Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1169/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36 ze zn. 9 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 138 par. 1 lub 2, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia uchwały ustalającej wynik egzaminu radcowskiego i umorzenie postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz G. O. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze G. O. domagał się uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz uchylenia uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2006r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radowskiej na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. Do wydania zaskarżonych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. podjętą na podstawie art. 369 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – dalej urp. Komisja Egzaminacyjna działająca na obszarze Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. ustaliła, że G. O. otrzymał z pisemnego egzaminu 67,50 punktu i uzyskał negatywny wynik egzaminu. Komisja wskazała, że pozytywny wynik egzaminu pisemnego otrzymuje zdający, który uzyskał co najmniej 80 punktów. W skierowanym do Ministra Sprawiedliwości odwołaniu od w/w uchwały G. O. wnosił o zmianę ilości przyznanych punktów i dopuszczenie go do części ustnej egzaminu radcowskiego.

W piśmie z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] (podpisanym przez Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości K. J.) Minister Sprawiedliwości zawiadomił G. O. o nieuwzględnieniu odwołania i wskazał m.in., że kontrola prawidłowości wyniku egzaminu ma charakter formalny, co oznacza, że organ nie może dokonywać ustaleń faktycznych i wykonywać uprawnień przysługujących wyłącznie Komisji, polegających na sprawdzaniu prac pisemnych. Pismo nie zawierało pouczenia o możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego.

W wyniku złożonej przez G. O. skargi na powyższe pismo Ministra Sprawiedliwości, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 maja 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1967/06) uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odwołania od wyniku egzaminu radcowskiego. Sąd wskazał, że skarżący pomimo braku stosownych pouczeń skorzystał zarówno z możliwości wniesienia do Ministra Sprawiedliwości odwołania od wyniku egzaminu, jak i zaskarżenia rozstrzygnięcia tego organu do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie Ministra, choć nie ma stosownej formy, jest decyzją administracyjną, bowiem posiada treść i wszystkie elementy decyzji wymienione w art. 107 Kpa.; wydane jest w sprawie indywidualnej i rozstrzyga o uprawnieniach strony przez organ administracji w ramach jego właściwości (przez Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w granicach upoważnienia udzielonego mu przez Ministra Sprawiedliwości, zatem zgodnie z art. 268a Kpa.), zawiera datę wydania, oznaczenie strony, podanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie sprawy (negatywne rozpatrzenie odwołania) oraz uzasadnienie faktyczne i prawne, a także podpis z podaniem imienia i nazwiska, który w zestawieniu z drukiem pisma oraz upoważnieniem pozwala ustalić niewątpliwe pochodzenie pisma od Podsekretarza Stanu K. J. działającego z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości. Sąd stanął na stanowisku, że postępowanie egzaminacyjne uregulowane ustawą o radcach prawnych jest postępowaniem administracyjnym, zaś zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości jest decyzją II instancji w rozumieniu Kpa. i służy na nie skarga do sądu administracyjnego. Wydanie takiej decyzji musi być zatem poprzedzone ponownym rozpatrzeniem sprawy administracyjnej, którą jest ustalenie wyniku egzaminu, zaś ponowne jej zbadanie nie oznacza ponownego przeprowadzenia egzaminu, a jedynie kontrolę prawidłowości ustalonego przez Komisję wyniku egzaminu.

Sąd zauważył, że kontrola instancyjna sprawowana przez Ministra, który zgodnie z art. 331 ust. 2 ustawy jest organem wyższego stopnia w stosunku do Komisji Egzaminacyjnej i zgodnie z art. 369 ust. 2 ustawy rozpoznaje jako organ wyższego stopnia odwołania od wyniku egzaminu stwierdzonego uchwałą Komisji, nie jest tylko kontrolą pod względem formalnym, a Minister ograniczając kontrolę uchwały Komisji do zbadania warunków formalnych jej podjęcia i uchylając się od zbadania prawidłowości wyniku egzaminu, naruszył przepisy procesowe w zakresie postępowania odwoławczego. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Minister skontroluje wynik egzaminu, badając, oprócz spełnienia wymogów formalnych, zasadność zarzutów merytorycznych odwołania, a w szczególności zarzutu dotyczącego błędnej oceny pracy ze wskazanych dziedzin prawa. Minister, rozpatrując odwołanie, powinien badać kwestie ewentualnych błędów w zastosowaniu prawa popełnionych przez członków Komisji sprawdzających prace i od tego badania nie może się uchylić. Dodatkowo Sąd zaznaczył, że brak jest podstaw do zmiany punktacji przyjętej przez członków Komisji bez ustalenia, że działali oni wadliwie. Uprawnieniem członków Komisji jest ocena prac egzaminacyjnych, a i ich ocena sprawdzanych prac jest wiążąca aż do momentu, kiedy Minister stwierdzi, że popełnili błąd w prawie, a błąd ten skutkował błędną oceną egzaminu. Polemika z liczbą przyznanych punktów, bez zarzutu błędu, co do dokonanej przez członka Komisji oceny prawnej pracy, jest - zdaniem Sądu – niedopuszczalna, prowadziłaby bowiem do zastąpienia punktacji Komisji punktacją Ministra, a takie działanie nie znajduje uzasadnienia w ustawie, z uwagi na fakt, iż do oceny egzaminu powołana jest Komisja.

W skardze kasacyjnej Minister zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na przebieg sprawy, tj.:

1) art. 369 ust. 2, art. 369 ust. 1, art. 365ust. 1, art. 365 ust. 2, art. 335 ust. 1, art. 335 ust. 2, art. 331 ust. 1, art. 331 ust. 2 urp. poprzez wadliwe przyjęcie, że ustawodawca przewidział w tej ustawie formę rozstrzygnięcia odwołania, o którym mowa w art. 369 ust. 2 ustawy, w taki sposób, że organ odwoławczy rozpatruje to odwołanie pod kątem merytorycznej oceny wyniku egzaminu.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania, co spowodowało jej uchylenie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 stycznia 2008 r. (sygn. akt II GSK 316/07) oddalił skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie. NSA podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż postępowanie egzaminacyjne jest sprawą z zakresu administracji publicznej, a wydane w wyniku złożonego odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości jest decyzją administracyjną. Jak podkreślił NSA przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, obejmujące również przepisy tej ustawy powołane w skardze kasacyjnej, nie zawierają żadnych ograniczeń dla organu odwoławczego - Ministra Sprawiedliwości dotyczących postępowania w przypadku rozpoznawania odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Ze względu na powyższe, Minister Sprawiedliwości obowiązany jest rozpoznać odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej zgodnie ze wszystkimi regułami postępowania administracyjnego zawartymi w rozdziale 10 Kpa. dotyczącym odwołań. NSA zgodził się z poglądem Ministra Sprawiedliwości wyrażonym w skardze kasacyjnej, że jako organ nadrzędny nad Komisją Egzaminacyjną nie jest uprawniony do ponownego przeprowadzenia egzaminu, co nie oznacza jednak, iż Minister Sprawiedliwości nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli wyników egzaminu. Jak stwierdził NSA merytoryczna kontrola może również polegać na ocenie prawidłowości i konkretności pytań, na które miał udzielić odpowiedzi uczestnik postępowania konkursowego, gdyż od oceny treści samego pytania uzależniona jest przecież ocena prawidłowości odpowiedzi. Komisja Egzaminacyjna dokonuje oceny egzaminu radcowskiego na zasadzie uznania, jednak uznaniowość nie oznacza dowolności tej oceny wyrażonej jako decyzja administracyjna. W sytuacji gdy Komisja Egzaminacyjna ustala wynik egzaminu na podstawie własnej oceny w granicach tzw. uznania administracyjnego, to obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie, czy granice tego uznania nie zostały przekroczone. Wreszcie NSA, odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, stwierdził, iż uchylenie przepisu art. 369 ust. 2 urp. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 nie miało wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż stan prawny w czasie podejmowania zaskarżonej decyzji, tj. [...] lipca 2006 r., nie został zakwestionowany. Uchylenie wskazanego przepisu przez Trybunał Konstytucyjny będzie, jak zauważył NSA, działało na przyszłość i wywoływało skutek prawny od 31 grudnia 2006 r.

Rozpoznając ponownie odwołanie, Minister Sprawiedliwości decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. uchylił w całości uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie o sygn. akt K 30/06, organ stwierdził, iż mocą tego wyroku uchylone zostały jako niekonstytucyjne, bo naruszające art. 17 Konstytucji RP, przepisy m.in. art. 36 1 ust. 1 i 6 oraz art. 369 ust. 2 urp., które to przepisy utraciły moc z dniem 31 grudnia 2006 r. Pierwszy z przepisów stanowił, iż egzamin radcowski przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 331 ust. 1, kolejny przepis upoważniał Ministra Sprawiedliwości do corocznego sporządzania zestawu pytań i tematów na egzamin radcowski, natomiast zgodnie z art. 369 ust. 2 urp. od uchwały komisji egzaminacyjnej służy zdającemu odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Trybunał poprzez uznanie za niekonstytucyjne przepisów ustanawiających organy podejmujące wiążące decyzje w sprawie wyniku egzaminu, który to wynik egzaminu uprawniał do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych, zakwestionował tym samym całą procedurę ustalania wyniku egzaminu zawodowego, usuwając ją z obrotu prawnego. Wyeliminowanie z ustawy o radcach prawnych przepisów konstytuujących organy prowadzące postępowanie administracyjne, przy jednoczesnym braku przepisów upoważniających inne organy do rozstrzygania przedmiotowej sprawy spowodowało, stan luki prawnej w zakresie wskazania organu oraz trybu postępowania dla ustalenia wyniku egzaminu. Powołując się na art. 6 i 7 Kpa., a więc na zasadę praworządności i wynikającą z niej zasadę prowadzenia postępowania w sposób zmierzający do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż utracił prawo rozpoznania sprawy w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, gdyż nie istnieją żadne obowiązujące przepisy prawa, które upoważniałyby organ do podjęcia merytorycznej decyzji w tej sprawie. Powyższe prowadzi do wniosku, iż w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 Kpa. Jak zauważył organ, w wyroku NSA z dnia 24 marca 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) stwierdzono, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Organ powołał również wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 maja 2004 r. ( sygn. akt II SA/Gd 135/2001 ), gdzie Sąd stwierdził, iż przyczyną bezprzedmiotowości postępowania w sprawie może być uchylenie przez ustawodawcę podstawy prawnej do działania organów administracji publicznej, co nastąpiło w toku postępowania międzyinstancyjnego. Organ wyjaśnił, iż sprawa jest bezprzedmiotowa, gdy nie ma materialnoprawnych, a także proceduralnych podstaw do władczego działania w formie decyzji administracyjnej – w takiej sytuacji jakiekolwiek rozstrzygniecie pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Powyższe rozumowanie stało u podstaw stwierdzenia organu, że bezprzedmiotowością objęte jest całe postępowanie, a więc także postępowanie przed organem I instancji zakończone nieprawomocną uchwałą. Wreszcie, zdaniem organu uchylenie uznanego za niekonstytucyjny przepisu art. 361 ust. 1 urp. upoważniającego komisje egzaminacyjne do rozstrzygania wyniku egzaminu radcowskiego, musiało skutkować uchyleniem uchwały Komisji Egzaminacyjnej o wyniku egzaminu. Jak wyjaśnił Minister Sprawiedliwości nie można było dopuścić do sytuacji, kiedy w obrocie prawnym pozostanie decyzja wydana przez Komisję Egzaminacyjną, która straciła umocowanie do rozstrzygania w przedmiotowym postępowaniu. Jak dalej wyjaśniał, decyzja podejmowana być musiała w oparciu o stan prawny istniejący w chwili rozstrzygania, a z uwagi na wskazany wyżej wyrok TK, brak jest postępowania w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oraz przepisów upoważniających do załatwienia merytorycznego sprawy, co prowadzi do wniosku, że postępowanie jako bezprzedmiotowe musiało zostać umorzone.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. O. domagał się uchylenia zarówno decyzji Ministra Sprawiedliwości jak też uchwały [...] z dnia [...] maja 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji radcowskiej na obszarze właściwości OIRP w P. Rozstrzygnięciom skarżący zarzucił nierozpoznanie istoty sprawy poprzez nieodniesienie się do podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów oraz naruszenie art. 369 urp. przez jego błędną wykładnię, a także niedokonanie przez Komisję Egzaminacyjną oceny tematów opracowanych przez skarżącego w części pisemnej egzaminu radcowskiego przez członków tej Komisji niezależnie od siebie, co stanowi naruszenie art. 365 ust. 2 urp. oraz niestosowanie jasnego i zobiektywizowanego systemu ocen i skali punktacji, co uniemożliwiło rzetelne i sprawiedliwe ustalenie wyników pracy skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc m.in. kontrolę decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Badając pod tym kątem zaskarżone decyzje, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza prawo, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący G. O. uczestniczył w egzaminie radcowskim organizowanym na obszarze OIRP w P. w dniach 26-27 kwietnia 2006 r.

i uchwałą z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej właściwej dla tego obszaru, zdobywając jak stwierdziła Komisja, 67,5 pkt, uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego. Na powyższą uchwałę G. O. wniósł w dniu 1 czerwca 2006 r., tj. w przepisanym terminie 14 dni odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Według stanu prawnego jaki obowiązywał w dacie dokonywania przez Komisję Egzaminacyjną oceny części pisemnej egzaminu radcowskiego oraz w dacie złożenia odwołania od tej uchwały, egzamin radcowski przeprowadzały komisje egzaminacyjne, o których mowa w art. 331

ust. 1 urp., tj. komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych. Zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem art. 369 ust. 2 urp. zdającemu, od uchwały komisji dotyczącej wyniku egzaminu, przysługiwało prawo wniesienia odwołania do Ministra Sprawiedliwości. Skarżący z prawa tego skorzystał w terminie zastrzeżonym dla tej czynności. Wadliwe rozpoznanie przez organ odwołania, co stwierdził wyrokiem z dnia 7 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i co w wyniku wniesionej przez organ skargi kasacyjnej potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, spowodowało, że złożone przez skarżącego odwołanie było rozpatrywane przez Ministra Sprawiedliwości blisko dwa lata od daty złożenia tego środka zaskarżenia, tj. w dniu [...] kwietnia 2008 r. Jak zauważył organ w zaskarżonej decyzji, stan prawny w tej dacie uległ zmianie wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie o sygn. akt K 30/06. Na mocy tego orzeczenia przepisy, które statuowały komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej jako organy przeprowadzające egzamin radcowski i zobowiązywały Ministra Sprawiedliwości do corocznego sporządzania zestawu pytań i tematów na potrzeby egzaminu radcowskiego (art. 361 ust. 1 i 6 urp.), jak też które dawały prawo do złożenia odwołania od tego rozstrzygnięcia (art. 369 ust. 2 urp.), zostały uznane za niekonstytucyjne i jako takie utraciły moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. co wynika z pkt II orzeczenia TK (Dz. U. Nr 206, poz. 1522). Z powyższego faktu organ wyprowadził wniosek, iż Minister Sprawiedliwości utracił prawo rozpoznania sprawy w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego, zaś całe postępowanie o ustalenie wyniku egzaminu jest bezprzedmiotowe (postępowanie odwoławcze i postępowanie przed organem

I instancji), co skutkować winno uchyleniem uchwały Nr [...] Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] maja 2006 r. i umorzeniem postępowania w tej sprawie.

W ocenie Sądu stanowisko organu jest nieprawidłowe. Trybunał Konstytucyjny o sprzeczności z Konstytucją art. 361 ust. 1 i 6 i art. 369 ust. 2 i 3 urp. orzekł wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. zaś moc obowiązującą wskazane przepisy utraciły z dniem 31 grudnia 2006 r. Utrata mocy obowiązującej przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z ustawą zasadniczą, polega na tym, że przed wejściem w życie wyroku Trybunału przepisowi temu przysługiwała moc obowiązująca (vide: Andrzej Mączyński – Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego str. 115, Księga XX-lecia Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, TK Wydawnictwa, Warszawa 2006). W rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu skarżącego jako organ przeprowadzający egzamin radcowski, który to status utraciła po wydaniu w dniu [...] maja 2006 r. przedmiotowej uchwały, zaś odwołanie zostało złożone przez skarżącego w dacie, gdy prawo do jego złożenia zawarowane było w ustawie. Również pierwsze rozpatrzenie odwołania przez Ministra Sprawiedliwości dokonało się zanim TK orzekł o niekonstytucyjności przepisów określających pozycję komisji i dających prawo odwołania od jej uchwał. Wszystkie wymienione wyżej działania dokonały się w oparciu o przepisy, korzystające z domniemania konstytucyjności.

W rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości miał rozpatrzyć sprawę z prawidłowo wniesionego przez skarżącego na podstawie art. 369 ust. 2 urp. odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ustalającej na podstawie art. 369 ust. 1 w związku z art. 361 ust. 1 urp. wynik egzaminu radcowskiego, przy czym zarówno uchwała w dacie podjęcia, jak też odwołanie w dacie złożenia znajdowały podstawę prawną. Zatem Minister Sprawiedliwości zobowiązany był do działania w tej sprawie jako organ drugiej instancji, na zasadzie wskazanej w art. 138 § 1 lub § 2 Kpa.

W sytuacji stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania już na etapie postępowania przed organem I instancji, jak to stało się w rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i stosownie do art. 138 § 1 pkt 2) Kpa. uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie pierwszej instancji. Istnienie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania rozpatrywać należy w powiązaniu z przepisem art. 105 § 1 Kpa., a oznaczać może, że albo brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy, albo nie było można tej sprawy rozpoznać w drodze postępowania administracyjnego (vide: B. Adamiak, J.Borkowski, str. 598 - Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz wyd. 6, Wyd. C.H.Beck). Zawsze jednak bezprzedmiotowość postępowania będzie oznaczała brak któregokolwiek elementu stosunku materialnoprawnego uniemożliwiającego wydanie decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. W rozpatrywanej sprawie organ zastosował art. 138 § 1 pkt 2 in fine, stojąc na stanowisku, iż stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisów art. 361 ust. 1 i 6 oraz art. 369 ust. 2 i 3 urp. oraz utrata mocy obowiązującej tych przepisów z dniem 31 grudnia 2006 r. są źródłem bezprzedmiotowości całego postępowania. Uszło uwadze Ministra Sprawiedliwości: po pierwsze, iż uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została w czasie gdy wskazane przez organ przepisy obowiązywały i po drugie, co ma podstawowe znaczenie, iż zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanem prawnym, komisja egzaminacyjna była i w dalszym ciągu jest właściwa do ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego w drodze uchwały, co wynika z treści przepisu art. 369 ust. 1 i ust. 4 urp. Utrata mocy obowiązującej m.in. art. 361 ust. 1 urp., nadającego komisjom egzaminacyjnym do spraw aplikacji radcowskiej status organów przeprowadzających egzamin radcowski, nie może skutkować oceną, iż brak było podstawy prawnej do ustalenia przez taką komisję wyniku egzaminu, tym bardziej że egzamin, do którego przystępuje osoba zainteresowana wpisem na listę radców prawnych, musi zostać poddany ocenie. Minister Sprawiedliwości zaskarżonym rozstrzygnięciem nie tylko pozbawił skarżącego dokonanej już przez Komisję oceny części pisemnej egzaminu radcowskiego lecz uniemożliwił ocenę ponowną. Taki stan rzeczy jest nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego i oczekiwaniem obywateli podejmujących działania w zaufaniu do obowiązującego prawa, aby powołane do określonych zadań organy wywiązywały się z zadań nałożonych na nie ustawami. Egzamin, do którego przystąpił skarżący, zgodnie z ustawowymi zasadami procedury egzaminacyjnej, nie może pozostać bez oceny, tym bardziej, że uzyskany wynik warunkuje późniejszą uchwałę właściwego organu o wpisie na listę radców prawnych.

Powracając do rozważań związanych ze stwierdzoną przez organ bezprzedmiotowością postępowania powstałą wskutek wskazanego już orzeczenia Trybunału, zauważyć należy, iż za niekonstytucyjny uznany został i utracił moc

z dniem 31 grudnia 2006 r. m.in. przepis art. 369 ust. 2 urp. W ocenie organu uchylenie tego przepisu w dacie ponownego rozstrzygania spowodowało wyeliminowanie Ministra Sprawiedliwości jako organu podejmującego decyzję w sprawach wyniku egzaminu, uniemożliwiając mu tym samym działanie w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Z taką oceną zgodzić się nie można, a wynika to z faktu, iż wskazany przepis adresowany był przede wszystkim do zdających egzamin radcowski. Przystępujący do egzaminu radcowskiego na mocy wskazanego przepisu uzyskali określone prawo - prawo odwołania się do Ministra Sprawiedliwości od ustalonego w formie uchwały Komisji wyniku egzaminu. Osoby, które wykorzystały tę drogę prawną w nakazanym terminie miały prawo oczekiwać, że ich odwołanie zostanie rozpatrzone na zasadach przewidzianych w rozdziale 10 działu

II Kpa. i to niezależnie od tego, że w wyniku wyroku Trybunału, przepis ustanawiający prawo odwołania utracił moc obowiązującą. W rozpatrywanej sprawie tak się nie stało, a organ, do którego skarżący wniósł w przepisanym terminie odwołanie od wyniku egzaminu, uchylił się od rozpatrzenia sprawy, powołując się na bezprzedmiotowość spowodowaną, jego zdaniem, brakiem podstawy prawnej do działania tak Ministra Sprawiedliwości, jak też Komisji Egzaminacyjnej w związku z utratą mocy obowiązującej przepisów art. 361 ust. 1 i 6 i art. 369 ust. 2 i 3 urp. W ocenie Sądu fakt utraty mocy obowiązującej wskazanych przepisów z dniem 31 grudnia 2006 r. nie może rzutować na postępowanie wszczęte i prowadzone już przed Ministrem Sprawiedliwości jako organem odwoławczym w czasie, gdy wyrok w sprawie zgodności tych przepisów z Konstytucją jeszcze nie zapadł. Skutek wyeliminowania art. 369 ust. 2 urp. jest taki, że brak jest podstawy prawnej do składania przez osoby przystępujące do egzaminu radcowskiego odwołań od ustalonych uchwałą Komisji Egzaminacyjnej wyników, a więc skutek orzeczenia TK w tej części skierowany jest na działania mogące nastąpić po dniu 31 grudnia 2006 r. oznaczonym jako dzień utraty mocy obowiązującej przepisu. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. wskazał na konieczność ochrony "interesów w toku", przypominając, że "prawo nie może być pułapką dla obywatela działającego zgodnie z jego literą" oraz że "sytuacja osób, które podjęły działania zmierzające do osiągnięcia skutków przewidzianych przez obowiązujące prawo, nie powinna ulec pogorszeniu". Powyższe dobitnie prowadzi do wniosku, iż ze względu na potrzebę ochrony zaufania do prawa, rozpoczęte i prowadzone przed datą wyroku TK przez Ministra Sprawiedliwości postępowanie odwoławcze w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu powinno być przez ten organ kontynuowane zgodnie

z regułami procesowymi zawartymi w Kpa i zakończone w sposób wskazany w art. 138 § 1 lub § 2 Kpa. z uwzględnieniem oceny prawnej dokonanej w niniejszym orzeczeniu.

Dodatkowo należy zauważyć, że organ pominął fakt, iż na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku sądu, a orzekający po dacie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego sąd administracyjny nakazał Ministrowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy skontrolowanie merytoryczne wyniku egzaminu. Również NSA orzekający w wyniku skargi kasacyjnej organu podzielił stanowisko sądu I instancji, stwierdzając obowiązek Ministra Sprawiedliwości rozpoznania odwołania złożonego przez skarżącego zgodnie ze wszystkimi regułami postępowania. Związanie organu oceną prawną wyrażoną przez sąd odnosi się do każdego organu orzekającego w danej sprawie do czasu jej ostatecznego rozstrzygnięcia (T. Woś, H. Knysiak-Molczyk,

M. Romańska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz LexisNexis W-wa 2005 str. 153 pkt 14.). Organ nie wywiązał się z obowiązku ustawowego, dokonując własnej oceny stanu prawnego z konsekwencją dla zawisłej przed nim sprawy w postaci uchylenia uchwały Komisji i umorzenia postępowania. Niezastosowanie się organu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd stanowi naruszenie prawa materialnego tj. art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O niewykonalności zaskarżonego rozstrzygnięcia orzeczono na zasadzie art. 152 p.ps.a., zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.