Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 380/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust.5 pkt 3 w zw. z art. 4 pkt 9b 1, art. 136-137, art. 216
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 32 ust.1, art.177 in princ. Konstytucji RP
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Wobec braku ustawowego przepisu szczególnego, żądanie odszkodowania za przejęte na podstawie art.1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-45 (Dz.U. 20/48/138 ze zm.) dochodzone być mogą tylko przed sądem powszechnym (art. 177 in princ. Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r. Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/310, zm. 200/06/1471) W takim postępowaniu Sąd rozważyć może, czy zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa. Takowe uregulowanie nie stanowi naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.)

TEZY

Wobec braku ustawowego przepisu szczególnego, żądanie odszkodowania za przejęte na podstawie art.1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-45 (Dz.U. 20/48/138 ze zm.) dochodzone być mogą tylko przed sądem powszechnym (art. 177 in princ. Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r. Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/310, zm. 200/06/1471) W takim postępowaniu Sąd rozważyć może, czy zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa. Takowe uregulowanie nie stanowi naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.)


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr) Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania oddala skargę /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ B. Popowska


UZASADNIENIE

sygn. II SA/Po 380/08

U Z A S A D N I E N I E

Pismami z dnia [...] marca 2007 r. B.Ł. i M.J. P. wnieśli o ustalenie na Ich rzecz odszkodowania za udziały wynoszące- odpowiednio- 1/6 części i 1/12 części w prawie własności nieruchomości położonych w P., wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa (k. [...], [...]-[...] akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta jako prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 105 § 1 kpa i art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 4 pkt 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. 261/04/2603 ze zm.— dalej ugn), umorzył jako bezprzedmiotowe, wszczęte na wniosek B. Ł. i M. J. P. postępowanie o ustalenie odszkodowania za udziały wynoszące 1/6 części i 1/12 części w nieruchomościach wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa, stanowiących parcele nr: [...] o powierzchni [...] m2, [...] [winno być [...]] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2, [...] o powierzchni [...] m2 i [...] o powierzchni [...] m2, zapisane odpowiednio w księgach wieczystych: [...] – [...] tom 13 wykaz 391 c.d. Kw nr [...], [...] – [...] tom 13 wykaz 388 c.d. Kw nr [...], [...]-[...] tom "12" [winno być tom 13] wykaz 389 c.d. Kw nr[...], [...] – [...] tom 13 wykaz 394 c.d. Kw nr [...] i [...] – [...] tom 13 wykaz 398 c.d. Kw nr [...].

W uzasadnieniu Prezydent Miasta podniósł w szczególności, że na wniosek B. Ł. i M. J. P., dnia [...] marca 2007 r. wszczęto postępowanie o ustalenie odszkodowania za udziały wynoszące 1/6 części i 1/12 części w nieruchomościach wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa- wymienionych w sentencji decyzji. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 4 pkt 9b1 ugn, prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Sprawy z tego zakresu, zgodnie z uchwałą Rady Miasta z dnia 11 lipca 2006 r. nr XCIX/1127/IV/2006, zmieniającą uchwałę Rady Miejskiej z dnia 25 czerwca 1991 r. nr XXXII/177/91 w sprawie przekształcenia Przedsiębiorstwa Geodezyjno- Kartograficznego GEOPOZ w Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ, należą do zadań Zarządu, Prezydent Miasta upoważnił Dyrektora Zarządu i Zastępcę Dyrektora do spraw Orzecznictwa Administracyjnego, do wydawania w Jego imieniu decyzji w tym przedmiocie.

W toku postępowania ustalono, że orzeczeniem z dnia 30 grudnia 1950 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej Prezydium WRN), wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa 155 nieruchomości, w tym nieruchomości położone w P., stanowiące własność J.P., zapisane w księgach wieczystych: [...] – [...] tom 13 wykaz L.391- parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 51 orzeczenia), [...] – [...] tom 13 wykaz L.388- parcela nr [...] [winno być [...]] o powierzchni [...] m2(pkt 52 orzeczenia), [...] – [...] tom 13 wykaz L.389- parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 53 orzeczenia), [...] – [...] tom 13 wykaz L.394 - parcela nr [...] o powierzchni [...] m2 (pkt 54 orzeczenia) i nieruchomość stanowiącą współwłasność J.P. i K. P., zapisaną w księdze wieczystej [...] – [...] tom 13 wykaz L.398- parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 59 orzeczenia; k. [...]-[...] akt administracyjnych).

Wywłaszczenia dokonano na podstawie art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-45 (Dz.U. 20/48/138 ze zm.- dalej dekret o wywłaszczeniu). Wnioskodawcy są spadkobiercami J. P. - poprzedniego właściciela nieruchomości.

Na podstawie akt archiwalnych sprawy nr [...] (oznaczonej następnie numerami [...] i [...]- dalej akta archiwalne nr [...]) ustalono, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej (Prezydium MRN) obwieszczeniem o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 3 listopada 1950 r., wywieszonym na tablicy ogłoszeń w dniach od 10 listopada 1950 do 25 grudnia 1950 r., podało do publicznej wiadomości, że na rzecz Skarbu Państwa wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe odnośnie nieruchomości położonych w P., w tym m.in. zapisanych w księgach wieczystych: [...] –[...] tom 13 wykaz L.391 - parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 51 orzeczenia), [...] – [...] tom 13 wykaz L.388- parcela nr [...] [winno być [...]] o powierzchni [...] m2(pkt 52 orzeczenia), [...] – [...] tom 13 wykaz L.389- parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 53 orzeczenia), [...] – [...] tom 13 wykaz L.394- parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 54 orzeczenia) i nieruchomość stanowiącą współwłasność J.P. i K. P., zapisaną w księdze wieczystej [...] – [...] tom 13 wykaz L.398- parcela nr [...] o powierzchni [...] m2(pkt 59 orzeczenia; k. [...]-[...] akt administracyjnych). Nieruchomości te, stanowiące zgodnie z owym orzeczeniem o wywłaszczeniu z dnia 30 grudnia 1950 r., odpowiednio parcele nr: [...], [...], [...], [...] i [...], wywłaszczone zostały z dniem 9 maja 1945 r. Na podstawie tego orzeczenia, ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej Dz. Urz. WRN) z dnia 10 stycznia 1951 r. nr 1 poz. 8, i na podstawie art. 41 § 1 i art. 42 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r.- Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. 86/34/776 ze zm.- dalej rozporządzenie z 24.09.1934 r.), orzeczeniem z dnia 12 października 1951 r. nr SA/Adm.II 1a/541/51 Prezydium WRN orzekło o wykonaniu wywłaszczenia m. in. tych nieruchomości. Orzeczenie posiadało klauzulę natychmiastowej wykonalności i podano je stronom do wiadomości dnia 17 października 1951 r., poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w siedzibie Prezydium. Zgodnie z pouczeniem zawartym w orzeczeniu o wywłaszczeniu z dnia 30 grudnia 1950 r., ustalenie odszkodowania następowało na wniosek właściciela wywłaszczonych nieruchomości, stosownie do postanowień art. 4 pkt 6 dekretu o wywłaszczeniu, w którym nie zakreślono terminu do złożenia takiego wniosku. Dnia 31 stycznia 1952 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r., zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. 4/52/25- dalej ustawa z 29.12.1951 r.). Art. 6 tej ustawy stanowił, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu o wywłaszczeniu lub na podstawie art. 55 rozporządzenia z 24.09.1934 r., będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy, nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach wymienionych m. in. w art. 6 ustawy, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (dalej dekret z 26.04.1949 r.), zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. Terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie tej ustawy, zaczynały biec od daty jej wejścia w życie, tj. od dnia 31 stycznia 1952 r. (art. 9 ustawy z 29.12.1951 r.). Orzeczenie z dnia 30 grudnia 1950 r. uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy z 29.12.1951 r., zatem do roszczeń odszkodowawczych związanych z dokonanym nim wywłaszczeniem nieruchomości, miał zastosowanie art. 9 powołanej ustawy.

W art. 39 ust. 1 dekretu z 26.04.1949 r. (j.t. Dz.U. 4/52/31), zakreślono trzyletni termin do zgłoszenia wniosku o odszkodowanie, po upływie którego roszczenie to przedawniało się. Zgodnie z tym przepisem i art. 9 ustawy z 29.12.1951 r., trzyletni termin przedawnienia roszczeń zaczął biec od daty wejścia w życie tej ustawy, którą był dzień jej ogłoszenia (art. 14 ustawy), a zatem dzień 31 stycznia 1952 r. Ostatnim dniem, w którym należało złożyć wniosek o odszkodowanie, był dzień 31 stycznia 1955 r. Wniosek B. Ł. i M. J. P. o ustalenie odszkodowania za udziały wynoszące 1/6 części i 1/12 części w nieruchomościach wywłaszczonych orzeczeniem z dnia 30 grudnia 1950 r. (poz. 51, 52, 53, 54 i 59 orzeczenia), złożono dnia [...] marca 2007 r. Akta archiwalne nr [...], zawierają dokumenty dotyczące wywłaszczenia nieruchomości, wnioski o ustalenie odszkodowań i decyzje wydane po rozpatrzeniu tych wniosków. Wśród tych dokumentów jest jedynie wniosek H. P. z dnia 3 lutego 1958 r. o przydzielenie działki zamiennej za działkę o powierzchni [...] m2 z księgi wieczystej Kw nr [...], stanowiącą współwłasność J.P. i K. P. i decyzja z dnia 22 listopada 1958 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia 22 listopada 1958 r.) Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. P., oddalająca ów wniosek ze względu na przedawnienie roszczenia odszkodowawczego ( k. [...]-[...] akt administracyjnych).

Postępowanie wykazało, że roszczenie odszkodowawcze nie zostało zgłoszone w terminie wskazanym w ustawie z 29.12.1951 r., zatem zgodnie z art. 9 tej ustawy i art. 39 ust. 1 dekretu z 26.04.1949 r., roszczenie to przedawniło się. Postępowanie wszczęte na wniosek B. Ł. i M.J. P. o ustalenie odszkodowania stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu (art. 105 § 1 kpa). Pismem z dnia [...] sierpnia 2007 r. zawiadomiono Strony o zebraniu materiału dowodowego w sprawie i o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów, i zgłoszonych żądań. Dnia [...] września 2007 r. z aktami sprawy zapoznali się- S. Ł.- pełnomocnik B. Ł. i M. J.P .

W odwołaniu od tej decyzji S. Ł.- pełnomocnik B. Ł. i M. J.P., wskazali, że uważają, że Stronom przysługuje odszkodowanie, wobec czego należy je ustalić na Ich rzecz (k. 6 akt [...]).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Wojewoda podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Nadto Wojewoda wskazał, że spadkobiercami po J. P., zmarłym dnia 9 maja 1946 r., na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego w P. z dnia 10 września 1948 r.- III Sp 433/48, są: żona M.P. z domu M. do ¼ części; dzieci: B. P., E.P., J.P., Cz.P. i P. P. (obecnie- na skutek zmiany nazwiska i imienia- B.Ł.)- każde do 3/20 części. M.J.P., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia 21 grudnia 1987 r.- III Ns 3666/87, jest spadkobiercą do ½ części po matce M.P. – K. z d. M. Spadkobiercą pozostałej części jest mąż A.K .

Prócz poglądów prawnych, prezentowanych zgodnie z poglądami prawnymi uzasadniającymi decyzję I instancji, Wojewoda wskazał, że niezasadnym jest stanowisko Wnioskodawców, że "co do ustalenia tego odszkodowania nie mają zastosowania przepisy cywilne w zakresie przedawnienia, bo źródło mojego prawa to prawo publiczne a nie prawo prywatne". W doktrynie i orzecznictwie dominuje pogląd, że roszczenia odszkodowawcze mają charakter cywilnoprawny, niezależnie od źródła powstania (T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" W. Pr. PWN 1998 r. s. 105-118 i s. 148-151). Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, choć podlega ustaleniu przez organ administracyjny, ma charakter roszczenia cywilnoprawnego (uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.6.1993 r.- IV SA 1667/92- ONSA 4/93/115). Charakteru tego nie zmienia to, że odszkodowania można dochodzić bądź jest ono przyznawane w postępowaniu administracyjnym, co dopuszcza art. 2 § 3 kpc. Powszechnie uznawanym argumentem uzasadniającym cywilnoprawny charakter roszczenia odszkodowawczego jest to, że stosunek ten zawiązuje się między podmiotem, na którego rzecz następuje wywłaszczenie, a wywłaszczonym. Stroną stosunku nie jest organ prowadzący postępowanie, nawet, gdy postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone jest z urzędu w celu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Organ prowadzący postępowanie jedynie reprezentuje Skarb Państwa jako podmiot prawa cywilnego- orzeka w cudzej sprawie (J. Szachułowicz "Gospodarka nieruchomościami" W. Pr. 2005 s. 192). Elementem koniecznym stosunku administracyjnoprawnego jest to, by co najmniej jedna ze stron tego stosunku była organem administracji publicznej. Nie powinno budzić wątpliwości, że roszczenie odszkodowawcze, z jakim wystąpili Skarżący, uległo przedawnieniu. Organ I instancji trafnie orzekł o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, lecz błędnie określił podstawę prawną swego orzeczenia. Prezydent Miasta orzekał w I instancji na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 4 pkt 9b1 ugn. Z tego przepisu wynika zasada ustalania odszkodowania w decyzji wywłaszczeniowej. W sprawie niniejszej Prezydium WRN, prowadzące postępowanie wywłaszczeniowe, nie ustaliło odszkodowania w decyzji wywłaszczeniowej, organ I instancji uznał, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn stanowi podstawę do orzekania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie przepisów dekretu o wywłaszczeniu. Organ I instancji nie zauważył jednak, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn odnosi się wyłącznie do sytuacji zaistniałych po wejściu w życie obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 9.8.2006 r.- II SA/Rz 260/06- ONSAiWSA 4/07/92). W stosunku do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca rozszerzył zakres obowiązywania ustawy. W art. 216 ugn ustawodawca wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie uprzednio obowiązujących aktów prawnych w zakresie wywłaszczania nieruchomości, enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. Żaden przepis ustawy, na wzór art. 216 ugn, nie rozszerza zakresu stosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Brak zatem podstawy prawnej do orzekania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie przepisów dekretu o wywłaszczeniu. Podstawą umorzenia postępowania był prawidłowo zastosowany art. 105 § 1 kpa, w sprawie bowiem brakuje drugiego z elementów administracyjnego stosunku prawnego- uprawnienie lub obowiązek nie mieści się w zakresie spraw należących do kompetencji organów administracji państwowej. Przepisy obowiązującego obecnie prawa nie przewidują materialnoprawnej podstawy do orzekania w przedmiocie wniosku zgłoszonego przez Skarżących. W sposób oczywisty organ stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (wyrok NSA z 18.04.1995 r.- SA/Łd 2424/94- ONSA 2/96/80), zachodziła zatem bezprzedmiotowość postępowania, nakazująca umorzyć postępowanie I instancji. .

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. Ł. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta dnia [...] r. Skarżąca nie zgadza się z argumentacją organu odwoławczego, że roszczenie o ustalenie odszkodowania, wywodzące się z wywłaszczenia dokonanego w oparciu o wskazane przepisy, ma charakter cywilnoprawny i ulega przedawnieniu. Wojewoda powołał literaturę i orzecznictwo sądów administracyjnych, wydanych w sprawach, w których wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło po 1985 r.- po wejściu w życie przepisów odmiennie od dotychczasowych regulujących kwestie wywłaszczenia nieruchomości, gdzie wywłaszczana osoba fizyczna ma pełną możliwość obrony swych praw, nabycie nieruchomości na cel wywłaszczenia może nastąpić w pierwszej kolejności w trybie cywilnym, po cenie rynkowej wartości nieruchomości wycenionej przez rzeczoznawcę majątkowego, bez narzuconych przez określone przepisy urzędowych stawek. Początkowo dekret z 1948 r. nie przewidywał żadnego terminu do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania; niewątpliwie ustawa z 29.12.1951 r. zmieniła ten dekret, wprowadzając trzyletni termin do składania wniosków dla ustalenia odszkodowania, które mogły być składane przez jedną ze stron. Mamy tu do czynienia z prawami nabytymi, na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów dekretu o wywłaszczeniu i rozporządzenia z 24.09.1934 r., do otrzymania należnego odszkodowania za przymusowe odjęcie prawa do nieruchomości (k. 3-4 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, przywołując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość i roszczenia z nim związane są- co do zasady- roszczeniami z zakresu prawa cywilnego (E. Mzyk w: red. G. Bieniek "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" W. Pr. LexisNexis 2008 s. 479 uw. 1). W doktrynie podnosi się wątpliwości interpretacyjne, czy regulacja art. 129 ust. 5 ugn dopuszcza wydanie odrębnej decyzji o odszkodowaniu, jeśli nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania; nie wiadomo, czy w art. 129 ust. 5 ugn chodzi o zaszłości sprzed wejścia w życie ugn; czy przepis ów będzie miał zastosowanie do sytuacji, w których- na skutek naruszenia przepisów ustawy- wydana została odrębna decyzja o wywłaszczeniu bez orzeczenia o odszkodowaniu; czy przepis ten stanowi "reaktywowanie" nieobowiązującego już art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 79/90/464 ze zm.). Jeśli przyjąć, że art. 129 ust. 5 ugn ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ugn, mogłoby to oznaczać, że ustawodawca zobowiązuje do uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. (tj. sprzed wejścia w życie ugn) w sprawach, w których wydano decyzje o wywłaszczeniu, lecz bez ustalenia odszkodowania (E. Mzyk- tamże- s. 480 uw. 4).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie podziela tych wątpliwości. Powszechnie znanym jest fakt nie uchwalenia aż do tej chwili ustawy reprywatyzacyjnej, która mogłaby regulować zagadnienie odszkodowań za uprzednie (przed 1 stycznia 1998 r.- art. 242 ugn) wywłaszczenie bądź przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa (przykładowo- R. Pessel "Rekompensowanie skutków naruszeń prawa własności wynikających z aktów nacjonalizacyjnych" W. Pr. 2003 s. 108- 178; J. Antosiewicz "Reprywatyzacja. Praktyka organów administracji, działalność Prokuratury, orzecznictwo sądowe, uprawnienia byłych właścicieli" W. Pr. 1993; J. Parchomiuk "Odpowiedzialność odszkodowawcza za legalne działania administracji publicznej" C.H. Beck 2007 s. 209 i n.). Nie ulega wątpliwości, że objęcie regulacją art. 129 ust. 5 ugn stosunków prawnych, powstałych na tle wywłaszczeń bądź przejęcia własności nieruchomości przed 1 stycznia 1998 r. wymagałoby wyraźnej woli ustawodawcy. Przy braku tejże woli, pozostają tylko narzędzia ogólne (np. art. 160 kpa sprzed 1 września 2004 r.; art. 417 kc, po wejściu w życie Konstytucji RP z 2 kwietnia 2007 r.- art. 77 Konstytucji), które w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania. Trafny pogląd Wojewody w tej materii, znajduje dodatkowe argumenty w porównaniu regulacji zawartych w art. 129 ugn, z regulacją zawartą w art. 136 i art. 137 w zw. z art. 216 ugn.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organu odwoławczego, czyniąc je integralną częścią swych ustaleń, za wyjątkiem tej części, w której Wojewoda przyjął, że działka nr [...] o pow.[...] m2 , wykaz L. 389, zapisana była w księdze wieczystej [...]-[...] tom "12". W szczególności Wojewoda prawidłowo ustalił, że parcela nr [...] nosiła ten numer, nie zaś- jak zapewne na skutek oczywistej omyłki pisarskiej- ustalił Prezydent Miasta- nr "[...]". Sąd ustalił, na podstawie niekwestionowanych przez strony odpisów dokumentów urzędowych, że działka nr [...] o pow.[...] m2 , wykaz L. 389, zapisana była w rzeczywistości w księdze wieczystej[...]-[...] tom 13 (k. 42 poz. 53; k. 51 poz. 53, k. 15) a organy obu instancji powtórzyły jedynie oczywistą omyłkę pisarską za wnioskami (k. [...], [...] akt administracyjnych). Ustaleń tych Sąd dokonał na podstawie uwierzytelnionych odpisów: orzeczenia Prezydium WRN z dnia 30 grudnia 1950 r.; obwieszczenia Prezydium MRN z dnia 3 listopada 1950 r. i Dziennika Urzędowego WRN w P. 1/51/8-s.5 (k. [...], [...], [...] akt administracyjnych; art. 106 § 3 i 5 ppsa; T.Ereciński w: "Komentarz do kpc" – W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32 i 33; postanowienie SN z 27.01.2006 r. - III CK 369/05 - OSNC 11/06/187).

Żądanie Skarżącej, wywodzącej swe prawa z tytułu następstwa prawnego od byłego właściciela (a w zakresie parceli nr [...] od byłych współwłaścicieli), wpisanych do ksiąg wieczystych sprzed wejścia w życie dekretu o wywłaszczeniu, jest sprawą cywilną w znaczeniu materialnym, w rozumieniu art. 1 kpc.

Sprawa o realizację roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jest sprawą cywilną w znaczeniu materialnym, w rozumieniu art. 1 kpc, której rozpoznanie na mocy przepisu szczególnego, przekazano do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 142 ust. 1 i art. 4 pkt 9b1 ugn; odpowiednio - uchwała SN z 19.09.1991 r.- III CZP 82/91- OSNC 4/92/56).

Jednakże w przeciwieństwie do art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn, przewidujących żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeśli stosownie do art. 137 ugn, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, sprawa o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości przed wejściem w życie ugn, na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ugn, nie została przekazana do właściwości organów administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela stanowisko, zaprezentowane przez WSA w Rzeszowie w wyroku z 9.08.2006 r.- II SA/Rz 260/06 (ONSA i WSA 4/07/92).

Ustawodawca w art. 216 ugn wprowadził zasadę, że przepisy rozdziału 6 działu III ugn stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 10/74/64

i 11/82/79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. 31/58/138, 7/61/47 i 32/61/159, 27/72/192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz.U. 27/69/216, 49/72/312, 22/85/99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. 22/69/159, 27/72/193, 14/74/84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. 27/72/192, 48/73/282, 22/85/99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Parku Narodowego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalił się pogląd, że art. 216 ugn zawiera wyczerpujący katalog aktów normatywnych, odejmujących w okresie po II wojnie światowej własność nieruchomości (odpowiednio — wyroki NSA z: 3.10.2000 — IV SA 2179/98, 21.11.2000 — IV SA 2172/00; wyrok NSA z 20.06.2001 — II SA/Gd 2869/00 z akceptującą glosą E. Łętowskiej — OSP 4/02/53; krytyczna glosa A. Zielińskiego do wyroku NSA z 29.10.2001 — II SA/Kr 786/01 — OSP 9/02/119; uchwała SN z 24.09.1992 — III AZP 12/92 — niepublikowana; postanowienie SN z 1.05.1993 — I CRN 41/93 — OSNC 10/93/185; T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wwa 1998 s. 177). W wyroku z dnia 24 października 2001 r. — SK 22/01 — OTK 7/01/216, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 216 ugn:

1) w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. 3/45/13 ze zm.) jest zgodny

z art. 32 i art. 64 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP;

2) w zakresie, w jakim wyklucza odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. 35/48/240 ze zm.) jest niezgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W motywach swego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawy wymienione w art. 216 ugn były "podobne" w znaczeniu określonym w punkcie 3 uzasadnienia tegoż wyroku; obejmowały jedynie wycinek nieruchomości ziemskich, związany z procesem urbanizacji, a element nacjonalizacji zakładał jedynie ograniczony jej zasięg, realizowany jedynie "przy okazji" zdarzeń, określonych w ustawach.

W wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r.- SK 43/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 216 ugn jest zgodny z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. W szczególności Trybunał uznał, że analiza przepisów dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny prowadzi do wniosku, że odjęcie prawa własności, o którym mowa w dekrecie, stanowi wywłaszczenie. Do nieruchomości wywłaszczonych stosuje się wprost przepisy rozdziału 6 działu III ugn dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywiera żadnych skutków dla rozważań zagadnień odszkodowań za wywłaszczone w tym trybie nieruchomości.

Jeśli zatem postępowanie administracyjne o ustalenie odszkodowania od początku było bezprzedmiotowe, bowiem żaden z przepisów prawa nie pozwalał na orzekanie o odszkodowaniu za przejęcie owych nieruchomości na podstawie dekretu o wywłaszczeniu, a przepisy ustawy z 29.12.1951 r. wprowadziły trzyletnie przedawnienie i wniosek w niniejszej sprawie wpłynął po okresie przedawnienia, zatem Prezydent Miasta postępowanie administracyjne w tej materii prawidłowo umorzył (art. 105 § 1 kpa).

Na tę ocenę nie wpływają inne okoliczności, podnoszone przez Skarżącą. W szczególności odpisy dokumentów, przedłożone na rozprawie dnia 27 listopada 2008 r. przez Pełnomocnika Skarżącej, nie prowadziły do odmiennych ustaleń faktycznych ani wniosków prawnych.

Skarżąca może w odrębnym trybie domagać się stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa (odpowiednio — wyrok SN z 8.05.1992 — III ARN 23/92 — niepubl., akceptowany przez J. Antosiewicz- op. cit. s. 39–40; wyrok NSA z: 3.10.1991 — IV SA 689/91 — ONSA 3-4/91/82, 25.09.1991 — niepubl.; decyzja Ministra Gospodarki z dnia 9.04.1999 — nr DP-0241/123/96/R/WB/351/99 — niepubl., decyzja Ministra Gospodarki z dnia 23.09.1994 — nr DRU 1906/305/91/94/ROP niepubl. — akceptowane przez R. Pessela- op. cit. s. 117–118). Podobna konstrukcja prawna dotyczyła postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego oraz na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. 11/58/37; odpowiednio - uchwała 7 SSN z 8.12.1987 — III CZP 47/87 — OSNC 7-8/88/91; uchwała SN z 18.11.1992 — III CZP 133/92 z głosami: akceptującą J. Ignatowicza i krytyczną T. Dybowskiego — PS 6/93/110 i n., akceptowane przez R. Pessela — op. cit. s. 118–120 i J. Antosiewicz — op. cit. s. 34; decyzja Ministra Gospodarki z dnia 3.07.1997 — nr BP-381/796/90/97/AM — niepubl.). Skarżąca z takowym żądaniem (art. 157 § 2 kpa) nie występowała.

Wobec braku ustawowego przepisu szczególnego, także żądanie odszkodowania za przejęte nieruchomości, dochodzone być mogą tylko przed sądem powszechnym (art. 177 in princ. Konstytucji RP z 2.04.1997 r. — Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319, zm. 200/06/1471). W takim- ewentualnie- postępowaniu, Sąd rozważyć może, czy zarzut przedawnienia nie stanowi nadużycia prawa. Takowe uregulowanie, nie stanowi naruszenia równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).

Skarżąca nie wskazuje w skardze żadnego dowodu, który prowadziłby do odmiennych ustaleń, niż poczynione przez organ odwoławczy. Normy prawa materialnego, prawidłowo zastosowane przez organy administracji publicznej, zadecydowały o wyniku toczącego się postępowania.

Wobec powyższego skargę należało oddalić (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — Dz.U. 153/02/1270 ze zm.).

/-/M. Dybowski /-/E. Makosz - Frymus /-/B. Popowska