Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4816/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28; art. 29; art. 30
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant - specjalista Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. W. (dalej jako Skarżący, Dłużnik) decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2015 r. nr [...]wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 16 kwietnia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...] wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013-02/2014, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 07/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2011, 12/201-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014.

Przedmiotowy wniosek obejmował zarówno należności z tytułu składek osobistych płatnika jak i należności z tytułu składek pracowniczych.

W motywach wniosku Skarżący powołał się na ciężką sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie - w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) - w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek - w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, a także w zakresie należności na: ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013; ubezpieczenie zdrowotne za okres za okres 02/2010, 07/2012; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010.

W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie ZUS podkreślił, iż Skarżący prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zarówno za siebie jak i za zatrudnionych pracowników. Płatnik składek zobowiązany jest obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Tymczasem w trakcie prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej obowiązek ten nie został wypełniony, w konsekwencji czego powstało zadłużenie obejmujące składki i odsetki.

Zdaniem ZUS, po dokonaniu rozliczenia, nie istnieją nieopłacone należności na ubezpieczenie społeczne za miesiące 07/2012, 10/2013, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące 02/2010, 07/2012 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010 w związku z czym zasadne było wydanie w I instancji rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Również zasadne było wydanie decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 30 u.s.u.s. w przedmiocie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, a także w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Organ wyjaśnił, że w u.s.u.s. zawarto dwa przepisy zezwalające na udzielenie ulgi, a mianowicie art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a uszczegółowiony w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie).

Przepis art. 28 wskazuje, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek (czyli składki za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę) i na ubezpieczenie własne płatnika (osoby prowadzącej działalność) mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Natomiast wyjątek ustanowiony w art. 28 ust. 3a, przewidujący możliwość umarzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ograniczony jest ustawowo do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek czyli osób, które same płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3a oraz rozporządzenia bowiem zakres podmiotowy tego przepisu nie dotyczy należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Ustawodawca ograniczył możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyłącznie do należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne ciążące na wnioskodawcy jako płatniku z tytułu jego osobistego ubezpieczenia, a nie ubezpieczenia pracowników. Skoro ustawodawca wyłączył możliwość umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a, to ZUS nie mógł rozpatrywać wniosku w tym zakresie i zasadnym było umorzenie postępowania.

Organ stwierdził, że postępowanie było przeprowadzone z należytą starannością, materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, a przy podejmowaniu rozstrzygnięcia ustosunkowano się do wszystkich okoliczności i zarzutów podniesionych przez wnioskodawcę.

J. W. zaskarżył decyzję tę w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2814/14 uznał skargę J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. , uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r.

Sąd I instancji rozpoznający skargę uznał ją w całości i wskazał, iż decyzje w sprawie w zakresie umorzenia postępowania co do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez pracodawcę) – wydane zostały z naruszeniem prawa, uzasadniającym ich uchylenie w powyższym zakresie. W pozostałym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada prawu co skutkowało oddaleniem skargi w tym zakresie.

W art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. uregulowano instytucję fakultatywnego umorzenia należności z tytułu składek – tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sposób szczegółowy zasady umarzania tych należności regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356). Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego.

Zdaniem Sądu organ orzekający prawidłowo przyjął, że powyższe przepisy (umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek) nie mają w ogóle zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Brak jakiejkolwiek podstawy prawnej do merytorycznego załatwienia sprawy, tj. umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, uzasadniał umorzenie postępowania w tym zakresie, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo również umorzył postępowanie dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013, ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 07/2012 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010. Ustalenia organu o braku zaległości, w opłaceniu należności z tytułu powyższych składek, upoważniało organ do przyjęcia, że brak było przedmiotu postępowania administracyjnego, dotyczącego umorzenia należności z tytułu powyższych składek. Tym samym brak było sprawy administracyjnej, w której organ byłby władny do rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 2 i ust. 3a oraz rozporządzenia) o żądaniu Skarżącego co do umorzenia należności z tytułu powyższych składek.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu w zakresie umorzenia postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez Skarżącego. Słusznie organ zauważył, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi podstawę do umorzenia wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie może stanowić zatem podstawy do rozpatrywania wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez pracodawcę. Nie oznacza to jednak, że postępowanie dotyczące przedmiotowych należności, jako bezprzedmiotowe, powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że podstawą prawną merytorycznego rozpatrzenia żądania Skarżącego - w zakresie umorzenia powyższych należności - jest art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek w przypadkach ich trwałej nieściągalności, wymienionych enumeratywnie w ust. 3 art. 28 u.s.u.s.

W świetle powyższego, umorzenie postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika, nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego (art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s.), które miało wpływ na wynik sprawy. Organ bezpodstawnie uznał, we wskazanym zakresie, że postępowanie z wniosku o umorzenie należności jest bezprzedmiotowe, a tym samym wadliwie zastosował art. 105 § 1 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę WSA wskazał, iż organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną w jego wyroku i merytorycznie rozpatrzy, na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wniosek Skarżącego w zakresie żądania umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika.

Uwzględniając stwierdzone naruszenia prawa Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., jak w pkt 1 sentencji wyroku, w zaś pozostałym zakresie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę po wyroku WSA w Warszawie organ poinformował Skarżącego o ponownym prowadzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a następnie decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2015 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie na podstawie art. 61a k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zasadnym było wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, a także w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, opisując pogorszenie swojego stanu zdrowia i swojej sytuacji życiowej.

W dniu [...].10.2015 r. do Zakładu wpłynęło pismo Dłużnika z dnia [...].10.2015 r. zatytułowane "Uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy" z załączoną kartą leczenia szpitalnego z dnia [...].10.2015 r. W ww. piśmie zobowiązany podtrzymał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wskazał, iż załącza do akt sprawy kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, iż jego stan zdrowia systematycznie pogarsza się. Natomiast koszty leczenia (leki i rehabilitacja) przekraczają już możliwości finansowe, czyli są wyższe niż kwota świadczenia, jaką otrzymuje. Wobec powyższego dalsze prowadzenie egzekucji może doprowadzić do zagrożenia zdrowia i życia.

Rozpoznając wniosek organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2015 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że przepis art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje, iż postępowanie w sprawie umorzenia składek opłacanych przez dłużnika jako pracodawcę za ubezpieczonych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek jest bezprzedmiotowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma prawnej możliwości przyznania takiej ulgi, ponieważ została ona wykluczona przez ustawodawcę, to znaczy, że Zakład nie ma kompetencji do wypowiadania się w tej kwestii zarówno co do umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Z tych powodów organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał to unormowanie i na podstawie art. 61 a k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca zawarł dwa przepisy prawa zezwalające na umorzenie, a mianowicie art. 28 ust. 3 i art. 28 ust, 3a uszczegółowiony w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Przepis art. 28 wskazuje, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek (czyli składki za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę) i na ubezpieczenie własne płatnika (osoby prowadzącej działalność) mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast wyjątek ustanowiony w art. 28 ust. 3a, przewidujący możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ograniczony jest ustawowo do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek czyli osób, które same płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi. Jednocześnie wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania przesłanka wynikająca z zapisu art. 28 ust. 3a i 3b oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, bowiem zakres podmiotowy tego przepisu nie dotyczy należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Mając na względzie powyższe w ocenie organu odwoławczego właściwym było rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy przez organ pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania na mocy art. 61a k.p.a.

Przedmiotowa decyzja została przez Skarżącego zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji, po raz kolejny podnosząc kwestie związane ze złym stanem swojego zdrowia i złą sytuację materialną, nawiązał też do egzekucji prowadzonej ze świadczenia rentowego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. Nr 718 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana na skutek wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnego wyroku z 18 lutego 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2814/14.

Organ wydający decyzję, dokonując ponownej oceny wniosku Skarżącego, zobowiązany był zatem zastosować się do wydanego w niniejszej sprawie przez Sąd wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. organ był związany oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Sądu.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. (sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r. poz. 658) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Opisaną wyżej ustawą zmieniono treść art. 153 p.p.s.a., który od 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje w brzmieniu: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Rzeczona zmiana treści art. 153 p.p.s.a. miała charakter precyzujący, uwzględniając dorobek orzecznictwa i doktryny.

Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2015 r. (sygn. akt II GSK 2530/14, LEX nr 1942634) ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawie z wniosku Skarżącego o umorzenie nieopłaconych składek, pierwotnie wydane przez Zakład rozstrzygnięcie zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 2814/14.

Sąd ten uznał, że organ słusznie zauważył, iż art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi podstawę do umorzenia wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie może stanowić zatem podstawy do rozpatrywania wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez pracodawcę. Nie oznacza to jednak, że postępowanie dotyczące przedmiotowych należności, jako bezprzedmiotowe, powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Podkreślono, że podstawą prawną merytorycznego rozpatrzenia żądania Skarżącego - w zakresie umorzenia powyższych należności - jest art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek w przypadkach ich trwałej nieściągalności, wymienionych enumeratywnie w ust. 3 art. 28 u.s.u.s.

W świetle powyższego, umorzenie postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika, nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego (art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s.), które miało wpływ na wynik sprawy. Organ bezpodstawnie uznał, we wskazanym zakresie, że postępowanie z wniosku o umorzenie należności jest bezprzedmiotowe, a tym samym wadliwie zastosował art. 105 § 1 k.p.a.

WSA wskazał, iż organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną w jego wyroku.

Dokonując oceny decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, która to decyzja została wydana w postępowaniu prowadzonym w następstwie wydanego przez sąd administracyjny wyroku, Sąd musi rozpoznać tę sprawę mając na względzie cyt. art. 153 p.p.s.a. i ustalić, czy organy zastosowały się do dyspozycji cyt. przepisu.

W ocenie Sądu rozpoznającego zaskarżoną decyzję organy zastosowały się do wytycznych określonych w wyroku WSA z dnia 18 lutego 2015 r., acz nie dokonały tego w pełnym zakresie.

Mianowicie organ nie przeprowadził postępowania dowodowego tak, jak na to wskazywał WSA w swoim wyroku, albowiem odmówił wszczęcia postępowania na mocy art. 61 a k.p.a.

Organ tym samym zastosował się do wyroku z dnia 18 lutego 2015 r., w którym uznano, iż postępowanie wszczęte wnioskiem Skarżącego nie może być umorzone na mocy art. 105 § 1 k.p.a.

Jednakże w tym miejscu należy wskazać, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2). Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazana powyżej regulacja, ze względu na treść art. 30 u.s.u.s., nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek, zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s.

Stosownie bowiem do treści art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29. Z powyższego wynika zatem, iż w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tym zakresie. Dlatego zgodnie z wypracowaną w tym zakresie linią orzeczniczą w sytuacji, gdy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Oznacza powyższe, że wniosek dotyczący umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez ZUS. Użycie przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. sformułowania "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc w ogóle badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Na płatniku ciąży bezwzględny obowiązek odprowadzenia tej części składek, które opłacają sami ubezpieczeni. Te należności nie mogą być objęte żadną z ulg w postaci umarzania, rozłożenia na raty, zarówno w oparciu o przepisy u.s.u.s. jak i innych ustaw. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS i nie przysługuje mu prawo domagania się ich umorzenia, gdyż nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni.

Wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy bowiem interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, LEX nr 1404591).

Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Należy przy tym podkreślić, że płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13, LEX nr 1579391).

Odmowa wszczęcia postępowania na mocy art. 61 a k.p.a. była zatem dopuszczalna na gruncie rozpoznawanej sprawy, w związku z treścią cyt. przepisu art. 153 p.p.s.a., albowiem rozstrzygnięcie organu nie było podjęte na mocy art. 105 § 1 k.p.a. Jednocześnie odmowa ta jest rozstrzygnięciem formalnym, organ nie prowadził postępowania w przedmiocie umorzenia należności, nie badał i nie mógł badać sytuacji materialnej, osobistej zobowiązanego. Z powyższych względów zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.

Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia przez organ przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów skargę na podstawie art. 151p.p.s.a. należało oddalić.