Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 788/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2009-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art.8, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Barbara Stukan-Pytlowany /spr./ Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 24 marca 2009r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2008 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98 1071 ze zm.) - dalej K.p.a. -uchylił w części dotyczącej okresu i wysokości zaległości z tytułu nieopłaconych składek decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z dnia [...] czerwca 2008r. w sprawie odmowy A.B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, orzekł właściwą kwotę należności z tytułu składek i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należności.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Zobowiązany A.B. , prowadził działalność gospodarczą w latach 1996 - 2004, i nie odprowadził do ZUS należnych za okres od 06.1997 do 05.1998r składek na ubezpieczenie społeczne własne, za okres od 08.1997 do 05.1998 na społeczne pracowników, za okres 05.2000 do 10.2002 na ubezpieczenie społeczne oraz za okres od 05.2000r. do 03.2004r. składek na ubezpieczenie zdrowotne a także nie odprowadził składek na Fundusz Pracy za okres od 05.2000r. do 10.2002r. Łączna kwota zaległości zobowiązanego wraz z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia na dzień złożenia wniosku o umorzenie wyniosła 47247,32 zł.

W dniu 1 lipca 2004r. (data wpływu) A.B. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu podał, że rodzina jego znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazał, że posiada zatrudnienie, z którego uzyskuje dochód miesięczny w kwocie 2.230 zł netto, jego żona zaś otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 450,20 zł netto. Podał też, że na rzecz niepełnosprawnej córki został przyznany zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 144 zł, a na siedmioro dzieci - zasiłek rodzinny w wysokości 403 zł. Wyliczył, iż po uiszczeniu stałych opłat (czynsz, energia elektryczna, gaz) miesięcznie na jednego członka jego rodziny przypada kwota 294,45 zł, tj. dziennie - 9,81 zł, z czego trzeba także sfinansować wyżywienie, środki higieny, odzież i wydatki szkolne oraz leczenie trójki dzieci, w tym niepełnosprawnej córki, wymagającej rehabilitacji i stałej opieki osoby dorosłej. Do wniosku płatnik dołączył szereg dokumentów mających potwierdzać podnoszone przez niego okoliczności, w tym zaświadczenia lekarskie dotyczące stanu zdrowia jego trójki dzieci.

Decyzją z [...] sierpnia 2004 r., powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. dalej u.s.u.s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu, wskazując na przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) oraz art. 17 ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) organ stwierdził, że po rozważeniu okoliczności sprawy nie znalazł uzasadnienia do pozytywnego rozpatrzenia wniosku zainteresowanego. Uznał, iż podnoszone przez niego finansowe trudności nie mają stałego charakteru i nie są związane z brakiem stałego dochodu.

We wniosku z 4 października 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dłużnik powtórzył argumenty zawarte we wniosku o umorzenie zaległości. Dokonał szczegółowego wyliczenia wydatków rodziny, z uwzględnieniem wydatków związanych z nauką dzieci i wykazał, że na dzienne wyżywienie jednego członka rodziny pozostaje kwota 6 zł. Poinformował też, że żona utraci prawo do zasiłku dla bezrobotnych w maju 2005 r.

Decyzją z [...] października 2004 r., powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. K.p.a., Prezes ZUS postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest łatwa, ale nie daje podstaw do umorzenia należności. Wskazał, że płatnik osiąga wysokie dochody, a trudna sytuacja materialna charakteryzuje wiele rodzin zamieszkujących ten region, w związku z tym okoliczności przez niego przedstawiane nie są wyjątkowe.

Na powyższą decyzję wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2449/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] sierpnia 2004 r. jako wydanych z naruszeniem przepisów o właściwości. Sąd stwierdził też, że obie decyzje wydane w sprawie nie zawierają należytego uzasadnienia, co jest sprzeczne z art. 107 § 3 k.p.a.

Postanowieniem z 11 września 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 oraz art. 180 i art. 181 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust.4 u.s.u.s. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z [...] listopada 2006 r. Zakład, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 31 sierpnia 2004 r. Zgodnie z pouczeniem zawartym w tej decyzji, wnioskodawca w dniu 12 grudnia 2006 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu administracyjnego, który wydał skarżone orzeczenie.

Pismem z 3 stycznia 2007 r. organ poinformował stronę, że jej skarga została przekazana do Inspektoratu ZUS w P. celem ponownego rozpatrzenia wniosku z 1 lipca 2004 r. Decyzją z [...] lutego 2007 r., Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ poinformował, że uchylona zostaje decyzja Zakładu z [...] listopada 2006 r. i stwierdził, iż sytuacja finansowa, w której znajduje się dłużnik, nie będąca wynikiem żadnego czynnika losowego albo nadzwyczajnego zdarzenia, jest jedynie konsekwencją normalnego ryzyka związanego z prowadzoną przez zobowiązanego działalnością gospodarczą. Przytoczone przez zobowiązanego okoliczności nie uzasadniają zastosowania przez Zakład instytucji umorzenia należności.

We wniosku z 23 lutego 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy płatnik wskazał, że mimo wysokich zarobków jego rodzina żyje w biedzie.

Decyzją z [...] marca 2007 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2007 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona nie udowodniła argumentów, na które powoływała się we wniosku, w konsekwencji nie wykazała, aby w jej sprawie zachodziły przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia. Organ zaznaczył, iż dłużnik osiąga stałe dochody z tytułu zatrudnienia, a dochody te nie są niskie.

A.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 listopada 2007r. sygn. akt V SA/Wa 2031/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia[...].02.2007r. a także stwierdził nieważność decyzji Zakładu z dnia [...] listopada 2006r. W ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia art. 83 ust.1 i ust.4 u.s.u.s. Uchylone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, natomiast decyzja z dnia 6 listopada 2006r. z rażącym naruszeniem tych przepisów.

W związku z powyższym wyrokiem do rozpatrzenia organów Sąd pozostawił pierwszorazowy wniosek dłużnika.

Zakład wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie z wniosku A.B. z dnia [...] lipca 2008r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Po zakończeniu postępowania decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. Zakład odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu pozostałych składek uznając, że przedstawione przez zobowiązanego okoliczności i poczynione przez organ ustalenia co do sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego nie uzasadniają zastosowania instytucji umorzenia. W przypadku zobowiązanego istnieje możliwość prowadzanie egzekucji z pobieranego przez niego wynagrodzenia za prace i odzyskania należności z tytułu nieopłaconych składek.

A.B. nie zgadzając się z powyższą decyzją złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym podniósł, że jego zdaniem spełnia on przesłanki umorzenia wynikające z §3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. bowiem egzekwowanie należności pozbawi go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, spowoduje przejście z biedy, w której jego rodzina się obecnie znajduje do ubóstwa.

Prezes ZUS po przeanalizowaniu akt sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego dostarczonego przez wnioskodawcę i zebranego przez Zakład ustalił, że A.B. prowadził działalność gospodarczą od sierpnia 1996r. do marca 2004r. a składki opłacał jedynie przez okres około roku czasu. Zobowiązany zalega też ze spłatą składek za zatrudnionych pracowników. Pomimo podjęcia zatrudnienia w 2002r. wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej przynoszącej straty, dopiero wyrejestrował ją w marcu 2004r. Zobowiązany jest żonaty, z małżeństwa ma siedmioro dzieci, które pozostają na jego utrzymaniu, łącznie z najstarszym synem J. zamieszkującym osobno. Najstarsza z córek M. wymaga stałej rehabilitacji z uwagi na schorzenie kręgosłupa a dwoje dzieci A. i najstarszy syn J. są alergikami. Zobowiązany majątku nie posiada, zamieszkuje wraz z rodziną w mieszkaniu komunalnym o pow. 71 m2. Miesięczny czynsz za lokal od stycznia 2007r. wynosi 315 zł. Koszt za energię elektryczną w 2007r. wynosił średnio co drugi miesiąc 500 zł. Zobowiązany od 2002r. jest zatrudniony w Wojewódzki Urzędzie Pracy, obecnie na stanowisku inspektora wojewódzkiego, za wynagrodzeniem brutto 4277,52 zł. W okresie od czerwca 2007r. do kwietnia 2008r. zobowiązany przebywał na urlopie bezpłatnym i w tym czasie pełnił funkcje dyrektora Wojewódzkiego Szpitala w P. Dochody jego w tytułu pełnienia tej funkcji kształtowały się w granicach 9744 zł miesięcznie. Dodatkowo w 2006r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania w R osiągnął dochód wysokości 5320,00zł. Żona zobowiązanego nie pracuje i nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, jak wynika z jej oświadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, że A.B. w toku postępowania przedstawił dokumenty obrazujące sytuacje finansową rodziny w okresie od 2004r. do 2007r. Nie przedstawił natomiast dokumentów dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem ponoszonych w roku 2008r.

Organ odwoławczy rozpatrywał wniosek dłużnika na podstawie art. 28 ust.2 u.s.u.s. i stanął na stanowisku, podobnie jak organ I instancji, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności bowiem w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały okoliczności całkowitej nieściągalności określone a art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie zachodzą też przesłanki z art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) bowiem na podstawie art. 17 tej ustawy umorzeniu ulegają składki pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku gdy zobowiązany do ich opłacenia jest osobą fizyczną i nie podlega przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-prawnych od przedsiębiorców( Dz.U. nr 155, poz. 1287 z zm.). W dniu 15 listopada 2002r. zobowiązany złożył wniosek o restrukturyzację na podstawie przepisów ustawy o restrukturyzacji. Dnia 2.04.2004r. Zakład zmuszony był wydać decyzję o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego w związku z niespełnieniem przez wnioskodawcę warunków restrukturyzacji.

Prezes ZUS wskazał również na przesłanki umożliwiające umorzenie należności określone w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W ocenie organów wymieniona przesłanka nie zachodzi, gdyż sytuacja wnioskodawcy, jest co prawda trudna, jednakże nie uniemożliwia zapłaty należności. Organ odwoławczy stwierdził, że trudna sytuacja materialna nie może sytuacji zobowiązanego stanowić wystarczających powodów do uwzględnienia wniosku, bowiem dochody zobowiązanego uzyskiwane w okresie od 06.2007r. do 04.2008r. w wysokości 9744 zł, w porównaniu do dochodów uzyskiwanych w regionie w którym zamieszkuje zobowiązany, pomimo wielodzietności rodziny nie są niskie. Organ nie zgodził się też z twierdzeniem, że rodzina zobowiązanego żyje w ubóstwie, bowiem nie korzysta ona z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto zobowiązany nie przedstawił dokumentów obrazujących wydatki związane z utrzymaniem ponoszone przez zobowiązanego w roku 2008r. i organ odwoławczy nie może jednoznacznie stwierdzić jak rzeczywiście przedstawia się sytuacja materialna rodziny zobowiązanego. Organ zauważył, że zobowiązany nie wykazał się odpowiedzialnością za terminowe regulowanie składek i nie poszukiwał możliwości zmniejszenia zadłużenia. Następnie stwierdził, że sytuacja finansowa, w której znajduje się dłużnik nie jest wynikiem żadnego czynnika losowego a jedynie konsekwencją normalnego ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji podejmowanych przez Zakład w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i stwierdził, że przytoczone przez zobowiązanego okoliczności nie uzasadniają, w sytuacji jakiej się znalazł zobowiązany, zastosowania umorzenia Podkreślił, że w przypadku zobowiązanego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji ZUS skarżący zarzucił, że rozstrzygniecie narusza podstawowy interes społeczny i prawny jego rodziny.

W uzasadnieniu podniósł, że wydane w sprawie decyzje nie uwzględniają jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, która w jego ocenie mimo wielkości uzyskiwanych przez niego przychodów, po przeliczeni na członka rodziny, pozostaje w kręgu biedy, tym samym spełnia on przesłanki umorzenia §3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

. Nieprawdziwy też jest argument, że nie przedstawił nowych argumentów i dowodów bowiem wskazał pozostawanie bez pracy i bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych przez małżonkę, utratę posady dyrektora szpitala, przejście przez córkę M. drugiej operacji kręgosłupa, wejście w okres szkolny najmłodszego syna a wszystkie te elementy są istotne dla oceny sytuacji jego rodziny. Dalej podniósł, że ZUS nie dokonał rozstrzygnięć z należytą starannością. O istocie rozstrzygnięcia powinna decydować obecna i przewidywana przyszła sytuacja zobowiązanego a nie przeszłość, tym bardziej że nie znajduje to odniesienia w przywołanym rozporządzeniu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Należy na wstępie podkreślić, iż niniejsza sprawa była, już przedmiotem dwukrotnej kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który ostatnio wyrokiem z dnia 19 listopada 2007r. sygn. akt. V SA/Wa 2031/07 uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2007r. oraz poprzedzająca ją decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2007r. i stwierdził nieważność decyzji Zakładu z dnia [...] listopada 2006r.

Sąd w uzasadnieniu tego wyroku stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 83 ust. 1 i ust. 4 u.s.u.s w związku z art. 127 §2 i 3 oraz art. 15 i 138 k.p.a. i zachodziła konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wszystkich decyzji zapadłych w sprawie po wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2005r. sygn. akt III SA/Wa 2449/04, stwierdzającym nieważności decyzji organu odwoławczego jak i organu I instancji. Sąd wskazał, że do rozpatrzenia pozostaje wiec nadal wniosek strony z 1 lipca 2004r. a jego załatwienie winno się odbyć z uwzględnieniem wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 25 kwietnia 2005r. Sąd podkreślił, że rozpoznając ponownie wniosek strony Zakład powinien mieć na względzie, iż decyzje w przedmiocie umorzenia podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.oparte są na uznaniu administracyjnym, więc podejmując decyzje uznaniową organ winien kierować się słusznym interesem obywatela jeżeli nie stoi na przeszkodzie słuszny interes społeczny. Dalej Sąd podkreślił, że kierując się regułami z art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. organ powinien w uzasadnieniu decyzji przeprowadzić rzetelną analizę materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki do umorzenia ustawowe i z rozporządzenia z dnia 31.07.2003r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 144, poz. 1365) zgodnie z art. 107 §3 k.p.a.

Zważyć należy, iż na podstawie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to , że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadmionistracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnemu reagowaniu w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przez organ administracji.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem stwierdził, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Wskazać należy, że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, orzekając na podstawie akt sprawy, to jest materiału dowodowego zgromadzonego przez organ administracji publicznej w toku całego postępowania; sąd rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego, istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.)

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 144, poz. 1365 dalej rozporządzenie). Przepis art. 28 u.s.u.s. przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności zawiera ust. 3 tego przepisu. Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia także w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności.

Określona w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ, w pierwszej instancji - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w drugiej instancji - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności, odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla skarżącego. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza ono uznaniowej oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, art.8, art. 77, art. 80 k.p.a. co oznacza, że materiał dowodowy powinien być zgromadzony w sposób zupełny i wyczerpujący a następnie należycie przeanalizowany. Organ ma obowiązek odnieść się do podnoszonych przez wnioskodawcę zarzutów i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia, dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia, odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie do przyszłości. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie zachowuje tych standardów a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia są przedwczesne. Bowiem w rozpoznawanej sprawie w prowadzonym postępowaniu, materiał dowodowy nie został zgromadzony w sposób pełny i wyczerpujący, a dotychczas zgromadzone dowody nie zostały należycie przeanalizowane. Organ nie odniósł się też do wszystkich podnoszonych przez wnioskodawcę argumentów i zarzutów.

Zakład a w drugiej instancji Prezes ZUS stwierdzili, że zobowiązany nie wykazał, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (z § 3 ust. pkt. 1 rozporządzenia). Skarżący otrzymuje od kwietnia 2008r. stałe wynagrodzenie w wysokości 4277 zł brutto miesięcznie, dodatkowo pobiera zasiłki rodzinne. Od czerwca 2007r do kwietnia 2008r uzyskiwał wynagrodzenie w wysokości 9744 zł.

Tym czasem organy nie rozważyły jaką rzeczywiście kwotą skarżący dysponuje (wynagrodzenie netto) oraz jaka kwota przypada miesięcznie na osobę a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej dziewięcioosobowej rodziny. Zwłaszcza, że jedynym źródłem utrzymania tej dziewięcioosobowej rodziny jest wynagrodzenie skarżącego. Przy czym ocena sytuacji finansowej skarżącego powinna być dokonana na datę wydania decyzji a nie odnosić się do zdarzeń przeszłych czy przyszłych.

Niezrozumiałe są również wywody organu odwoławczego, iż sytuacja finansowa niewątpliwie trudna, w której obecnie znajduje się Skarżący, nie ma charakteru stałego i nie została wywołana zdarzeniami losowymi, którym nie można było przeciwdziałać.

Nie rozstrzygając istoty sprawy stwierdzić jedynie należy, że przedmiotem analizy organów powinny być nie tyle przyczyny zaistniałych trudności materialnych, co przede wszystkim wpływ tychże trudności na możliwość spłaty zadłużenia.

Organ odwoławczy stwierdził, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja materialna jego rodziny, bowiem skarżący nie przedstawił aktualnych dokumentów obrazujących wydatki w 2008r. związane z utrzymaniem mieszkania i ponoszone na leczenie dzieci.

Jednakże jak wynika z akt sprawy, znajdują się w aktach dowody obrazujące koszty związane z utrzymaniem mieszkania na 2007r. Jeżeli skarżący nie przedłożył innych dowodów dokumentujących te koszty, to świadczyć to może o tym, że wysokość tych kosztów nie uległa zmianie. Ponadto skarżący po otrzymaniu pisma z Zakładu o kolejnym wszczęciu postępowania w przedmiocie jego wniosku o umorzenie zadłużenia, zgłosił się do inspektoratu ZUS i złożył w dniu 25 kwietnia 2008r. wyjaśnienia do "kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek" -odnośnie aktualnej sytuacji finansowej i równocześnie przestawił nowe dokumenty mające znaczenia w sprawie. Na potwierdzenie sytuacji zdrowotnej córki M. przedłożył kserokopie karty informacyjnej z dnia 11 marca 2008r. z Uniwersyteckiego Szpitala Ortopedyczno - Rehabilitacyjnego w Zakopanem z pobytu w szpitalu córki skarżącego M. B. oraz kserokopie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 września 2006r.córki skarżącego M. B. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że córka skarżącego ma rozpoznaną skoliozę idiopatyczną, przebyła dwie operacje na kręgosłupie, pierwszą w 2003r. a drugą 6 marca 2008r., wymaga rehabilitacji i zażywania leków przeciwbólowych. Z orzeczenie o stwierdzeniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność u M. B. datuje się od 26 maja 2003r. Została ona zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniami konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne zgodnie z dysfunkcją. Wymaga ona korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że córka skarżącego z uwagi na rodzaj schorzenia kwalifikujący ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wymaga częściowej opieki osób drugich. Tym samym należy od razu skonstatować, że wbrew ocenie organu I instancji nie jest pozbawione zasadności oświadczenie żony skarżącego, iż ze względu na sprawowanie opieki nad córką M. nie poszukuje pracy.

Organ I instancji dysponując powyższymi dowodami odnośnie sytuacji zdrowotnej córki skarżącego, odbierając od skarżącego wyjaśnienia odnośnie sytuacji finansowej, winien był w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, pozyskać informacje dotyczące wysokości kosztów leczenie i rehabilitacji M. B.. To, że koszty takie występują, wynika z oświadczenia skarżącego złożonego przez Sądem na rozprawie. Skarżący podniósł, że najstarsza jego córka po przebytych dwóch operacjach ,wymaga stałego leczenia z powodu bólu, co wiąże się z dojazdami do Kliniki Bólu w Krakowie i z tego tytułu ponosi skarżący wydatki na podróże a także na niektóre zabiegi rehabilitacyjne. Zważywszy , że drugi zabieg operacyjny miał miejsce 06.03.2008r., czyli przed wydaniem zaskarżonej decyzji, to okoliczności podniesione przez skarżącego na rozprawie nie są okolicznościami nowymi, o których organ nie mógł powziąć wiadomości gdy należycie ustalił stan faktyczny zgodnie z art. 7 i 77 §1 k.p.a. a postępowanie prowadził zgodnie z zasadą określoną w art. 8 k.p.a.

Ponadto skarżący przedłożył też kserokopie zawiadomienia z dnia 16.04.2008r. o posiedzeniu składu orzekającego o stopniu niepełnosprawności syna skarżącego J. B. Wprawdzie skarżący nie przedłożył informacji o zakończeniu tej sprawy, to jednak nie zwalniało organu od uzyskania wyjaśnień od skarżącego czy ponosi wydatki na leczenie syna.

Reasumując organy nie wyjaśniły w jakim zakresie sytuacja zdrowotna dzieci skarżącego a w szczególności córki skarżącego cierpiącej na schorzenie kręgosłupa wpływa na sytuacje finansową rodziny skarżącego.

Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego w kwocie około 30 000 zł z tytułu podatku VAT (kwestionariusz z dnia 25.04.2008r.) Nie wątpliwie na ocenę sytuacji finansowej skarżącego mają wpływ także inne zobowiązania nie tylko wobec ZUS. Jednak organy obu instancji pominęły tę istotną kwestię.

Z zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek organu administracji wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z rozpoznawaną sprawą. W ramach tego obowiązku organ powinien z urzędu ustalić jakie okoliczności są istotne dla ustalenia stanu faktycznego a następnie przeprowadzić dowody na te okoliczności.

W ocenie Sądu na datę wydania decyzji, powyższe okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej córki skarżącego i wydatków z tym związanych, dotyczące innych zobowiązań skarżącego, dotyczące rzeczywistego dochodu osiąganego przez skarżącego i kwoty przypadającej z tego dochodu na członka rodziny, dotyczące wydatków na siedmioro dzieci w wieku szkolnym i studenckim oraz niezbędnych wydatków na utrzymanie mieszkania, których istnienie potwierdza materiał dowodowy są istotne dla ustalenia stanu faktycznego i winny być zbadane przez organ. Następnie ustalone rzeczywiste dochody i wydatki konieczne na utrzymanie skarżącego i jego rodziny, jak i wydatki na leczenie córki winny być skonfrontowane z wysokością zaległości, w celu wyjaśnienia czy zapłata należności nie pozbawi skarżącego i jego licznej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponieważ organy nie poczyniły ustaleń w takim zakresie, więc nie wyjaśniły sprawy w sposób wymagany przez przepisy art. 7, 8, 77 §1 kpa.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy, po ustaleniu powyższych okoliczności i po dokonaniu wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów rozważy, czy zachodzą możliwości umorzenia zobowiązań. wobec ZUS w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia.

Z powyższych względów należało na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. zaskarżoną decyzje uchylić, a na podstawie art. 152 p.p.s.a. wstrzymać wykonanie uchylonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.