Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 624/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2004-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2001 nr 75 poz 802
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny - t.j.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Asesor WSA Małgorzata Fita, Protokolant Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi R. SA w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wartości celnej towaru 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] września 1999r. 2/ określa, iż decyzje wymienione w pkt. 1 nie podlegają wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Celnej, na podstawie art. 23 § 1 i § 9 oraz art. 85 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (tekst jednolity Dz.U. nr 75 z 2001 r. poz. 802 z późniejszymi zmianami) oraz § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu ustalania wartości celnej przywożonych towarów (Dz. U. nr 158, poz.1051), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 1999 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tej decyzji Dyrektor Izby Celnej podniósł, między innymi że zgodnie z art. 85 § 1 kodeksu celnego, należności celne przywozowe są wymagane według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu przyjęcia zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Wartością celną towarów jest wartość transakcyjna, czyli cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, ustalona o ile jest to konieczne z uwzględnieniem art. 30 i art. 31 kodeksu celnego. Ponadto przepis § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu ustalania wartości celnej przywożonych towarów stanowi: "jeżeli sprzedaż lub cena towaru jest uzależniona od warunków lub spełnienia świadczeń, których wartość można ustalić, to taką wartość uważa się za włączoną do wartości transakcyjnej towaru z zastrzeżeniem, że dany warunek lub świadczenie nie dotyczy:

1. działań, o których mowa w art. 23 § 10 kodeksu celnego,

2. kosztów i opłat, o których mowa w art. 30 kodeksu celnego."

Powyższy przepis odnosi się do tzw. Płatności pośrednich za towar w rozumieniu art. 23 § 9 kodeksu celnego. Wartość warunku, jeżeli jest on znany i odnosi się do importowanych towarów, należy doliczyć do wartości celnej.

Organ odwoławczy podtrzymał wcześniejsze ustalenia kontroli postimportowej dotyczącej płacenia składek, jego dobrowolnego charakteru, ich przeznaczenia oraz ich związku z możliwością dokonywania zakupów sprzętu [K].

W sprawie zasadnicze znaczenia miał fakt, iż składki (dodatkowe płatności) mają bardzo ścisły związek z produktami kupowanymi przez członków Stowarzyszenia.

Wyjaśnienia strony, w świetle materiałów dowodowych uzyskanych w wyniku postępowania weryfikacyjnego od niemieckich służb celnych, należy uznać za niewiarygodne. Z pisma Dyrekcji Finansowej w M. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1995 r. – wynika, że wszyscy sprzedawcy sprzętu są członkami Stowarzyszenia Dystrybutorów [...] i powinni płacić składkę członkowską w wysokości 20 USD za każde urządzenie. Z protokołu z dnia 5 marca 2001 r. , sporządzonego przez niemieckie służby celne, wynika, że wysyłanie towaru przez firmę [H] mogło nastąpić dopiero po wpływie całkowitej kwoty zobowiązań dłużnika na rzecz firmy [K]. Na zobowiązanie to składa się zarówno należność za towar jak i kwota stanowiąca opłaty związane z przynależnością firmy [...] S.A. do Stowarzyszenia Dystrybutorów [K]. Jednocześnie niemieckie władze celne oświadczyły, iż za działania podejmowane przez HSG w imieniu i na rzecz [K], niemiecka firma otrzymała odpowiednie wynagrodzenie.

Polskie organy celne nie poprzestając na powyższych ustaleniach, na mocy porozumienia miedzy Rządem Rzeczypospolitej o Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o wzajemnej pomocy w sprawach celnych (Dz. U. Nr 98 z 1992 r. poz. 492) wystąpiły do amerykańskiej administracji celnej o udzielenie pomocy w sprawach celnych. Wyniki czynności kontrolnych u producenta, tj. [K] potwierdziły wcześniejsze ustalenia organów celnych, a dodatkowo ujawniły nowe dowody nie znane polskim organom celnym. Wbrew twierdzeniom strony, dostawy nie były realizowane jedynie na podstawie zamówień telefonicznych, ponieważ firma [...] S.A. zawarła w dniu 27 marca 1998 r. z firmą [K] umowę dystrybutorską. Firma [K] ustanowiła pana Z. C. autoryzowanym dystrybutorem produktów [K]. Sprzedaż produktów [K] odbywa się poprzez dystrybutora i sieć dealerów w systemie sprzedaży bezpośredniej. Dystrybutor składa producentowi miesięczny raport sprzedaży zawierający dane o wszystkich sprzedanych systemach [K]. Amerykańskie władze celne nadesłały duplikat faktur zakupu towarów oraz faktur dotyczących opłat na rzecz Stowarzyszenia Dystrybutorów wystawianych przez [K] na firmę [...] S.A. oraz podsumowanie zakupów dla [...] S.A. za lata 1997- 2001. Zestawienie to zawiera wyszczególnienie płatności za wszystkie faktury, w tym opłaty na rzecz Stowarzyszenia Dystrybutorów [K]. Duplikaty tych faktur oraz podsumowanie zakupów dla [R] – nadesłane przez amerykańskie władze celne, potwierdzają iż płatności były księgowane przez firmę [K].

W umowie pomiędzy [K] a [H] określono, że "...niemiecki hurtownik nie będzie przesyłał produktów do dystrybutora dopóki nie przekazał mu faktur i potwierdzenia od [K] lub jej banku, że dystrybutor dokonał należytej płatności za produkt." Niemiecka firma dokonuje zebrania i weryfikacji płatności dokonanych przez dystrybutorów oraz deponuje je na rachunek [K] w National Bank of Detroit w F. Każdego dnia firma HSG zobowiązana jest telefaksować do [K] w C., ilość kwot pobranych i zdeponowanych w imieniu [K] oraz dzienne zestawienie sprzedaży produktów.

Faktury obejmujące płatności za rzecz Stowarzyszenia Dystrybutorów [K]

(również faktura nr [...]) były każdorazowo wystawiane przed zgłoszeniem towaru do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym.

Organ celny nie kwestionuje faktu, iż firma [K] nie posiada udziałów w Stowarzyszeniu Dystrybutorów [K] i nie nadzoruje jego działalności, jednak podkreśla, iż działalność Stowarzyszenia przyczynia się do zapewniania odpowiedniej dystrybucji systemów [K] i do zwiększenia efektywności sprzedaży. Realizując powyższe cele Stowarzyszenie działa na korzyść sprzedawcy tj. [K], zajmuje się dystrybucją produktów tylko tej firmy. Fakt, iż sprzedawca egzekwuje od dystrybutorów wpłaty składek poprzez wydanie towaru po wpływie całkowitej kwoty zobowiązań odbiorcy (towar +opłaty), świadczy również, iż firma [K] jest zainteresowana wzrostem wpływów Stowarzyszenia.

Biorąc pod uwagę ustalenia kontroli postimportowej, niemieckiej i amerykańskiej administracji celnej oraz opisany powyżej stan faktyczny, organ odwoławczy stwierdził, iż ustalenie wartości celnej importowanego towaru przez organ I instancji z uwzględnieniem ujawnionej w siedzibie importera faktury były prawidłowe.

Od powyższej decyzji "[...]" S.A. w L. wniosła odwołanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Skarżąca, uznając, że skarżona decyzja nie wprowadza dodatkowych elementów, podtrzymała zarzuty zawarte w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2001 r. na uchyloną wcześniej decyzję Dyrektora Urzędu Celnego oraz w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia [...] kwietnia 2002 r. Ponadto skarżąca zarzuciła decyzji pomijanie faktu, że wyłącznym beneficjentem opłat wynikających z zakwestionowanych faktur jest Stowarzyszenie a nie firma [K], która nie posiada żadnych udziałów w tym Stowarzyszeniu. Z uzasadnienia decyzji wynika, że jedyną korzyścią jaka firma [K] odnosi z tytułu opłat na rzecz Stowarzyszenia jest przyczynianie się Stowarzyszenia do zapewnienia odpowiedniej dystrybucji systemów [K] i zwiększanie efektywności sprzedaży. W ocenie skarżącej jest to wyłącznie korzyść hipotetyczna, gdyż zapłata składki nie powoduje, nawet w sposób pośredni, żadnego przysporzenia po stronie [K]. W celu potwierdzenia domniemanej korzyści organ wydający decyzję musiałby ustalić rzeczywistą (a nie tylko domniemana) korzyść uzyskaną przez [K]. Zebrany materiał w ocenie strony nie pozwala na stwierdzenie, że zapłata składki członkowskiej jest dokonana bezpośrednio wobec lub na korzyść, albo dokonana osobie trzeciej celem zwolnienia się z zobowiązania wobec [K]. Nie ma znaczenia okoliczność, że sumy uzyskane ze składek członkowskich księgowane były na rachunku [K]. Jak wynika z pisma Głównego Urzędu Celnego w M. z dnia [...] marca 2001 r. był to odrębny rachunek, a znajdujące się na nim kwoty przekazywano Stowarzyszeniu. Były więc one w całości wykorzystywane na działalność Stowarzyszenia. Sprzedaż towarów w żaden sposób nie została uwarunkowana przez ich producenta obowiązkiem zapłaty składki członkowskiej na rzecz Stowarzyszenia. Zakupy urządzeń firmy [K] przez polskich dystrybutorów mogły być dokonywane bez ich przynależności do Stowarzyszenia. Z faktu, że wszyscy sprzedawcy sprzętu są członkami Stowarzyszenia Dystrybutorów [K] i winni płacić opłatę członkowską nie wynika, że zapłata składki stanowiła warunek sprzedaży towaru. Uczestnictwo jest dobrowolne i żaden przepis umowy dystrybucyjnej, ani uzgodnienia pomiędzy [K] i [...] S.A., nie uzależniają sprzedaży towarów od uzyskania członkostwa w Stowarzyszeniu. Powiązanie wysokości składki ze sprzedażą produktów [K] jest dobrowolną deklaracją członków Stowarzyszenia zmierzającą do jej efektywnego egzekwowania i nie ma żadnego wpływu na wartość celną kupionego towaru.

W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowią przepisy art. 23 § 1 i § 9 kodeksu celnego. Zgodnie z tymi przepisami wartością celną towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny, przy czym ceną faktycznie zapłaconą lub należną jest całkowita kwota płatności dokonanej lub mającej zostać dokonaną przez kupującego wobec lub na korzyść sprzedawcy za przywożone towary i obejmująca wszystkie płatności dokonane lub mające być dokonane jako warunek sprzedaży towarów kupującemu albo płatności dokonane lub mające być dokonane przez kupującego osobie trzeciej celem spełnienia zobowiązań sprzedawcy. Płatność może zostać dokonana w formie przelewu pieniężnego lub za pomocą innych form zapłaty bezpośrednio lub pośrednio.

Naruszenie przez organy celne prawa materialnego polegało na błędnym przyjęciu, że składka uiszczana przez skarżącego na rzecz Stowarzyszenia Dystrybutorów [K] jest składnikiem ceny, jako płatność dokonana przez kupującego na korzyść sprzedawcy.

Art. 1 ustawy z 9 stycznia 1997 r. kodeks celny stanowi, iż ustawa ta reguluje zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny (lub wywozu z polskiego obszaru celnego) i związane z tym prawa oraz obowiązki osób uczestniczących bezpośrednio lub pośrednio w tych czynnościach, które wywołują określone skutki prawne. Odnosi się to odpowiednio do czynności właściwych organów celnych. Kwestię wartości celnej towarów reguluje Dział III Tytułu II tej ustawy zawierającej między innymi definicje ustawowe określonych instytucji prawa celnego, metody obliczania wartości celnej towarów oraz kolejność stosowania tych metod a nadto delegacje ustawowe do wydania stosownych aktów normatywnych. Konstytucyjny system źródeł prawa ze zrozumiałych względów nie pozwala aby uregulowania zawarte w aktach wykonawczych (rozporządzeniach odpowiednich organów) były sprzeczne z ustawą, która takie delegacje zawiera, dlatego też w pierwszej kolejności należy dokonać analizy uregulowań zawartych bezpośrednio w ustawie.

Art. 23 § 9 Kodeksu celnego zawiera definicje ceny faktycznie zapłaconej lub należnej. Definicja powyższa przedmiotowo odnosi się do kupującego, sprzedającego i "osoby trzeciej". Między tymi podmiotami muszą zaistnieć określone stosunki faktyczno- prawne w różnych konfiguracjach (szczegółowo opisanych w tym przepisie) aby można mówić o cenie transakcyjnej określonej w tym przepisie. Bezspornym wydaje się przyjęcie poglądu, iż Stowarzyszenie Dystrybutorów [K] (zwanej dalej [K]) nie można utożsamiać z "kupującym" lub "sprzedawcą" określonymi w w/w przepisie art. 23 § 9 kodeksu celnego.

Wobec braku odmiennego uregulowania tych pojęć tj. "kupującego" i " sprzedawcy" w kodeksie celnym stosownym wydaje się przyjęcie znaczenia tych pojęć zawartych w systemie prawa polskiego zwłaszcza w Kodeksie cywilnym, który reguluje powyższą problematykę. Użyty w art. 23 § 9 kodeksu celnego zwrot "osoba trzecia" należy powiązać z definicjami "osoby" określonymi w art. 3 pkt 10 i 11 kodeksu celnego innymi niż " kupujący" i "sprzedawca" jeżeli "kupujący" spełnia tej osobie zobowiązanie na rzecz "sprzedawcy".

Podnosząc powyższe uwagi na użytek stanu faktycznego objętego przedmiotem rozstrzygnięcia za dowolny należałoby uznać pogląd iż między [K] a sprzedawcą istniał jakikolwiek stosunek obligacyjny. Brak jest również dowodów by w ramach stosunku obligacyjnego łączącego kupującego i sprzedawcę wynikała powinność wywiązania się kupującego względem sprzedawcy ze swoich zobowiązań poprzez zapłatę należności na rzecz [K].

Opłata na rzecz [K] którą ponosili kupujący w tym również strona, dokonywane były na własny rachunek kupującego i nie można tej kwoty zakwalifikować do przypadków wymienionych w art. 30 kodeksu celnego, dlatego nie można tej płatności uznać za płatność pośrednią na rzecz sprzedawcy. Z tego też względu do tych kwot miałby zastosowanie art. 23 § 10 kodeksu celnego. Przepis ten nie pozwala na doliczanie takich kwot do wartości celnej towarów nawet wówczas gdy tego rodzaju świadczenie mogłoby być uznane za korzystne dla sprzedawcy lub zostały podjęte na podstawie porozumienia ze sprzedawcą.

Analizując statut [K] oraz dołączone do akt dokumenty w tym zakresie można przyjąć iż ze środków wpłaconych na konto [K] korzyści odnosi zarówno producent tych towarów, jak i ich dystrybutor oraz kupujący w tym i strona, jeżeli środki te przeznaczone są na cele statutowe [K] wśród których między innymi jest ogólnie mówiąc reklama produktów firmy [K] a więc towarów będących przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą strony skarżącej.

Jednoznaczność i kategoryczność treści art. 23 § 10 kodeksu celnego nie pozwala na doliczanie spornej kwoty do wartości celnej towaru. Przyjęty przez organ pogląd prawny w tym zakresie narusza w/w przepis w sposób mający wpływ na treść rozstrzygnięcia. W aktualnym stanie sprawy, po uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie określonym w wyroku NSA poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji zostały ustalone wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, które pozwoliły na przyjęcie powyższego rozstrzygnięcia, zwłaszcza że zaskarżona decyzja w swoim uzasadnieniu częściowo podziela pogląd zawarty w niniejszym uzasadnieniu.

Niewątpliwie w tym stanie faktycznym i prawnym decyzje obu instancji naruszają w/w przepisy prawa materialnego, dlatego logicznie i prawnie uzasadnionym było uchylenie decyzji obu instancji. Te okoliczności zwalniają niejako sąd od analizy przepisów wykonawczych będących podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji.

Wskazać należy, że organ celny będąc związany obowiązkiem ustalenia prawdy, nie może ustalać faktu na podstawie braku zaprzeczenia strony, co do istnienia tego faktu ( art. 122 Ordynacji Podatkowej w zw. z art. 262 kodeksu celnego), zwłaszcza, że główna księgowa skarżącego podnosiła kilkakrotnie, że jej wyjaśnienia zostały błędnie zrozumiane, co jednak nie spotkało się z należytą oceną organów.

Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2002 r., nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. Z 2002 r., nr 153 poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.