Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1526/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i orzeczenia organów I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1782
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

SENTENCJA

Dnia 25 stycznia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 951/17 w sprawie ze skargi H.B. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego 1) uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...]; 2) zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] na rzecz H.B. kwotę 720 (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 951/17 oddalił skargę H.B. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komendant Powiatowy Policji w [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko [...] H.B. Następnie orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], na podstawie art. 135j ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1782 ze zm.), uznał [...] H.B. winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej w ten sposób, że pełniąc służbę [...] Zespołu [...] KPP w [...], w dniu [...] lutego 2017 r. w miejscowości [...] na prostym odcinku drogi w terenie niezabudowanym spowodował wypadek komunikacyjny, a także nie wykazał należytej staranności o powierzone mienie do użytkowania przez to, że wykonując czynność służbową prowadzenia pojazdu służbowego marki [...] nr rej. [...] podczas wykonywania manewru skrętu w lewo, będąc zobowiązanym do zachowania szczególnej ostrożności przy zmianie kierunku jazdy, nie upewnił się, że nie jest wyprzedzany przez inny pojazd, doprowadził do zajechania drogi pojazdowi marki [...] nr rej. [...], doprowadzając do zderzenia pojazdów, na skutek czego pasażerka kierowanego przez niego pojazdu – [...] A.P. doznała obrażeń ciała, które spowodowały rozstrój zdrowia i naruszenie czynności narządów ciała na okres powyżej siedmiu dni, a także powodując uszkodzenie lewej strony pojazdu służbowego, oraz orzekł o odstąpieniu od ukarania za w/w przewinienie dyscyplinarne, bowiem zostało ono popełnione z winy nieumyślnej.

W odwołaniu od powyższego orzeczenia, skierowanym do Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...], obwiniony wniósł o jego uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania dyscyplinarnego. Zarzucił naruszenie art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, poprzez wszczęcie i przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego po upływie 90 dni od momentu powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego, tj. Komendanta Powiatowego Policji w [...], wiadomości o popełnieniu przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego. Powołał treść art. 134i ust. 1 oraz art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Wskazał, że w ostatnio podanym przepisie chodzi o dzień, w którym rzecznik dyscyplinarny "po raz pierwszy" powziął wiadomość o popełnieniu przez określoną osobę przewinienia dyscyplinarnego. Późniejsze uzyskanie od innych organów informacji o zakwalifikowaniu określonego zachowania policjanta jako przestępstwa nie powoduje przedłużenia omawianego terminu ani też rozpoczęcia na nowo jego biegu. Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem samodzielnym i odrębnym od postępowania karnego. O tym, czy określone zachowanie policjanta uzasadnia pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej decyduje wyłącznie właściwy przełożony dyscyplinarny. Przepisy ustawy o Policji dla wszczęcia postępowania dyscyplinarnego nie wymagają pewności ze strony przełożonego dyscyplinarnego, co do naruszenia przez policjanta dyscypliny służbowej. Wystarczy samo uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego. Zdaniem obwinionego, Komendant Powiatowy Policji w [...] - przełożony dyscyplinarny po raz pierwszy uzyskał wiadomość o popełnieniu przez niego przewinienia dyscyplinarnego w dniu 13 lutego 2017 r. tj. gdy zapoznał się z notatką urzędową z dnia [...] lutego 2017 r. sporządzoną przez [...] L.P. Następnie dotarł do niego skierowany przez obwinionego w dniu 14 lutego 2017 r. raport, w którym zameldował o zaistniałym zdarzeniu drogowym. W ocenie obwinionego, skoro w niniejszej sprawie postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte dopiero w dniu 25 maja 2017 r. to termin o którym mowa w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji nie został zachowany. Nie do zaakceptowania jest stanowisko organu pierwszej instancji, że na ustalenie samego faktu popełnienia przez niego przewinienia dyscyplinarnego i dokonanie prawidłowej kwalifikacji pozwoliły dopiero informacje zawarte w piśmie z dnia 19 maja 2017 r. nadesłanym przez Prokuraturę Rejonową w [...].

Komendant Wojewódzki Policji w [...], po rozpatrzeniu odwołania, orzeczeniem z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu orzeczenia szczegółowo opisał stan faktyczny sprawy oraz przytoczył przepisy ustawy o Policji mające w niej zastosowanie. Podał, że prowadzenie pojazdu służbowego jest czynnością służbową. Obwiniony prowadząc pojazd służbowy podczas wykonywania manewru skrętu w lewo, będąc zobowiązanym zgodnie z przepisami do zachowania szczególnej ostrożności, nie upewnił się czy nie jest wyprzedzany przez inny pojazd, podjął manewr skrętu w lewo, przez co doprowadził do zajechania drogi innemu pojazdowi doprowadzając do zderzenia z tym pojazdem. Z powyższego wynika, że naruszył on dyscyplinę służbową, poprzez wykonanie czynności służbowej w sposób nieprawidłowy i doprowadził do wypadku drogowego, a tym samym nie wykazał należytej dbałości o powierzone mienie do użytkowania, powodując uszkodzenie pojazdu służbowego, czym naruszył pkt 10 Karty Opisu Stanowiska Pracy.

Organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowe przewinienie dyscyplinarne nie spowodowało istotnych zakłóceń w realizacji zadań Policji oraz nie miało negatywnego wpływu na wizerunek formacji. Stopień szkodliwości popełnionego przewinienia dyscyplinarnego jest nieznaczny. Brak umyślności popełnionego czynu, dotychczasowy przebieg służby oraz zachowanie obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego stanowią dostateczną podstawę odstąpienia od jego ukarania.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] odnosząc się do zarzutów odwołania i powołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 1786/06 wyjaśnił, że ustawodawca bieg terminu określonego w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji powiązał z "powzięciem wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego". Chodzi o uzasadnione przypuszczenie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, przez co należy rozumieć taki zestaw okoliczności, który stwarza subiektywny osąd przełożonego dyscyplinarnego, że rzeczywiście dany policjant dopuścił się określonego przewinienia dyscyplinarnego. W sytuacji wystąpienia w tym zakresie wątpliwości, przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego należy przeprowadzić niezbędne czynności wyjaśniające.

W rozpoznawanej sprawie Komendant Powiatowy Policji w [...] na notatce urzędowej z dnia [...] lutego 2017 r., sporządzonej przez [...] L.P., wydał pisemne polecenie "zgłosić do Prokuratury". Tym samym uznał, że okoliczności zdarzenia i posiadane informacje nie dają podstaw do przeprowadzenia czynności wyjaśniających. W meldunku z dnia 13 lutego 2017 r. jako okoliczności kolizji wskazano: "funkcjonariusz wykonując manewr skrętu w lewo pojazdem służbowym, w trakcie manewru w jego lewy bok uderzył pojazd [...] nr rej. [...]". W punkcie odnoszącym się do odpowiedzialności za kolizję i przyczyn jej powstania podano: "brak rozstrzygnięcia kto ponosi odpowiedzialność za zdarzenie drogowe. Czynności wyjaśniające prowadzi Prokurator w [...]".

Okolicznością istotną dla ustalenia początku biegu terminu z art. 135 ust. 3 ustawy o Policji jest data powzięcia przez Komendanta Powiatowego Policji w [...] wiadomości o popełnieniu (możliwości popełnienia) przez obwinionego deliktu dyscyplinarnego, co nastąpiło w dniu 22 maja 2017 r. po otrzymaniu pisma z Prokuratury Rejonowej w [...] i akt śledztwa. Okoliczności ustalone na podstawie dokumentów, które posiadał przełożony dyscyplinarny od daty zdarzenia w żaden sposób nie wskazywały, że policjant mógł popełnić lub popełnił przewinienie dyscyplinarne.

W ocenie organu odwoławczego, skoro w przedmiotowej sprawie wszczęcie postępowania dyscyplinarnego zostało dokonane w dniu 25 maja 2017 r., to nie doszło do przekroczenia terminu 90 dni, liczonego od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego. Prawidłowa wykładnia art. 135 ust. 3 ustawy o Policji wskazuje, że nie można stawiać znaku równości pomiędzy dniem powzięcia wiadomości o zdarzeniu a dniem powzięcia wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego.

Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi H.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skarżący zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

- art. 135n ust. 4 pkt 1 ustawy o Policji poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego zostało wszczęte po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego;

- art. 135 ust. 3 ustawy o Policji poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż dzień powzięcia wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego przez skarżącego jest tożsamy z momentem uzyskania przez przełożonego dyscyplinarnego informacji od organów ścigania o zakwalifikowaniu tego czynu jako wypełniającego znamiona przestępstwa i przedstawienia mu zarzutów w postępowaniu karnym.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie orzeczeń, umorzenie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi powtórzył argumenty przedstawione w odwołaniu. Podał m.in., że skoro przełożony dyscyplinarny po raz pierwszy wiadomość o popełnieniu przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego uzyskał w dniu 13 lutego 2017 r., podczas zapoznania się z treścią notatki urzędowej [...] L.P. oraz kolejny raz w dniu 14 lutego 2017 r., podczas zapoznania się z treścią raportu skarżącego, to od tego czasu należy liczyć 90-dniowy termin na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Wszczęcie postępowania w tym przedmiocie dopiero w dniu 25 maja 2017 r. oznacza, że termin określony w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji nie został zachowany. Na bieg terminu, o którym mowa w powołanym przepisie nie mogła mieć bowiem wpływu informacja nadesłana przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] o przedstawieniu skarżącemu zarzutu popełnienia przestępstwa wypełniającego znamiona określone w art. 177 § 1 Kodeksu karnego.

Komendant Wojewódzki Policji w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej, to czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2 ustawy o Policji). Powołana norma jako warunek uznania określonego zachowania za naruszające dyscyplinę służbową. wymienia "zawinienie". W przypadku odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów to pojęcie ma szczególne uregulowanie. Z art. 132a ustawy o Policji wynika, że przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć. Jednocześnie ustawodawca używając w art. 132 ust. 3 ustawy o Policji sformułowania "w szczególności", określił przykładowe przypadki naruszenia dyscypliny służbowej. Uznał, że naruszeniem dyscypliny służbowej jest zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy (art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji).

Stosownie do art.134 ust. 1 i ust. 5 ustawy o Policji, postępowanie dyscyplinarne wszczyna przełożony dyscyplinarny, wydając stosowne postanowienie o wszczęciu postępowania, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego. Uzasadnione przypuszczenie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, to sytuacja zawierająca taki zestaw okoliczności, który stwarza subiektywny osąd przełożonego dyscyplinarnego, że rzeczywiście dany policjant dopuścił się określonego przewinienia dyscyplinarnego (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1786/06).

Sąd pierwszej instancji podał, że ustawa o Policji oprócz wskazanych dodatnich przesłanek wszczęcia postępowania dyscyplinarnego zawiera również przesłanki ujemne, a jedna z nich jest związana z upływem terminu. Z art. 135 ust. 3 ustawy o Policji wynika, że postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Powołany przepis dotyczy tzw. przedawnienia odpowiedzialności dyscyplinarnej, które polega na tym, że po upływie czasu określanego w ustawie nie można zrealizować odpowiedzialności dyscyplinarnej. W aspekcie procesowym w sprawie dyscyplinarnej przedawnienie powoduje zakaz wszczęcia postępowania i konieczność umorzenia już wszczętego postępowania.

W sprawie jest niesporne, że przedmiotowe postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte postanowieniem Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia 25 maja 2017 r. W ocenie skarżącego, zostało ono wszczęte po upływie terminu określonego w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Podał, że bezpośrednio po zdarzeniu o fakcie wypadku drogowego poinformował oficera dyżurnego KPP w [...] oraz bezpośrednich przełożonych Naczelnika i Z-cę Naczelnika Wydziału Kontroli KPP w [...], którzy tą informację przekazali Komendantowi Powiatowemu Policji w [...]. Ponadto skarżący wyjaśnił, że o przedmiotowym zdarzeniu poinformował Komendanta Powiatowego Policji w [...] również osobiście w raporcie z dnia 14 lutego 2017 r. Zdarzenie to zostało także odnotowane w SWD oraz bazie KSIP. W związku z tym – zdaniem skarżącego – najpóźniej od tej daty należy liczyć 90-dniowy termin do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie podzielił argumentacji skarżącego. Podał m.in. że odpowiedzialność policjanta za powierzone mienie powinna być przez organ wszczynający postępowania dyscyplinarne oceniona bardzo wnikliwe. Z powołanych przepisów, w szczególności z art. 132 ust. 2 i art. 132a ustawy o Policji wynika, że przesłanką niezbędną do ukarania policjanta karą dyscyplinarną jest wykazanie jego winy. Wyjaśnił, że przewinienie dyscyplinarne może mieć charakter umyślny lub nieumyślny. Realizacji przewinienia umyślnego zawsze towarzyszy zamiar, który może mieć postać zamiaru bezpośredniego lub zamiaru ewentualnego. Zamiar bezpośredni polega na chęci popełnienia przewinienia, zaś zamiar ewentualny na tym, że policjant nie chce popełnić określonego przewinienia, lecz mimo wszystko godzi się na jego popełnienie. Z kolei nieumyślność polega na tym, że policjant nie chce popełnić przewinienia, nie godzi się na jego popełnienie, lecz mimo to je popełnia. W takiej sytuacji popełnienie przewinienia ma charakter nieumyślności spowodowanej niezachowaniem ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. Jednakże stwierdzenie, czy podmiot w toku czynności zachował, czy też nie zachował ostrożności, należy do organu orzekającego w ramach swobodnej oceny dowodów.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie, w kontekście wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko [...] H.B., najistotniejszą kwestią było ustalenie, czy popełniając przewinienie dyscyplinarne miał obiektywne możliwości przewidywania skutków swojego działania, tj. czy sporny manewr zawracania wykonał z zachowaniem należytej tym okolicznościom ostrożności. Organy orzekające w postępowaniu dyscyplinarnym prawidłowo przyjęły, że tej kwestii nie dało się rozstrzygnąć na podstawie informacji i dokumentów, które posiadał przełożony dyscyplinarny od dnia zdarzenia ([...] lutego 2017 r.) do dnia otrzymania dokumentów z Prokuratury Rejonowej w [...] (22 maja 2017 r.). W tym zakresie organ odwoławczy zasadnie uznał, że termin do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego nie rozpoczyna biegu w dniu powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnie wiadomości o danym zdarzeniu (tu wypadek drogowy), lecz w momencie powzięcia przez niego wiadomości o popełnieniu przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, na podstawie dokumentów zawierających najwięcej informacji odnośnie okoliczności zaistniałego zdarzenia, sporządzonych bezpośrednio po jego zajściu (notatka urzędowa [...] L.P. z dnia [...] lutego 2017 r., meldunek o uszkodzeniu pojazdu z dnia 13 lutego 2017 r., raport skarżącego z dnia 14 lutego 2017 r.) w żaden sposób nie dało się przypisać winy (nawet nieumyślnej) [...] H.B. za przedmiotowe zdarzenie drogowe. Zaistniała w sprawie niemożliwość przypisania winy uniemożliwiała przełożonemu dyscyplinarnemu wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w dacie, na którą wskazywał skarżący. Dokumentami, które w sprawie wniosły istotne informacje były uzyskane w dniu 22 maja 2017 r. z Prokuratury Rejonowej w [...], tj. notatka urzędowa Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] A.G., postanowienie o wszczęciu śledztwa, protokół przesłuchania świadka A.P., opinia techniczna nr [...], opinia wydana na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej nr [...] oraz postanowienie o przedstawieniu skarżącemu zarzutów. Dopiero dokonana na ich podstawie analiza sprawy pozwoliła przypisać [...] H.B. winę nieumyślną za zdarzenie drogowe.

Z tego względu Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie sposób uznać, iż wydanie w sprawie w dniu 25 maja 2017 r. postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego nastąpiło z uchybieniem terminu określonego w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, skoro jego bieg rozpoczął się w dniu 22 maja 2017 r. (data otrzymania dokumentów z Prokuratury Rejonowej w [...]). Tym samym, wbrew twierdzeniom skarżącego uznał, że przedmiotowe postępowanie dyscyplinarne zostało prawidłowo wszczęte i przeprowadzone. W sprawie jest bezsporne, że skarżący popełnił zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne lecz organ dyscyplinarny odstąpił od jego ukarania.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł H.B., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 135 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1782 ze zm.), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż dzień powzięcia wiadomości o popełnieniu przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego jest tożsamy z chwilą uzyskania przez przełożonego dyscyplinarnego informacji od organów ścigania o zakwalifikowaniu wspominanego czynu jako stanowiącego przestępstwo wypełniające znamiona określone w art. 177 § 1 Kodeksu karnego oraz przedstawieniu w związku z tym zarzutów w postępowaniu karnym, co w konsekwencji doprowadziło Sąd pierwszej instancji do przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie termin, o którym mowa w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, został zachowany;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a., polegające na jego zastosowaniu, a w konsekwencji niezasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy postępowanie dyscyplinarne wobec H.B. wszczęte zostało po upływie 90 dni od chwili powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego informacji o naruszeniu przez niego dyscypliny służbowej, wobec czego istniały w pełni uzasadnione podstawy do uchylenia przez Sąd orzeczenia zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji oraz umorzenia postępowania dyscyplinarnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzania rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Podał m.in., że podstawą do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego może być tylko uzasadnione podejrzenie popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego. Jeżeli w powyższym zakresie występują jakiekolwiek wątpliwości, przed wydaniem przez organ postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego można zlecić przeprowadzenie niezbędnych czynności wyjaśniających, zmierzających do usunięcia wątpliwości co do faktu popełnienia przewinienia, jego kwalifikacji prawnej bądź tożsamości sprawcy. Celem tych czynności nie jest jednak ustalenie czy zachodzą okoliczności warunkujące odpowiedzialność dyscyplinarną, gdyż tego rodzaju ustalenia są dokonywane w toku właściwego postępowania dyscyplinarnego.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma ustalenie, w jakiej dacie Komendant Powiatowy Policji w [...] winien wszcząć wobec [...] H.B. postępowanie dyscyplinarne. W tej sprawie przełożony dyscyplinarny, tj. Komendant Powiatowy Policji w [...] po raz pierwszy uzyskał wiadomość o popełnieniu przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego w dniu 13 lutego 2017 r., kiedy zapoznał się z notatką urzędową z dnia [...] lutego 2017 r. sporządzoną przez [...] L.P., co zostało potwierdzone naniesioną przez niego dekretacją "KR". Dodatkowo, w dniu 14 lutego 2017 r. do Komendanta Powiatowego Policji w [...] został skierowany raport [...] H.B., w którym zameldował on, że w trakcie pełnienia służby i realizacji czynności służbowych związanych z [...] w dniu [...] lutego 2017 r., jako kierujący pojazdem służbowym, uczestniczył w zdarzeniu drogowym, w wyniku którego on, jak też i drugi z policjantów pełniących wówczas służbę w patrolu zmotoryzowanym, zostali zaopatrzeni medycznie w szpitalu specjalistycznym w [...].

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, termin określony w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji biegł zatem od daty powzięcia przez Komendanta Powiatowego Policji w [...] powyższej informacji od [...] L.P. o naruszeniu przez obwinionego dyscypliny służbowej. Przyjąć zatem należy, że skoro postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte dopiero w dniu 25 maja 2017 r., to termin określony w powołanym wyżej przepisie nie został dochowany i wszczęcie postępowania dyscyplinarnego było niedopuszczalne. Biegu przedmiotowego terminu nie przerwała informacja nadesłana przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] o przedstawieniu H.B. zarzutu popełnienia przestępstwa wypełniającego znamiona określone w art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Nie ma bowiem jakichkolwiek podstaw do uznania, aby na skutek takiego zawiadomienia termin określony w art. 135 ust. 3 cyt. ustawy zaczynał swój bieg na nowo, a tym samym, aby w okresie 90 dni liczonych dopiero od tej daty Komendant Powiatowy Policji w [...] mógł wszcząć postępowanie w sprawie przewinienia dyscyplinarnego popełnionego przez [...] H.B. Późniejsze uzyskanie od innych organów informacji o zakwalifikowaniu określonego zachowania policjanta jako przestępstwa nie powoduje przedłużenia omawianego terminu, ani też rozpoczęcia na nowo jego biegu. Chodzi tu bowiem o uzyskanie rzeczonej wiadomości po raz pierwszy przez przełożonego dyscyplinarnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w tej sprawie na wstępie należało odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię. Sposób rozstrzygnięcia sprawy determinowała interpretacja tego przepisu przedstawiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 135 ust. 3 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię, wskazać należy, iż ustawodawca bieg terminu 90 dni, o którym mowa w tym przepisie, do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego powiązał z "powzięciem przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego". W świetle art. 132 ust. 1 omawianej ustawy przewinienie dyscyplinarne polega na naruszeniu dyscypliny służbowej lub na nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2 ustawy). Otwarty katalog czynów określonych jako naruszenie dyscypliny służbowej zawiera art.132 ust. 3 pkt 1- 9 omawianej ustawy.

Z art. 134 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy o Policji wynika, że przełożony dyscyplinarny wszczyna postępowanie dyscyplinarne, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego. Jeżeli zachodzą wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego kwalifikacji prawnej albo tożsamości sprawcy, przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przełożony dyscyplinarny zleca przeprowadzenie czynności wyjaśniających. Czynności te należy ukończyć w terminie 30 dni. Postępowanie dyscyplinarne wszczyna się z dniem wydania postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Policjanta, co do którego wydano postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, uważa się za obwinionego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, że co do zasady obowiązek wszczęcia postępowania dyscyplinarnego zachodzi wówczas, gdy przełożony dyscyplinarny powziął uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego oraz że wszczęcie takiego postępowania może nastąpić tylko w nieprzekraczalnym 90-dniowym terminie od uzyskania przez przełożonego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Po upływie tego terminu następuje przedawnienie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.

Postępowanie dyscyplinarne cechuje zasada szybkości represji dyscyplinarnej, gdyż zarówno uruchomienie postępowania, jak i zastosowanie sankcji dyscyplinarnych, może nastąpić jedynie przed upływem terminów określonych przez ustawodawcę. Przy czym uzasadnione przypuszczenie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego to taka sytuacja lub taki zestaw okoliczności, które dają przełożonemu dyscyplinarnemu podstawy do subiektywnego osądu, że dany policjant rzeczywiście popełnił przewinienie dyscyplinarne. Natomiast pojęcie "powzięcie wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego" należy rozumieć jako uzyskanie wiadomości na tyle wiarygodnych, że pozwoliły one przełożonemu dyscyplinarnemu nabrać uzasadnionego przekonania, że określone zachowanie policjanta może wyczerpywać znamiona przewinienia dyscyplinarnego. W omawianym zakresie istotny jest zatem fakt powzięcia wiadomości, które umożliwiają dokonanie oceny działania lub zaniechania policjanta oraz data dotarcia takich wiadomości do przełożonego dyscyplinarnego, ewentualnie innych, określonych osób, o ile posiadają one pisemne upoważnienie, o jakim mowa w art. 133 ust. 6 ustawy o Policji.

W rozpoznawanej sprawie niezbędne było zatem ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w jakiej dacie przełożony dyscyplinarny, w tym przypadku Komendant Powiatowy Policji w [...], powinien wszcząć postępowanie dyscyplinarne wobec [...] H.B.. Jeżeli za datę powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego przyjąć dzień 13 lutego 2017 r., to postępowanie dyscyplinarne w sprawie przypisanego mu czynu można było wszcząć tylko do dnia 15 maja 2017 r., zaś postępowanie to zostało wszczęte w dniu 25 maja 2017 r.

Tymczasem Sąd pierwszej instancji wskazał, że w kontekście wszczęcia postępowania dyscyplinarnego najistotniejszą kwestią było ustalenie, czy skarżący, popełniając przewinienie, miał obiektywne możliwości przewidywania skutków swojego działania, tj. czy sporny manewr zawracania wykonał z zachowaniem należytej tym okolicznościom ostrożności. Uznał, że na podstawie dokumentów zawierających informacje odnośnie okoliczności zdarzenia, sporządzonych bezpośrednio po jego zaistnieniu (notatka urzędowa [...] L.P. z dnia [...] lutego 2017 r., meldunek o uszkodzeniu pojazdu z dnia 13 lutego 2017 r., raport skarżącego z dnia 14 lutego 2017 r.) w żaden sposób nie dało się przypisać [...] H.B. winy za przedmiotowe zdarzenie drogowe (nawet nieumyślnej). Niemożliwość przypisania winy skutkowała przyjęciem, że przełożony dyscyplinarny nie miał możliwości wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w dacie, na którą wskazywał skarżący. Stwierdził, że dopiero analiza dokumentów uzyskanych w dniu 22 maja 2017 r. z Prokuratury Rejonowej w [...], tj. notatka urzędowa Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] A.G., postanowienie o wszczęciu śledztwa, protokół przesłuchania świadka A.P., opinia techniczna nr [...], opinia wydana na podstawie ekspertyzy kryminalistycznej nr [...] oraz postanowienie o przedstawieniu H.B. zarzutów – pozwoliła przypisać skarżącemu winę nieumyślną za zdarzenie drogowe z dnia [...] lutego 2017 r., stanowiące przewinienie dyscyplinarne. W konsekwencji oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uzależnił ustalenie daty wszczęcia postępowania dyscyplinarnego od możliwości wykazania winy skarżącego w popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przygotowawczym.

Z akt sprawy wynika, że przełożony dyscyplinarny – Komendant Powiatowy Policji w [...] wiadomość o zdarzeniu drogowym z dnia [...] lutego 2017 r. w miejscowości [...] z udziałem pojazdu służbowego kierowanego przez policjanta [...] H.B. uzyskał ze sporządzonej w tym dniu przez [...] L.P. – policjanta Wydziału [...] KPP w [...], skierowanego na miejsce zdarzenia przez dyżurnego KPP w [...], notatki urzędowej, po zapoznaniu z którą naniósł adnotację "zgłosić do Prokuratury". Następnie w dniu 14 lutego 2017 r. [...] H.B. sporządził adresowany do Komendanta Powiatowego Policji w [...] raport, w którym podał, że w trakcie służby i realizacji czynności służbowych związanych z [...] w dniu [...] lutego 2017 r., jako kierujący pojazdem służbowym uczestniczył w zdarzeniu drogowym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na odrębność postępowania dyscyplinarnego od postępowania karnego, w okolicznościach tej sprawy przełożony dyscyplinarny – Komendant Powiatowy Policji w [...] winien samodzielnie ocenić przedmiotowe zdarzenie drogowe z udziałem [...] H.B. – [...] Zespołu [...] tej Komendy i stwierdzić, czy stanowi ono przewinienie dyscyplinarne i czy należy wszcząć postępowanie dyscyplinarne, czy też nie. W przypadku, gdy miał on wątpliwości co do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i jego kwalifikacji prawnej, przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego mógł zlecić przeprowadzenie czynności wyjaśniających, które powinny być ukończone w terminie 30 dni. Niewątpliwie okres trwania czynności wyjaśniających jest wystarczający do ustalenia, czy w danym przypadku zachodziło uzasadnione przypuszczenie popełnienia przez wyżej wymienionego policjanta przewinienia dyscyplinarnego oraz czy zasadne byłoby wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Ponadto wskazać należy, iż przełożony dyscyplinarny po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego ustalając, że ten czyn jest także przedmiotem postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w [...], mógł zwrócić się do tego organu o udostępnienie akt tego postępowania w całości lub w części. Za zgodą tego organu, potrzebne odpisy lub wyciągi z udostępnionych akt włącza się do akt postępowania dyscyplinarnego (art.135 e ust. 9 ustawy o Policji).

Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, warunkiem uznania przedmiotowego zdarzenia drogowego, w następstwie którego doszło również do uszkodzenia mienia, jako przewinienia dyscyplinarnego popełnionego przez [...] H.B., podlegającego odpowiedzialności dyscyplinarnej, nie było uzyskanie z Prokuratury Rejonowej w [...] dokumentów pozwalających przypisać mu winę nieumyślną za to zdarzenie oraz fakt przedstawienia mu zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Kwestia zawinienia byłaby bowiem ustalana w postępowaniu dyscyplinarnym.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie przyjąć należy, iż dniem powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego – Komendanta Powiatowego Policji w [...] wiadomości o popełnieniu w dniu [...] lutego 2017 r. przez [...] H.B. przewinienia dyscyplinarnego był dzień 13 lutego 2017 r., gdy zapoznał się on z notatką urzędową z dnia [...] lutego 2017 r. sporządzoną przez [...] L.P. na temat zdarzenia drogowego z udziałem skarżącego. W dniu 13 lutego 2017 r. nastąpiło zatem faktyczne i pierwotne powzięcie wiadomości o tym, że określone zdarzenie drogowe z udziałem pojazdu służbowego kierowanego przez [...] H.B., będące potencjalnym przewinieniem dyscyplinarnym, nastąpiło. Na kwalifikację tego zdarzenia drogowego jako przewinienia dyscyplinarnego nie mogły mieć wpływu późniejsze informacje zawarte w dokumentach uzyskanych w dniu 22 maja 2017 r. od Prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...], z których wynika m.in. fakt, że [...] H.B. przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa z art. 177 § 1 Kodeksu karnego związanego z udziałem w omawianym zdarzeniu drogowym. Powyższe ustalenie skutkuje uznaniem, że w sprawie doszło do przekroczenia przez przełożonego dyscyplinarnego terminu określonego w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Wszczęcie przez Komendanta Powiatowego Policji w [...] postanowieniem z dnia 25 maja 2017 r. postępowania dyscyplinarnego nastąpiło po upływie 90 dni od powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przez [...] H.B. w dniu [...] lutego 2017 r. przewinienia dyscyplinarnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dokonał błędnej wykładni art. 135 ust. 3 ustawy o Policji wskazując, że dzień powzięcia wiadomości o popełnieniu przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego to dzień 22 maja 2017 r., w którym przełożony dyscyplinarny uzyskał z Prokuratury Rejonowej w [...] informację o przedstawieniu H.B. zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Czyni to zarzut naruszenia powołanego przepisu zasadnym.

W konsekwencji zamierzony przez autora skargi kasacyjnej skutek odniósł także zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok. Jednocześnie uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona i rozpoznał skargę poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i art. 135 P.p.s.a. ).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 209 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).