Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 635/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i 3, art. 27 ust. 3
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.
article: art. 15, art. 107 par. 3, art. 80, art. 6, art. 19
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi J. [...]H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania J.[...]H. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T.[...] z dnia [...] 2013 r., znak: [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia prawidłowości zagospodarowania wód opadowych na działkach oznaczonych ewidencyjnie numerami: [...], położonych w [...] w gminie [...].

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Jednobrzmiącymi pismami z dnia 19 lipca 2012 r. skierowanymi do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego oraz do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Poznaniu J.[...]H. wniosła o zbadanie legalności działania S. M. - właściciela działek nr [...], powstałych w następstwie podziału działki nr [...], położonych we wsi [...], gmina [...] polegającej na podnoszeniu poziomu gruntu wyżej wskazanych działek poprzez nawożenie ziemi i odpadów po konstrukcjach, tj. gruzu i asfaltu, w następstwie czego doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie i wyrządzenia szkodę na obszarze obejmującym nieruchomość wnioskodawczyni obejmującą działkę nr [...].

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. przekazał podanie J.[...]H. Wójtowi Gminy T.[...] jako organowi właściwemu.

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Poznaniu pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. przekazał podanie J.[...]H. Wójtowi Gminy T.[...] jako organowi właściwemu do zastosowania środków prawnych wynikających z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2012 r., Nr 0, poz. 145 ze zm.)

Pismem z dnia 7 września 2009 r. Wójt Gminy T.[...] zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie.

W dniu 21 września 2012 r. przeprowadzone zostały przez pracowników Urzędu Gminy w T.[...] oględziny terenu działkę o nr Ew. [...] do [...] położonych w [...]. W oględzinach uczestniczyli między innymi J.[...]H. oraz S. M.

W trakcie oględzin ustalono, iż rów melioracyjny [...] jest silnie zarośnięty i wymaga konserwacji oraz odmulenia. Na działkach nr [...] do [...] występują nawiezione masy ziemne, w tym gruz, a działki te usytuowane są wyżej względem działki nr [...]. Nadto ustalono, iż na poddanych oględzinom działkach brak obecnie śladu po zbiorniku wodnym.

W protokole oględzin znalazł się zapis, iż zgromadzeni przedstawili mapy, na których na działce Ew. nr [...] widnieje zbiornik retencyjny oraz że S. M. oświadczył, że staw w został w latach 60-tych wykopany na potrzeby ogrodnictwa, a obecnie nie posiada dokumentacji dotyczącej zasypania przedmiotowego zbiornika.

Do protokołu oględzin dołączono 12 nie opisanych w żaden sposób zdjęć.

Nadto do akt sprawy organu I instancji dołączono już po zawiadomieniu stron o możliwości zapoznania się z aktami sprawy 4 mapki oznaczone jako załączniki do pisma nr [...] oraz 16 nieopisanych w żaden sposób zdjęć. Z akt sprawy nie wynika kto i w jakim celu dokumenty te do akt sprawy przedłożył, względnie w jaki inny sposób zostały one przez organ pozyskane.

Decyzją z dnia [...] 2013 r., wydaną na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2001 r., Nr 115, poz. 1229 ze zm.) Wójt Gminy T.[...] nakazał właścicielom działki nr [...] J. i S. M. wykonanie umocnienia skarpy na tej działce w terminie do [...] marca 2013 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu po rozpoznaniu odwołania J.[...]H. uchyliło decyzję Wójta Gminy T.[...] z dnia [...] 2013 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu na zlecenie organu I instancji sporządzana została przez [..] W. M. "Opinia dotycząca oddziaływania warunków odpływu wód opadowych z dz. nr [...] na możliwości użytkowania dz. nr [...], w m. [...], gmina [...] woj. [...]".

Decyzją z dnia [...] 2013 r., znak: [...] Wójt Gminy T.[...] umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia prawidłowości zagospodarowania wód opadowych na działkach oznaczonych ewidencyjnie numerami: [...], położonych w [...] w gminie [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym opinii biegłego z dnia 30 września 2013 r., przeprowadził analizę wpływu zmian na działkach nr [...] na stosunki wodne na działce nr [...]1 i ustalił, że: działki nr [...] i [...] oddziela rów melioracji szczegółowej nr [...]; działki nie są zdrenowane; działki nr [...] mają zachowany spadek powierzchniowy w kierunku rowu [...]; naturalny spływ wód opadowych do rowu wspomagany jest lokalnymi bruzdami z odpływem do rowu; dolny odcinek rowu [...] jest zarośnięty, zablokowany żeremiami bobrowym, co może okresowo hamować przepływ wód w rowie.

Przy takich ustaleniach Wójt uznał, że w tej sytuacji nie ma wzajemnego oddziaływania na warunki gruntowo-wodne, nie ma podtapiania bądź zalewania działki nr [...] wodami opadowymi z działek nr [...]. Taki stan faktyczny w ocenie organu I instancji przesądza o bezprzedmiotowości postępowania wszczętego na wniosek strony, co prowadzi do wydania decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W odwołaniu od decyzji Wójta Gminy T.[...] z dnia [...2013 r. wnioskodawczyni podniosła, że decyzja pozbawiona jest merytorycznych podstaw, ponieważ: zawiera istotne braki w dokumentacji (fragmentaryczna mapa), bazuje na opinii, która jest tylko ponowną analizą dostępnych dokumentów i nie wnosi do sprawy niczego nowego, jak również zawiera informacje niepoparte żadnym dokumentem i nie podaje źródeł uzyskanych informacji, a zatem nie można stwierdzić ich autentyczności. Dalej odwołująca się podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z pominięciem zbadania, czy na teren sąsiada nawieziony został grunt, w jakiej ilości i jakiego typu oraz czy na terenie tym był naturalny staw zasilany źródłem i nie odnosi się w ogóle do podnoszonej przez stronę kwestii składowania gruzu i "pokonstrukcyjnych" odpadów typu asfalt na terenie tej nieruchomości, co może stanowić zagrożenie ekologiczne dla przyległych gruntów i wody w "jeziorze Kierskim".

W odwołaniu J.[...]H. podniosła, iż na wszystkich mapach, tego terenu, które widziała oznaczony był staw na działce nr [...]. Na potwierdzenie powyższego załączyła do odwołania szereg map, w tym w szczególności mapę topograficzną, mapę z opracowaniem ekofizjograficznym i mapę stanowiącą załącznik do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na których zaznaczony był staw oraz pozyskaną z archiwum kartograficznego mapę z 1898 r., która na przedmiotowym obszarze zawiera znak oznaczający źródło.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T.[...] z dnia [...] 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji z dna dnia [...] lutego 2014 r. Kolegium przywołało treść art. 29 ust. 1-2 ustawy Prawo wodne i stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie kluczowymi przesłankami do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 tej ustawy było ustalenie, że: 1) doszło do zmiany stanu wody na gruncie będącym własnością J. I S. M., 2) zmiana ta jest spowodowana działaniem tych osób, 3) zmiana wody na gruncie J. i S. M. ma szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie.

Powołując się na wyniki oględzin z dnia 21 września 2012 r., pismo Poznańskiego Związku Spółek Wodnych z dnia 26 września 2012 r., twierdzenia wnioskodawczyni zwarte w jej pismach złożonych w toku postępowania oraz twierdzenia właścicieli działek nr [...] (pismo z dnia 28 sierpnia 2013 r.) oraz opinię biegłego z dnia 30 września 2013 r., Kolegium stwierdziło, że rów melioracyjny [...] oddzielający działki r [...] oraz [...] jest silnie zarośnięty i wymaga konserwacji oraz odmulenia, występują w nim liczne żeremia bobrowe oraz że na działkach nr [...] znajdują się nawiezione masy ziemne i gruz; działki nr [...] są usytuowane wyżej niż działka nr [...].

Omawiając dowód z opinii biegłego, organ II instancji stwierdził, że opinia ta jest zwięzła i logiczna, spójna z ustaleniami stanu faktycznego dokonanymi na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym w zasadniczej części z twierdzeniami stron postępowania i ustalenia te potwierdza. W tym zakresie organ przywołał konkluzję opinii, że nie ma wzajemnego oddziaływania na stosunki gruntowo-wodne; nie ma podtapiania bądź zalewania działki nr [...] wodami opadowymi i wysiękowymi z działek nr [...] po ich podwyższeniu. Kolegium wskazało na niewątpliwy fakt oddzielania działki nr [...] od działek nr [...] rowerem nr [...] oraz ich wzajemne usytuowanie nie bezpośrednio naprzeciw po obu stronach rowu, lecz po przekątnej. W ocenie Kolegium już samo położenie działek zmniejsza możliwość ich wzajemnego oddziaływania w zakresie stosunków wodnych na gruncie, choć niewątpliwie kluczowe znaczenie ma oddzielenie działek rowem melioracyjnym. W konsekwencji Kolegium uznało, że nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie, mającej szkodliwy wpływ na grunt sąsiedni, tj. działkę nr [...].

Wskazując na treść art. 105 § 1 k.p.a., Kolegium uznało, że zachodzą podstawy do jego zastosowania, bowiem nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania w sprawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego z uwagi na brak zmiany stanu wody na gruncie mającej szkodliwy wpływ na grunt sąsiedni, a skutkiem postępowania prowadzonego w trybie art. 29 ust. 3 powołanej ustawy może być wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu sąsiedniego, który spowodował zmiany stanu wody na gruncie, przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W tym przypadku organ odwoławczy stwierdził, że gdy brak jest szkodliwego oddziaływania na stosunki wodne na gruntach, nałożenie któregokolwiek z tych obowiązków na J. i S. M. byłoby bezprzedmiotowe.

Ponadto, odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że zgromadzona przez organ I instancji dokumentacja jest wystarczająca dla poczynienia niewątpliwych ustaleń faktycznych, w tym co do braku szkodliwej dla gruntów sąsiednich zmiany stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu wody opadowej z gruntu J. i S. M.

W odniesieniu do opinii biegłego organ odwoławczy stwierdził, że biegły wskazał dokumenty, na których się oparł przy sporządzaniu opinii, a pozostałe informacje zawarte w opinii, która jest zwięzła, wynikają z fachowej wiedzy biegłego. Ponadto Kolegium podniosło, że biegły w opinii wyraźnie stwierdził, że teren nieruchomości J. i S. M. został podwyższony, zaś co do istnienia domniemanego stawu zasilanego naturalnie biegły ustalił, że istniała na gruncie tymczasowa bruzda oraz tworzone były małe zbiorniki wody deszczowej dla zatrzymania części wód opadowych dla podlewania warzyw, nie były one jednak ujawnione na mapach z uwagi na ich prowizoryczny charakter, co poparte zostało zdjęciami lotniczymi załączonymi do opinii. W kwestii składowania gruzu i śmieci typu asfalt na terenie przedmiotowej nieruchomości Kolegium stwierdziło, że kwestie te pozostają poza przedmiotem niniejszego postępowania i nie mają znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. W ocenie Kolegium sporządzenie badań gruntowo-wodnych i profesjonalnej ekspertyzy co do skażenia ekologicznego terenu, którego domaga się wnioskodawczyni, nie wpłynęłoby na wynik sprawy, a pociągałoby za sobą jedynie dodatkowe koszty. Organ odwoławczy wskazał również, że biegły w swej opinii zaproponował działania mające na celu poprawę sytuacji w zakresie stosunków wodnych na gruncie wnioskodawczyni, a działania te sprowadzają się do zapewnienia przepustowości rowu. Z akt postępowania wynika zaś, że Wójt Gminy T.[...] podjął już niezbędne działania w tym zakresie.

W skardze na decyzję Kolegium J. H.[...] domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia ze zobowiązaniem do rzetelnego przeanalizowania wszystkich dokumentów oraz przeprowadzenia rzetelnej analizy i badań terenu, co postulowało samo Kolegium w decyzji z dnia 17 kwietnia 2013 r. Zarzuciła zaskarżonej decyzji brak merytorycznych podstaw oraz brak analizy dokumentów, które załączyła do pism skierowanych do organu odwoławczego.

W uzasadnieniu wskazała na przebieg oględzin działki [...] (według treści protokołu), z którego jej zdaniem wynika, że na działce nr [...] znajdował się staw, który następnie został zasypany. Wskazując na argumentację Kolegium zawartą we wcześniejszej decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r., stwierdziła, że Wójt Gminy T.[...], wydając decyzję z dnia [...] 2013 r., ponownie posłużył się wybrakowanymi "dostępnymi dokumentami" (fragmentarycznymi mapami), co stanowiło podstawę do uchylenia wcześniejszej decyzji Wójta z dnia [...] 2013 r. – podobnie na tych "dostępnych dokumentach" oparło się Kolegium, mimo że we wcześniejszej decyzji uznało je za niewystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto podniosła, że organy powołały się na opinię biegłego, której zarzuciła nierzetelność wskazując, że biegły podał, iż bruzda odwadniająca i okresowe magazyny wody nie były nanoszone na mapy geodezyjne, gdyż nie stanowiły elementu trwałego, a do opinii biegły załączył mapę topograficzną, na której zbiornik wody jest naniesiony. Ponadto zarzuciła biegłemu brak wskazania źródeł na poparcie swoich twierdzeń, w tym danych dotyczących wykonanych zdjęć lotniczych, a także w zakresie materiału, przy pomocy którego dokonano podwyższenia działki nr [...].

Skarżąca stwierdziła, że jej grunt i grunt sąsiada, przed podwyższeniem, miały bardzo zbliżone rzędne wysokościowe, a na gruncie sąsiada, poniżej poziomu jej terenu, znajdował się staw, którego głębokości dotąd nikt nie sprawdził; aktualnie jej teren jest najniżej położonym wśród terenów sąsiednich i jest rzeczą oczywistą, że jeżeli staw był zasilany źródłem wody, to woda znajdzie ujście w kierunku najniżej położonego gruntu i będzie podtapiała jej teren. Podniosła, że rów melioracyjny odbiera tylko wody powierzchniowe (ma kilka centymetrów głębokości), a wody ze źródła będą się rozlewały po całym terenie. Wysuwając zastrzeżenia wobec stanowiska Kolegium w sprawie, stwierdziła, że tylko odpowiednie badania na działce nr [...] pozwolą na ustalenie, czy na tej działce znajdują się źródła i gdzie obecnie mają odpływ i w konsekwencji, czy działania na tym terenie mają negatywny wpływ na jej grunt. W ocenie skarżącej, gdyby takie badania wykazały, że na działce nr [...] znajdują się źródła, to właściciel terenu powinien przywrócić staw lub wykonać prace, które zapobiegną podtapianiu jej terenu (w przeciwnym razie jej teren może być stale podtapiany, aż do jego ostatecznego zabagnienia), a wykonanie umocnienia skarpy powinno być wtedy tylko częścią prac na terenie działki nr [...].

Do skargi strona dołączyła szereg kserokopii pism, które w jej ocenie uzasadniają jej twierdzenia co do stanu faktycznego i prawnego sprawy, w szczególności co do istnienia stawu na działce nr [...] przed jej podwyższeniem. Dołączone dokumenty były tożsame z załączonymi uprzednio do odwołania.

W piśmie procesowym z dnia 3 lipca 2014 r. skarżąca uzupełniła swoje stanowisko, twierdząc, że urzędnicy gminni od początku nie byli zainteresowani wyjaśnieniem sprawy, mimo że byli w posiadaniu mapy zasadniczej, na której skarżąca zaznaczyła rzędne wysokościowe terenu działek nr [...] i 115, które wykazują, że tereny te miały podobne ukształtowanie oraz poziom, jak również na mapie tej był zaznaczony staw na działce nr [...].

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko i argumentację, a nadto podniosła, że powinna zostać przeprowadzona dodatkowa analiza, w ramach której należałoby wykonać odwierty w miejscu, w którym, jak wynika z przedłożonych map, znajdował się staw – celem zweryfikowania, czy w tym miejscu jest źródło wody. Podkreśliła, że wody opadowe, do których odnosi się opinia biegłego, nie są najważniejsze w tej sprawie, bowiem najistotniejsze jest zweryfikowanie, co się dzieje z wodami ze źródła, które znajduje się na działce nr [...]. Nadto zauważyła, że na działce nr [...] powinna być przeprowadzona odkrywka celem zweryfikowania jakich materiałów użyto do podniesienia poziomu działki i czy materiały te, np. asfalt i gruz, nie są szkodliwe dla środowiska. Dodała, że działania S. M., polegające na podniesieniu poziomu terenu stanowiły samowolę budowlaną, która winna zostać wyeliminowana.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć sąd administracyjny, stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a., nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd, według wskazanych powyżej zasad, kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazania właścicielowi gruntu, który spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie był art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Normatywną treść tego przepisu należy odczytywać łącznie z art. 29 ust. 1 tej samej ustawy stanowiącym, iż właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Przez powodowanie przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie rozumieć należy takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi i daje on organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne.

Ustawodawca wyraźnie wskazuje przy tym, że chodzi tu o grunty sąsiednie, a nie sąsiadujące bezpośrednio z działkami podmiotu, który dopuszcza się zmiany stanu wody na gruncie.

Dalej wskazać należy, iż przez pojęcie "stanu wody na gruncie", o jakim mowa w art. 29 ustawy Prawo wodne i jaki podlega ochronie, rozumieć należy zarówno stan naturalny, jak i ustabilizowany, istniejący na gruncie stan wywołany określonym zagospodarowaniem terenu. Celem art. 29 ustawy Prawo wodne jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, poprzez zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Co za tym idzie przepis ten niewątpliwie ogranicza właściciela w dowolnym dysponowaniu swoim gruntem, albowiem zakazuje mu podejmowania na tymże gruncie działań ingerujących w dotychczasowy stan wód na gruntach o ile miałaby to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Ustanawia on zatem przewidziane w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej ograniczenie w zakresie konstytucyjnie chronionego prawa własności. Dalej wskazać należy, iż poszczególne etapy legalnego zagospodarowywania terenu prowadzą do określonych układów stosunków wodnych i stan ten podlega ochronie przewidzianej w art. 29 ustawy Prawo wodne. Każda kolejna zmiana w zagospodarowaniu terenu, która modyfikuje stan istniejący, na przykład poprzez zasypanie uprzednio istniejących zbiorników gromadzacych wody z danego obszaru może być zatem rozważana z punktu widzenia kryteriów art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Jak wskazano bowiem w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2008 r., sygn. II OSK 160/07, a który to pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela przepisy art. 29 ustawy Prawo wodne odnoszą się do stanu wody na gruncie rozumianego, jako pewien stan faktyczny, niekoniecznie związany z prawnie uregulowanymi sposobami korzystania z wód i istniejący w oderwaniu od faktu jego ujawnienia w rejestrach urzędowych w tym w ewidencji gruntów.

Jednocześnie nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż nałożenie obowiązków o jakich mowa w art. 27 ust. 3 ustawy Prawo wodne wymaga zaistnienia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na gruncie na grunty sąsiednie oraz istnienia związku przyczynowo-skutkowego, między dokonanymi zmianami, a szkodą wynikłą z tego tytułu na gruncie sąsiednim, które to okoliczności organ musi ustalić i wykazać.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż ustawodawca posługuje się w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne pojęciem szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie, a nie szkody zaistniałej na gruntach sąsiednich.

Biorąc pod uwagę zasadę racjonalności prawodawcy powyższe oznacza, iż ten szkodliwy wpływ może być również potencjalny tj. mogący wystąpić w przyszłości jeżeli jest to możliwość w określonych okolicznościach realna, to jest gdy okoliczności te nie wykraczają poza zakres normalnych, przewidywanych dla danego obszaru zdarzeń. Pojęcie "szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie" nie może być ujmowane wyłącznie w oparciu o cywilnoprawne pojęcie szkody, rozumianej głównie jako uszczerbek majątkowy lub utrata realnie spodziewanych korzyści. Może to być także szkoda, która może ewentualnie powstać w wyniku katastrofalnego zdarzenia atmosferycznego. Nie oznacza to rozerwania związku przyczynowego który musi istnieć między dokonaną zmianą stosunków wodnych na gruncie a zaistniałą szkodą. Związek ten istnieć musi. Chodzi tu o sytuacje gdy szkoda na gruncie nie będzie wyłącznie wynikiem katastrofalnego zdarzenia atmosferycznego, lecz gdy szkodliwe następstwa dla gruntów sąsiednich wynikłe z katastrofalnych zdarzeń losowych będą zarazem wynikiem zmian dokonanych na gruncie sąsiada (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2008 r., nr II OSK 1026/07 i z dnia 29 marca 2011 r., sygn. II OSK 546/10, z dnia 4 października 2012 r., sygn. II OSK 1035/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Co za tym idzie dla zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne nie jest konieczne wykazanie, że szkoda już wystąpiła. Wystarczy, że na podstawie logicznego wnioskowania opartego o zwykłe doświadczenie życiowe można przyjąć, iż skutkiem zmiany kierunku spływu wody będzie powstawanie szkód.

Dalej wskazać należy, iż zgodnie z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą legalizmu organy winny podejmować z urzędu czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Wymóg powyższy dotyczy zarówno organu I instancji, jak i organu odwoławczego, który w myśl zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a. obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozpatrzoną decyzją organu I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Organ odwoławczy zobligowany jest zatem do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawidłowo wydanej powinno w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Przepis art. 107 k.p.a. na podstawie art. 140 k.p.a. znajduje przy tym zastosowanie również w stosunku do decyzji organów II instancji.

Należyte uzasadnienie decyzji oznacza także odniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, albowiem tylko rzetelne rozpoznanie argumentów podnoszonych przez stronę gwarantuje spełnienie obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zrealizowanie zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Wskazane powyżej zasady organ narusza zaś w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony bowiem może pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 742/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 67).

Dalej wskazać należy, iż w tego rodzaju sprawach niezbędne jest uzyskanie przez organy opinii biegłego, który posiada niezbędne wiadomości specjalne. Opinie biegłych zostały w niniejszej sprawie przez organ administracji I instancji uzyskane.

Zauważyć jednakże należy, iż skoro opinia biegłego stanowi dowód w sprawie to - tak jak każdy dowód - podlega ocenie organu z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Skoro zaś obowiązek oceny opinii biegłego, jak każdego dowodu w sprawie, zachodzi także wtedy, gdy strony postępowania nie wniosły do opinii zastrzeżeń, to staje się tym bardziej aktualny, gdy, któraś ze stron – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – kwestionuje wartość dowodową wydanych opinii.

Tak określonym wymogom dotyczącym przeprowadzenia postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu nie sprostało.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu zabrakło bowiem zarówno oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów, jak i przedstawienia poczynionych ustaleń faktycznych i rzetelnego odniesienia się do argumentacji podnoszonej przez stronę w odwołaniu.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż uzasadnienie to, aczkolwiek pozornie obszerne, to jednak w zdecydowanej większości sprowadza się do przedstawienia historii przebiegu postępowania w sprawie, a jedynie niewielką jego część stanowią samodzielne ustalenia i rozważania Kolegium.

Kolegium nie dokonało natomiast samodzielnych ustaleń co do stanu faktycznego sprawy, to jest nie ustaliło w sposób jednoznaczny jakie konkretnie zmiany stanu wody na swoim gruncie poczynił S. M., czy dokonał on zasypania znajdującego się na jego gruncie stawu, a jeśli tak to czy staw ten był zasilany wyłącznie wodami opadowymi, czy też także wodami gruntowymi ze znajdującego się na obszarze dawnej działki nr [...] źródła.

Organ II instancji nie ocenił także przeprowadzonych dowodów, w tym w szczególności nie dokonał rzetelnej oceny znajdującej się w aktach opinii biegłego, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, iż opinia biegłego jest logiczna, ustalenia biegłego są zgodne ze zgromadzonym materiałem dowodowym i w zasadniczej części twierdzeniami stron postępowania.

W realiach niniejszej sprawy szczególnie istotnym i znamiennym jest brak odniesienia się przez organ odwoławczy do podnoszonych przez stronę argumentów jakoby na nieruchomości S. M. istniał uprzednio staw zasilany wodami gruntowymi ze źródła i przedstawianych na tą okoliczność dowodów z dokumentów w postaci map jakoby uwidaczniających ten staw i źródło.

Zauważyć należy, iż poprzez przedstawienie tego rodzaju argumentów odwołująca się zakwestionowała także wartość dowodową uzyskanej w sprawie opinii biegłego, który w tym zakresie stwierdził, iż na dawnej działce nr [...] znajdowały się uprzednio jedynie małe zbiorniki wody deszczowej wykopywane dla zatrzymania części wód opadowych w celu wykorzystania ich do podlewania warzyw.

Wskazać zaś w tym miejscu trzeba, iż niezależnie od dokumentów (map) przedstawionych przez skarżącą wraz z odwołaniem, w aktach sprawy znajduje się także pismo Wójta Gminy T.[...] z dnia 22 lutego 2013 r. (k. 96, 99-100 akt organu I instancji) gdzie wskazano, iż zgodnie z rejestrem gruntów prowadzonym przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Poznaniu działka nr [...] w [...] (przed podziałem) stanowiła łąki trwałe – [...] ha, nieużytki – [...] ha, grunty orne – [...] ha i pastwiska trwale [...] ha, przy czym do nieużytków zalicza się między innymi niezakwalifikowane do użytków ekologicznych bagna (błota, topieliska, trzęsawiska, moczary i rosty), w związku z czym istniejące na działce "oczko wodne" zlokalizowane na działce w obrębie nieużytków może stanowić oczyszczony obszar bagien.

Również ta okoliczność nie została w żaden sposób zweryfikowana przez orzekający w sprawie organ II instancji, a może mieć ona istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, albowiem ewentualne zlikwidowanie (np. poprzez zasypanie) obszaru bagiennego, w szczególności o ile byłoby to bagno soligeniczne lub fluwiogeniczne może mieć wpływ na stan wody na danym gruncie i gruntach sąsiednich.

Reasumując stwierdzić należy, iż zasadnicza wadliwość zaskarżonej decyzji sprowadzała się do uznania za niezasadne zarzutów odwołującej się ze względu na to, iż one pozostają w sprzeczności z ustaleniami opinii biegłego, przy jednoczesnym pominięciu faktu, iż wartość dowodowa tej opinii jest przez stronę kwestionowana i braku rzetelnej oceny tej opinii przez organ II instancji.

Powyższe naruszenia przepisów postępowania uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, albowiem niewątpliwie mogły mieć one wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji (pkt I).

Ponownie rozpatrując sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).

W szczególności organ winien zweryfikować wartość dowodową opinii biegłego, czego pierwszym etapem może być zobowiązanie go do wydania opinii uzupełniającej, w której odniesie się on do wszystkich dowodów z dokumentów (map) przedstawionych przez skarżącą wraz z odwołaniem oraz do zasygnalizowanej w piśmie Wójta Gminy T.[...] z dnia 22 lutego 2013 r. możliwości występowania na działce nr [...] terenów bagien lub błot i skutków ich ewentualnego zasypania dla stanu wody na działkach sąsiednich, w tym na działce skarżącej.

Dla oceny wartości dowodowej opinii biegłego organ winien nadto uzyskać od niego informację w oparciu o jakie dokumenty poczynił ustalenia co do materiału wykorzystanego do podwyższenia poziomu gruntu na działkach nr [...] do [...] i dokonać oceny przydatności tych dowodów dla postępowania administracyjnego.

Organ winien także skonfrontować twierdzenia opinii co do materiału wykorzystanego do podwyższenia poziomu gruntu z innymi przeprowadzonymi w sprawie dowodami, w tym w szczególności protokołem oględzin z dnia 21 września 2012 r. gdzie wskazano, iż na działkach nr [...] do [...] występują nawiezione masy ziemne, w tym gruz, albowiem może to mieć wpływ na ocenę wiarygodności poszczególnych przeprowadzonych w postępowaniu dowodów.

Biegły winien również wyjaśnić czy rodzaj materiału wykorzystanego dla podwyższenia poziomu gruntu, w tym w szczególności ewentualne wykorzystanie w tym celu – jak podnosi skarżąca – nie tylko piasku i mas ziemnych, lecz także gruzu i asfaltu, może mieć wpływ na stan wody na gruncie i gruntach sąsiednich, albowiem okoliczność ma może mieć istotne znaczenie dla sprawy, a jej wyjaśnienie wymaga wiadomości specjalnych.

Dopiero przeprowadzenie powyższych czynności pozwoli na ustalenie czy materiał dowodowy zebrany w sprawie jest wystarczający dla poczynienia zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy ustaleń faktycznych co do pierwotnego sposobu zagospodarowania działki nr [...] (przed podziałem), wprowadzonych w tym zakresie zmian i ich wpływu na stan wód na tym gruncie oraz działkach sąsiednich, w tym na działce skarżącej.

Ewentualna ocena zgromadzonego w wyniku powyższych czynności materiału dowodowego jako kompletnego, to jest pozwalającego na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, pozwoli organowi odwoławczemu na wydanie orzeczenia merytorycznego o jakim mowa w art. 138 § 1 k.p.a. Ocena, iż uzupełniony materiał dowodowy nie odpowiada wymogom określonym w przepisach k.p.a. zaktualizuje zaś po stronie Samorządowego Kolegium Odwoławczego obowiązek dokonania oceny czy decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a jeśli tak wydania rozstrzygnięcia o jakim mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż Sąd w żadnym stopniu nie przesądza tego jakiej treści decyzję winien ostatecznie wydać organ administracji w niniejszej sprawie, bowiem prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego może nastąpić jedynie wtedy, gdy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującą procedurą, a okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości.

Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą zarzutów dotyczących braku zbadania przez organ czy materiały użyte do podniesienia poziomu działek powstałych z podziału działki nr [...] nie są szkodliwe dla środowiska i czy podniesienie poziomu tych działek nie stanowiło samowoli budowlanej, która winna zostać wyeliminowana zauważyć zaś należy, iż zagadnienia te, jako wykraczające poza zakres postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, nie mogły stanowić przedmiotu rozstrzygnięcia w tej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, przy czym art. 19 tej samej ustawy nakłada na nie obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Powyższe oznacza, iż organy orzekające w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie nie są uprawnione do wkraczania w kompetencje organów nadzoru budowlanego orzekających w przedmiocie doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem następstw samowoli budowlanej, jak również do rozstrzygania w tym postępowaniu o prawach i obowiązkach wynikających z przepisów innych ustaw, w tym w szczególności ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, czy też ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Co za tym idzie brak było podstaw do czynienia przez orzekające w sprawie organy ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności istotnych wyłącznie dla innych postępowań, a obojętnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

.