Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 290/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art. 133 par.1, art.134 par.1, art.151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.17 ust.1, ust.1b i ust.5 pkt 1 lit. a), art.27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 21 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z (...) wydaną z upoważnienia Burmistrza J. przez Starszego Referenta w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w J. (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 4, ust. 1 a, ust. 1 b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity na dzień wydania decyzji Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.) odmówiono przyznania B. Z. (dalej jako: wnioskodawczyni, strona lub skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podano, że wnioskodawczyni wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Ustalono, że osoba wymagająca opieki została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na podstawie orzeczenia z 8 listopada 2016 r. wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 października 2016 r. tj. od 79-go roku życia osoby niepełnosprawnej. Podano, że na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 7 czerwca 2021 r., wnioskodawczyni jest częściowo niezdolna do pracy do 30 czerwca 2023 r. i utrzymuje się z renty chorobowej. Wskazano, że w ocenie organu została spełniona przesłanka z art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż strona jest spokrewniona w linii prostej z osobą niepełnosprawną, a ponadto organ nie kwestionuje opieki sprawowanej nad niepełnosprawną. Jednakże w ocenie organu zaistniały dwie negatywne przesłanki, a mianowicie osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a ponadto powstanie trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji u osoby wymagającej opieki nastąpiło w wieku powyżej 25 roku życia. Przyznanie świadczenia osobie, która nie spełnia wymogów prawnych byłoby działaniem niezgodnym z prawem, a zgodnie z zasadą legalizmu, wyrażoną m.in. w art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie i w granicach prawa.

W odwołaniu od decyzji strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej wart. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty chorobowej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie w całości organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podano, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. orzekł, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Przytoczono orzeczenia sądów administracyjnych w tym zakresie. Ponadto wyjaśniono, że strona korzysta z renty chorobowej, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano, że z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

Decyzją z (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: organ odwoławczy lub Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że pismem z 6 grudnia 2021 r. Kolegium poinformowało stronę, że dopóki pobierać będzie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe, a zatem warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W odpowiedzi pełnomocnik strony, w piśmie z 17 grudnia 2021 r., wskazał, że strona nie zawiesi prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, a mając na uwadze derogacyjny skutek tego wyroku, od 9 stycznia 2020 r. przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do renty utraciła moc obowiązującą. Wskazano, że art. 17 ust. 5 u.ś.r., który określa negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawiera zamknięty i rozłączny katalog okoliczności, których zaistnienie bezwzględnie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Podano, że wnioskodawczyni jest córką osoby wymagającej opieki, a więc osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny sprawuje stałą opiekę nad matką. Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni zaś legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności oraz pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Podniesiono, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem organ I instancji nie był uprawniony do wydania decyzji w oparciu o art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Jednakże Kolegium uznało, że decyzja organu l instancji jest prawidłowa, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. Wskazano, że na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) przepis ten z dniem 9 stycznia 2020 r., został uznany za częściowo niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i utracił moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, również na skutek powołanego wyroku TK, utrwalił się pogląd o konieczności dokonywania prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu, zgodnie z którym, biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne oraz przepisy regulujące zbieg uprawnień do opisanych wyżej świadczeń, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz stosowne przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości, interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do renty, pobiera rentę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W związku z tym Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż na etapie postępowania odwoławczego, dokonała ona wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń. Pełnomocnik strony, w piśmie z dnia 17 grudnia 2021 r. poinformował bowiem, że strona prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie zawiesi. Strona została pouczona, że w realiach przedmiotowej sprawy jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz, że może wyeliminować tą przeszkodę poprzez zwrócenie się do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Strona jest zatem świadoma występującej kolizji świadczeń, szczególnie, że działa przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazano, że przedmiotowa decyzja nie pozbawia strony możliwości ponownego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zmiany stanu faktycznego lub prawnego, np. w sytuacji, gdy wnioskodawczyni zawieszone zostanie prawo do pobierania renty.

W skardze na podwyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesiono, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Zdaniem skarżącej, zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do pobieranego świadczenia. Powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1546/19), wskazano, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podkreślono, że w ocenie Kolegium wydanie pozytywnej decyzji doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której skarżąca otrzymywałaby jednocześnie dwa świadczenia, co byłoby sprzeczne z przepisami u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącą we wniesionej skardze, jak i przez Kolegium w odpowiedzi na skargę.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z której nie zrezygnowała, pomimo stosownego pouczenia przez organ odwoławczy.

Podnieść zatem należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji. W celu ustalenia zaistnienia powołanych przesłanek niezbędne jest zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości okoliczność, że matka skarżącej została zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Zarówno Kolegium, jak i organ i instancji nie zakwestionowały także faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, a także jej zakresu. Wprawdzie organ I instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, ale – jak słusznie podniosło Kolegium - wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) TK orzekł, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Natomiast Kolegium uznało, że skarżącej nie może być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pobiera ona rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym należy podkreślić, że w toku postępowania odwoławczego Kolegium poinformowało skarżącą, że spełnia pozytywne przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą do jego przyznania jest okoliczność pobierania renty i w związku z tym pouczyło stronę o możliwości zwrócenia się do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty. Jednakże w piśmie z 17 grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że skarżąca prawa do renty nie zawiesi, gdyż w jego ocenie, w związku z wyrokiem TK z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Należy zatem zauważyć, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17, Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. orzeczono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis w zakresie wskazanym w wyroku utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Należy także zauważyć, że problematyka zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają ustalone prawo m.in. do emerytury lub renty stała się przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Pierwotnie kwestia ta była w judykaturze rozbieżnie oceniana, a w związku z tym pojawiały się orzeczenia zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wyrażano pogląd, zgodnie z którym treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Obecnie jednak, m.in. w związku z powołanym wyżej wyrokiem TK, w orzecznictwie sądów administracyjnych, w zasadzie jednolicie prezentowany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty w wysokości niższej niż to świadczenie. Prymat w tym przypadku winna mieć wykładnia systemowa, celowościowa i funkcjonalna, bowiem w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe – w rozpoznawanej sprawie emeryturę – nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1189/20; z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20, z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1727/21, z 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 766/20, z 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20, z 10 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 433/21 z 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1388/21, dostępne w Internecie). Wobec tego, nie można uznać, że fakt przyznania prawa do świadczenia rentowego a priori wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W powołanych orzeczeniach podkreśla się jednak, że prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wskazuje się bowiem, że regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej jako: u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Wobec tego, należy dokonywać takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), która pozwoli na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Rezultatem takiej wykładni będzie umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Zatem osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, czy też rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór taki może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie prawo do renty jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie ma natomiast możliwości jednoczesnego otrzymywania zarówno renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Potwierdzają to zresztą orzeczenia sądów administracyjnych przytoczone w skardze przez samego pełnomocnika skarżącej, a także argumentacja zawarta w skardze z której wynika, że samo prawo do świadczeń emerytalno-rentowych nie pozbawia strony prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, pod warunkiem że osoba taka złoży oświadczenie o rezygnacji z dotychczas otrzymywanej renty lub emerytury. W takim też kontekście należy odczytywać wyrok TK, na który powołuje się skarżąca.

Skoro zatem skarżąca, pouczona o skutkach swojej decyzji, oświadczyła, że nie zawiesi renty pobieranej z ZUS, to tym samym dokonała wyboru świadczenia rentowego, a nie pielęgnacyjnego. Prawidłowo zatem Kolegium uznało, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec tego zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.