Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 467/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1,2,11
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant: starszy asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 542/13 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 listopada 2013 r. (sygn. akt I SA/Wa 542/13), oddalił skargę W. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r., W. K. z d. Z. wystąpiła o (cyt.): "odszkodowanie za mienie pozostawione na Kresach Wschodnich".

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...]., Wojewoda Ł. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku, z uwagi na fakt, że mienie, którym była mowa w w/w wniosku znajdowało się na terytorium dawnej Litwy Kowieńskiej a zatem poza granicami byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podkreślając, że – w świetle art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest okoliczność położenia pozostawionej nieruchomości w granicach Rzeczypospolitej Polskiej według stanu z dnia 1 września 1939 r. Tymczasem, W. K. wnosiła o potwierdzenia jej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonych w miejscowości S. (działki budowlanej o pow. [...] m²) i we wsi K. (działki rolniczej [...] ha.), gmina i powiat S. tj. które znajdowały się na terenie Litwy Kowieńskiej wchodzącej – w dniu 1 września 1939 r. w skład Republiki Litewskiej.

Na wyżej przedstawioną decyzję Ministra Skarbu Państwa W. K.wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła organowi naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Odpowiadając na skargę, Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że nie była on zasadna.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były bowiem przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, którą uregulowano kompleksowo prawa Zabużan i ich następców prawnych (art. 1, 2 i 3 ustawy). Sąd zaakcentował w tym miejscu, że w analizowanej sprawie, przyczyną odmowy potwierdzenia skarżącej prawa do tzw. rekompensaty "zabużańskiej" była okoliczność, że pozostawione przez nią nieruchomości w miejscowości S. i we wsi K., gmina i powiat S. znajdowały się w dniu 1 września 1939 r. na terenie Litwy Kowieńskiej, a zatem nigdy nie wchodziły w skład byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podzielając w pełni powyższe stanowisko i powołując się na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 lutego 2012 r. (sygn. akt I OSK 509/10) Sąd wyjaśnił, że ustawa "zabużańska" wyraźnie akcentuje wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez osobę ubiegająca się o przyznanie rekompensaty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Konieczność zaś dokonywania wykładni art. 2 w kontekście art. 1 ustawy, w którym to przepisie ustawodawca wiąże pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego z faktem wypędzenia właściciela tej nieruchomości z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia przez niego byłego terytorium Polski w związku z wojną, skutkuje brakiem postaw do tego, aby mówić o "znajdowaniu się" jakiejś nieruchomości poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej w sytuacji, gdy ta nieruchomość, przed wybuchem II Wojny Światowej nie znajdowała się na jej terytorium. Ograniczenie natomiast ww. regulacji prawnej wyłącznie do terenów, które przed dniem 1 września 1939 r. wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że ustawodawca nie zakładał, aby można było - w trybie ustawy dnia 8 lipca 2005 r. - dochodzić prawa do potwierdzenia rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawiona poza obecnymi granicami Państwa Polskiego nieruchomość nigdy nie znajdowała się na jego terytorium.

Za powyższym stanowiskiem przemawiała – zdaniem Sądu – dodatkowo okoliczność, iż Państwo Polskie we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych również zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które w 1939 r. należały do Polski a poza tym, stanowisko to znajdowało potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 17 października 1991 r. (sygn. akt III CZP 99/91) - wydanej na podstawie art. 81 ust. 1 (wcześniej art. 88 ust. 1) ustawy z 1985 r. – stwierdził, że skoro w ustawie tej jest mowa o osobach, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, to należy uznać, iż uprawnienia, wynikające z tej ustawy (konkretnie z art. 81 ust. 1) dotyczą tylko osób, które posiadały i pozostawiły mienie nieruchome na obszarze, który przed rozpoczęciem II Wojny Światowej należał do Rzeczypospolitej Polskiej.

Identyczny pogląd – jak wywodził Sąd – wyrażała doktryna, podnosząc, że osoby repatriowane lub przesiedlone (nawet, jeśli są to obywatele polscy z terenów nie będących przed wojną obszarem RP), które pozostawiły tam swoje mienie – nie mają szans w na otrzymanie odszkodowania za pozostawiony majątek, gdyż "mienie zabużańskie" obejmowało wyłącznie majątki pozostałe na terenach obecnej Białorusi, Ukrainy i tzw. Litwy Wileńskiej.

Powyższe stanowisko – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pozostawało zaś nadal aktualne, bowiem hipoteza normy uprawniającej do rekompensaty (wcześniej ekwiwalentu), zawarta w przepisie art. 1 ust. 1 ustawy "zabużańskiej" (cyt.): "(...) z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...) w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." - nie różni się w żaden sposób od hipotez zawartych w poprzednich normach, które uprawniały do ekwiwalentu za "mienie zabużańskie" pod rządami wcześniejszych przepisów.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów, Sąd uznał, iż bez znaczenia dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia pozostawał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12, opubl. Dz. U. z 2012 r., poz. 1195), gdyż stwierdzona w nim niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy "zabużańskiej" z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP dotyczyła jedynie zakresu, w jakim uzależniał on prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co w przedmiotowej sprawie nie było powodem wydania decyzji odmownej.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, W. K. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. prawa materialnego w postaci:

1. art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005 r. Nr 169 poz. 1418) - przez błędną wykładnię i niewłaściwe wykorzystanie tegoż przepisu prawnego zarówno przez organ administracji, jak i WSA w Warszawie, polegające na przyjęciu, że przepisy przedmiotowej ustawy, stosownie do tegoż artykułu, dotyczą jedynie nieruchomości, które w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. leżały na terytorium II Rzeczypospolitej, podczas gdy z normy art. 1 ww. ustawy to nie wynika, a jedyne przesłanki do nabycia uprawnień wynikającej z w/w ustawy zostały określone kumulatywnie w treści art. 2 tej ustawy z jednoczesnym kategorycznym określeniem, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

2. art. 2 zw. z art. 1 ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005 r. Nr 169 poz. 1418) - przez błędną wykładnię i niewłaściwe wykorzystanie tegoż przepisu prawnego zarówno przez organ administracji, jak i WSA w Warszawie, polegające na chybionym przyjęciu przez organ administracji, jak i WSA w Warszawie, iż skarżąca nie zachowuje uprawnień do rekompensaty w myśl w/w ustawy, podczas gdy wypełnia ona wszystkie przesłanki kumulatywnie określone w treści przywołanego przepisu, tj. art. 2 w/w ustawy, a w szczególności zostaje wypełniona przesłanka determinująca nabycie uprawnienia tj. iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, bowiem nieruchomość pozostawiona przez skarżącą znajdowała się poza obecnymi granicami RP;

II. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 133 § 1 p.p.s.a. - przez wydanie w sprawie wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wbrew stanowi z akt sprawy, z którego nie wynika, aby wyżej podana ustawa z 8 lipca 2005 r. - stosownie do art. 1 - miała zastosowanie jedynie do nieruchomości leżącej w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej, a materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy, mając na względzie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. SK 11/2012 (Lex Polonica nr 3984799), potwierdza występowanie wszystkich przesłanek do nabycia uprawnienia w trybie w/w ustawy, bowiem jedyne kryterium zastosowania tejże ustawy jest podane w artykule 2 tej ustawy, a które skarżąca wypełnia w całości, a które to kryterium determinuje przyznanie uprawnienia każdemu właścicielowi nieruchomości pozostawionej obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i nie uzależnia od tego żeby nieruchomość ta położona była w granicach II RP, wbrew temu co przyjmuje w sposób chybiony WSA w Warszawie.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie twierdziła, iż w niniejszym przypadku powinien znaleźć zastosowanie pogląd, wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/2007). Nie można było bowiem podejmować rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie w oderwaniu od celu ustawy, która - jako kolejna regulacja prawna, dotycząca przyznania rekompensat osobom wypędzonym z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP, wskazywała, że osoby zachowujące status repatriantów (wypędzonych), będących obywatelami polskimi, pozostawiły swój dobytek ( wielokrotnie o dużej powierzchni nieruchomości) w miejscu wypędzenia, a które nie znajdują się w aktualnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, mając na uwadze, że stanowiąca podstawę zaskarżonej decyzji ustawa "zabużańska" określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r., jak również innych okoliczności z nią związanych, nie można było przyjąć , że nieruchomości, o których wyżej mowa musiały być położone w granicach II Rzeczypospolitej. O ile bowiem na tle art. 1 ust. 1a tego aktu można uznać ten pogląd za słuszny, gdyż wymiana odcinków terytoriów dokonana na podstawie umów zawartych pomiędzy PRL a ZSRR 15 lutego 1951 r. dotyczyła terenów położonych na terytorium II Rzeczypospolitej, o tyle jest on nie do zaakceptowania w szczególności na tle art. 1 ust. 1 i 2 ww. ustawy. W przepisach tych jest bowiem mowa o nieruchomościach pozostawionych poza obecnymi granicami RP i przyczynach ich pozostawienia, nie zaś o nieruchomościach pozostawionych poza terytorium II RP.

Skarżąca akcentowała też, iż jej majątek nie był wprawdzie położony w granicach II RP, ale przebywała w nim z rodziną, korzystała z niego, tam się urodziła i kształciła a także mieszkała i gdyby nie wojna rozpoczęta w 1939 r., nie musiałaby pozostawić go z przyczyn od niej niezależnych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii procesowych, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., którego naruszenie zarzuciła w skardze kasacyjnej skarżąca, sąd ma obowiązek wydać wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Powyższe oznacza, że Sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności, które wynikały z akt sprawy a legły u podstaw wydania zaskarżonego aktu. W niniejszym przypadku obowiązek ten Sąd I instancji w pełni zrealizował. Jak wynika zaś z uzasadnienia omawianego zarzutu, skarżąca argumentację swoją opierała w tym przypadku wyłącznie na odmiennej, niż została przyjęta w zaskarżonym wyroku, wykładni prawa materialnego.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki, problematyka tzw. roszczeń zabużańskich była, w ciągu kilkudziesięciu lat, które minęły od czasu zakończenia II Wojny Światowej, wielokrotnie regulowana w licznych aktach prawnych. Początkowo regulacje te miały charakter cząstkowy, z czasem zaś doczekały się ujęć całościowych jak np. regulacje zawarte w ustawach gruntowych z 1985 r. i 1997r. tj. w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm. ) i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. 2004, Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Należy jednak podkreślić, iż Państwo Polskie we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych regulujących problematykę realizacji roszczeń Zabużan, powołanych zresztą przez Sąd I instancji, również zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które należały do września 1939 r. do Polski.

Powyższe regulacje prawne wiązały zatem prawo Zabużan do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione, czy obecnie prawo do rekompensaty należnej z tego tytułu, zawsze z faktem zmiany granic Państwa Polskiego, która dokonała się po 1944 r. (por. H. Knysiak-Molczyk, T. Kiełkowski - "Postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie", Przegląd Prawa Publicznego 2007/12/38, Magda Krzyżanowska-Mierzewska - "Sprawy Mienia zabużańskiego przed ETPCz", Europejski Przegląd Sądowy, grudzień 2008 r.).

W tym też kontekście, prawo do przedmiotowych świadczeń, rozumiał Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. ( sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004 Nr 11/117) stwierdził, że układy republikańskie kreowały zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej rozliczeń z obywatelami polskimi ( narodowości polskiej i żydowskiej), którzy utracili mienie nieruchome w związku ze zmianą granic na skutek tej wojny.

Podobnie omawianą kwestię ujmował Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 30 maja 1990 r. ( sygn. akt II CZP 1/90, OSNC 1990/10-11/29), zapadłej w składzie 7 sędziów stwierdził, że osobom repatriowanym na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej ( ...) które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce, na terenach obecnie nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, pozostawiły tam majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich niezależnych – przysługują uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (...).

W uchwale z dnia 17 października 1991 r. (sygn. akt III CZP 99/91), wydanej na gruncie art. 81 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (wcześniej art. 88 ust. 1), Sąd Najwyższy z kolei stwierdził, że repatriantom, którzy przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwali na terenie Litwy, a nie Polski i którzy pozostawili tam mienie nieruchome, nie przysługują uprawnienia przewidziane w tym przepisie.

Ustawodawstwo zabużańskie zatem – jak wyżej wspomniano - zawsze wiązało przyznanie stosownych uprawnień majątkowych Zabużanom nie tyle z samym faktem pozostawienia poza obecną granicą wschodnią Rzeczypospolitej Polskiej mienia nieruchomego, ale z okolicznością zmiany granic Państwa Polskiego, która dokonała się po II Wojnie Światowej. W uchwalanych aktach prawnych różnie natomiast tę zależność formułowano. Przykładowo w tym miejscu można wskazać, że wyraźnie fakt ten wyeksponowano w treści dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. Nr 49, poz. 279 z późn. zm. ), w którym w art. 23 ust. 1 przewidziano że osobom, które w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. utraciły gospodarstwa rolne na terenach Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przedwojennych a które nie weszły w skład obecnego obszaru państwa, o ile te osoby zamieszkiwały na tych terenach przed dniem 1 września 1939 r. jak również osobom, które na mocy umów międzynarodowych, zawartych przez państwo polskie mają otrzymać ekwiwalent w zamian za mienie pozostawione za granicą – zarachowywuje się na pokrycie ceny nabycia gospodarstwa ( działki) wartość utraconego ( pozostawionego) gospodarstwa.

Aktualnie problem mienia zabużańskiego uregulowano kompleksowo w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, której celem - jak akcentował w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 11/13) Naczelny Sąd Administracyjny - podobnie jak poprzednio regulujących to zagadnienie aktów prawnych, było wywiązanie się przez Państwo Polskie ze zobowiązania PKWN, dotyczącego zrekompensowania obywatelom polskim strat w mieniu nieruchomym, poniesionych na skutek przemieszczań, związanych ze zmianą polskiej granicy wschodniej. Już zatem na tej podstawie można wywieść, że intencją ustawodawcy było objęcie tym aktem prawnym nieruchomości znajdujących się w obszarze wyznaczanym przez różnicę między obszarem II RP a III RP.

Należy w związku z tym wskazać, iż ustawa ta w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" oraz układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną w dniu 15 lutego 1951 r. Ponadto artykuł 1 ust. 2 ustawy wprowadza też zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się również do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskie. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast art. 2 ustawy zawiera przesłanki, jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać potwierdzenie prawa do rekompensaty.

W dacie orzekania przez organy przepis art. 2 ustawy wymagał, aby właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz by opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiadał obywatelstwo polskie. Wyrokiem z dnia 23 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygnaturze akt SK 11/2012 uznał, że art. 2 pkt 1 omawianej ustawy, w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w związku z tym w od dnia 1 maja 2014 r. (data wejścia w życie w/w wyroku) przepis art. 2 ust. 1 ustawy stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustalone wg przepisów w tym artykule wymienionych oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł powrócić. Jak z powyższego zatem wynika zmiana przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., dokonana w/w wyrokiem, nie dotyczy w ogóle kwestii miejsca położenia mienia pozostawionego. Zmiana wywołana tym wyrokiem likwiduje jedynie wymóg wykazania przez byłego właściciela faktu, że dokładnie w dniu 1 września 1939 r. miał miejsce zamieszkania na terytorium II Rzeczypospolitej, wprowadza obowiązek dokonywania ustalenie owego miejsca zamieszkania wg przepisów obowiązujących przed wybuchem II Wojny Światowej oraz umożliwia wystąpienie ze stosownym wnioskiem przez osoby, które nie mogły powrócić na byłe terytorium Państwa Polskiego z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy. Z tej przyczyny dotychczasowa wykładnia omawianej regulacji prawnej zachowuje w pełni aktualność w stosunku do obecnie obowiązującej wersji ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 ).

Ustawa ta wyraźnie zaś akcentuje wymóg zamieszkiwania (w aktualnym brzmieniu posiadania miejsca zamieszkania) przez osobę ubiegająca się o przyznanie rekompensaty na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis zaś art. 2 musi być natomiast wykładany w kontekście art. 1 ustawy, w którym ustawodawca wiąże pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Państwa Polskiego z faktem wypędzenia właściciela tej nieruchomości z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia przez niego byłego terytorium Polski w związku z wojną. Brak jest zatem podstaw, aby mówić o "znajdowaniu się" jakiejś nieruchomości poza obecnym obszarem Rzeczypospolitej Polskiej podczas, gdy ta nieruchomość nigdy na jego terytorium nie znajdowała się.

W sytuacji zatem, gdy w art. 1 ust. 1 ustawy "zabużańskiej" wskazuje się na pozostawienie nieruchomości poza "obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej" jako konsekwencję wypędzenia lub opuszczenia "byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na podstawie wymienionych w przepisie układów, to jedynym logicznie dającym się uzasadnić wnioskiem musi być stwierdzenie, że sama nieruchomość również znajduje się na "byłym" terytorium Rzeczypospolitej, a więc obszarze, który w przeszłości stanowił część Państwa Polskiego. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było przyznanie prawa do rekompensaty za wszystkie nieruchomości położone poza obecnymi granicami kraju, to ograniczenie obszaru z którego nastąpiła repatriacja do terenów "byłej Rzeczypospolitej", nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia.

Zasadną w tej materii jest również argumentacja, odwołująca się do treści art. 11 ust. 1 i 2 omawianej ustawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., wartość rynkową nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się na podstawie nieruchomości podobnych, położonych na obszarze porównywalnych rynków lokalnych funkcjonujących obecnie w Rzeczypospolitej Polskiej. Przy określaniu wartości nieruchomości uwzględnia się przeciętne ceny transakcyjne, uzyskane za nieruchomości podobne, zbywane w miejscowości o zbliżonej liczbie mieszkańców, porównywalnym stopniu urbanizacji i charakterze administracyjnym do miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona, położonej na obszarze województwa lub miasta wydzielonego, o którym mowa w ust. 2, z uwzględnieniem współczynników określających różnice w poziomie rozwoju gospodarczego tych województwa lub miast w okresie przed 1939 r. (...). W ust. 2 tegoż artykułu za porównywalne województwa i miasta wydzielone ustawodawca zaś uznał jedynie województwa: lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie, wołyńskie, poleskie, wileńskie, nowogródzkie, białostockie oraz miasta Lwów i Wilno.

Podkreślenia wymaga, że powyższe unormowanie ma moc regulacji ustawowej i ograniczenie jej wyłącznie do terenów, które przed dniem 1 września wchodziły w skład terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że ustawodawca nie zakładał, aby można było – w trybie ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - dochodzić prawa do rekompensaty w sytuacji, gdy pozostawiona poza obecnymi granicami Państwa Polskiego nieruchomość nigdy nie znajdowała się na jego terytorium.

Przedstawiony wyżej pogląd jest w zasadzie poglądem jednolitym w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym (vide np. wyroki NSA: z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 509/10, z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 533/11, z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I OSK 2616/12, z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2616/12). W tej sytuacji, pogląd wyrażony w przywołanym w skardze kasacyjnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/07), w którym Sąd ten stwierdził, że przepisy obowiązujące w sprawie rekompensat zawsze posługiwały się kryterium nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej a nie II Rzeczypospolitej, należy traktować jako odosobniony.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowego stanu faktycznego trzeba wskazać, że skoro W. K., która po II Wojnie Światowej repatriowała się na tereny obecnej Polski, pozostawiła mienie nieruchome położone w miejscowości S. i we wsi K., gmina i powiat S. tj. na obszarze Republiki Litewskiej, (tzw. Litwy Kowieńskiej) to nie mogła z tego powodu uzyskać potwierdzenia prawa do rekompensaty "zabużańskiej". Tym samym nie można było twierdzić, iż w rozpatrywanym przypadku doszło do naruszenia art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy "zabużańskiej" z dnia 8 lipca 2005 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – na mocy art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.