Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2002/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 21/16 w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 16 listopada 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz B.D. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 kwietnia

2016 r., sygn. akt I SA/Wa 21/16, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 16 listopada 2015 r. nr [..]w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 24 września 2015 r. nr [..]

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że A.D. podaniem z 5 grudnia 2008 r. wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w [..]przez G.M.

Decyzją z 2 lipca 2010 r., nr [..]Wojewoda Wielkopolski potwierdził A.D.w 1/10 części prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP przez G.M., w miejscowości [..]. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. decyzja została doręczona osobiście A.D. 15 lipca 2010 r.

B.D. podaniem z 17 sierpnia 2015 r. wniosła o uchylenie decyzji w trybie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 2 lipca 2010 r. Wnioskodawczyni wskazała art 145 §1 pkt 4 kpa, jako podstawę do uchylenia decyzji kończącej postępowanie, w którym bez własnej winy nie brała udziału. Postanowieniem z 2 września 2015 r. organ I instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 2 lipca 2010 r.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z 24 września 2015 r., nr [..]orzekł o odmowie uchylenia decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 2 lipca 2010 r. potwierdzającej A.D. w 1/10 części prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP w [..]przez G.M.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła B.D.

Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę przytoczył treść przepisu art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Wskazał także, że stosownie do art. 146 § 1 kpa uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a i art. 145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Organ powołał także przepis art. 151 § 1 kpa.

Minister podniósł, że kwestią sporną na gruncie przedmiotowej sprawy jest okoliczność, czy B.D. posiada przymiot strony w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 2 lipca 2010 r. i czy w związku z tym ww. postępowanie było prowadzone przez organ I instancji z pominięciem strony, która bez własnej winy nie brała w nim udziału.

Organ powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w przeciwieństwie do uprzednio obowiązujących przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22 poz. 99 ze zm.) brak jest wymogu, że stronami postępowania w sprawach "mienia zabużańskiego" są wszyscy spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie zakończone decyzją z 2 lipca 2010 r. dotyczyło potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP w [..]przez G.M. jedynie w części przysługującej A.D., ponieważ wystąpił on ze stosownym wnioskiem w terminie do 31 grudnia 2008 r. Jednocześnie z treści jego wniosku nie wynika aby intencją strony było wystąpienie w imieniu pozostałych nieujawnionych wówczas spadkobierców właścicielki nieruchomości pozostawionej.

Mając na uwadze powyższe Minister nie podzielił poglądu wyrażonego w odwołaniu co do przymiotu strony przysługującego B.D., jak i w zakresie obowiązku organu ustalenia wszystkich stron postępowania na podstawie art 64 § 4 kpa. Zdaniem organu, B.D. nie przysługiwał przymiot strony, a zatem ww. postępowanie nie zostało obarczone wadą określoną w art 145 § 1 pkt 4 kpa.

Niezależnie od przedstawionych wyżej argumentów dotyczących braku podstaw do uchylenia decyzji z 2 lipca 2010 r. Minister zauważył, że jak wynika z art 146 § 1 kpa po upływie 5 lat od dnia doręczenie albo ogłoszenia decyzji nie można jej uchylić albo zmienić na podstawie art 145 §1 pkt 3-8 kpa.

Minister przytoczył treść art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym do postępowań zakończonych wydaniem decyzji lub zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty stosuje się art. 145, art. 145a, art. 146 § 2, art. 147-152, art. 154 § 2, art. 155-159 oraz art. 161-163 kpa, z tym że w przypadku zaświadczeń przepisy te stosuje się odpowiednio.

Minister wskazał, iż art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r. wyłączał stosowanie art. 146 § 1 kpa w zakresie decyzji i zaświadczeń wydanych na podstawie odrębnych przepisów, czyli przepisów, które obowiązywały przed dniem wejścia w życie ustawy z 8 lipca 2005 r. Przepis ten został wprowadzony ustawą z 3 października 2008 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2008 r. Nr 197, poz. 1223), która weszła w życie 20 listopada 2008 r. Zdaniem organu II instancji pomimo nieprecyzyjnego sformułowania art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r., mając na uwadze okoliczności towarzyszące jego wprowadzeniu oraz treść uzasadnienia ustawy z 3 października 2008 r. należy wskazać, iż wyłączenie art. 146 § 1 kpa dotyczy tylko decyzji i zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty wydanych na podstawie przepisów odrębnych, a nie decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r.

Wyłączenie zastosowania art. 146 § 1 kpa w stosunku do decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty na podstawie ustawy z 8 lipca 2005 r. skutkowałoby tym, iż osoby oraz organy z urzędu mogłyby w każdym czasie występować o zmianę decyzji na podstawie których potwierdzono i wypłacono rekompensatę. Taka interpretacja doprowadziłaby do zachwiania zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 kpa). Z powyższych przyczyn, zdaniem organu, należy uznać, iż właściwe jest przyjęcie interpretacji art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r., zgodnie z którą przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do rozstrzygnięć administracyjnych potwierdzających prawo do rekompensaty na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej ustawy.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa w przedmiotowej sprawie dodatkowo wystąpiła negatywna przesłanka określona w art 146 § 1 kpa uniemożliwiająca uchylenie decyzji z 2 lipca 2010 r. Z przepisu wynika, że początkiem terminu wynikającego z art. 146 § 1 kpa jest fakt doręczenia decyzji. Decyzja Wojewody Wielkopolskiego z 2 lipca 2010 r. została doręczona jedynej stronie – A.D.- w dniu 15 lipca 2010 r. W związku z powyższym 5 letni termin określony w art. 146 § 1 kpa, w przedmiotowej sprawie, upłynął 15 lipca 2015 r. Ponadto 5 letni termin przedawnienia określony w art. 146 § 1 kpa jest terminem prawa materialnego i nie podlega zawieszeniu niezależnie od okoliczności i podjętych przez organ administracji, czy wnioskodawcę czynności procesowych. Termin ten skutkuje także niemożnością uchylenia decyzji.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z 16 listopada 2015 r., skargę wniosła B.D.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że wykładnia przepisów art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej, wywoływała rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Początkowo sądy administracyjne wyrażały pogląd, iż złożenie w ustawowym terminie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego z uprawnionych nie skutkuje automatycznie wszczęciem postępowania względem pozostałych. Jednakże w obecnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdecydowanie przeważa pogląd wskazujący na aspekt jedności materialnej złożonego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Okoliczność zaś jedności stosunku materialnoprawnego przesądza o tym że złożenie w terminie wniosku przez jeden z legitymowanych podmiotów wszczyna postępowanie administracyjne co do wszystkich uprawnionych. Wystarczy zatem, że jeden ze spadkobierców złożył wniosek przed 31 grudnia 2008 r. aby pozostali uprawnieni, którzy takich wniosków nie złożyli zachowali swoje roszczenia, stosownie do posiadanych udziałów w spadku.

Następnie Sąd I instancji stwierdził, że zasadnie skarżąca zarzuciła organom obrazę przepisów prawa materialnego, w postaci błędnej wykładni art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, polegającej na przyjęciu, że każdy ze spadkobierców powinien złożyć- do dnia 31 grudnia 2008 r. - oddzielny wniosek o przyznanie rekompensaty. Sąd podkreślił, że skoro osoba współuprawniona do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpiła, w terminie ustawowym z wnioskiem, to obowiązkiem organu - stosownie do art. 61 § 4 kpa- było powiadomić skarżącą oraz pozostałych spadkobierców byłego właściciela pozostawionego mienia o prowadzonym postępowaniu. A.D. wystąpił z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez G.M. w dniu 5 grudnia 2008 r., a więc w terminie ustawowym. Sąd I instancji zauważył róznież, że z akt sprawy zakończonej decyzją z 2 lipca 2010 r. wynika, że Wojewoda Wielkopolski miał wiedzę co do jeszcze innych (poza A.D.) spadkobierców po G.M. Jednakże organ nie podjął czynności mających na celu ustalenie wszystkich stron postępowania i powiadomienia ich o wszczęciu postępowania.

Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca powinna być stroną postępowania zainicjowanego wnioskiem A.D.. Miała bowiem przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Skoro została pominięta, to przysługiwała jej skarga o wznowienie postępowania, z której skorzystała.

Sąd I instancji podzielił natomiast twierdzenie organu, że w niniejszej sprawie upłynął termin określony w art. 146 § 1 kpa. Ma więc rację organ, że uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej doręczenia upłynęło 5 lat. Prawidłowo organy uznały, że treść art. 146 § 1 kpa wskazuje w sposób jednoznaczny, iż upływ określonych w nim terminów, jako negatywnej przesłanki do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji, jest bezwarunkowy, tj. niezależny od okoliczności, które to spowodowały.

Jednakże zdaniem Sądu I instancji organ nie dostrzegł, że zgodnie z art. 151 § 2 kpa, w przypadku, gdy w wyniku wznowienia nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146 kpa, organ ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. W ocenie Sądu, organy naruszyły więc przepis art. 151 § 1 pkt 1 kpa, poprzez jego zastosowanie oraz przepis art. 151 § 2 kpa, poprzez jego niezastosowanie, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Skarbu Państwa, zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uchyleniu decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia 27 października 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 23 lipca 2015 r. w sytuacji, gdy zostały one wydane prawidłowo zgodnie z ustalonym stanem faktycznym i prawnym.

Ponadto organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1090), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców odnosi skutek wobec pozostałych.

W konkluzji skargi kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżący kasacyjnie wskazał, że na podstawie art. 187 § 1 P.p.s.a. wnosi o odroczenie rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny

i przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w sprawie poprzez ustalenie czy

z interpretacji art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej należy wywodzić wniosek, iż złożenie wniosku przez jednego ze spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej odnosi również skutek wobec pozostałych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B.D. wniosła o jej oddalenie

i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za niezasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113).

Zamierzonego skutku nie mógł odnieść podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi przez Sąd I instancji.

Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. odnosi się do skutków stwierdzenia przez sąd administracyjny I instancji naruszenia prawa materialnego bądź procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, co oznacza, że ewentualny zarzut naruszenia tego przepisu przez sąd administracyjny mógłby być postawiony (w powiązaniu odpowiednimi przepisami prawa materialnego bądź przepisami K.p.a.) na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 P.p.s.a. Natomiast z przepisu art. 151 P.p.s.a. wynika, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przepisy ten mają charakter swoistej "instrukcji" dla Sądu, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać, gdy uzna, że skarga zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy te mogą być więc naruszone tylko wówczas, gdy Sąd uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie wydaje orzeczenie oddalające skargę lub gdy Sąd uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, uwzględnia ją. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i w konsekwencji wydał rozstrzygnięcie polegające na jej oddaleniu. Ponadto w judykaturze od początku funkcjonowania dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego zwraca się uwagę na to, że art. 151 P.p.s.a., podobnie jak art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., są tzw. przepisami wynikowymi, a warunkiem ich zastosowania w ramach kontroli kasacyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2077/10 – CBOSA). Ponadto naruszenie tych przepisów jest zawsze następstwem złamania innych norm prawnych, co oznacza, że zarzuty naruszenia art. 151 P.p.s.a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) czy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzuty złamania tych regulacji, bezwzględnie zobowiązana jest bezpośrednio powiązać takie zarzuty z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym, jej zdaniem, uchybił sąd I instancji (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2077/10; wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 1387 – Lex nr 952799 czy wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 87/10 – Lex nr 672933 i wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1311/10 – Lex nr 1080937). W rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie wytykając Sądowi I instancji złamanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. nie powiązał tego przepisu z jakimikolwiek przepisami prawa materialnego czy procesowego, co w konsekwencji przy braku takich powiązań oznacza nieskuteczność podniesionego zarzutu.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej. Według skarżącego kasacyjnie, błędna wykładnia powyższych przepisów polega na uznaniu, że wniosek złożony przez jednego ze spadkobierców właściciela nieruchomości odnosi skutek wobec pozostałych spadkobierców. Stanowiska tego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela.

Stosownie do treści art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tej ustawy. W myśl natomiast art. 5 ust. 1 ww. ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2 ustawy). Zostosowanie wykładni funkcjonalej powyższych przepisów prowadzi do konkluzji, iż dla wszczęcia postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty wobec wszystkich spadkobierców (albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców), wystarczającą przesłanką jest złożenie w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy wniosku przez jednego z uprawnionych, co w okolicznościach niniejszej sprawy oznacza, iż wszyscy współuprawanieni spadkobiercy Gabrieli Mądrackiej (właścicieleki pozostawionej nieruchomości), powinni brać udział w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Zauważyć należy, że orzecznictwo dotyczące powyższego zagadnienia początkowo nie było jednolite. Obecnie jednak można już mówić o utrwalonej linii orzeczniczej - którą Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę popiera - wskazującej, iż w sprawach zabużańskich zachodzi jedność materialnoprawna wniosku (tak: NSA w wyroku z dnia 16 lipca

2014 r., sygn. I OSK 2993/12 i w przywołanych w tym wyroku orzeczeniach NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 642/11, z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1209/11 i sygn. I OSK 1494/11, z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 593/12 oraz z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I OSK 977/12, z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2272/14). Oznacza to, że toczy się jedno postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego, w którym dokonuje się ustaleń faktycznych celem rozpoznania wniosku zgodnie z regulacjami ustawy zabużańskiej. Złożenie zaś wniosku przez jednego ze spadkobierców właściciela pozostawionego mienia uruchamia przewidzianą we wskazanej wyżej ustawie procedurę, względem pozostałych spadkobierców. Wystarczy zatem, że jeden ze spadkobierców złoży stosowany wniosek przed upływałem terminu materialnego zakreślonego w art. 5 ust. 1 ustawy (czyli przed 31 grudnia 2008 r.) aby pozostali uprawnieni, którzy takich wniosków nie złożyli zachowali swoje roszczenia, stosownie do posiadanych udziałów (por. wyrok NSA

z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 682/13).

Powyższej oceny nie zmieniają podnoszone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumenty, iż takiej wykładni przepisów ustawy zabużańskiej przeczy treść wcześniej obowiązującego w tej materii przepisu art. 81 ust. 4 ustawy z dnia

29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U.

z 1985 r., Nr 22, poz. 99 ze zm.), który stanowiąc, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia do zaliczenia wartości tego mienia przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione, wprost przewidywał, iż stronami postępowania są wszyscy żyjący spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego, czego nie sposób doszukać się w treści obecnie obowiązujących przepisów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego treść powołanego przepisu wskazywała jedynie, że skorzystanie z uprawnienia do zaliczenia wartości mienia pozostawionego było uzależnione od łącznego działania wszystkich spadkobierców (bądź upoważnienia jednego z nich).

Z przepisu tego nie można jednak wywieść obowiązku organu do działania z urzędu na rzecz wszystkich spadkobierców. Obecnie art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej stanowi natomiast, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa złożony w określonym terminie (przepis ten wskazuje więc sposób realizacji uprawnienia - zainicjowania postępowania), zaś w art. 3 ust. 2 ustawodawca przesądził, że prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, a więc określił, komu to prawo przysługuje, co oznacza, że zainicjowanie postępowania przez jednego z uprawnionych przed dniem

31 grudnia 2008 r. rozciąga swoje skutki na pozostałych spadkobierców zmarłego właściciela, w tym rodzi obowiązek po stronie organu powiadomienia ich - zgodnie z treścią art. 61 § 4 k.p.a. - o toczącym się postępowaniu. Ustawa zabużańska nie przewiduje natomiast wymogu łącznego działania wszystkich spadkobierców jako koniecznego warunku realizacji przysługującego im uprawnienia.

Dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest prawidłowa, co czyni niezasadnym podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego

W skardze kasacyjnej wniesiono również o rozważenie możliwości przedstawienia budzącego uzasadnione wątpliwości zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 187 § 1 P. p. s. a. Mając jednak na uwadze wyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zastosowania powołanego przepisu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12 (publ. LEX nr 1226661).