Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1345/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 14 poz 92
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity
article: art. 32 ust. 1 i 2, art. 69
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 21 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędziowie NSA Małgorzata Wolf - Mendecka, Tomasz Zborzyński, Protokolant Anna Dziosa, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa [...] "P." Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 3342/08 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] "P." Sp. z o.o. w B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpłaty na PFRON oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3342/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Usługowo - Handlowego "P." Sp. z o. o. z siedzibą w B. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2008 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że decyzją z dnia 6 sierpnia 2008 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił skarżącej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia 2003 r. do maja 2004 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r., Nr 14, poz. 92 - zwanej dalej ustawą o rehabilitacji), pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Ust. 2 stanowi, że z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnienie są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%.

Zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji pracodawcy dokonują wpłat, na rzecz PFRON w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, składając równocześnie Zarządowi Funduszu deklaracje miesięczne i roczne poprzez teletransmisje danych w formie dokumentu elektronicznego. Organ ustalił, że skarżąca nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji. Wyjaśnił, że skoro strona zatrudniała w okresie od stycznia 2003 r. do maja 2004 r. powyżej 60 pracowników i nie zatrudniała osób niepełnosprawnych, to art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji obligował ją do dokonywania wpłat na PFRON i składania deklaracji, bowiem uległ limit co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Organ ustalił, ze spółka jest obowiązana do wpłacenia 66.396,00 zł na PFRON za powyżej wskazany okres.

Rozpoznając odwołanie decyzją z dnia 9 października 2008 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Na powyższą decyzję strona złożyła skargę. Decyzji zarzuciła oparcie się na art. 21 ustawy o rehabilitacji, który jest niezgodny z Konstytucją RP. Wskazała ponadto, że przepis ten dyskryminuje pracodawców oraz jest sprzeczny z zasadą równości wyrażoną w art. 20 Karty Praw Podstawowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji – oddalając skargę – powołał się na art. 21 ust.1 ustawy o rehabilitacji i uznał, że treść powołanego aktu prawnego determinuje więc obowiązek zapłaty przez przedsiębiorcę określonej kwoty, w zależności od liczby zatrudnionych pracowników. Wskazał, że ustalenia organu w zakresie istnienia przesłanek do zastosowania w/w przepisu są prawidłowe. Skarżąca ich nie kwestionowała. Punkt sporu koncentruje się natomiast wokół zarzutów strony skierowanych przeciw omawianemu przepisowi, wskazujących na jego niekonstytucyjność oraz sprzeczność z Kartą Praw Podstawowych.

W ocenie WSA, nie sposób skutecznie zarzucić przepisowi art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji niezgodności z zapisami Konstytucji RP. Przede wszystkim chybiony jest zarzut dotyczący dyskryminowania przedsiębiorców, którzy zatrudniają ponad 25 pracowników. Przepis ten nakłada bowiem jedynie pewne dodatkowe obowiązki. Aby natomiast można było podnosić fakt dyskryminowania przez normę prawną, winna ona stwarzać takie warunki, które uniemożliwiałyby prowadzenie działalności gospodarczej, czy też zamykały dostęp do rynku. Takich skutków nie stwarza jednak omawiany przepis. W szczególności nie uniemożliwia spółce działania na rynku. Nie nakłada również na nią obowiązków innych, niż na pozostałych przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w takim samym zakresie.

Za nietrafny Sąd uznał zarzut, że omawiany przepis przerzuca na przedsiębiorcę cały ciężar pomocy osobom niepełnosprawnym, w sytuacji, gdy zgodnie z Konstytucją RP, obowiązek taki spoczywa na Państwie Polskim. Za racjami skarżącego nie przemawia bowiem analiza całej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przede wszystkim przepisy art. 34 i nast. wskazują, że obowiązek pomocy osobom niepełnosprawnym spoczywa m. in. na samorządzie województwa, samorządzie powiatu. Za tezą zaprezentowaną przez stronę nie przemawia też treść art. 46 i nast. wskazujących źródła finansowania Funduszu. Omawiany przepis ustawy umożliwia Państwu Polskiemu realizację zadań wskazanych w art. 69 Konstytucji RP. Dzięki bowiem m. in. wpłatom dokonywanym przez przedsiębiorców zatrudniających ponad 25 pracowników, możliwa jest pomoc dla osób niepełnosprawnych.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, za wadliwy należy także uznać zarzut niezgodności omawianego przepisu z art. 20 Karty Praw Podstawowych, mówiącym o tym, że wszyscy są równi wobec prawa. Ideą stworzenia w/w artykułu w takim brzmieniu, było bowiem wskazanie, że niezależnie od przekonań, wykonywanego zawodu, poglądów, czy wyznania, każdy obywatel ma obowiązek stosować się do obowiązujących norm prawnych. Stąd też zarzut ten pozostaje w oderwaniu od treści art. 20 Karty Praw Podstawowych.

Co zaś się tyczy pozostałych argumentów zawartych w skardze, w szczególności odnośnie szykanowania prezesa skarżącej firmy, czy też okoliczności dotyczących fikcyjnego zatrudniania osób niepełnosprawnych w celu skorzystania ze zwolnienia w opłacie składki na Fundusz, to Sąd nie odnosił się do nich, jako pozostających bez związku z rozpoznawaną sprawą. W niniejszym postępowaniu skarga dotyczyła decyzji o określeniu skarżącemu przedsiębiorstwu wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Fundusz. Granicami sprawy są więc jedynie okoliczności związane z przesłankami do wydania skarżonej decyzji, a więc okoliczności faktyczne jak i prawne.

Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy Sąd wskazał, że nie były one kwestionowane przez stronę. Ich zakres nie obejmował zaś okoliczności związanych z fikcyjnym zatrudnianiem niepełnosprawnych pracowników. Dla wydania skarżonej decyzji bez wpływu pozostaje też to, czy prezes skarżącej firmy czuje się szykanowany przez Fundusz. Te okoliczności nie wpływały bowiem na ustalenie obowiązku płatności składek na Fundusz ani na ich wysokość.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną spółki, która wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, co dotyczy art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego błędną ocenę, że nie nosi znamion niezgodności z Konstytucją RP ani prawem europejskim.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że art. 21 ust 1 ustawy o rehabilitacji jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, który mówi że wszyscy są wobec prawa równi oraz, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu ...gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Natomiast art. 21 ustawy łamie tę zasadę, gdyż wprowadza obowiązek wpłat tylko dla pracodawców zatrudniających powyżej 25 pracowników, a w zasadzie należałoby powiedzieć podatek. Podatek w demokratycznym państwie prawa opiera się na normie prawnej mającej charakter generalny i abstrakcyjny i niedopuszczalne jest w jakiejkolwiek mierze indywidualizowanie tej normy poprzez ograniczenie podmiotów jej podlegających, gdyż łamie to zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa. Sąd w ogóle nie odniósł się do zarzutów skarżącej nazywając podatek pewnymi dodatkowymi obowiązkami, co nie polega na prawdzie. Jeżeli nakłada na określoną grupę podmiotów obowiązek podatkowy, a na inną już nie, tak jak na pracodawców zatrudniających poniżej 25 osób oraz na Zakłady Pracy Chronionej, wówczas twierdzenie, że ustawa nie nakłada obowiązków na podmioty zatrudniające powyżej 25 osób jest twierdzeniem bezpodstawnym. Zarzut mówiący o przerzuceniu całego ciężaru pomocy niepełnosprawnym na pracodawcę jest jak najbardziej trafiony, bowiem wg Konstytucji to organy państwa powinny zatrudniać niepełnosprawnych, zwłaszcza, że zatrudniają setki tysięcy pracowników. Sąd w ogóle nie odniósł się do kwestii zatrudnienia niepełnosprawnych w administracji publicznej, spółkach Skarbu Państwa.

Ponadto niezgodność tego przepisu można powiązać również z art. 69 Konstytucji RP, z którego wynika, że organy państwowe, a nie prywatni przedsiębiorcy, są zobowiązani do pomocy niepełnosprawnym, dlatego też wymuszenie na prywatnych przedsiębiorcach obowiązków, które są w gestii władz publicznych jest sprzeczne z Konstytucją. To organy państwowe, instytucje oraz spółki Skarbu Państwa winny zatrudniać niepełnosprawnych, realizując w ten sposób konstytucyjną zasadę.

Zdaniem skarżącej, twierdzenie że dzięki wpłatom dokonywanym przez przedsiębiorców możliwa jest pomoc dla niepełnosprawnych, również jest nietrafiony, gdyż Sąd używa określenia przedsiębiorcy, a do wpłat zobowiązani są pracodawcy, a więc nie tylko przedsiębiorcy, ale również szpitale, wojsko, policja, szkoły, przedszkola, gminy, starostwa, urzędy centralne, sądy itd., itp. Ponadto jest to nie pomoc na rzecz niepełnosprawnych, ale pomoc na rzecz podmiotów gospodarczych nastawionych na zysk, którymi są ZPCHR-y.

Ponadto wg art. 68 Konstytucji RP, władze publiczne są zobowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Trudno wykonać ten obowiązek, gdy służba zdrowia musi odprowadzać podatek na PFRON, który finansuje dobrą zabawę prywatnym przedsiębiorcom prowadzącym Zakłady Pracy Chronionej.

W ocenie spółki, twierdzenie, że art. 20 Karty Praw Podstawowych dotyczy tego, iż każdy obywatel ma obowiązek stosować się do obowiązujących norm prawnych, jest zaskakujące, gdyż sama nazwa aktu brzmi Karta Praw Podstawowych, a nie obowiązków podstawowych, dlatego uznanie tego zarzutu za bezprzedmiotowy wydaje się niejasne. Ponadto Sąd nie odniósł się do tych samych zasad określonych w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. Należy też pamiętać o systemie ewentualnych obniżek wpłat na PFRON, który również jest sprzeczny z zasadami równego traktowania, gdyż możliwe jest obniżenie tych składek, ale tylko w przypadku skorzystania z usług lub zakupu produktów Zakładów Pracy Chronionej, co narusza nie tylko zasadę równości wobec prawa, ale również zasady konkurencji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może sam wyprowadzać podstaw kasacyjnych ani tych podstaw domniemywać.

Na wstępie trzeba podkreślić, że spółka w złożonym środku odwoławczym nie zarzuciła naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ma to ten skutek, że nie została skutecznie podważona ocena stanu faktycznego, który Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowo ustalony i, który przyjął za podstawę rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji należy stwierdzić, że jest on bezzasadny. Z przepisu tego wynika, że pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65 % przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6 % a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych.

Do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniami wymienionymi w art. 49 ust. 1 w/w ustawy, przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – zwanej dalej ord. pod.). Zobowiązanie z tytułu wpłat na Fundusz jest zobowiązaniem określonym w art. 21 § 1 pkt 1 ord. pod. i powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Oznacza to, że zobowiązanie powstaje w momencie osiągnięcia przez pracodawcę, zatrudniającego co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych mniejszego niż 6%, a jego wysokość uzależniona jest od przeciętnego wynagrodzenia (według danych ogłoszonych przez Prezesa GUS za poprzedni kwartał) i różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych w tym okresie.

Zobowiązanie z tytułu wpłat na PFRON wykonywane jest w drodze samoobliczenia przez zobowiązanego pracodawcę, tj. zadeklarowania i dokonania wpłaty w terminie określonym w ustawie. Jednakże zarówno Prezes PFRON może, w przypadku gdy pracodawca nie zapłacił w całości lub w części należności, nie złożył deklaracji albo gdy wysokość zobowiązania jest inna niż wykazana w deklaracji, wydać decyzję określającą zobowiązanie w prawidłowej wysokości, jak i pracodawca może złożyć korektę - gdy zaniżył deklarowaną wpłatę albo korektę i wniosek o stwierdzenie nadpłaty, jeżeli w deklaracji wykazał zobowiązanie nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacił zadeklarowany podatek.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej uznał, że art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Należy jednak wskazać, że jest to przepis, co do którego nie orzeczono niezgodności z ustawą zasadniczą, co oznacza, że można z niego wywodzić obowiązki dla pracodawcy. Rację ma Sąd pierwszej instancji twierdząc, że przepis ten nie dyskryminuje przedsiębiorców, którzy zatrudniają ponad 25, a nakłada jedynie pewne dodatkowe obowiązki. Nie pozbawia jednak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej ani nie zamyka dostępu do rynku. Poza tym nie nakłada na stronę obowiązków innych, niż na pozostałych przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w takim samym zakresie.

Należy wskazać, że dyskryminacja oznacza odmienne traktowanie różnych podmiotów, które znajdują się w podobnej sytuacji. Podobieństwo sytuacji ocenia się w oparciu o obiektywne i weryfikowalne okoliczności istotne.

Oceniając zarzut, że Sąd w ogóle nie odniósł się do kwestii zatrudnienia niepełnosprawnych w administracji publicznej, a także, że art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest niezgodny z art. 69 Konstytucji RP stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie skargą kasacyjną został zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którym oddalono skargę spółki na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2008 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W wyroku tym Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, dlaczego zarzuty strony nie zasługują na uwzględnienie. Wskazał na brak niezgodności z Konstytucją RP art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Wyjaśnił także dlaczego przepis ten nie jest niezgodny z art. 20 Karty Praw Podstawowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, środek odwoławczy stanowi wyraz ogólnego niezadowolenia z zaskarżonego wyroku. Wydaje się, że zamiast rozważenia tej konkretnej sprawy autor skargi kasacyjnej oczekuje wielopłaszczyznowej dyskusji ile i czego ma zapewnić Państwo przedsiębiorcom i osobom niepełnosprawnym.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.