do organu) skarżący złożył odwołanie (zatytułowane skarga) od decyzji organu I instancji.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. znak sprawy: [...], doręczoną skarżącemu w dniu [...] marca 2021 r. - Wojewoda (organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w dniu [...] marca 2021 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję organu II instancji.

W skardze zostały podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania: (1) naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego, poprzez uznanie, że skarżący pobrał nienależnie zasiłek dla osób bezrobotnych za okres od lipca do sierpnia 2020 r.; (2) naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. poprzez wypłacenie skarżącemu w miesiącu lipcu i sierpniu 2020 r. zasiłku dla bezrobotnych, podczas, gdy już w czerwcu 2020 r. organy posiadały świadomość o pobieraniu przez skarżącego dodatku solidarnościowego, czego skutkiem było jego obniżenie za ten miesiąc, co w rezultacie naraziło skarżącego na obniżenie zaufania do władzy publicznej; (3) naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącego przez organy o okoliczności wpływu pobierania zasiłku dla osób bezrobotnych na przyznany dodatek solidarnościowy.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz o zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, wskazał, że decyzja została wydana zgodnie z przepisami k.p.a. Ponadto, wyjaśnił, że biorąc pod uwagę przelewy dokonane przez ZUS na konto zainteresowanego, nie budzi wątpliwości fakt, że kwota przekazana w czerwcu przez ZUS została pomniejszona. Dodatek solidarnościowy został pomniejszony w czerwcu o [...] zł zamiast o [...] zł. Różnica w wysokości [...] zł powinna być zwrócona stronie przez ZUS. Organ II instancji wskazał także, że uzasadnienie decyzji organu I instancji wyczerpuje wszystkie przesłanki zawarte w przepisach k.p.a. (k. 12 – 14).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (postanowienia) także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...], orzekającą względem skarżącego o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r., w łącznej kwocie [...]zł brutto.

Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji stanowi m.in. art. 76 ust. 1 u.p.z., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl zaś art. 76 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Z kolei ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 z dnia 19 czerwca 2020 r., która weszła w życie z dniem 21 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 1068, dalej jako: "u.d.s.") w art. 4 ust. 4 stanowi, iż zasiłek dla bezrobotnych lub stypendium, wypłacone za okres, za który został wypłacony dodatek solidarnościowy, z wyjątkiem ust. 3, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 u.p.z.

Jednocześnie zgodnie z art. 4 ust. 3 u.d.s. w przypadku pobrania zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium, o których mowa w u.p.z., w miesiącu złożenia wniosku o dodatek solidarnościowy, dodatek wypłacany jest za ten miesiąc w kwocie, o której mowa w ust. 1, pomniejszonej o wypłaconą kwotę tego zasiłku lub stypendium.

Wskazane regulacje stanowiły dla organów punkt wyjścia dla uznania, iż strona ma obowiązek zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w kwocie [...]zł, jako świadczenia nienależnie pobranego.

W ocenie Sądu organy nie wykazały, że w przypadku skarżącego zachodzi sytuacja pobrania nienależnego świadczenia o którym mowa w art. 76 ust. 2 u.p.z. w zw. z art. 4 ust. 4 u.d.s. Zdaniem Sądu, organy dokonały wadliwej interpretacji zastosowanych w sprawie przepisów na tle zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych sprawy.

W świetle przytoczonych przepisów do uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymagane są do spełnienia dwie przesłanki. Pierwsza to wypłacenie zasiłku dla bezrobotnych (pobranie świadczenia) za okres za który został wypłacony dodatek solidarnościowy (z wyjątkiem art. 4 ust. 3 u.d.s.), a druga to - wynikającą wprost z treści art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. świadomość świadczeniobiorcy, że pobiera świadczenie pieniężne mimo zaistnienia okoliczności powodujących brak istnienia prawa do jego pobierania. Art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. wymaga do uznania świadczenia za nienależnie pobrane aby pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania.

Innymi słowy warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek :

- obiektywnej – polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania,

- subiektywnej – polegającej na tym, że osoba , która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia.

Stąd też ustanowienie przez prawodawcę tego rodzaju warunku ogranicza, a w zasadzie wyłącza w tym postępowaniu zasadę "ignorantio iuris nocet" – nieznajomość prawa szkodzi – nakładając na organ obowiązek pouczenia o tych okolicznościach, w których następuje utrata przyznawanych uprawnień.

W orzecznictwie przyjmuje się, że warunkiem koniecznym dla przyjęcia, że strona została pouczona o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia jest zamieszczenie dodatkowych stosownych wyjaśnień na temat sposobu rozumienia tego pojęcia w praktyce stosunków zatrudnienia i bezrobocia, tym samym nie czyni zadość obowiązkowi pouczenia strony przez organ administracji, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. odesłanie strony do treści tej ustawy, bez jednoznacznego wskazania jakie konkretne okoliczności implikują ustaniem pobierania świadczenia pieniężnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedzibą we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 155/07, Legalis Numer 825730).

Ponadto, w orzecznictwie podkreśla się także, że użyte w art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z., określenie, iż pobierający świadczenie musi być pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania nie oznacza dokonania jakiekolwiek pouczenia, lecz pouczenia zrozumiałego dla adresata. Zatem informacje niezrozumiałe, niepełne, wymagające dokonywania swoistych interpretacji ich treści nie stanowią pouczenia, o jakim mowa w tym przepisie. O prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedzibą we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 155/07, Legalis Numer 825730; por. także: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 kwietnia 1980 r., sygn. akt II URN 51/80, OSNCP 1980 nr 10, poz. 202, zgodnie z którym jeżeli - wbrew wymaganiom przepisu art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, Dz.U. Nr 3 poz. 6 ze zm., - rencista nie został pouczony przez organ rentowy o okolicznościach, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń emerytalnych albo rentowych, nie jest obowiązany do zwrotu świadczeń pobieranych mimo istnienia tych okoliczności, choćby mógł powziąć o nich wiadomości z innych źródeł; a także wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt I UK 161/05, OSNCP 1980 nr 10, poz. 202 wedle którego: pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczenia – art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm. – może polegać na przytoczeniu przepisów określających te okoliczności, ale musi być na tyle zrozumiałe, aby ubezpieczony mógł je odnieść do własnej sytuacji; a także wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 17 lutego 2005 r., sygn. akt II UK 440/03, OSNP 2005 nr 18, poz. 291, str. 852, MoPr 2005 nr 12, str. 23 w którym sąd wskazał, że abstrakcyjne i ogólne pouczenie przez organ rentowy o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do emerytury powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tych okolicznościach).

Dlatego też Sąd dokonał analizy pouczeń udzielanych przez organy skarżącemu w zakresie ich treści w szczególności pod kątem jasności, zrozumiałości, przekładalności na sytuację skarżącego, tego czy organ wskazał jakie konkretnie konsekwencje – sankcje grożą za niezastosowanie się do pouczenia, a także pod kątem czasu, w którym zostały one skarżącemu udzielone, tj. czy zostały one udzielone przed czy po pobraniu przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych za okres lipiec – sierpień 2020 r.

Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący podczas rejestracji, której dokonał przez Internet zapoznał się z pouczeniem zawartym w formularzu rejestracyjnym. Nie było w nim jednak pouczenia o skutkach pobrania dodatku solidarnościowego dla jego prawa do zasiłku dla bezrobotnych (k. 5-9 akt administracyjnych). Co prawda, w sekcji prawa i obowiązki znalazła się informacja, że skarżący ma obowiązek składania lub przesyłania urzędowi pisemnego oświadczenia o przychodach pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawień do świadczeń przewidzianych w ustawie w terminie 7 dni od dnia uzyskania przychodów jednak nie określono jakie konsekwencje dla skarżącego jako osoby bezrobotnej ma niedopełnienie tego obowiązku (k. 6 akt administracyjnych).

W karcie rejestracyjnej bezrobotnego z dnia [...] maja 2020 r., znajdującej się w aktach z widniejącą adnotacją, że została ona podpisana przez skarżącego za pomocą E-PUAP w sekcji C dotyczącej oświadczeń bezrobotnego, w punkcie 22 znajdowało się zobowiązanie do zawiadomienia powiatowego urzędu pracy osobiście o wszelkich zmianach w danych przekazanych w trakcie rejestracji oraz w złożonych oświadczeniach w terminie 7 dni od dnia ich wystąpienia oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w przypadku niespełnienia warunków wymienionych w ustawie, jednakże również to pouczenie nie było w ocenie Sądu wystarczające, gdyż nie określało w sposób jasny, precyzyjny i oczywisty w jakiej sytuacji i po spełnieniu jakach konkretnie warunków miałoby dojść do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Na to pouczenie powołał się organ I instancji (k. 81 akt administracyjnych) uzasadniając swoją decyzję, wskazując jedynie, że "rejestrując się w tut. urzędzie został Pan skutecznie pouczony o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych". Jednakże w ocenie Sądu pouczenie to z przyczyn wskazanych powyżej nie spełniało wymogów art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. Nawet jeśli blankietowo pouczono skarżącego o konieczności zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych to taka treść pouczenia jest zbyt ogólnikowa.

Sąd podziela również stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z siedzibą w Krakowie z dnia 24 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 65/21, (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://orzeczenia.nsa.gov.pl), że należy mieć na uwadze, że organy dokonując rejestracji bezrobotnego mogą nie przewidzieć jakie konkretnie świadczenia mogą być w przyszłości przyznawane skarżącemu zwłaszcza w ramach przeciwdziałania skutkom pandemii Covid-19. Nie mniej jednak w ocenie Sądu jest możliwe takie sformułowanie pouczenia, które ujmując tego rodzaju świadczenia w sposób bardziej ogólny wskaże, że konsekwencją ich pobrania jest utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem tego rodzaju pouczenie nie dotarło do skarżącego ze strony Powiatowego Urzędu Pracy w Poznaniu.

W ocenie orzekającego Sądu żadne z wystosowanych do skarżącego pouczeń i informacji omówionych wyżej, nie spełnia wymogów określonych w art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. Skarżący nie otrzymał pouczenia, że pobranie dodatku solidarnościowego pozbawia go prawa do zasiłku dla bezrobotnych wypłaconego za ten sam okres.

Ponadto, skarżący otrzymał w decyzji o dodatku solidarnościowym z ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. (k. 69 akt administracyjnych) – dołączonej do pisma skarżącego z grudnia 2021 r. informację, że za miesiąc czerwiec został on przyznany w obniżonej wysokości [...] zł, a zatem skarżący miał prawo przypuszczać, działając w zaufaniu do orangów, że urzędy PUP w P. i ZUS skomunikowały się ze sobą i prawidłowo ustalają kwoty wypłat z tytułu zasiłku dla bezrobotnych i dodatku solidarnościowego.

Skarżący w swoim piśmie, które wpłynęło do Powiatowego Urzędu Pracy w P. w dniu [...] grudnia 2021 r. podkreślił, także, że "z powodu [...] zalewały nas zmienne informacje i ustalenia dotyczące wypłat" (k. 72 akt administracyjnych). W ocenie Sądu z sekwencji wydarzeń, które miały miejsce w stanie faktycznym niniejszej sprawy w krótkim okresie czasu tj. złożenie wniosku przez skarżącego do PUP w P. na początku maja 2020 r., przyznanie mu zasiłku dla bezrobotnych w połowie maja 2020 r., następnie po wejściu w życie pod koniec czerwca 2020 r. u.d.s., i przyznaniem skarżącemu dodatku solidarnościowego przez ZUS z początkiem lipca, a także nakładającym się na to trwającym od marca, czyli na tamten moment od około 4 miesięcy szczególnym stanem epidemii COVID-19 i szybko zmieniającym się w krótkim okresie czasu ustawodawstwem, a także stanem niepewności i zmienności informacyjnej jak i legislacyjnej wynika, że skarżący znajdował się w sytuacji chaosu informacyjnego i legislacyjnego, których swoimi działaniami urzędy nie niwelowały.

Skarżący zatem znajdował się w zasadzie w sytuacji w której był w tym samym czasie niejako pomiędzy dwoma urzędami tj. PUP w P. i ZUS; w sytuacji, w której dopiero co w związku z utratą zatrudnienia został mu przyznany zasiłek dla bezrobotnych (w połowie maja) i w której w związku z wejściem w życie u.d.s. złożył wniosek pod koniec czerwca o przyznanie dodatku solidarnościowego, a został mu ten dodatek przyznany z początkiem lipca. Przy czym z akt sprawy i analizowanych przez Sąd pouczeń nie wynika aby PUP w P. prawidłowo pouczył skarżącego o obowiązku zwrotu zasiłku dla bezrobotnych w sytuacji przyznania dodatku solidarnościowego ani aby ZUS zawarł o tym jakiekolwiek pouczenie w powołanej informacji o przyznaniu skarżącemu dodatku solidarnościowego.

Należy mieć również na uwadze, że PUP w P. już po dokonaniu rejestracji bezrobotnego i doręczeniu mu decyzji o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych miał możliwość przedłożenia skarżącemu prawidłowego pouczenia (i to nawet takiego zawierającego bezpośrednio informację o konsekwencji pobierania dodatku solidarnościowego i jego wpływu na zasiłek dla bezrobotnych), gdyż z karty rejestracyjnej bezrobotnego (k. 1-4 akt administracyjnych) wynika, że na dzień [...] lipca 2020 r. wyznaczono skarżącemu termin wizyty w urzędzie, podczas którego miało miejsce potwierdzenie gotowości przez skarżącego do podjęcia pracy (w rubryce przewidzianej na podpis skarżącego znajduje się adnotacja podpis E-PUAP). Organ I instancji jednak tego nie uczynił. Dopiero po wszczęciu pismem z dnia [...] listopada 2020 r., (doręczonym skarżącemu w dniu [...] grudnia 2020 r.) postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych, i to w zasadzie w odpowiedzi na pismo skarżącego złożone w tym postępowaniu, Powiatowy Urząd Pracy w P. pismem z dnia [...] grudnia 2020 r., które zostały doręczone skarżącemu w dniu [...] stycznia 2021 r. jedną przesyłką wraz z decyzją nakazującą zwrot nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych datowaną na ten sam dzień przytoczył treść art. 7 pkt 6 u.d.s. (k. 79 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu było to już jednak zbyt późno, a treści tego pisma w dalszym ciągu nie można uznać za spełniającą wymogi prawidłowego pouczenia. Organ I instancji nie wywiązał się w odpowiednim czasie z obowiązku sformułowania prawidłowego pouczenia skarżącego, co stanowi przesłankę niezbędną dla wydania decyzji o tym, że zasiłek dla bezrobotnych został pobrany nienależnie i o nałożeniu obowiązku jego zwrotu. Przesłanka ta nie została zatem spełniona.

W ocenie Sądu organ II instancji kontrolując decyzję organu I instancji stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że w lipcu i sierpniu skarżący pobierał dwa świadczenia pieniężne finansowane z Funduszu Pracy tj. zasiłek dla bezrobotnych oraz dodatek solidarnościowy, a tym samym zasiłek dla bezrobotnych został pobrany nienależnie również naruszył przepis art. 76 ust. 1 i 2 u.p.z., gdyż organ ten pominął zawarta w tym przepisie przesłankę prawidłowego pouczenia, której spełnienie się jest niezbędne dla tego by móc żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a która to przesłanka w niniejszej sprawie nie została spełniona.

Dlatego też, nie sposób podzielić argumentacji organu I instancji, że skarżący został prawidłowo pouczony o okolicznościach, które powodują utratę prawa do pobierania przyznanych świadczeń. Konsekwencją zaś braku właściwego pouczenia jest niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 76 ust. 1 i 2 u.p.z., co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd w niniejszej sprawie stwierdził podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na jego bezprzedmiotowość i umorzył jednocześnie to postępowanie. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać świadczenia pobranego przez skarżącego za nienależnie pobrane, a właśnie to czyni uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i orzeczenie o zwrocie było przedmiotem postępowania administracyjnego. W związku z powyższym bezprzedmiotowe jest dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w tym zakresie.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając zwrot opłaty za czynności adwokata w wysokości [...] zł.