Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 731/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145   par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skarg A. C., A. W. i Skarbu Państwa – Państwowego [...] [...] [...] Państwowych [...] [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz: A. C. i A. W. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych oraz na rzecz Skarbu Państwa – Państwowego [...][...][...] Państwowych [...][....] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].02.2018 r. po rozpoznaniu wniosków Nadleśnictwa [...], A. C. oraz A. W. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wnioskami z [...].07.2015 r. zmodyfikowanymi pismem datowanym

na [...].12.2015 r. (data wpływu : [...].03.2016 r.) A. C., A. W. oraz T. M. zwrócili się o stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...], nr: [...], dotyczącego nacjonalizacji nieruchomości ziemskiej ‘’[...]" w części odnoszącej się do dwóch nieruchomości: własności T. C. oraz własności T. M. z d. C.

Orzeczeniem z [...].11.1949 r. nr: [...], Urząd Wojewódzki [...] uznał, że nieruchomość ziemska p.n. [...]-[...] o powierzchni [...] ha położona w gm. [...] powiatu [...], stanowiąca współwłasność K. i J. małż. C., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. c dekretu PKWN z 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm., dalej jako: "dekret").

Decyzją z [...].04.2017 r. nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi:

1) stwierdził nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].11.1949 r. nr [...], w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej własność T. C.

2) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].11.1949 r. nr [...], w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej własność T. C.

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosły strony niezadowolone

z rozstrzygnięcia organu naczelnego. Pismem z [...].05.2017 r. Nadleśnictwo [...] zakwestionowało wskazaną decyzję Ministra w pkt I. wnosząc o odmówienie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej w tym zakresie. Pismem

z [...].05.2017 r. A. C. oraz A. W. zakwestionowali wskazaną decyzję Ministra w pkt 2, wnosząc o uchylenie decyzji Ministra w tej części oraz stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego w części w jakiej orzeka ono o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej własność T. C.

Nadleśnictwo [...] podnosi, że wprawdzie Minister zawiesił postępowanie

z wniosku o stwierdzenie nieważności w części jaka nie odnosi się do części nieruchomości ziemskiej "[...]-[...]" nie będącej własnością T. C. oraz T. M. z d. C., jednak kwestionowaną decyzją orzeka także o tej właśnie części poprzez odmowę stwierdzenia nieważności. Także, zdaniem Nadleśnictwa, w sprawie o odtworzenie aktu notarialnego po wojnie winna brać udział Prokuratoria Generalna, przez co sam akt darowizny, na podstawie której obdarowano m.in. T. i T. M., jest wadliwy. Wskazano, że obecnie, działka nr [...] o której mowa na str. 2 decyzji Ministra, z. obrębu [...]. ma oznaczenie ewidencyjne [...]. Kwestionowana jest również możliwość przyjęcia przez małoletnią T. C. darowizny bez późniejszego uzupełnienia tej czynności dodatkowym aktem po jej dojściu do pełnoletniości. Sam fakt potencjalnej możliwości wyzbycia się pozostającej przez prawie 70 lat we władaniu Nadleśnictwa nieruchomości budzi sprzeciw tego organu.

A. C. oraz A. W. twierdzą, że w skład powierzchni ogólnej gospodarstwa T. C. o pow. [...] ha wchodziło I-hektarowe siedlisko zabudowane oraz las o pow. [...] ha, obecna działka ewidencyjna nr [...], stanowiąca część dawnej działki ewidencyjnej nr [...] oraz użytki rolne na pozostałej części działki. Zarówno lasy, jak i siedlisko nie stanowiły, ich zdaniem, użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnychz 01.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51. ze dalej jako: "rozporządzenie") i dlatego nie można uznać, że przekroczona została norma obszarowa konieczna do nacjonalizacji nieruchomości przewidziana w art. 2 ust. I lit. e dekretu.

Rozpatrując ponownie sprawę organ podniósł, że:

Majątek ziemski K. i J. C. obejmował powierzchnię [...] ha. Składał się z czterech działów, oznaczonych (za planem i rejestrem pomiarowym poscaleniowym z 1930 roku) numerami [....] (o pow. [...] ha), [...] (o pow. [...] ha),[...] (o pow. [...] ha) i[...] (o pow. [...] ha). Zgodnie z § 1 lit. a i c umowy darowizny z dnia [...].01.1938 r. K. i J. C. podarowali swoim dzieciom, T. i T., większą część nieruchomości. T. otrzymał obszar [...] ha. na który składał się cały dział [...] ([...] ha) oraz część działu

[...] o pow. [...] ha. T. otrzymała cały dział [...] o pow. [...] ha. Darczyńcy pozostawili sobie dział [...] ([...] ha) oraz pozostałą część działu [....] ([...] ha).

Jak stanowi § 7 umowy, "darczyńcy z dniem dzisiejszym przelewają na obdarowane dzieci swoje T. i T. własność darowanych im gruntów i zezwalają na przepisanie na ich imię tytułu własności darowanego im majątku, wszędzie i gdziekolwiek zajdzie tego potrzeba na jednostronny wniosek obdarowanych".

A. C. i A. W., są następcami prawnymi T. i M. C., co udowodnili postanowieniami Sadów Rejonowych w: [...] z. [...].1 1.2013 r., sygn. akt [...], [...] t [...] [...].05.2007 r., sygn. akt I Ns [...], [...] z [...].09.2007 r., sygn. akt [...]. T. M. z domu C. zmianę nazwiska udowodniła przedstawiając odpis skrócony aktu małżeństwa sporządzony [...].02.2016 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...]. Część objętej wnioskiem nieruchomości T. C. stanowi obecnie działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...], [...], w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...], a dz.[...] wchodzi w skład dawnej nieruchomości T. C. W odniesieniu zaś do nieruchomości stanowiącej własność K. i J. małż. i C., rozstrzygnięcie zapadło w oddzielnej decyzji Ministra z [...].02.2018 r., którą stwierdzono nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].11.1949 r. w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. [...] ha.

Na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 06.09.1944 r. na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wydzielona na rzecz. T. C. nieruchomość o pow. [...] ha nie spełniała żadnego z wyżej wymienionych kryteriów obszarowych. Natomiast nieruchomość T. C. (przekraczająca 50 ha) winna zostać zbadana pod kątem wchodzących w jej skład użytków. W myśl § 4 rozporządzenia,

za użytki rolne uważało się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe.

Żaden z zachowanych dokumentów nie uwidacznia dokładnego areału poszczególnych rodzajów użytków na datę poprzedzającą datę kontrolowanego orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...]. Z odtworzonej przez Sąd Grodzki w [...] umowy darowizny wynika jedynie, że darowana T. C. część działu nr [...] określona została jako siedlisko, na którym jest dom mieszkalny, stajnia, stodoła, piwnica, szopa i chlewy. Z treści umowy wiadomo też, że działka nr [...], darowana T. C., porośnięta była lasem i zagajnikami, jednak nie można stwierdzić czy w całości czy tylko w jakiejś części. Protokół w sprawie spisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości, pochodzący z dnia [...].12.1949 r., powtarzając dane na temat powierzchni ogólnej majątku w zgodzie z orzeczeniem z [...].11.1949 r., powierzchnię gruntów ornych określa na [...] ha (w orzeczeniu: [...] ha). Ponadto w skład majątku wchodzić miały lasy o pow. [...] ha, podwórza i budynki – [...] ha oraz nieużytki – [...] ha. Z protokołu nie wynika, które konkretnie części majątku zostały zakwalifikowane

do poszczególnych rodzajów użytków. Jednakowe wartości powtórzone zostały

w późniejszych protokołach: z [...].02.1950 r. (w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...]-[...] oraz z tej samej daty zdawczo – odbiorczy nieruchomości ziemskiej [...]-[...]), z [...].03.1950 r., z [...].04.1952 r. (zdawczo-odbiorczy między Prezydium PRN w [...] a Zespołem PGR [...]).

W podaniu skierowanym w dniu [...] lutego 1957 r. do Ministerstwa Rolnictwa J. C. i M. C. (żona T.) wyjaśniały, prosząc o wyłączenie majątku spod reformy rolnej, że darowane T. C. grunty zostały jeszcze przed wojna częściowo zalesione na obszarze ok. [...] ha. Jednocześnie, wbrew wyraźnym postanowieniom odtworzonego już wówczas aktu notarialnego - umowy darowizny, wskazały na powierzchnię [...] ha jako obszar darowany T. C. (zaliczyły do darowizny całą działkę nr [...]). Według nich na działce nr [...] znajdowało się siedlisko, zalesienia zaś dokonano na działce nr [...], w części przylegającej do działki nr [...]. Informację na temat istnienia kilkuhektarowych terenów leśnych na działce nr [...] potwierdza plan gruntów wsi [...-...], odwzorowujący na podstawie planu mierniczego S. z 1930 r. stan w roku 1958 (autor opracowania: geodeta [...] T. R.). Według odwołujących się A. C. oraz A. W. dostarczone opisy taksacyjne z [...].05.2017 r. świadczą o tym, że [...] ha lasów na działce [...], znajdującej się na obszarze działu [...], należącego do T. C., jest w wieku [...] lat, czyli że zostały posadzone jeszcze przed wojną w roku 1938. Zgodnie z § 6 rozporządzenia ciężar dowodu w postępowaniu na podstawie dekretu o przeprowadzaniu reformy rolnej spoczywa na stronie ubiegającej się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączoną spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. I lit. e, która winna przedłożyć dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju.

Zdaniem organu twierdzenia stron o tym, że ponad wszelką wątpliwość [...] ha lasów na obecnej działce [...] zostało posadzone w roku 1938 r. nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Przeciwnie, dostępna w aktach analiza sporządzającego opisy taksacyjne wydzieleń leśnych [...] [...], [...], [...], [...] i [...], wchodzących w skład działki ewidencyjnej [...], obręb ewidencyjny [...], gmina [...], Biura Urządzenia Lasu i Geodezji Leśnej Oddział w [...] (por. pismo z [...].08.2017 r.), uprawdopodabnia, że wskazane grunty były przed II wojną światową gruntami rolnymi. Nie można więc, zdaniem organu, uznać, iż odwołujący się udowodnili, że objęta wnioskiem nieruchomość T. C. nie spełniała normy obszarowej przewidzianej dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tym samym została niesłusznie przejęta na własność Skarbu Państwa.

Kontrolowane orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] oparte zostało na tezie, że powierzchnia ogólna nieruchomości "[...]-[...]" wynosi [...] ha, z czego [...] ha stanowią grunty orne. Urząd Wojewódzki odnotował, że z planu i rejestru pomiarowego sporządzonych w roku 1948 przez mierniczego przysięgłego C. J. (na podstawie planu scaleniowego gruntów wsi [...]-[...], wykonanego w roku 1930 przez mierniczego M. S.) wynika, że małżonkowie C. otrzymali w wyniku przedwojennej komasacji gruntów cztery działki o powierzchni łącznej i powierzchni użytków rolnych takich jak wyżej wskazano. Urząd Wojewódzki przyjął również, że podział majątku w formie darowizny z [...].01.1938 r., nie został dostatecznie udowodniony. Postanowienie Sądu Grodzkiego w [...]. odtwarzające treść aktu notarialnego - umowy darowizny, zapadło bez udziału Prokuratorii Generalnej i nie wiąże Skarbu Państwa.

Organ nie zgodził się z argumentem powołanym w uzasadnieniu kontrolowanego orzeczenia, że brak udziału Prokuratorii Generalnej w postępowaniu o odtworzenie dokumentów miałby skutkować bezskutecznością postępowania sądowego bądź samej czynności prawnej, objętej odtworzonym dokumentem, w stosunku do Skarbu Państwa. Z żadnego przepisu ówcześnie obowiązującego prawa nie wynikał ani obowiązek bezwzględnego udziału Prokuratorii Generalnej w postępowaniu o odtworzenie dokumentów, ani sankcja w postaci nieważności (czy choćby nieważności względnej, wobec Skarbu Państwa) postanowienia o odtworzeniu dokumentu. Znamienne zresztą, że Urząd Wojewódzki [...] formułując omawianą tezę nie przywołał żadnego przepisu, który mógłby ją wspierać.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jako wyjątek od określonej

w art. 16 § 1 K.p.a. ogólnej zasady stabilności decyzji administracyjnych, następuje tylko wtedy, gdy bezspornie ustalone zostało istnienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § I K.p.a., a nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 § 2 K.p.a.

Zdaniem organu zaistniały przesłanki pozwalające na wzruszenie orzeczenia nacjonalizacyjnego Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].11.1949 r., nr [...] jedynie wobec nieruchomości darowanej przez rodziców T. C. (dział [...] o pow. [...] ha), ponieważ w braku przekroczenia przez nią wymaganej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu normy obszarowej przejęcie na własność Skarbu Państwa nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast pozostała część nieruchomości objętej wnioskiem, należąca do T. C., została znacjonalizowana, zdaniem organu, zgodnie ze wzmiankowanym przepisem dekretu.

Zdaniem organu nie jest kwestią sporną, że umowa darowizny zawarta w dniu [...].01.1938 r. wywierała skutek zobowiązująco-rozporządzający, tzn., że z chwilą jej zawarcia doszło do przeniesienia prawa własności określonych w niej nieruchomości. Sam wpis do ksiąg wieczystych nie miał charakteru konstytutywnego. Zatem zdaniem organu darowizna K. i J. C. na podstawie aktu notarialnego z 1938 r. była zgodna z obowiązującymi w czasie sporządzenia tego aktu przepisami prawa. Dlatego w dniu wejścia w życie dekretu z 06.09.1944 r. oznaczone i opisane w akcie notarialnym nieruchomości, którymi obdarowani zostali T. C. i małoletnia T. C., stanowiły odrębne nieruchomości o pow. [...] ha i [...] ha.

W odniesieniu do zarzutów Nadleśnictwa [...] organ zauważa, że żaden

z obowiązujących w chwili sporządzania aktu darowizny w 1938 r. przepisów

nie wymagał dokonania przez obdarowaną małoletnią T. C. dodatkowych czynności prawnych związanych z potwierdzeniem czynności, o których mowa w odtworzonym akcie darowizny. Zgodnie z § 5 tegoż aktu do chwili dojścia T. C. do pełnoletniości, podarowana jej ziemia, pozostawać będzie w zarządzie i użytkowaniu darczyńcy jej ojca K. C., a w razie jego śmierci, jej matki J. C. Oświadczenie to pozostawało w zgodzie z art. 351-369 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz. U. z 28.10.1933 r. Nr 82, poz. 598 ze zm.). Natomiast rozstrzygnięcie co do części zracjonalizowanej nieruchomości ziemskiej nie ma, zdaniem organu wpływu na pozostałą część nieruchomości, w stosunku do której postępowanie zostało zawieszone. Organ wyjaśnił, że decyzja organu naczelnego, w odniesieniu do części nieruchomości przypadającej na T. C., orzeka jedynie o wadliwości części orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...].11.1949 r., w żadnej mierze nie wynika z niej konieczność fizycznego zwrotu wzmiankowanej nieruchomości.

Negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] (w stosunku do nieruchomości T. C.i T. C.) mogłoby być zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Nieodwracalne skutki prawne odnosić należy wyłącznie do skutków prawnych wywołanych przez decyzję nieważną, a nie do jakichkolwiek innych zdarzeń prawnych, które wynikają z innych późniejszych decyzji czy czynności cywilnoprawnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17.01.2007 r., sygn. akt I OSK 755/06). Takich bezpośrednich skutków kontrolowanego orzeczenia zdaniem organu nie ma.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. wpłynęły dwie skargi: A. C. i A. W. w części utrzymującej decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. (pkt. II decyzji), którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. nr [...] w zakresie orzekającym o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości o pow. [...] ha stanowiącej własność T. C., oraz skarga Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe nadleśnictwo [...] w części utrzymującej w mocy decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. (pkt. I tej decyzji) stwierdzającej nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. nr [...] w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność T.C.

Skarżący A. C. i A. W. zarzucili zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez podzielenie stanowiska Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi i w konsekwencji błędne utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w sytuacji gdy decyzja

ta w zaskarżonym zakresie została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, prawa materialnego i jako taka jest wadliwa w stopniu przesądzającym jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 158 k.p.a., poprzez błędne uznanie

że orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 (znak: [...]) w zakresie orzekającym o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność T. C. nie jest dotknięte wadą nieważności;

- naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 76 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli złożonych

przez strony umowy darowizny zawartej w dniu [...] stycznia 1938 r., tj. uznanie,

że T. C. otrzymał w drodze darowizny - oprócz nieruchomości stanowiącej cały dział nr [...] o powierzchni [...] ha [...] m2 - także nieruchomość siedliskową o powierzchni [...] ha, stanowiącą część działu nr [...], podczas gdy z treści ww. umowy wprost wynika, że T. C. otrzymał [...] części działu nr [...], zaś postanowienia umowy opisujące siedlisko znajdujące się na przedmiotowym dziale należy uznać jako umowę quoad usum (podział do używania), co w konsekwencji doprowadziło Ministra do błędnego ustalenia, że T. C. był właścicielem majątku o łącznej powierzchni [...] ha [...] m2, który podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia

6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. Dz. U. z 1945 r. Nr 3,

poz. 13 ze zm.), dalej również jako "debet z 1944 r. ", w sytuacji, gdy prawidłowe ustalenie powinno doprowadzić Ministra do konstatacji, że T. C. był właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2 oraz współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2, a następnie - mając na uwadze niedopuszczalność sumowania powierzchni nieruchomości o różnym statusie właścicielskim, tj. nieruchomości będącej własnością jednego podmiotu wraz z nieruchomością będącą współwłasnością, że nieruchomość będąca własnością T. C. nie podpadała pod działanie dekretu z 1944 r.;

- naruszenia § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51

ze zm.), dalej również jako "rozporządzenie z 1945 r.", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana

w postępowaniu nadzorczym prowadzonym przez Ministra odnośnie ustalenia,

czy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. (znak: [...]) obarczone jest wadą nieważności, a nie w postępowaniu zwykłym prowadzonym na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia z 1945 r. wobec czego brak jest podstaw do zastosowania w postępowaniu nadzorczym naruszonego przepisu § 6 rozporządzenia z 1945 r.

- naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., będącego wynikiem błędnego uznania przez Ministra, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży przede wszystkim

na osobie wszczynającej postępowanie, podczas gdy zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego to na Organie ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w danej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło Ministra do błędnej konstatacji, że obowiązkiem Skarżących było przedłożenie dowodów dotyczących stanu faktycznego nieruchomości na dzień

[...] września 1944 r., podczas gdy obowiązek zgromadzenia materiału koniecznego do rozpatrzenia sprawy leży w gestii Ministra, a w dalszej kolejności do braku wyczerpującego rozpatrzenia sprawy;

- naruszenie art. 7 k.p.a., art. 76 § 1 i 3 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego oraz braku wyciągnięcia logicznych wniosków

z każdego dowodu z osobna, jak i z wszystkich łącznie, polegającego na:

- nieustaleniu, że już z umowy darowizny z dnia [...] stycznia 1938 r. wynika,

że - mające wchodzić w skład nieruchomości należącej do T. C. siedlisko o powierzchni [...] ha nie stanowi użytku rolnego, co przy pozostałej powierzchni nieruchomości należącej do T. C. [...] ha [...] m2) – jest już wystarczające do stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu z 1944 r,

- dowolnym uznaniu, że z opisów taksacyjnych Nadleśnictwa [...] dla działki

ew. nr [...] obręb [...], pisma Biura Urządzenia Lasu i Geodezji Leśnej Oddział [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. oraz planu gruntów wsi [...] - z 1930 r. opracowanego przez geodetę [...] T. R. (stan w roku 1958) nie wynika, że nieruchomość stanowiąca dział nr [...] nie została w części zalesiona jeszcze przed II wojną światową, w sytuacji gdy z ww. dokumentów wprost wynika, że zalesiania dokonano w 1939 r. (a najpóźniej w 1941 r.), co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że część ww. nieruchomości wedle stanu na dzień [...] września 1944 r. nie była już użytkiem rolnym, a w konsekwencji, mając na uwadze pozostały stan użytków rolnych nieruchomości będącej własnością T. C., iż brak było podstaw do stwierdzenia że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie dekretu z 1944 r., które to naruszenia powinny doprowadzić Ministra do konkluzji, że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1949 r. w zakresie orzekającym o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność T. C., jest dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wnosząc o jej uchylenie w zaskarżonej części oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r. w zakresie jej pkt II. W obszernym uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty skargi.

Skarżący Skarb Państwa Nadleśnictwo [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2017 r. w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. nr [...]w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha stanowiącej własność T. C. wskazując na naruszenie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, nr 3, poz. 13 ze zm.) poprzez uznanie, że przejęciu na rzecz państwa nie podlega nieruchomość o powierzchni [...] ha [.... ...] w części odnoszącej się do własności T. C.

Skarżący kwestionuje odtworzenie umowy darowizny z [...] stycznia 1938 r.

przez Sąd Grodzki w [...] podnosząc, że T. C. w dacie jej zawarcia była niepełnoletnia i w związku z tym nie mogła skutecznie podpisać takiego aktu, a zatem czy rzeczywiście doszło do skutecznego podziału majątku [...] o powierzchni [...] ha na trzy odrębne nieruchomości. W ocenie skarżącego nie doszło do prawnie skutecznego podziału.

Nadleśnictwo [...] podkreśliło, że posiada działkę nr [...] (w skład

której wchodzi część nieruchomości wyżej wymienionej), na której prowadzi

od kilkudziesięciu lat gospodarkę leśną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - "Prawo o ustroju sądów administracyjnych" (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza

art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.) i stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skargi zasługują

na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] listopada 1949 r. w części jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha stanowiącej własność T. C. (pkt. I decyzji) i odmawiającej stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia z [...] listopada 1949 r. w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha stanowiącej własność T. C. (pkt II decyzji). Wniesienie dwóch skarg na przedmiotową decyzję przez A. C. i A. W. co do jej pkt. II i przez Skarb Państwa Nadleśnictwo [...] co do pkt. I oznacza, że przedmiotem zaskarżenia objęta została cała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lutego 2018 r.

Podstawę materialnoprawną badanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] listopada 1949 r. stanowił przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej.

Zdaniem Sądu w świetle powyższej regulacji nie powinna budzić wątpliwości dopuszczalność zasady dodawania powierzchni poszczególnych nieruchomości należących do tego samego właściciela lub będących przedmiotem współwłasności tych samych osób. Wynika to z literalnej wykładni treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym był już wyrażany pogląd, że o łącznym rozmiarze nieruchomości w rozumieniu tej normy decyduje kryterium własności

i gospodarczego przeznaczenia, jeśli tylko nie budzi wątpliwości, że nieruchomość ma charakter ziemski (por. wyrok NSA wydany w sprawie I OSK 619/08).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu reforma rolna to upełnorolnienie istniejących i tworzenie nowych gospodarstw rolnych oraz wydzielenie odpowiednich terenów na cele publiczne. Celu tego nie można było osiągnąć poprzez podział prawa do idealnych części nieruchomości ziemskich, nie jest możliwe bowiem by ułamkowy udział we współwłasności określić obszarowo

bądź granicami. Z tego też względu wejście Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowego współwłaściciela w ułamkowej części zdaje się tych kryteriów

nie spełniać. Skoro cele dekretowe spełnia jedynie przejęcie pełnych praw

do nieruchomości, to nie sposób przyjąć, by udział we współwłasności miał samodzielne znaczenie z punktu widzenia analizowanych norm obszarowych,

by decydował o przejęciu w trybie dekretu z 1944 r.".

Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości,

a jedynie nieruchomości ziemskich. Z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie,

które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Tak więc nie chodzi tu

o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną

ich kategorię, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym, które mogły służyć realizacji określonych celów, które zostały wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu. Państwo, aby te cele zrealizować, mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie,

które się do tego nadawały. Przy wyjaśnianiu pojęcia "nieruchomości ziemskie" należy uwzględnić normatywne cele reformy rolnej, zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć nieruchomości przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06.

Podkreślić należy, że dla podpadania pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie jest istotne, czy dla danej nieruchomości była urządzona jedna, czy też kilka ksiąg wieczystych, istotne natomiast jest, że była to nieruchomość ziemska. Natomiast

o łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje kryterium własności i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając w dniu [...] kwietnia 2017 r. decyzję

nie uwzględnił powyższego stanowiska NSA i zsumował powierzchnię nieruchomości [...] ha (dział [...]) stanowiącą wyłączną własność poprzednika prawnego skarżących T. C. z powierzchnią nieruchomości (dz.[...]) stanowiącej współwłasność tylko w [...] T. C., a w pozostałej innych osób. Powyższe wynika z umowy darowizny z dnia [...] stycznia 1938r., kiedy to nieruchomość ziemska "[...]-[...]" o łącznej powierzchni [...] ha została podzielona na pięć działów oznaczonych numerami: [...] (o powierzchni [...] ha), [...] (o powierzchni [...] ha), [...] (o powierzchni [...] ha) i [...] (o powierzchni [...] ha).

T. C. otrzymał cały dział [...] oraz część (udział) w wysokości [...] działu [...]. Treść powyższego aktu notarialnego – umowy darowizny została odtworzona postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] marca 1948 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu z 1944r. reforma rolna to upełnorolnienie istniejących i tworzenie nowych gospodarstw rolnych oraz wydzielenie odpowiednich terenów na cele publiczne, a według art. 10 ust. 1 tegoż dekretu to podział ziemi.

Tego celu nie można było osiągnąć poprzez podział prawa do idealnych części nieruchomości ziemskich, nie jest możliwe bowiem by ułamkowy udział

we współwłasności określić obszarowo bądź granicami. Z tego też względu wejście Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowego współwłaściciela w ułamkowej części tych kryteriów nie spełnia. Z akt wynika, że istotna dla wyniku sprawy nieruchomość (dz [...]) objęta wspólnością kilku podmiotów była przedmiotem współwłasności ułamkowej.

Skoro zatem cele dekretowe spełnia jedynie przejęcie pełnych praw

do nieruchomości nie sposób przyjąć, by udział we współwłasności miał samodzielne znaczenie z punktu widzenia analizowanych norm obszarowych, by decydował

o przejęciu w trybie dekretu z. 1944r.

W związku z powyższym należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżących (A. C. i A. W.), że żadna z przejętych nieruchomości nie spełniała normy obszarowej przewidzianej dla ówczesnego województwa [...], tj. 50 ha powierzchni ogólnej.

Dlatego też Sąd uznał pozostałe zarzuty skargi dotyczące naruszenia

przez organ art.138 § 1 pkt 1 KPA, art.156 § 1 pkt 2 w związku z art. 158 kpa, art. 76

§ 1 i § 3 KPA, art. 7,77 KPA i 80 KPA oraz art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej

w zaskarżonej części za zasadne.

Sąd uwzględnił także skargę Skarbu Państwa – Nadleśnictwa [...],

chociaż z innych powodów niż w niej podniesione. Nie można bowiem zgodzić się

ze stanowiskiem skarżącego że brak udziału Prokuratorii Generalnej w postępowaniu

o odtworzenie dokumentów miałby skutkować bezskutecznością postanowienia sądowego lub samej czynności prawnej objętej odtworzonym dokumentem w stosunku do Skarbu Państwa.

Z żadnych przepisów prawa wówczas obowiązującego nie wynikał

bowiem obowiązek bezwzględnego udziału Prokuratorii Generalnej w postępowaniu

o odtworzenie dokumentów, ani sankcja w postaci nieważności (czy nieważności wobec Skarbu Państwa) postanowienia sądowego o odtworzeniu dokumentu. W tej kwestii Sąd w pełni podziela stanowisko organu. Także zarzut dotyczący tego,

że nieruchomość co do której stwierdzono nieważność orzeczenia z [...] listopada

1949 r. (dz.[....] o pow. [...] ha) aktualnie w części znajduje się w zarządzie Nadleśnictwa [...] ponieważ stanowi las nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja ta nie ma bowiem wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy. Nie zasługuje

na uwzględnienie także zarzut Nadleśnictwa [...], że w przedmiotowej sprawie

nie doszło do prawnie skutecznego podziału majątku. Jednak zdaniem Sądu zaskarżoną decyzję należało uchylić w całości, ponieważ obowiązek uwzględnienia przez organ, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, przedstawianego wyżej stanowiska Sądu dotyczącego możliwości łączenia nieruchomości ziemskich spowoduje, że także nieruchomość objęta pkt. II decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2017 r. nie będzie spełniała warunków art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W takiej sytuacji organ będzie zobowiązany do uchylenia powyższej decyzji i stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. w całości, ponieważ rozbicie decyzji stwierdzającej nieważność tego orzeczenia na punkty I i II byłoby zbędne. Takie orzeczenie niewątpliwie miałoby wpływ na sytuacje prawną skarżącego Skarbu Państwa – Nadleśnictwa [...].

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.