Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 65/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2009-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 145 par. 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c,  art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2009r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] numer [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. B. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia [...] maja 2007 r., sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2007 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] października 2005 r. sygn. akt [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2001 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2000 r. w przedmiocie pozbawienia M. B. uprawnień kombatanckich. Sąd ten stwierdził, iż organy powinny na nowo przeanalizować zasadność i celowość przeprowadzenia wszystkich dowodów, na które wskazuje skarżący, a w przypadku uznania, że mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy - dowody te przeprowadzić.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. pozbawiającą M. B. uprawnień kombatanckich.

Organ odwoławczy podał, że M. B. uprawnienia kombatanckie uzyskał orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z tytułu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od czerwca 1948 r. do grudnia 1948 r. Na podstawie danych zawartych w deklaracji członkowskiej ZBoWiD oraz zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień organ ustalił, że w tym okresie pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 2 października 2006 r. wynika, że I Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w której służył M. B. w latach 1948-1950 brała udział w walkach z poakowskim podziemiem zbrojnym (AK, WiN) oraz z Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym i Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Powyższe okoliczności świadczą o tym, iż zainteresowany podczas pełnienia służby wojskowej wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych.

Powołując treść art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach organ stwierdził, że zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy zgodnie z poglądami orzecznictwa interpretować rozdzielnie. Pozbawienie uprawnień kombatanckich dotyczy nie tylko osób wykonujących zadania śledcze, ale również zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Sam udział - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, przy czym nie ma znaczenia fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, walczył także z oddziałami UPA.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą złożył M. B., wnosząc o ich uchylenie. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 7, 8, 9, 10, 11, 12, 75, 77, 80 i 107 § 3 kpa poprzez wydanie ich bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, z pominięciem wnioskowanego przez stronę dowodu, bez należytego uzasadnienia i bez zapoznania skarżącego z zebranym materiałem dowodowym, a także art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, iż z orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia 18 czerwca 1986 r., danych zawartych w deklaracji członkowskiej ZBoWiD oraz zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia 31 maja 2000 r. wynika, że uprawnienia kombatanckie M. B uzyskał z tytułu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od czerwca 1948 r. do grudnia 1948 r. Od 15 czerwca 1948 r. do 2 października 1950 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, w tym w okresie od 15 czerwca 1948 r. do września 1948 r. pełnił służbę w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Góra Kalwaria.

Sąd stwierdził, iż zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" określił Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 sędziów z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91 OSNCAP-US nr 10/1992, poz. 174, stwierdzając, że pojęcie to oznacza wszystkie jednostki organizacyjne Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określane jako służby bezpieczeństwa publicznego. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Była to specjalna formacja wojskowa powołana w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi i do zapewnienia porządku wewnętrznego. W ocenie Sądu zwrot użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie. Do wydania zatem decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich wystarczające jest ustalenie wykonywania jednego z zadań określonych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, tj. zadań śledczych lub operacyjnych. Fakt udziału - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, bez względu na to, że oddział w którym kombatant służył niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA. Odnośnie zarzutu pominięcia przez organ zawnioskowanego dowodu z wykazu MON i nie ustosunkowania się do niego w uzasadnieniu, Sąd stwierdził, że nawet ewentualne prowadzenie walk z oddziałami UPA nie miałoby wpływu na zmianę decyzji. Sąd uznał, że mimo, iż organ wprost tego nie wyartykułował, to w istocie wskazał dlaczego pominął dowód z wykazu MON poz. 151. Sąd wskazał, że skarżący pełnił służbę wojskową w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako żołnierz z poboru, prowadził działalność operacyjną przeciwko UPA oraz "reakcyjnemu podziemiu". Starając się o członkowstwo w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację skarżący wyraźnie przyznał, iż brał udział w walkach z bandami, "Młota", "Orzełka" w okolicach Sokoła Podlaskiego, Pułtuska i Ostrołęki. Oddział "Młota" był zbrojnym oddziałem podziemia poakowskiego, którym dowodził W. Ł.ps. "Młot". Ponadto udział I Brygady KBW Góra Kalwaria, w której pełnił służbę skarżący, w latach 1948-1950 w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowymi: Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Armią Krajową i Narodowymi Siłami Zbrojnymi potwierdził Instytut Pamięci Narodowej (pismo z dnia 2.10.2006 r.). Informacji uzyskanych z IPN, nie można kwestionować, gdyż Instytut Pamięci Narodowej został utworzony na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w celu realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy do których m. in. należy ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., dotyczących działalności organów bezpieczeństwa państwa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. B. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 2 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, polegające na bezzasadnym przyjęciu, że użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy zwrot "zadania śledcze i operacyjne" odnosi się do skarżącego, który w okresie od 15 czerwca 1948 r. do września 1948 r. w ramach zasadniczej służby wojskowej (od 15 czerwca 1948 r. do 2 października 1950 r.) pełnił służbę w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Góra Kalwaria, co doprowadziło do pozbawienia go uprawnień kombatanckich, podczas gdy w rzeczywistości M. B. nie wykonywał żadnego z tych zadań, a nadto jego udziału w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie można określić jako "nie w pełni dobrowolny", gdyż nie był w ogóle dobrowolny,

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1, art. 3 § 1, art. 113 § 1, art. 141 § 4, art. 153 i art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na dokonaniu niepełnej kontroli działalności organu administracji publicznej orzekającego w sprawie, niezasadnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, bezkrytycznym przyjęciu ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy były one podważane przez stronę skarżącą, a decyzja administracyjna była już raz uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a nadto całkowitym pominięciu wskazań co do dalszego postępowania wyrażonego w orzeczeniu tego Sądu, pomimo, że orzeczenie to wiąże nie tylko Sąd, ale także organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 grudnia 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu Sąd podzielił zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zwanej dalej "ustawa o kombatantach". Sąd wskazał, że przepis ten w związku z art. 25 ust. 2 lit. a) ustawy stanowi podstawę materialnoprawną pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, o jakich mowa w tym przepisie. Przepisy te mają zastosowanie wobec osób, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego (poza strukturami UB, SB i IW), jeżeli podczas i w związku z tą służbą wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w języku polskim wyróżniamy m.in.: spójniki współrzędne łączne: a, i, też, także, albo, czyli, tudzież, jak oto, mianowicie, oraz spójniki współrzędne rozłączne, np. lub, albo. Spójniki łączne łączą dwa zdania lub ich części, pozostające względem siebie w związku łączności czasowej lub przestrzennej, natomiast spójniki rozłączne łączą dwa zdania lub ich części, których treści wykluczają się wzajemnie. Użycie spójników ma szczególne skutki dla wykładni przepisów prawa. Spójnik współrzędny łączny "i" oznacza koniunkcję.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym użycie przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach spójnika "i" (koniunkcja) przemawia za przyjęciem stanowiska, iż aby pozbawić daną osobę uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 lit. a) w związku art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach należy jej wykazać, że wykonywała zarówno zadania śledcze jak i operacyjne. Zatem, tylko łączne wykonywanie zadań śledczych i operacyjnych w ramach wykonywania zatrudnienia lub pełnienia służby bądź funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego skutkuje pozbawieniem uprawnień kombatanckich z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. Wykonywanie tylko jednego z tych rodzajów działań nie wyczerpuje hipotezy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach i nie stanowi podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich przyznanych na podstawie dotychczasowych przepisów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1999 r., sygn. akt V SA 453/99). Oceniając instytucję pozbawienia uprawnień kombatanckich i dokonując wykładni powyższych przepisów należy mieć na uwadze zasadę ochrony praw legalnie nabytych w aspekcie zasady racjonalnego prawodawcy. Nie można pomijać, iż w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach jest mowa o osobach zatrudnionych, pełniących służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Ta właśnie cecha, tj. zatrudnienie, pełnienie służby lub funkcji poza strukturami UB, SB i IW, zadecydowała o ustanowieniu wobec tych osób innych kryteriów pozbawienia uprawnień kombatanckich niż wobec osób zatrudnionych, pełniących służbę lub funkcję w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Stało się to m.in. za sprawą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., K 15/93, OTK 1994/1/4. Inny ciężar gatunkowy wskazanej wyżej cechy uzasadnia przyjęcie "łagodniejszej" - co do przesłanek - instytucji pozbawienia uprawnień kombatanckich, a tym samym bardziej zaostrzonych kryteriów pozbawienia tych uprawnień. Nie bez znaczenia jest i to, że osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach często nie miały żadnego wpływu na ich "wcielenie" do tzw. aparatu bezpieczeństwa publicznego i wykonywane zadania, jak też mogły nie mieć dostatecznych informacji odnośnie jednostek, z którymi walczyli np. żołnierze z poboru pełniący służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego. Nie można w takich przypadkach stosować odpowiedzialności zbiorowej za decyzje podejmowane w trudnych dla Polski historycznie czasach, a do tego sprowadzałoby się obciążenie odpowiedzialnością osób, które mogły nie mieć żadnego wpływu na powołanie ich do wojska i wcielenie do tzw. aparatu bezpieczeństwa publicznego (poza strukturami UB, SB i IW). Kwestie, takie jak: dobrowolna wola na przynależność do tzw. aparatu bezpieczeństwa publicznego (poza strukturami UB, SB i IW), świadome i dobrowolne wykonywanie zadań w ramach tej przynależności, możliwość "wycofania się" zrezygnowania z tej przynależności, nie mogą pozostawać bez wpływu na wykładnię przepisów prawa ustanawiających przesłanki instytucji pozbawienia uprawnień kombatanckich. Gdyby ustawodawca zamierzał objąć normą art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach osoby wykonujące przynajmniej jeden z rodzajów działań wymienionych w tym przepisie użyłby sformułowania "zadania śledcze lub operacyjne", a więc użyłby spójnika rozłącznego "lub", który wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączanie się zdań lub ich części. Zasada państwa prawnego, wyrażona w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zawiera w sobie zasadę zaufania obywateli do państwa, z tą zaś łączy się na zasadzie związków instrumentalnych zasada ochrony praw nabytych (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 1992 r. K 14/91, OTK 1992/1/7). Zaznaczył przy tym, iż ochrona praw nabytych nie ma charakteru absolutnego, jednak ograniczenie działania tej zasady może być dokonane jedynie w drodze ustawy. Ograniczenia działania zasady ochrony praw nabytych (praw nabytych legalnie) nie można domniemywać. Nie może być to także rezultatem wnioskowania. Przełamanie zasady ochrony praw nabytych musi wynikać w sposób nie nasuwający wątpliwości z ustawy. Z tych też względów niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca przepisu prawa, jeśli miałoby to prowadzić do utrudnienia i pogorszenia sytuacji jednostki, w tym przypadku weryfikowanego. Przyjęcie powyższego stanowiska - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - zapewnia poszanowanie art. 2 Konstytucji R.P. i dokonanie wykładni zgodnie z przepisami ustawy zasadniczej.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i w orzeczeniach powołanych w tym uzasadnieniu, iż zwrot użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie.

Ponadto Sąd uznał, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 3 § 1 i art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że na gruncie regulacji określonej w art. 153 cytowanej ustawy przyjmuje się, że pojęcie ocena prawna oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Sąd podkreślił, że - jak stanowi ten przepis - organy są związane nie tyko oceną prawną, ale i wskazaniami co do dalszego postępowania. Związanie wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania obliguje organ do wykonania wytycznych sądu.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 1864/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z wykazu MON poz.151 doszło do naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77, art. 78, art. 103 kpa. Nadto Sąd ten wskazał, że uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa i zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeanalizował zasadność i celowość przeprowadzenia wszystkich dowodów, na które wskazuje skarżący. Wytyczne i motywy zawarte w tym wyroku miały uchronić organ przed powtórzeniem błędów w zakresie niewyjaśnienia należytego sprawy. Jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny, powołując się na dokonaną wykładnię art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach zaakceptował pominięcie przeprowadzenia dowodów, w tym dowodu z wykazu MON poz. 151, który miał wykazywać - zdaniem skarżącego - jednostki, z którymi walczył w czasie służby wojskowej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) był specjalną formacją wojskowo-policyjną, powołaną uchwałą Krajowej Rady Narodowej z dnia 25 maja 1945 r. dla walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi (UPA) i niemieckimi oraz do zapewnienia porządku wewnętrznego. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. Zatem, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest okoliczność uczestnictwa skarżącego w walkach z określonymi jednostkami. Jest to istotne i z tej przyczyny, że pismo Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej zawiera informację, że nie posiada w swoim zasobie akt osobowych skarżącego.

W tym miejscu Sąd podkreślił, iż osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach /.../ nie tracą uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2 ustawy. O zachowaniu dotychczasowych uprawnień lub ich utracie będzie decydować to, czy osoby te dopuściły się zachowań określonych w przepisie art. 21 ust. 2 ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1993 r. - V SA 205/93 - ONSA z 1994 r. nr 2, poz. 83 - uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r. - II UZP 25/93 - OSNCP 1994 z.11, poz.20). Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w pełni stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w powołanej uchwale. Następnie Sąd podał, że skarżący M. B. na uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami UPA powoływał się konsekwentnie od chwili ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich, tj. od 1979 r. - m.in. w deklaracji członkowskiej, w której podał nazwiska swoich dowódców. Zdaniem skarżącego fakt udziału w walkach z oddziałami UPA potwierdziłby wykaz MON poz. 151. Dodatkowo Sąd zauważył, iż jak wynika z zaświadczenia WKU z dnia 31 maja 2000 r. – M. B. we wrześniu 1948 r. przesunięty został do 5 Bat. 7 Kompanii.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do przepisu art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa,. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. W pozostałym jednakże zakresie ocena wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w przekazującym mu do ponownego rozpoznania wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.

W sprawie skarżący zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach. Ze stanowiskiem skarżącego należy się zgodzić.

Z przepisu art. 25 ust. 2 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) zwanej dalej ustawą, w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem organu, zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie a pozbawienie uprawnień kombatanckich dotyczy nie tylko osób wykonujących zadania śledcze, ale również zadania operacyjne. Z powyższym poglądem nie sposób się zgodzić. W cytowanym przepisie ustawodawca użył bowiem koniunkcji (spójnika i), co oznacza, że zastosowanie tego przepisu wymaga jednoczesnego spełnienia obu wskazanych w nim przesłanek tj. jednoczesnego wykonywania zadań śledczych i operacyjnych.

Zatem nie jest wystarczające, ustalenie, iż skarżący działający poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej wykonywał wyłącznie zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji lub osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości, gdyż aby wydać decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich organ musi stwierdzić istnienie obu, wymienionych w przepisie rodzajów działalności łącznie.

W niniejszej sprawie organ poczynił ustalenia, iż pełnienie służby przez skarżącego w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego wiązało się z wykonywaniem zadań operacyjnych i tylko na tej podstawie pozbawił go uprawnień kombatanckich. Tym samym organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni i zastosowania norm art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a. i art. 135 ppsa.

Zasadny jest również drugi zarzut skarżącego, dotyczący wydania decyzji bez przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, z pominięciem wnioskowanego przez stronę dowodu. Zauważyć należy, że zaskarżona decyzja była już przedmiotem oceny sądowej, gdyż wyrokiem z dnia [...] października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając poprzednią skargę M. B., uchylił zaskarżone decyzje i nakazał, aby organ rozpatrując ponownie sprawę przeanalizował zasadność i celowość przeprowadzenia wszystkich dowodów wskazanych przez skarżącego, w tym dowodu z wykazu MON poz. 151, po czym, w przypadku stwierdzenia, że mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dowody takie przeprowadzić, a następnie dokonać wszechstronnej ich analizy, celem wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Zatem poprzednie orzeczenie Sądu wskazywało, iż przy wydawaniu decyzji organ naruszył przepisy postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w w/w orzeczeniu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem postępowania. Ponowne rozpatrywanie sprawy obliguje organ i Sąd do ścisłego kierowania się wyrażoną już poprzednio oceną prawną oraz wskazówkami co do prowadzenia postępowania. Pomimo mocy wiążącej wskazanych wytycznych, rozstrzygając sprawę ponownie, organ nie zastosował się do nich, a jedynie ograniczył się do stwierdzenia, że fakt ewentualnego prowadzenia walk z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Powyższe naruszenie przepisów postępowania, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, również powodowały konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

Mając to wszystko na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a. i c w związku z art. 135 ppsa uchylił obie wydane w sprawie decyzje. Punkt II wyroku wydano w oparciu o art. 152 ppsa, natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi, organ zastosuje prawidłową wykładnię art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy oraz przeprowadzi i dokona oceny dowodu w postaci wykazu MON poz. 151 , co dopiero pozwoli na końcowe jej załatwienie.