Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 609/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 58 pkt 12 lit. b, art. 79 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 75 § 1,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 185 § 1, art. 203 pkt 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...] listopada 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1145/09 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz Daniela Słabosza kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 6 listopada 2009r., sygn. akt VI SA/Wa 1145/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę D. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008r., utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich D. S. (dalej: skarżący).

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] października 2007r. podjętą na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 Nr 123 poz. 1068 ze zm.) w związku z § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej, uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] września 2005r., skreśliła skarżącego z listy aplikantów adwokackich z uwagi na dwukrotne otrzymanie w dniach [...] czerwca i [...] września 2007 r. negatywnej oceny z kolokwium rocznego.

Skarżący złożył odwołanie, w którym wskazał na naruszenie art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w związku z § 8 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej wskazując na błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że niezaliczone przez skarżącego kolokwium było kolokwium rocznym, a nie częściowym. Kolejnym naruszeniem wskazanym przez skarżącego była zasada proporcjonalności wynikająca z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 Nr 78 poz. 483).

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu odwołania, uchwałą z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym wniósł o uchylenie uchwały, a w uzasadnieniu ponowił i podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko oraz argumentację przedstawioną w odwołaniu od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K.

W dniu [...] lipca 2008r. Minister Sprawiedliwości wydał decyzję, w której uchylił w całości zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2008r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że przy wydawaniu zaskarżonej uchwały naruszone zostały podstawowe zasady postępowania administracyjnego, ponieważ przy podejmowaniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w K. brała udział ta sama osoba — adwokat M. K. Dodatkowo zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający w ocenie organu odwoławczego do podjęcia uchwały.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ wskazał argumenty tożsame z powołanymi w uchwale pierwotnej. Dodatkowo organ wywiódł, że wyjaśnienia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. co do formy stwierdzenia niezaliczenia kolokwium są wystarczające a załączone do akt testy kolokwiów wraz z zaznaczoną na nich punktacją, są wystarczające dla udowodnienia, że skarżący otrzymał negatywną ocenę. Organ podkreślił, że przesłanka negatywnego wyniku kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do zawodu. Prezydium nie znalazło również podstaw do uznania zarzutu naruszenia Konstytucji RP, w szczególności zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu. W ocenie organu, wolność wyboru zawodu nie oznacza, że zawód adwokata może wykonywać każdy, bez względu na zdobyte uprawnienia, posiadane kwalifikacje i wiedzę. Dla zaliczenia testu (kolokwium) aplikant musiał osiągnąć wynik testu na poziomie 60%, a skarżący uzyskał wynik 59% tym samym Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podzieliło poglądu skarżącego, iż jest to wynik pozytywny.

Skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, podnosząc, że zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w K., jak i Naczelna Rada Adwokacka odniosły się wyłącznie do kwestii uzyskania przez niego negatywnego wyniku kolokwium częściowego (semestralnego) niesłusznie określanego rocznym, a całkowicie pominęły fakt, że zaliczył on pierwsze kolokwium częściowe, uzyskał pozytywną opinie patrona z przebiegu odbywanej aplikacji, a także pozytywne opinie (w sumie 7) z praktyk, na jakie był kierowany przez Okręgową Radę Adwokacką w K. w trakcie aplikacji. Podniósł też, że fakt uzyskania negatywnego wyniku z kolokwium częściowego (semestralnego) nie może stanowić wyłącznej (jedynej) podstawy do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu adwokata.

Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Organ odwoławczy powołał się na przepis art. 79 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz wydany na podstawie tej ustawy Regulamin aplikacji adwokackiej (uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2005r.). Organ odwoławczy wskazał na brzmienie § 19 regulaminu, który stanowi, że negatywny wynik kolokwium, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu.

Organ odwoławczy uznał, za chybiony zarzut skarżącego w ocenie, którego podstawą skreślenia z listy aplikantów jest regulamin, albowiem zagadnienie to jest uregulowane w art. 79 ust. 2 ustawy Prawa o adwokaturze. Regulamin aplikacji adwokackiej nie reguluje kwestii związanych ze skreśleniem z listy aplikantów, określa jedynie przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikantów do wykonywania zawodu adwokata. Uzyskanie negatywnego wyniku z kolokwium rocznego jest samodzielną przesłanką stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata i skreślenia z listy aplikantów na podstawie art. 79 ust. 2 omawianej ustawy. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej trafnie wskazało, że kwestię nieprzydatności aplikanta do zawodu rozstrzygnął dwukrotnie negatywny wynik rocznego kolokwium. Rodzaj kolokwium w sposób nie budzący wątpliwości został określony w podjętej na posiedzeniu w dniu [...] czerwca 2007r. uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w K., na podstawie której skarżący i inni aplikanci z jego rocznika dopuszczeni zostali do kolokwium rocznego, wyznaczonego na dzień [...] czerwca 2007 r.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. na skutek rażącego naruszenia prawa i poprzedzających ją uchwał Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. i Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. względnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący złożył dwa pisma procesowe: z dnia [...] sierpnia 2009 r. i z dnia [...] września 2009r., stanowiące uzupełnienie skargi, w których wywodził, że w związku z nowelizacją ustawy - Prawo o adwokaturze, która weszła w życie z dniem [...] marca 2009 r., w dacie wydania zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości nie był organem właściwym rzeczowo do jej wydania co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji wobec rażącego naruszenia prawa oraz, że o wadliwości uchwał organów samorządu adwokackiego świadczy to, że posiedzenie Okręgowej Rady Adwokackiej w K. w dniu [...] października 2007 r. odbyło się z naruszeniem zasady tajności głosowania w sprawach osobowych z udziałem osoby nieupoważnionej do udziału w posiedzeniu Okręgowej Rady Adwokackiej - adwokata J. D. będącego członkiem organu odwoławczego, biorącego udział w podejmowaniu uchwały w dniu [...] października 2008 r. przez Naczelną Radę Adwokacką w W.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uznał, że skarga D. S. nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, Okręgowa Rada Adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Powołany przepis znalazł odwzorowanie w § 8 regulaminu aplikacji adwokackiej. W myśl § 19 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej "negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu".

Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu, że użycie w § 19 ust. 1 regulaminu spójnika "lub" oznacza, że nie jest wymagane kumulatywne spełnienie wszystkich zawartych w regulaminie przesłanek. Dla stwierdzenia nieprzydatność aplikanta do wykonywania zawodu wystarczy zaistnienie jednej z przesłanek. Negatywny wynik kolokwium rocznego wystarczy do skreślenia aplikanta z listy na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z § 19 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej.

W ocenie Sądu I instancji skarżący był w pełni świadomy, że przystępuje do kolokwium rocznego a nie częściowego, zgodnie z uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] czerwca 2007r. dopuszczającą skarżącego do kolokwium rocznego, wyznaczonego na [...] czerwca 2007r. W myśl § 18 regulaminu aplikacji adwokackiej kolokwium roczne składa się z przedmiotów objętych szkoleniem jak również, na mocy uregulowania Rozdziału IV regulaminu aplikacji, nie ma wymogu objęcia egzaminem rocznym wszystkich przedmiotów objętych szkoleniem.

W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości dysponował materiałem dowodowym, na podstawie którego prawidłowo uznał, że obie uchwały organów samorządu adwokackiego podjęte zostały zgodnie z przepisami prawa. Znajdujące się w aktach sprawy testy z zaznaczoną punktacją w powiązaniu z regulaminem kolokwium potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego. W niniejszej sprawie dla oceny przydatności danej osoby do wykonywania zawodu adwokata przyjęto wymóg wykazania się wiedzą na poziomie 60 % prawidłowo udzielonych odpowiedzi na pytania z testu. Tego wymogu skarżący bezsprzecznie nie spełnił.

Zdaniem Sądu Minister Sprawiedliwości wnikliwie zbadał kwestię prawidłowości podjęcia uchwały przez organy samorządu, adwokackiego i słusznie nie dopatrzył się żadnych naruszeń z punktu widzenia art. 107 § 1 k.p.a.

Badając słuszność pozostałych zarzutów naruszeń przepisów k.p.a., podnoszonych w skardze Sąd uznał, że postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji toczyło się prawidłowo, również w zakresie postępowania dowodowego. Organy samorządu adwokackiego obu instancji wyczerpująco zebrały i oceniły materiał dowodowy niezbędny dla rozstrzygnięcia sprawy a zajęte stanowisko w sprawie należycie uzasadniły.

Sąd I instancji nie podzielił zarzutów podniesionych przez skarżącego w pismach uzupełniających skargę. W ocenie Sądu I instancji argumentacja skarżącego nie zasługiwała na uwzględnienie. Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., została wydana po wejściu w życie nowelizacji ustawy - Prawo o adwokaturze, jako jedną z podstaw jej wydania wskazano art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228). Przepis ten był przepisem przejściowym, wskazującym na to, że do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji stosuje się dotychczasowe przepisy. W ocenie Sądu I instancji decyzja Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie nie naruszała prawa.

D. S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. domagając się:

1. uchylenia w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...] listopada 2009 roku o sygn. akt: VI SA/Wa 1145/09 i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie,

względnie:

2. w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że w niniejszej sprawie nie ma naruszeń przepisów postępowania, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, na zasadzie art. 188 p.p.s.a., uchylenia orzeczenia oraz rozpoznania skargi, to jest uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009r. o znaku [...] oraz poprzedzających je uchwał:

a) Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] października 2008r.,

b) Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. oraz umorzenia postępowania (zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.),

a ponadto o

3. zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Sądowi pierwszej instancji skarżący zarzucił w trybie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a. naruszenie:

1. przepisów postępowania art. 3 § 1, art. 141 § 4 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1,79,80, 81, 86 k.p.a., przez:

a. przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wadliwy (nie bezpośredni) bez zawiadomienia i udziału skarżącego, gdyż ewentualne zapytania i "wyjaśnienia" (odpowiedź) Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej winny znaleźć miejsce w protokole przesłuchania świadka (a nie w formie enigmatycznych "wyjaśnień" nieznanych w k.p.a.), a skarżący winien być zawiadomiony o dacie i miejscu przeprowadzenia takiego dowodu, by móc aktywnie uczestniczyć w jego przeprowadzeniu;

b. niezgodne ze stanem faktycznym i nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy twierdzenia zawarte w uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008r. sygn. sprawy [...] (str. 2) jakoby udowodniono na podstawie "wyjaśnień" (bez podania ich formy trybu) Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej, iż skarżący uzyskał z kolokwium ocenę negatywną wobec okoliczności, iż ilość uzyskanych przez skarżącego punktów podczas Kolokwium nie stwierdziła stosownym protokołem Komisja Egzaminacyjna jako organ kolegialny powołany uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K., a jedynie rzekomo jej dwóch członków na podstawie nieznanych skarżącemu procedur i kryteriów (brak uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej z 2007 r. o uchwaleniu regulaminu kolokwium i na tej podstawie powołaniu Komisji Egzaminacyjnej, co uczyniono dopiero w 2008 r.);

c. brak doręczenia skarżącemu regulaminu kolokwium, ani w inny sposób nie zawiadomiono skarżącego, nie podano też do wiadomości wszystkich aplikantów (bez podania rzekomego sposobu, czasu, okoliczności i formy tego zawiadomienia) istnienia, jakiegokolwiek regulaminu kolokwium zawierającego wiążące zasady przeprowadzenia kolokwium po I roku aplikacji w 2007 r. uchwalonego, podpisanego i ogłoszonego przez jakikolwiek organ Okręgowej Rady Adwokackiej w K.

2. przepisów postępowania art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a., przez oparcie zaskarżonej decyzji i uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. oraz poprzedzającej ją uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w K., o § 8 i § 19 regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] września 2005 r. z zm. - dalej Regulamin aplikacji adwokackiej;

3. przepisów postępowania art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77§ 1, 80 k.p.a., przez brak zebrania w sprawie całego materiału dowodowego, dokonania oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, należytego rozważenia i zdecydowania na tej podstawie o wydaniu lub niewydaniu uchwały w sprawie skreślenia z listy aplikantów, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

4. przepisów postępowania art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 6-9 k.p.a., art. 15. k.p.a., art. 19 k.p.a., art. 24 § 3 k.p.a. w związku z art. 27 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 45 ust 3 p.o.a. i § 9 ust 5 Regulaminu w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich uchwalonego w dniu [...] września 2002 r. przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 58 pkt 12 lit. c) p.o.a. w związku z art. 145 §1 pkt 3) k.p.a. i art. 156 §1 pkt 1) i 7) k.p.a., przez odbycie posiedzenia przez Okręgowej Rady Adwokackiej w K. w dniu [...]r. z naruszeniem zasady tajności głosowania w sprawach osobowych, z udziałem osoby nieupoważnionej do udziału w posiedzeniu Okręgowej Rady Adwokackiej (adw. J. D.) będącego członkiem organu odwoławczego, biorącego również udział w podejmowaniu uchwały w dniu [...] października 2008r. przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. (organ odwoławczy), co naruszyło zasadę instancyjności i dewolutywności postępowania administracyjnego;

5. przepisów prawa materialnego art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z § 8 i § 19 ust. 1 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, przez przyjęcie błędnej wykładni, że przepis ten dopuszcza możliwość skreślenia z listy aplikantów adwokackich;

6. przepisów prawa materialnego art. 58 pkt 12) lit. b) ustawy - Prawo o adwokaturze przez przyjęcie błędnej wykładni, że regulamin odbywania aplikacji adwokackiej może swym zakresem regulować skreślenie aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich;

7. przepisów prawa materialnego art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez zastosowanie nieadekwatnego środka w postaci skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację oraz stanowisko.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie w całości skargi kasacyjnej, tym samym podtrzymując stanowisko wyrażone w niniejszej sprawie. Organ odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej podniósł, że skarga kasacyjna zawiera tożsame zarzuty jak pisma skarżącego z dnia [...] maja 2009r. oraz uzupełnienie skargi z dnia [...] września 2009r. Minister Sprawiedliwości wskazał, że po otrzymaniu powyższych pism ustosunkował się do wszystkich podnoszonych zarzutów.

Skarżący w odpowiedzi na odpowiedź Ministra Sprawiedliwości złożył replikę, odnosząc się do argumentów organu i podtrzymując wszelkie twierdzenia oraz zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna znajduje usprawiedliwione podstawy.

Zasadniczy problem występujący w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy ustalenie, że aplikant adwokacki w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji uzyskał negatywną ocenę z kolokwium rocznego, jest wystarczającą przesłanką uzasadniającą skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich. D. S. odniósł się do wskazanego problemu w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to jest art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w związku z § 8 i § 19 ust. 1 regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej, art. 58 pkt 12) lit. b) ustawy - Prawo o adwokaturze, art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto zarzucając naruszenie przepisów postępowania , to jest art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w powiązaniu z § 8 i § 19 regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77§ 1, 80 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w przedstawionej kwestii w wyroku z 20 lipca 2010 r., sygn. II GSK 590/10 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną D. S. podziela w pełni stanowisko wyrażone w sprawie II GSK 590/10, co usprawiedliwia posłużenie się argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu wskazanego wyroku.

Podstawę prawną, podejmowanej w drodze uchwały organu kolegialnego samorządu adwokackiego, decyzji w indywidualnej sprawie w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów, stanowi art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Zgodnie z tym przepisem "Okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata". Używając słowa "może" ustawodawca wyraźnie wskazał, że decyzja (uchwała) we wskazanym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe (swobodne) oparte są o uznanie administracyjne, a więc w określonym stanie faktycznym organ ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia (szerzej na temat decyzji uznaniowych i związanych: G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II, LEX, 2007 r., wyd. II).

Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności. Organ działający w ramach uznania administracyjnego obowiązany jest posługiwać się zgodnymi z prawem kryteriami a celem ich zastosowania wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny. Decyzje uznaniowe wymagają wnikliwego i logicznego uzasadnienia, które odzwierciedla proces dokonywanych ustaleń faktycznych i zastosowanych kryteriów uznania administracyjnego (por. m. in. wyrok NSA z 19 lipca 1982 r. , sygn. II SA 883/82 z glosą A. Wasilewskiego, PiP 1983/6/141).

Konstrukcja, jaką zastosował ustawodawca w art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze jest tego rodzaju, że przepis ten daje podstawę do rozważania możliwości skreślenia aplikanta z listy w sytuacji gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Tak więc ustawowym kryterium uznania administracyjnego w tym przypadku jest przydatność aplikanta do zawodu. Ustawodawca nie wskazał jakie konkretnie elementy składają się na stan faktyczny mogący stanowić przyczynę skreślenia aplikanta z listy.

W art. 58 pkt 12 lit. b ustawy – Prawo o adwokaturze ustawodawca upoważnił Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej. Zgodnie z § 19 uchwalonego na tej podstawie regulaminu podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu stanowią: negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej. Wykładnia tego aktu kierownictwa wewnętrznego o charakterze generalnym nie może prowadzić do wniosków, które sprowadzałaby się do interpretacji § 19 regulaminu w sposób pozwalający na przyjęcie, że organ samorządu adwokackiego wkroczył w materię regulowaną ustawowo w art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Organy korporacyjne, a za nimi Minister Sprawiedliwości, przyjęły, że wobec regulacji zawartej w § 19 regulaminu, ziszczenie się jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie, w niniejszej sprawie negatywny wynik kolokwium rocznego, automatycznie powoduje skutek w postaci skreślenia z listy aplikantów adwokackich. W efekcie wyłączyły celowość dokonywania ustaleń w zakresie innych okoliczności dotyczących rokowań odnośnie przydatności do zawodu adwokata. Tego rodzaju wykładnia w istocie zmienia charakter decyzji (uchwały) podejmowanej na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze z uznaniowej na związaną.

Prawidłowo odczytywane wymienione przepisy ustawy i regulaminu prowadzą do odmiennych wniosków. Zachowanie uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, wymaga przyjęcia, że występowanie przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 19 regulaminu odbywania aplikacji może stanowić przyczynę skreślenia z listy aplikantów adwokackich pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji.

Zakres niezbędnych w sprawie ustaleń jest rezultatem wykładni przepisów prawa materialnego. Przyjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnia art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze implikuje konieczność uzupełnienia ustaleń faktycznych celem odtworzenia pełnego obrazu przebiegu aplikacji, w szczególności opinii patrona, ocen odbywanych praktyk, wyników kolokwium cząstkowego. Odnieść się również należy do twierdzeń D. S., że, co prawda na własne ryzyko ale za zgodą władz korporacyjnych, kontynuował odbywanie aplikacji, mimo skreślenia z listy aplikantów adwokackich i rozważyć na ile przebieg szkolenia i praktyk w tym okresie wpływał na ocenę przydatności do wykonywania zawodu adwokata.

Naczelny Sąd Administracyjny, co oczywiste, nie przesądza, czy wobec D. S. zachodzą względnie nie zachodzą przesłanki skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Ocena powinna być dokonana w ramach uznania administracyjnego. Konieczne jest rozważenie czy w konkretnym i pełnym stanie faktycznym zachodzą przesłanki skreślenia z listy aplikantów adwokackich.

Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie są zasadne.

Ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a. nakazuje dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Przepisy k.p.a. nie zawierają zamkniętego katalogu dopuszczalnych środków dowodowych. Przeprowadzenie dowodu z "wyjaśnień" (odpowiedzi) Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. nie było zatem wyłączone. Ustalenia w zakresie wyniku kolokwium zostały oparte również na dowodzie z dokumentów w postaci arkuszy egzaminacyjnych, na podstawie których można było odtworzyć prawidłowość odpowiedzi i uzyskaną punktację. D. S. nie wykazał, że niedoręczeniu regulaminu kolokwium, brak protokołów Komisji egzaminacyjnej czy zaniechanie zawiadomienia o prowadzeniu dowodu z wyjaśnień Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucane uchybienia, nawet jeśli zachodziły, nie mogły wpłynąć na podważenie ustaleń dokonanych na podstawie arkuszy egzaminacyjnych. Zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 141 § 4 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1,79,80, 81, 86 k.p.a. , nie był zatem skuteczny.

Chybione jest twierdzenie, że obecność członka Naczelnej Rady Adwokackiej podczas posiedzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w K. naruszało zasadę tajności głosowania i dewolutywności. Nie było podważane ustalenie, że adw. J. D. był gościem nie biorącym udziału w głosowaniu Okręgowej Rady Adwokackiej w K. Zachowanie tajności głosowania zależne jest od przyjętej techniki głosowania a nie od tego czy w momencie zbierania głosów obecni są wyłącznie członkowie organu kolegialnego. Obecność niebiorącego udziału w głosowaniu członka kolegialnego organu odwoławczego nie oznacza, że uchwała (decyzja) organu kolegialnego pierwszej instancji została podjęta z udziałem członka organu drugiej instancji. Zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 6-9 k.p.a., art. 15. k.p.a., art. 19 k.p.a., art. 24 § 3 k.p.a. w związku z art. 27 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 45 ust 3 p.o.a. i § 9 ust 5 Regulaminu w sprawie zasad funkcjonowania okręgowych rad adwokackich uchwalonego w dniu [...] września 2002r. przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 58 pkt 12 lit. c) p.o.a. w związku z art. 145 §1 pkt 3) k.p.a. i art. 156 §1 pkt 1) i 7) k.p.a. jest wobec tego również nieskuteczny.

Zaskarżony wyrok z wymienionych powodów uchylono na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z [...] września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.) .