Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 106/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. a
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz punkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Gminy [...] w zakresie dotyczącym punktu 1 decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2014 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu 1 i orzekł, że nieruchomość położona w gminie [...], powiecie [...], województwie [...], stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], będąca częścią obecnej działki nr [...], objęta księgą wieczystą nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył K. P., reprezentowany przez adwokata.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją z [...] lipca 2014 r., nr [...], Wojewoda [...] w punkcie 1 stwierdził, że nieruchomość położona w M., stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z parcel: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], o łącznej pow. [...] ha (zgodnie z mapą i wykazem synchronizacyjnym), będąca częścią obecnej działki nr [...], o pow. [...]ha, objęta księgą wieczystą nr [...], nie podpadała pod działanie przepisu art. 2. ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz w punkcie 2 odmówił stwierdzenia, że nieruchomość położona w M., obejmująca obecnie działki nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[ ], [...],[...],[...],[...] i część działek nr nr: [...],[...],[...] i [...], o łącznej pow. [...] ha (powstałe zgodnie z mapą i wykazem synchronizacyjnym na [...]), objęta księgą wieczystą nr [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia wskazano, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało brak związku funkcjonalnego pomiędzy dawnym zespołem pałacowo – parkowym o pow. [...] ha będącego częścią obecnej działki nr [...] o pow. [...] ha, zabudowaną pałacem (obecnie nieistniejącym) i domem gościnnym (zachowanym w chwili obecnej) a pozostałą częścią majątku ziemskiego. Wobec powyższego, w pkt 1 decyzji Wojewoda uznał, iż nieruchomość stanowiąca ww. zespół nie podpadała pod działanie dekretu PKWN o reformie rolnej.

Odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] w zakresie dotyczącym punktu 1 złożyła Gmina [...].

Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] w części dotyczącej punktu 1 i orzekł, że nieruchomość położona w gminie [...], powiecie [...], województwie [...], stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], będąca częścią obecnej działki nr [...], objęta księgą wieczystą nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Minister wskazał, iż postępowaniem odwoławczym objęta jest część majątku ziemskiego w M., tzw. zespół pałacowo - parkowy, składający się z [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], o pow. [...] ha, tj. teren dawnego pałacu i ogrodu. Wymienione parcele stanowią obecnie część działki nr [...], o łącznej pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w P. nr [...] (zgodnie z mapą i wykazem synchronizacyjnym sporządzonym w dniu [...] lutego 2013 r. przez geodetę uprawnionego K. F.).

Minister wskazał następnie, iż omawiany majątek składał się m. in. z sadu o pow. [...] ha, położonego po wschodniej stronie parku, w którym rosło [...] jabłoni i [...] gruszka, parku o pow. [...] ha, posiadającego [...] różnych drzew, w tym topole, jesiony, orzechy angielskie, kasztany, wierzby, stawu o pow. [...] ha. Sad znajdował się także przy budynku administracyjnym poza terenem wyspy oraz na północ od parku (grunty nieobjęte postępowaniem). Na terenie majątku usytuowane były: pałac w parku, kaplica, dwie piwnice, budynek mieszkalny w parku dla ogrodnika oraz zamek z basztą w parku, co potwierdza opis inwentaryzacyjny, dokonany w dniu [...] grudnia 1948 r. oraz mapa nadesłana przez Gminę [...] przy piśmie z [...] grudnia 2014 r., znak: [...]. Organ wskazał również, iż zgodnie z arkuszem posiadłości gruntowej grunty objęte wnioskiem, tj. parcele budowlane nr: [...],[...],[...],[...] i [...] stanowiły grunty zabudowane, zaś parcele gruntowe nr: [...],[...],[...],[...],[...] i [...] oznaczone były jako ogrody. Dane te są tożsame z danymi zawartymi w zaświadczeniu PPRN z dnia 20 czerwca 1950 r.

Minister podniósł, iż decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w R. z dnia [...] lipca 1969 r., do rejestru zabytków wpisano zespół złożony z parku, "domu gościnnego", majdanu gospodarczego i oficyny dworskiej. W decyzji podano, że położony na północny-zachód od wsi, w dolinie S. ogród pochodzi z 2 połowy XVI wieku, a przekształcony został w XVIII wieku oraz w 1 połowie XIX wieku, jest założony nieregularnie wokół tzw. [...], ograniczony od południa stawami, od północnego-zachodu i północnego-wschodu sadem pomologicznym. Dom gościnny zbudowany według projektu M. P., usytuowany był na wyspie połączonej mostem i drogą z majdanem gospodarczym w kształcie podkowy, otoczony wałami i fosą z ok. 1534 r. Na wyspie i w parku występowały liczne grupy drzew krajobrazowych i drzew - pomników nie rodzimych: platan, orzech czarny, dąb czerwony i inne. Za fosą na północnym-wschodzie od wyspy znajdują się kopiec [...], dwa stoły kamienne i cokół wazy ogrodowej. Zachowały się: piwnica, fundamenty starszych zabudowań oraz mur dawnej ananasami, wzdłuż drogi przy północnej krawędzi parku. Park został przekształcony przez G. P. i stanowił słynną kolekcję dendrologiczną jednej z najbardziej postępowych szkół ogrodniczych w Europie XIX wieku.

Organ wskazał, iż ostatnim właścicielem M. był . M. P., który wybudował w parku nowy pałac, zniszczony w czasie II wojny światowej. Założenie dworsko-parkowe zajmowało północny kraniec wsi. Jego centrum stanowiła tzw. [...] otoczona stawami i starorzeczem S. (tzw. jezioro [...]). Od wschodu mostek przerzucany nad tzw. kanał ulgi łączył ją z parkiem, ograniczonym od północy siatką ogrodzeniową (w części zachodniej) i fragmentami starego muru ogrodzeniowego i muru pozostałego po dawnej ananasami (w części wschodniej). Grobla od zachodu łączyła wyspę z terenem dawnego majdanu gospodarczego zabudowanym w większości nowymi budynkami PGR. Przy samej drodze zachował się stary budynek tzw. "[...]". Oficyna zajmowała południową cześć wyspy. Naprzeciwko niej usytuowany jest współczesny budynek przedszkola oraz dawna stajnia. Obok zachowane miejsce po starym pałacu oraz piwnice po XVIII-wiecznej oficynie tzw. "[...]". Oficyna jest wolnostojąca, elewacją frontową zwrócona na północ. Ze starego założenia, oprócz parku, zachował się dom gościnny oraz fragmenty muru dawnej ananasami, od strony północnej. Jest on jedyną pozostałością słynnych ogrodów [...] J. P. Nie zachował się mur ogrodzeniowy od strony południowo-wschodniej, ani żadna z wielu szklarni. Ograniczał on rozległy teren parku dworskiego od strony północnej, oddzielając go od terenu dawnych ogrodów użytkowych, obecnie zabudowanych stadionem. Oprócz funkcji ogrodzeniowej, znaczna jego część stanowiła zaplecze ananasami.

Minister wskazał również informacje zawarte w publikacjach "[...]" oraz "[...]". Podniósł, iż nic istotnego do sprawy nie wnosi artykuł M. K. pt. "[...]", gdyż na jego podstawie nie sposób ustalić charakteru zespołu pałacowo-parkowego w M.

Organ odwoławczy przywołał następnie treść zeznań świadków: E. J., W. R., F. K., M. S., K. N. oraz treść oświadczeń S. W., W. R., F. K., M. S., K. N.

W ocenie organu, z zebranych dowodów wynika, iż na terenie założenia pałacowo-parkowego, od strony wschodniej za parkiem, znajdował się sad, który był wykorzystywany do prowadzenia działalności rolniczej. K. N. wspomniał nawet, że połowę parku stanowił sad. W parku mieściła się także dawna ananasarnia, co znajduje potwierdzenie w dokumentacji konserwatorskiej. Na terenie parku oprócz dawnego pałacu, "[...]", oficyny, znajdował się także dom ogrodnika, co potwierdzają zeznania W. R. i M. S. oraz opis inwentarski. Jak wynika z przywołanych oświadczeń oraz z zeznań F. K. i M. S. na wyspie znajdował się budynek stanowiący dom administracyjny, w którym mieściła się siedziba rządcy dóbr P. oraz kancelaria gospodarska, a więc miejsce z którego kierowano majątkiem. Jak zeznał świadek M. S. i K. N. na wyspie mieszkał P. oraz hrabia P., który również pomagał właścicielowi w zarządzie nieruchomością. Minister podkreślił również, że w zaświadczeniu PPRN z [...] czerwca 1950 r. oraz w arkuszu posiadłości gruntowej parcele gruntowe objęte postępowaniem zostały sklasyfikowane jako ogrody, czyli użytki potencjalnie nadające się do prowadzenia działalności rolniczej. Ponadto, obszar zespołu otaczał rozległy staw, który - jak wspomniał świadek M. S. - był użytkowany gospodarczo. Przedstawione argumenty dowodzą, w ocenie Ministra, że zespół pałacowo-parkowy w M. pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią gospodarstwa. Na jego terenie był bowiem położony sad, ananasarnia i staw, które były wykorzystywane rolniczo, a także znajdował się budynek, z którego sprawowano zarząd nad majątkiem. Tym samym, omawiany grunt kwalifikował się do przejęcia na cele reformy rolnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożył K. P., reprezentowany przez adwokata.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r., poprzez błędne przyjęcie, że zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku i powinien zostać objęty działaniem ww. normy;

2) przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnieniu, czy zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku;

b) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, a zwłaszcza uznaniu za wiarygodne zeznań świadka M. S. w sytuacji, gdy nie mógł on posiadać wiedzy o stanie majątku na dzień 1 września 1939 roku, gdyż na przedmiotowej nieruchomości rozpoczął pracę po 1942 roku;

c) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, a zwłaszcza oparcie się na publikacjach nie mających charakteru naukowego, które są ze sobą sprzeczne i nie dostarczają wiedzy o tym, czy zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku;

d) naruszenie art. 9 i 11 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek uchylenia i zmiany orzeczenia Wojewody [...];

e) naruszeniu art. 8 kpa poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie przyjęcie, że zespół pałacowo-parkowy musiał pozostawać w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku, w sytuacji, gdy w tożsamych sprawach zapadają orzeczenia o odmiennej treści;

f) naruszenie art. 107 § 2 i 3 kpa poprzez dowolność w wydawaniu decyzji i niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach;

g) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 kpa polegające na bezzasadnym uchyleniu decyzji organu I instancji i orzeczeniu co do istoty sprawy w sytuacji gdy nie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji

Wobec powyższego, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości oraz na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. o zobowiązanie organu II instancji do wydania, w terminie 3 miesięcy, decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w punkcie 1.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze.

W piśmie procesowym z [...] marca 2018 r. skarżący powołał się na aktualną linię orzeczniczą sądów administracyjnych dotyczącą pojęcia związku funkcjonalnego i wskazał, że objęta wnioskiem nieruchomość nie stanowiła nieruchomości rolnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Do powyższego pisma procesowego załączono kopię fragmentu publikacji K. P. "[...]", Znak 2017.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja organu II instancji oraz pkt 1 poprzedzającej ją decyzji organu I instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2014 r. w części dotyczącej punktu 1 tej decyzji i orzekł, że nieruchomość położona w gminie M., powiecie [...], województwie [...], stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, składająca się z [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], będąca częścią obecnej działki nr [...], objęta księgą wieczystą nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Powodem uchylenia przez organ odwoławczy pkt 1 decyzji Wojewody [...] i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy było uznanie za błędne stanowiska organu I instancji, że objęta wnioskiem skarżącego nieruchomość stanowiąca dawny zespół pałacowo-parkowy, zabudowana pałacem (obecnie nieistniejącym) i domem gościnnym (zachowanym w chwili obecnej) pełniła funkcje wyłącznie mieszkalno-reprezentacyjne, a tym samym nie podpadała pod działanie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o reformie rolnej. W ocenie Ministra, zebrane w sprawie dowody świadczą o tym, iż dawny zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku.

Z powyższego wynika, iż ocena tego samego materiału dowodowego doprowadziła organy obu instancji do przeciwnych wniosków dotyczących charakteru dawnego zespołu pałacowo-parkowego w M. oraz związku funkcjonalnego tego zespołu z rolniczą częścią majątku. Po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd uznał, iż zarówno stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak i stanowisko Wojewody [...] zostały zajęte bez należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, iż ze znajdującej się w aktach sprawy mapy i wykazu synchronizacyjnego sporządzonego w dniu [...] lutego 2013 r. przez geodetę K. F. wynika, że objęte wnioskiem skarżącego parcele dworu i otaczającego go parku o łącznej powierzchni [...] ha stanowią część obecnej działki o numerze ewidencyjnym [...]. Ponadto, z opisu inwentaryzacyjnego i ogólnej charakterystyki Majątku Państwowego [...] sporządzonego w dniu [...] grudnia 1948 r. przez Gminną Radę Narodową w [...] wynika, że na rzecz Państwa przejęto ok. [...] ha oraz następujące budowle: pałac 1 piętrowy w parku, kaplicę, dwie piwnice, budynek mieszkalny w parku dla ogrodnika, zamek 1 piętrowy z basztą w parku, szopę na zboże, spichlerz, stajnię, dwa budynki mieszkalne dla służby, garaż, budynek 1 piętrowy administratora, które były w złym lub średnim stanie technicznym (wg adnotacji w opisie zamek był ruiną, pozostały jedynie jego mury). Nie zachował się jednak załącznik graficzny do opisu inwentaryzacyjnego, co uniemożliwia konkretne usytuowanie wskazanych w ww. opisie budynków.

W odniesieniu do zespołu pałacowo - parkowego w M. i znajdujących się w tym zespole obiektów, z akt sprawy wynika, iż w 1895 roku ówczesny właściciel M. J. P. rozebrał zawilgocony i zagrzybiony pałac, wybudowany na wyspie prawdopodobnie na początku XIX wieku oraz prawą - południową oficynę pałacową (str. 7 skargi). Następnie około 1898 roku na wyspie wybudowano oficynę na mieszkanie dzierżawcy, określaną też jako "[...]" (opis historyczny w dokumentacji konserwatorskiej). Budynek ten wybudowano w modnym wówczas w architekturze willowej tzw. stylu szwajcarskim (dokumentacja konserwatorska, str. 7 skargi). W willi szwajcarskiej ([...]) mieszkał do 1914 r. dzierżawca M. R. (str. 7 skargi). P. nadal zamieszkiwali w dawnej oficynie dworskiej stojącej obok starego pałacu zwanego [...] ([...]). W czasie I wojny światowej dawna oficyna dworska będąca rezydencją P. uległa zniszczeniu (dokumentacja konserwatorska, publikacja "[...]"). Oficynę tę zburzono w 1918 roku. Około [...] roku do domu gościnnego wprowadził się H. W., a w latach [...] parter tego budynku zajmował administrator H. P., który mieszkał tam z matką G. (str. 7 skargi). W latach [...] M. P. wybudował w centrum parku nowy dwór w tzw. stylu narodowym według własnego projektu (dokumentacja konserwatorska). Była to piętrowa budowla, która nad arkadami miała galerię, przedzieloną na całej długości sześcioma podwójnymi filarami podtrzymującymi ciężki dach (I. F. "[...]"). Budowla ta została zniszczona w czasie II wojny światowej, a zupełnie rozebrana tuż po niej (dokumentacja [...]).

Z powyższego wynika, iż wybudowany przez M. P. w [...] roku nowy dwór mieścił się w centrum parku. W skardze wyjaśniono, iż nowy dwór P. został częściowo postawiony na fundamentach cieplarni - palmiarni, w dużej mierze z użyciem jej cegieł. Okoliczność, iż nowy dwór został wybudowany przez M. P. na miejscu zniszczonej oranżerii potwierdza również w swoim odwołaniu Gmina [...]. Natomiast na wyspie, przed wybuchem II wojny światowej, mieścił się tzw. dom gościnny, willa wybudowana w stylu szwajcarskim w [...] roku.

W ocenie Sądu, opisanych wyżej okoliczności organy orzekające należycie nie wyjaśniły, a mają one zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przedmiotem postępowania odwoławczego jest bowiem dawny zespół pałacowo - parkowy, w skład którego przed wybuchem II wojny światowej wchodziły, między innymi, tzw. dom gościnny na wyspie, jak też wybudowany w centrum parku w [...] roku, a obecnie nieistniejący nowy dwór (pałac) P. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż ww. nowy dwór (obecnie nieistniejący) był piętrowym budynkiem, z galerią nad arkadami oraz basztą, gdzie zgromadzono zbiory bibliofilskie oraz kartograficzne (I. F., "[...]", K. P. "[...]"). Dwór znajdował się w centrum parku posiadającego [...] różnych drzew, w tym 25 % drzew w wieku od 100 do 400 lat. Były to, między innymi, topole, jesiony, orzechy angielskie, kasztany i wierzby (opis inwentaryzacyjny z [...] grudnia 1948 r.). Przed 1 września 1939 r. w pałacu (obecnie nieistniejącym) mieszkał M. P. wraz z żoną, czwórką dzieci oraz opiekunami. Tam toczyło się życie codzienne, domowe rodziny P. W pałacu pracowali i mieszkali kucharka, pokojówka, bona, opiekunka do dzieci, a od 1939 r. również stróż P. (zeznanie świadka E. J. ).

Powyższe potwierdza, iż zniszczony w czasie II wojny światowej i obecnie nieistniejący pałac (dwór) w M. wraz z otaczającym go parkiem nie mógł być powiązany funkcjonalnie z rolniczą częścią majątku. Funkcjonował on bowiem niezależnie od reszty majątku ziemskiego w M., jako rezydencja rodziny P., co potwierdzają zarówno zeznania świadków, jak i zgromadzone w aktach sprawy publikacje. W tej sytuacji, uznać trzeba, iż brak jest związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem i otaczającym go parkiem a rolniczą częścią majątku w tym znaczeniu, że funkcjonowanie tego obiektu było nieodzowne dla prawidłowego funkcjonowania rolniczej części majątku. Tym samym, pałac (obecnie nieistniejący) wraz z otaczającym go parkiem nie podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Akta sprawy nie potwierdzają natomiast tezy skarżącego o braku związku funkcjonalnego pomiędzy znajdującym się na wyspie tzw. domem gościnnym (wybudowanym w 1898 r. i zachowanym do dzisiaj) a rolniczą częścią majątku. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż ww. dom gościnny (willa w stylu szwajcarskim) był przed 1 września 1939 r. siedzibą zarządcy majątku H. P. Z zeznań świadków wynika ponadto, iż powyższy budynek pełnił wówczas funkcję domu administracyjnego, w którym znajdowało się biuro (zeznanie świadka F. K., zeznanie świadka M. S.). Akta sprawy nie potwierdzają natomiast twierdzeń skarżącego, iż kancelaria gospodarcza (biuro) majątku znajdowała się w pomieszczeniach tzw. [...], poza wyspą. Z akt wynika jedynie, iż do wybuchu II wojny światowej w [...] mieszkał dzierżawca M., który prowadził folwark (zeznanie świadka E. J., zeznanie świadka M. S.).

Wobec powyższego uznać trzeba, iż położony na wyspie tzw. dom gościnny, w którym przed 1 września 1939 r. znajdowało się biuro majątku i który stanowił siedzibę zarządcy majątku H. P., podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej z tej przyczyny, iż pozostawał w związku funkcjonalnym z rolniczą częścią majątku. W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie podnosi się, iż reforma rolna obejmowała nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, ale też te, które wprawdzie nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, lecz były konieczne do funkcjonowania części rolnej majątku, to jest pozostawały w związku funkcjonalnym z prowadzeniem gospodarstwa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż pomiędzy tzw. domem gościnnym na wyspie a częścią rolną majątku taki związek istniał. Budynek administracyjny, w którym znajdowało się biuro i który stanowił siedzibę zarządcy majątku uznać bowiem trzeba za nieodzowny dla prawidłowego funkcjonowania części rolnej majątku.

W tym miejscu podkreślić trzeba, że w sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą ustalać, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, czy były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską. Z kolei tzw. związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Poczynienie tych ustaleń wymaga jednak od organów uprzedniego należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Skutkiem niewyjaśnienia sprawy w sposób dostateczny było przyjęcie przez Wojewodę, że cały dawny zespół pałacowo - parkowy, w tym tzw. dom gościnny na wyspie, nie podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN o reformie rolnej, a przez Ministra, że cały dawny zespół pałacowo - parkowy, w tym wybudowany w 1922 roku i nieistniejący obecnie pałac z otaczającym go parkiem, podpada pod działanie przepisów ww. dekretu.

Wobec powyższego, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz pkt 1 poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 kpa, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkiem zaś naruszenia przez organy powołanych przepisów postępowania było niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organy wezmą pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy (pkt 2 sentencji).