Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 963/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31zo i art. 31zq ust. 3 i 8
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi W. M.-S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], którą odmówiono W. M.-S. (dalej: zobowiązana/skarżąca) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

O takie zwolnienie zobowiązana ubiegała się we wniosku z dnia 2 kwietnia 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. ZUS odmówił zobowiązanej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. powołując się na przepisy art. 31zo ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) organ uznał, że zobowiązana nie spełniła warunków zwolnienia, ponieważ nie przesłała w wymaganym terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r.

Od powyższej decyzji zobowiązana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że z uwagi na opłacanie stałej składki oraz brak zatrudnienia nie miała obowiązku składania comiesięcznych dokumentów. Spełniała zatem przesłanki do otrzymania zwolnienia o które wnioskowała.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2020 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną z dnia [...] sierpnia 2020 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżącą obowiązują dwie podstawy wymiaru składek ustalona na styczeń 2020 r. oraz ustalona na okres od lutego do grudnia 2020 r.Za styczeń dokumenty rozliczeniowe wpłynęły do organu w dniu 5 marca 2020 r. zaś za luty 2020 r. w dniu 14 lipca 2020 r.

Spowodowało to , że nie mogły powstać na koncie zobowiązanej prawidłowe dokumenty za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Organ podkreślił, że warunkiem uzyskania zwolnienia za te miesiące było złożenie w terminie deklaracji za luty 2020 r.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zobowiązana wniosła o jej uchylenie.

Skarżąca podkreśla, że nie była informowana o tym, że musi złożyć dokumenty rozliczeniowe za luty 2020 r. z taką samą podstawa wymiaru składki jak za styczeń 2020 r. Wskazała, że w tym okresie występowały znaczne trudności w komunikowaniu się z ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że ubezpieczony korzystający z tzw. "małego ZUS" przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących go w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym w tym przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej w przypadku o którym mowa w art. 47 ust. 2 u.s.u.s.

Za styczeń 2020 r. dokumenty winny być złożone do dnia 10 lutego 2020 r. zaś za luty do dnia 10 marca 2020 r. Tymczasem deklaracja za luty została złożona dnia 14 lipca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Kontroli Sądu została poddana decyzja ZUS, którą odmówiono skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, FGŚP i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2020 r. skarżąca ubiegała się o udzielenie pomocy mającej przeciwdziałać negatywnym skutkom COVID-19, w postaci zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek za okres od marca do maja 2020 r.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wyłącznym powodem odmowy udzielania wnioskowanego wsparcia za te miesiące było nie złożenie deklaracji rozliczeniowych w terminie za miesiąc luty 2020 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 31zo i art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.) oraz art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550).

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Stosownie do treści art. 31zq ust. 1 i 2 cyt. ustawy, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Wniosek o zwolnienie z opłacania składek zawiera:

1) dane płatnika składek:

a) imię i nazwisko, nazwę skróconą,

b) numer NIP i REGON, a jeżeli płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu,

c) adres do korespondencji;

2) oświadczenie płatnika składek, o którym mowa w, potwierdzające uzyskanie, w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek przychodu z działalności nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.;

3) inne informacje niezbędne do umorzenia składek;

4) podpis wnioskodawcy.

Wniosek o zwolnienie z opłacania składek może być złożony w formie dokumentu papierowego albo elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 31zq ust. 4 ustawy).

W myśl art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., w art. 47 uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). W myśl natomiast art. 47 ust. 2g u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c u.s.u.s. są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.

Zgodnie z art. 18c u.s.u.s., podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej "dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej", uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:

1) imiennym raporcie miesięcznym albo

2) w deklaracji rozliczeniowej - w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym (art. 18c ust. 9 u.s.u.s.).

Od dnia 1 lutego 2020 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w powyższym zakresie. Na podstawie art. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550), ubezpieczony, który na 2020 r. ustalał najniższą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym po wejściu w życie niniejszej ustawy ustala podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą bez złożenia zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 36 ust. 14 ustawy zmienianej w art. 1.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 2 cyt. ustawy, ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje:

1) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za styczeń 2020 r., oraz

2) informację, o której mowa w art. 18c ust. 9 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą odpowiednio w imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej, składanych za luty 2020 r.

- w terminach określonych w lub 3 ustawy zmienianej w art. 1.

Podkreślić również należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

Przede wszystkim zastosowanie w sprawie powinien znaleźć art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, to jest dotyczący wszelkich okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. 2 k.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do rozstrzygnięcia. Ponadto, odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez sąd administracyjny, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Mając na względzie powołane przepisy procesowe Sąd stwierdził, że postępowanie organu rozpoznającego wniosek skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. nie spełnia

wymogów wynikających z powołanych powyżej przepisów. Zarówno uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji wydanych w kontrolowanej sprawie narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.

Kwestią kluczową w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżący jako płatnik składek był zobowiązany złożyć wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. również deklarację rozliczeniową za ww. miesiąc, czy też był z tego obowiązku zwolniony. Powyższej okoliczności ZUS nie ustalił i należycie nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji przyjmując, że skarżący nie złożył dokumentów rozliczeniowych za miesiąc podlegający zwolnieniu w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. ZUS wskazał jedynie, że złożenie ZUS DRA za luty 2020 r. w dniu 14 lipca 2020 r. spowodowało, że nie mogły powstać prawidłowe dokumenty rozliczeniowe za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

ZUS nie dokonał analizy przesłanek wynikających z art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. Tymczasem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 3 przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Obowiązkiem ZUS było więc przytoczenie treści stosownych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skonfrontowanie ich treści ze stanem faktycznym występującym w niniejszej sprawie a następnie wyjaśnienie dlaczego, zdaniem organu, skarżąca miała obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej. Organ jednak tego nie uczynił. Uzasadnienia decyzji ZUS obu instancji są lakoniczne i ogólnikowe. W zasadzie sprowadzają się one do stwierdzenia, że skarżąca nie była zwolniona ze składania deklaracji rozliczeniowych ale nie wyjaśniono dlaczego. Nie można zatem skontrolować prawidłowości tezy organu, że na skarżącym spoczywał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej za miesiąc marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Nieco szerzej ta kwestia została omówiona w odpowiedzi na skargę. Odpowiedź ta nie może jednak uzupełniać zaskarżonej decyzji. Odpowiedź nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako "aneks" do decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli sądu nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 6 lutego 2020 r., III SA/Lu 366/19, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2020 r., I SA/Bd 607/20, publ. cbosa).

Podkreślić w tym miejscu należy, że w rozpatrywanej sprawie szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega także na powinności informowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie jej sprawy i jakie dowody powinny być przez stronę przedstawione, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (patrz wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r. sygn. LEX nr 50158). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1997 r. sygn. SA/Lu 2087/95 (LEX nr 30816), obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, a jego naruszenie należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji.

Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Stosownie zaś do treści art. 79a § 2 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Z obowiązków wynikających z powyższego przepisu organ się nie wywiązał.

Należy zauważyć, że złożenie przez skarżącą w dniu 2 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wszczęło postępowanie administracyjne, a to oznacza, że w rozsądnym terminie, umożliwiającym uzupełnienie braków, ZUS miał obowiązek skierować do skarżącej informację o okolicznościach prawnych, które mają wpływ na rozstrzygnięcie wniosku i wskazać konkretnie, jakich dokumentów brakuje do jego pozytywnego załatwienia. W rozpoznawanej sprawie organ z tego obowiązku się nie wywiązał i przed dniem 30 czerwca 2020 r. nie udzielił stronie należytego i wyczerpującego wyjaśnienia tak, aby miała świadomość braków wniosku i możliwość ich uzupełnienia. W aktach administracyjnych brak jest dowodów, które świadczyłyby o tym, że organ podjął starania, by poinformować stronę, że bez złożonych dokumentów wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony.

Dodać należy, że organ rentowy miał wystarczająco dużo czasu aby poinformować skarżącą, że przesłanką zwolnienia z zapłaty należności składkowych jest złożenie deklaracji rozliczeniowej do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosek o zwolnienie złożyła bowiem w dniu 2 kwietnia 2020 r. a więc ZUS miał dużo czasu aby udzielić skarżącej wyczerpujących informacji jakie są przesłanki uwzględnienia jego wniosku o zwolnienie z zapłaty składek. Organ rentowy jednak takiej informacji nie udzielił skarżącej.

Zdaniem Sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje nie spełniają wymogów wynikających z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego, a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwe było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzje nie zawierają wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności i ograniczają się jedynie do przytoczenia (nie wszystkich) przepisów i powtórzenia tezy o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r., to nie spełniają wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ prowadząc postępowanie naruszył wskazane powyżej przepisy k.p.a. i przedwcześnie uznał, że warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie został przez skarżącą spełniony.

Zdaniem Sądu obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.

Motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Jednocześnie należy stwierdzić, że w odpowiedzi na skargę organ nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie wyjaśnił dokładnie czy skarżąca była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. ani też nie pouczył jej w sposób wyczerpujący o warunkach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek oraz o skutkach niezłożenia deklaracji w wymaganym terminie. Stanowi to naruszenie art. 7,8,9,77 § 1,80 i 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 13 sierpnia 2020 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania oraz wskaże jaki wpływ na decyzję dotyczącą odmowy prawa do zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., odnosi wobec skarżącej złożenie po terminie deklaracji ZUS DRA za luty 2020 r. podając przy tym podstawę prawną. Innymi słowy, z treści uzasadnienia powinno wynikać, dlaczego złożona przez skarżącą po terminie - ale jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji-deklaracja ZUS DRA za luty 2020 r. wraz z cz. II (DR 2) nie została przez organ uwzględniona w sprawie i czy skarżąca jest nadal uprawniony do korzystania z tzw. "małego ZUS". Ponadto organ wskaże, dlaczego w związku z powyższym na skarżącej ciążył obowiązek złożenia spornych deklaracji ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 r. do dnia 30 czerwca 2020 r., jeżeli prowadzi ona jednoosobową działalność gospodarczą. Następnie organ rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. w sposób umożliwiający poznanie motywów rozstrzygnięcia zarówno skarżącej, jak też - ewentualnie - sądowi administracyjnemu. Decyzje dotychczas wydane w sprawie przez organ, ze względu na swoją niekompletność nie poddają się bowiem kontroli co do zagadnienia podlegania przez skarżącego obowiązkowi złożenia dokumentacji.

W przypadku ustalenia, że skarżąca nie była zwolniona z wymienionego obowiązku organ winien rozważyć możliwość zastosowania instytucji przewidzianej w obowiązujących od dnia 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ustawy z dnia 2 marca 2020 r., dodanych ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od dnia 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r. poz. 491). Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ponieważ skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jej skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych, nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.