Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 689/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i ust. 4 pkt 1, art. 93 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c i d
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego K. J. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu odwołania K. J. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] grudnia 2009 r. nr [...] stwierdzającej, że I. D. była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r. z tytułu wykonywania umowy, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia - Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia umorzył postępowanie odwoławcze powołując się na art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej określany jako ZUS) przeprowadził kontrolę u K. J. (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...]) – dalej zwanego też skarżącym.

Pismem z dnia [...] października 2009 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie, na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej..., decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym I. D.

Wskazał, iż I. D. w okresie od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., wykonywała pracę na podstawie, zawartej z K. J. - prowadzącym ww. działalność gospodarczą - umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia - nazwanej przez strony "umową o dzieło". Z tytułu wykonywania pracy w ramach ww. umowy I. D. nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS uznał, że umowa cywilnoprawna I. D. ze skarżącym nie jest umową o dzieło, tylko umową zlecenia, zatem uzasadnia objęcie jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. nr 164 z 2008 r. poz. 1027, dalej zwana ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej...).

Do wniosku ZUS załączył m.in. zastrzeżenia do protokołu kontroli z [...] kwietnia 2009 r., wniesione przez skarżącego.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r., stwierdził, że I. D., była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., z tytułu wykonywania umowy, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.

Od tej decyzji wniósł w terminie odwołanie K. J.

Rozpatrując odwołanie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) podniósł, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w I instancji służy stronie, według niego stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję była I. D., której decyzja dotyczyła oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], na wniosek którego zostało ono wszczęte.

Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, która nie nakładała obowiązku na stronę, polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Uznał zatem, że dla oceny czy K. J. jest stroną postępowania istotne znaczenie ma wykazanie czy wydana decyzja dotyczy jego interesu prawnego.

Podniósł przy tym, że o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik, w tym przypadku K. J., nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Także nie wykazał na czym polegać miało naruszenie jego interesu prawnego, co statuowałoby go jako stronę postępowania.

Innymi słowy uznał, że wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2010 r. [...]umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania odwołania z uwagi na uznanie, iż K. J. prowadzący działalność gospodarczą [...] nie jest stroną postępowania, podczas gdy w świetle prawa materialnego i stanu faktycznego sprawy posiadał on status strony postępowania w konsekwencji czego organ miał obowiązek rozstrzygnąć sprawę merytorycznie;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 28 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię, iż uznanie przez organ odwoławczy, iż K. J. nie wykazał naruszenia jej interesu prawnego, podczas gdy zakres tego pojęcia "interes prawny" w rozumieniu komentowanego przepisu jest znaczenie szerszy, gdy dotyczy go bezpośrednio przedmiot rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując w ten sposób zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził naruszenie prawa, skarga jest więc uzasadniona.

Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącego K. J. do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jego kontrahentki I. D.

W ocenie Sądu stanowisko, że skarżący nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego jest błędne.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku K. J.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego.

Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem.

Oceniając interes prawny K. J. do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym I. D. należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające, czy i jaki status prawny ma skarżący w sprawie dotyczącej ubezpieczenia zdrowotnego I. D.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. przepisach ustawy o s.u.s.

Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opiekli zdrowotnej... za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawy o s.u.s.). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy o s.u.s. wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z powyższych uregulowań wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy.

Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika.

Innymi słowy, płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej... staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.

Z omawianych względów Sąd uznał, że organ z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego kontrahentki I. D. Zatem błędne jest rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania odwoławczego.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie odwołanie K. J.

Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a i zasądził kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego