Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 919/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 691/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

M.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Pismem z dnia 5 lipca 2011 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z Unii Europejskiej i zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu komunalnym o powierzchni 32,11 m². Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od marca 2010r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu i "przeżył z kradzieży". Do wniosku załączone zostało między innymi zaświadczenie z dnia 1 września 2010r., potwierdzające objęcie M.R. pomocą w formie zasiłku stałego.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismem z dnia 19 sierpnia 2011 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania.

Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie pismami z dnia 21 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 3 września 2011 r. oświadczył, iż nie uzyskuje żadnego dochodu i utrzymuje się z kradzieży. Przesłał pismo zatytułowane "doniesienie na samego siebie za przeżycie z kradzieży", złożone w dniu 12 sierpnia 2011r. w Prokuraturze Rejonowej w Zabrzu oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zabrzu z dnia 5 sierpnia 2011 r., odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego wynika, że nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.-

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach postanowieniem z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 691/11 odmówił przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia M.R. wniósł sprzeciw.

W uzasadnieniu sprzeciwu podał, że nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy oraz oświadczył, że utrzymuje się z kradzieży.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 691/11 odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej "P.p.s.a.") wskazał, że skarga skarżącego została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku stałego, czyli sprawy z zakresu pomocy społecznej. W związku z tym, nie ma on obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a złożony w tym zakresie wniosek jest bezprzedmiotowy i nie podlega rozpoznaniu.

Z kolei, odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata wskazując na treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. podał, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza wykazanie przez stronę, iż przesłanki do jej przyznania obiektywnie zaistniały. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę.

Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia wniosku skarżącego, gdyż pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania nie uprawdopodobnił on okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, ani nie udokumentował faktów, na które powołał się we wniosku. W konsekwencji stwierdził, że ww. braki uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Podkreślił, że nie jest wystarczającym wyłącznie subiektywne powoływanie się na trudną sytuację majątkową i brak jakichkolwiek dochodów.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, M.R. pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji. Wskazał, że skarżący choć faktycznie zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010 r. oraz brak oszczędności, to jednakże pomimo wezwania nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Dodatkowo wskazanie skarżącego, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla określenia źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Jednocześnie tak sformułowana odpowiedź, potwierdzająca uzyskiwanie zysków z popełniania przestępstw może zostać uznana za wyraz lekceważenia przez skarżącego treści wezwania. Sąd nie może brać bowiem pod uwagę dochodów z nielegalnych źródeł.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w tej sytuacji, gdy skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 19 sierpnia 2011 r., to nie jest możliwe ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji osobistej. Natomiast uchylenie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.R., który wnosząc o jego uchylenie wskazał, iż "żyje z kradzieży".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404).

W niniejszej sprawie pismem z dnia 19 sierpnia 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienie i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (opłaty za energie elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości itp.), które to wydatki powinny być udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty oraz wskazanie źródeł, z których skarżący aktualnie czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania.

Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie pismami z dnia 21 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 3 września 2011 r. oświadczył, iż nie uzyskuje żadnego dochodu i utrzymuje się z kradzieży. Przesłał pismo zatytułowane "doniesienie na samego siebie za przeżycie z kradzieży", złożone w dniu 12 sierpnia 2011r. w Prokuraturze Rejonowej w Zabrzu oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zabrzu z dnia 5 sierpnia 2011r., odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego wynika, że nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie zastosował się do wezwania z dnia 19 sierpnia 2011 r., a złożony w tej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.