Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1522/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

2 lutego 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lutego 2011r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2010r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 1522/10

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 6 lipca 2010 r. A. C. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o udzielenie pomocy w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na wykupienie lekarstw oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz pokrycie kosztów związanych z letnim wypoczynkiem dzieci.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania A. C. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie tym, że strona swoim działaniem uniemożliwiła pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ ten wyjaśnił, iż obowiązek współdziałania wnioskodawcy z ośrodkiem pomocy społecznej wynika z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), zaś konsekwencje braku współdziałania reguluje przepis art. 11 ust. 2 tejże ustawy.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie wskazując, że jest gotowy do podjęcia współpracy z pracownikami socjalnymi, przez których jest szykanowany. Podał, że pomimo wyraźnych wskazań organu odwoławczego pracownicy ci nie dochowują przewidzianego prawem trybu zawiadamiania go o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że on jak i jego córka są osobami niepełnosprawnymi, zaś jego małżonka jest osobą schorowaną.

Na wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. skarżący przedłożył pismo z dnia 20 września 2010 r., dołączając kserokopię protokołu z dnia 9 marca 2010 r. sporządzonego przez pracownika Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. oraz dokumentację lekarską związaną z leczeniem żony I. C.: kartę informacyjną z dnia 23 czerwca 2010 r. i zaświadczenie lekarskie z dnia 15 marca 2010 r. oraz odmówił w nim złożenia wykazu pomocy materialnej otrzymywanej od rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powołując się na treść art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ wskazał, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie lub rodzinie, której dochód nie przekracza określonego w tym przepisie kryterium dochodowego oraz występuje przynajmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy społecznej. W obecnym stanie prawnym dochód na osobę w rodzinie, która ubiega się o niniejsze świadczenia, nie może przekroczyć kwoty 351 zł. Organ pomocy społecznej musi zatem najpierw ustalić, czy osoba ubiegająca się o świadczenie (o charakterze obowiązkowym lub fakultatywnym) spełnia wskazane wyżej kryteria, a także inne warunki określone w przepisach regulujących poszczególne rodzaje zasiłków. I tak, przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego uzależnione jest od uznania, że cel, na jaki ma być przeznaczone świadczenie z pomocy społecznej, służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ustawy o pomocy społecznej). Nie można również tracić z pola widzenia i tego, iż przyznanie zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz pozostawione jest uznaniu organu administracyjnego.

W celu ustalenia powyższych okoliczności, w myśl art. 107 ustawy o pomocy społecznej, przeprowadza się wywiad środowiskowy, a w przypadku ubiegania się po raz kolejny o przyznanie świadczenia lub gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie - sporządza się aktualizację wywiadu środowiskowego (art. 107 ust. 4 ww. ustawy). Przeprowadzenie rzeczonego wywiadu stanowi zatem nieodzowny element poprzedzający wydanie decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Organ odwoławczy podał, że wywiad środowiskowy, stanowiący swoiste postępowanie dowodowe, ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osobistą, rodzinną i majątkową osoby i rodziny starającej się o przyznanie pomocy lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Dz. U. z 2005 r., Nr 77, poz. 672 ze zm.). Ubiegający się o świadczenie z pomocy społecznej obowiązany jest przy tym udzielić organowi prowadzącemu postępowanie wszelkich informacji dotyczących jego sytuacji, choćby uznawał je za nieistotne, ponieważ to nie do niego, a do organu należy ich ocena w kontekście żądanego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 czerwca 2008 r. II SA/Łd 310/08, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 listopada 2008 r. IV SA/Po 47/2008, LexPolonica nr 1997817).

Dalej SKO w swym uzasadnieniu powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09) podało, że uniemożliwienie organowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez ustalenie rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem organu II instancji sytuacja osobista, rodzinna, dochodowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny została ustalona między innymi na podstawie: aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 4 czerwca 2010 r., aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 1 lipca 2010 r., jego wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 15 sierpnia 2010 r., zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia 16 sierpnia 2010 r., kolejnych jego wyjaśnień z dnia 20 września 2010 r., dokumentacji lekarskiej związanej z leczeniem żony (karty informacyjnej z dnia 23 czerwca 2010 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 15 marca 2010 r., wyników badania rezonansu magnetycznego z dnia 19 maja 2010 r., protokołu operacyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r.) oraz innych dowodów. W oparciu o te dowody organ ustalił, że skarżący prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe w skład, którego oprócz wnioskodawcy wchodzi żona oraz dwoje dzieci. Łączna wysokość dochodu uzyskiwanego przez wymienioną rodzinę wynosi [...]zł miesięcznie, na który składa się renta wnioskodawcy, świadczenia rodzinne oraz dodatek mieszkaniowy. Wnioskodawca oraz jedno z dzieci są osobami niepełnosprawnymi. A. C. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. jako osoba poszukująca pracy od dnia 20 maja 2010 r. Żona wnioskodawcy nie podejmuje zatrudnienia, nie figuruje także w ewidencji osób bezrobotnych. W 2007 r. żona skarżącego otrzymała z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. propozycję pracy, której nie przyjęła. Wyżej wymieniona nigdy nie pracowała zawodowo. Żona wnioskodawcy cierpi na schorzenie kręgosłupa. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 15 marca 2010 r. jest ona jednak zdolna do pracy. Skarżący jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Opel Kadet E, rok produkcji 1991. Strona użytkuje samochody osobowe teścia, syna i szwagra na ich koszt. W mieszkaniu skarżącego znajduje się komputer, urządzenie wielofunkcyjne, kamera video. Rodzina posiada dostęp do Internetu (finansowany przez państwo) oraz telefon komórkowy na abonament w wysokości 60 zł miesięcznie. Strona otrzymuje pomoc finansową od rodziny. Rodzina wnioskodawcy od wielu lat korzysta z pomocy społecznej (m.in. w postaci zasiłku okresowego, zasiłku celowego, w tym z pomocy państwa w zakresie dożywiania).

W ocenie organu odwoławczego skarżący spełnia ogólne kryteria przyznania pomocy społecznej określone w art. 7 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy społecznej, albowiem w jego rodzinie występuje bezrobocie oraz niepełnosprawność. Z uwagi jednak na brak możliwości dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych (w szczególności w zakresie sytuacji majątkowej rodziny), z przyczyn leżących po stronie skarżącego, konieczne było podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy. W omawianym zakresie należy zarzucić stronie brak współdziałania z organem pomocy społecznej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ww. ustawy.

O trafności tego stanowiska świadczą, w ocenie organu drugiej instancji, następujące okoliczności. Skarżący, obowiązany do udzielenia wyczerpujących odpowiedzi na zadawane mu pytania, w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 czerwca 2010 r., jak i w pisemnych wyjaśnieniach z dnia 20 września 2010 r., wypowiadał się w sposób zdawkowy oraz niepełny. Na pytanie: "czy otrzymujecie Państwo pomoc od rodziny" skarżący udzielił odpowiedzi: "tak". Na pytanie zawarte w przedmiotowym wywiadzie: "w jakiej formie" stwierdził on, że: "w różnej", zaś na pytanie od kogo jest ta pomoc wyjaśnił, że "od rodziny". Z wywiadu wynika nadto, że rodzina skarżącego otrzymuje pomoc od teściów oraz dorosłych synów, których ujawnienia adresów wyżej wymieniony odmówił. W ocenie organu drugiej instancji fakt otrzymywania pomocy finansowej od rodziny (synów, teściów, rodziców), pozostaje bezsporny w tej sprawie, albowiem skarżący potwierdził go między innymi w piśmie z dnia 14 czerwca 2010 r. oraz w oświadczeniu złożonym do protokołu z dnia 9 marca 2010 r. Nieznana jest jednak skala owej pomocy, która - rzecz jasna - ma znaczenie przy ustalaniu dochodu rodziny wnioskodawcy.

Podsumowując powyższe SKO stwierdziło, że brak jest możliwości ustalenia dochodu rodziny strony, a co za tym idzie oceny spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wątpliwości organu odwoławczego nasuwa nadto sytuacja związana z brakiem aktywności zawodowej po stronie małżonki skarżącego. Zdaniem Kolegium problemy zdrowotne, z którymi niewątpliwie boryka się ona, nie czynią z niej - w świetle prawa - osoby niezdolnej do pracy.

Skarżący złożył skargę do tutejszego Sądu na wyżej wskazaną decyzję, wnosząc o jej uchylenie, zarzucając przy tym naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 8, 9, 10, 79 § 2 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a.

Zdaniem skarżącego zostało naruszone prawo wynikające z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie mu zapoznania się z aktami sprawy. Skarżący bowiem nie miał możliwości z uwagi na trudną sytuację materialną zapoznania się z aktami przed dniem 23 listopada 2010 r. W tym dniu jednak miał przebywać w T. w związku z wizytą żony u lekarza. W związku z tym wyraził zgodę na przedłużenie postępowania do tej daty. W związku z powyższym na podstawie art. 79 § 2 k.p.a. oraz art. 81 kpa skarżący nie uznał ustaleń i dowodów zawartych w zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdził, że lektura orzecznictwa w tym zakresie potwierdza jego stanowisko, ponieważ organ prowadzący postępowanie obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Zachowanie tych wymogów nie jest pozostawione uznaniu organu, lecz stanowi jego bezwzględny obowiązek, niezależnie od treści i wagi dowodu. Wskazał też, że celem prawidłowej realizacji zasady czynnego udziału strony, organ powinien w uzasadnieniu decyzji przytoczyć okoliczności podniesione przez strony oraz do każdej z nich ustosunkować się, przy czym szczególny obowiązek ciąży w tym zakresie na organie II instancji, który powinien ustosunkować się do każdego zarzutu podniesionego w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania administracyjnego.

Głównym zarzutem skargi było naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy we wskazanym przez niego terminie, czego konsekwencją było w ocenie strony naruszenie art. 7, 8, 9, 79 § 2 i 81 k.p.a. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. "organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań". W przedmiotowej sprawie SKO wydało decyzję w dniu [...] r. Skarżący wiedział o toczącym się przed tym organem postępowaniu i jak wynika z treści skargi, dnia 11 października 2010 r. otrzymał pismo od organu informujące go o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia uwag. Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (tak wyrok NSA z dnia 16 października 2007 r., I OSK 1192/06). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ nie miał żadnych podstaw do przedłużenia o kolejny miesiąc postępowania. Wszystkie istotne w sprawie dokumenty były znane stronie. Istota uprawnienia strony, przewidzianego w art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a., polegającego na końcowym zapoznaniu się z całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego (niezależnie od uprawnienia do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i składania dalszych wniosków dowodowych) polega na tym, że przed wydaniem decyzji ma ona możliwość dowiedzieć się, jakie okoliczności faktyczne, wynikające z zebranych dowodów, organ będzie uwzględniał przy wydaniu rozstrzygnięcia (tak wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 września 2009 r., II SA/Lu 306/09). Skarżący miał zatem możliwość pisemnego ustosunkowania się i wyrażenia swego stanowiska oraz znał znajdujące się w aktach dowody.

Nawet przyjmując, że doszło do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., to nie stanowi to automatycznie podstawy do uchylenia decyzji, jeśli nie towarzyszy mu takie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego rozwijających zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu i zapewniających jej realizację, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania (tak wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 września 2009 r., II SA/Sz 747/09, LEX nr 580340).

Reasumując ten wątek, skarżący wiedział o toczącym się postępowaniu przed organem II instancji, który pouczył go o uprawnieniu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i składania dalszych wniosków dowodowych, zatem nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 10 § 1 k.p.a.

Organ w prawidłowy sposób ustalił stan faktyczny oraz zastosował odpowiednie przepisy (w szczególności art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – dalej u.p.s.) dokonując ich prawidłowej wykładni. Zgodnie z cyt. przepisem "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. (I OSK 1558/09) obowiązek współdziałania osoby z organem dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego (udzielenie organowi niezbędnych informacji - w tym dotyczących rodziny i bliskich, art. 50 ust. 2 u.p.s. - wskazanie, sprecyzowanie potrzeb). Niewątpliwie skarżący uchylał się od współpracy z organem poprzez nie udzielanie odpowiedzi na pytania dotyczące sposobu i zakresu pomocy otrzymywanej od członków rodziny, w szczególności od synów. Przejawiło to się m.in. poprzez odmowę wskazania adresów zamieszkania synów.

Przepis art. 4 u.p.s. nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tej ustawy, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się udzielenia świadczenia. Nie budzi wątpliwości to, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest odmowa udzielenia odpowiedzi na pytania związane z sytuacją materialną skarżącego (w tym przypadku otrzymywaną przez niego pomocą od członków rodziny). Uniemożliwienie organowi prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy przez ustalenie rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej strony jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.p.s.

Postępowanie w sprawach świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostało w art. 100-109 u.p.s., szczególne zaś miejsce w tej procedurze zajmuje przepis art. 106 ust. 4 tej ustawy, ustanawiający wymóg przeprowadzenia, przed wydaniem decyzji, rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jak wynika z art. 107 przywołanej ustawy i rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672 ze zm.), rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Wywiad środowiskowy jest zatem szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Składa się nań szereg czynności organu (wykonywanych przez pracownika socjalnego), a w szczególności przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji (§ 5 ust. 1 rozporządzenia), wykorzystanie dokumentów wskazanych w § 7, a także przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, a w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Wniosek ten znajduje potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej, a przede wszystkim w treści § 2 ust. 2 rozporządzenia, nakazującego przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. W ramach wywiadu środowiskowego pracownicy socjalni niewątpliwie mogą czynić ustalenia dotyczące pomocy otrzymywanej przez stronę od członków rodziny.

Nie jest zasadą, że obowiązek przeprowadzania całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności zawsze spoczywa na organie i nie może być przerzucany na stronę, zaś ciężar dowodu na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obciąża organ administracyjny. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. To w toku postępowania wyjaśniającego ma on obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Jest to bowiem warunek sine qua non prawidłowego, a więc zgodnego z istniejącym stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami prawa, rozstrzygnięcia sprawy. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają zatem dwa obowiązki: po pierwsze - określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i - po drugie - obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie, że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. W sytuacji, kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, wypływający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby przedstawiła stosowne dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy w stosownym terminie. Niedopełnienie tego obowiązku przez stronę uzasadnia wyciągnięcie w stosunku do niej negatywnych skutków określonych w ustawie, tzn. w tym wypadku określonych w art. 11 ust. 2 u.p.s. (tak NSA w wyroku z dnia 28 sierpnia 2007 r., I OSK 1801/06, LEX nr 372667).

Należy podkreślić to, że organ II instancji wezwał skarżącego do wyjaśnienia m.in. kwestii związanych z rozmiarem i formą uzyskiwania przez niego pomocy materialnej od członków rodziny. W odpowiedzi na to skarżący w piśmie z dnia 20 września 2010 r. stwierdził, że nie wszystko, co jest napisane w wywiadzie środowiskowym, to są jego słowa, jednocześnie nie zaprzeczył wprost temu, że przyznał w wywiadzie środowiskowym, iż otrzymuje pomoc materialną od rodziny. Dalej skarżący podał w w/w piśmie, iż oczekiwanie od niego wykazu pomocy od rodziny z uwzględnieniem terminu jej udzielenia oraz jej formy i wysokości to "chyba jakiś żart". Potwierdza to dalszy brak chęci współpracy skarżącego z organem w rozumieniu art. 11 ust 2 u.p.s.

Za słuszne należy również uznać rozważania organu II instancji dotyczące niewykazania przez skarżącego braku możliwości podjęcia pracy przez jego żonę. Jej stan zdrowia nie wykluczał bowiem podjęcia przez nią pracy, a jedynie stanowił przeciwwskazanie do wykonywania ciężkich prac. Tym samym niezarejestrowanie jej w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej również świadczy o unikaniu przez nią podjęcia zatrudnienia, które mogłoby w znaczący sposób poprawić sytuację materialną rodziny.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.