Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 525/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41, art. 42
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 15, art. 16, art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust 2b, art. 30 ust. 7-8, art. 32 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, art. 10 part. 1, art. 15, art. 44 par. 1 pkt 2, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania zaliczki alimentacyjnej za nienależnie pobraną oraz zobowiązania do jej zwrotu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 lutego 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej w skrócie jako "k.p.a."), art. 41 i 42 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 489) w zw. z art. 15, art. 16 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.) i art. 30 ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 7 i ust. 8 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1952) Prezydent Miasta [...] po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przyznanych J. S. na osobę uprawnioną P. K. a za okres od 1 lutego – 30 września 2008 r.:

- ustalił, iż przyznana zaliczka alimentacyjna osobie uprawnionej pobrana przez J. S. w okresie 1 lutego – 30 września 2008 r. w kwocie 2.400 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym;

- orzekł o zwrocie przez J. S. nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres w kwocie 2.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 30 października 2007 r. została wydana decyzja administracyjna nr [...] przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – K. K. w okresie 1 września 2007 r. - 31 maja 2008 r. oraz P. K. a - na okres 1 września 2007 r. – 31 sierpnia 2008 r. Decyzja ta została następnie zmieniona w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia.

W dniu 25 lipca 2017 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynęło pismo dłużnika alimentacyjnego P. K. a wraz z załączonymi 8 potwierdzeniami nadania przekazów pocztowych przez jego matkę H. K. Adresatem przelewów była J. S. - przedstawiciel osoby uprawnionej. W dniu 27 grudnia 2017 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynęła nadto kserokopia pisma J. S. skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] potwierdzającego otrzymanie wpłat przedstawionych przez dłużnika i częściowo uznających te wpłaty za zaliczone na poczet alimentów.

W dniu 19 stycznia 2018 r. na wezwanie w ogranie stawił się dłużnik alimentacyjny P. K. i oświadczył, iż alimenty na dzieci K. K. i P. K. za pośrednictwem przekazów pieniężnych dla J. S. w imieniu dłużnika wpłacała jego matka H. K. .

Organ wskazał, że zgodnie z art. 15 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę jest zobowiązana do jej zwrotu. Identyczna regulacja zawarta jest w art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą, a także przepisy k.p.a. W świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne (odpowiednio – zaliczkę alimentacyjną) uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości albo w części, jeżeli osoba pobierając te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Organ wskazał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, ze przedstawiciel ustawowy osoby uprawnionej otrzymał alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie 1 lutego – 30 września 2008 r., co poświadczył w piśmie skierowanym do komornika sądowego. Z powyższego wynika, iż we wskazanym wyżej okresie zaliczka nie przysługiwała. Wobec niedopełnienia przez J. S. zgłoszenia w organie faktu otrzymywania alimentów i wobec skutecznego pouczenia o obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń zaliczki wypłacone w okresie 1 lutego – 30 września 2008 r. uznać należy za świadczenie nienależnie pobrane. J. S. jest tym samym zobowiązana do zwrotu kwoty otrzymanych świadczeń.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik J. S. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji celem przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, to jest przesłuchania w charakterze świadka H. K. , przeprowadzenia dowodu z akt sprawy dot. przyznania świadczenia ewentualnie o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, gdyż J. S. jako strona nie została prawidłowo pouczona, ani nie wykazano by to zobowiązany wpłacał bezpośrednio alimenty na rzecz strony. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść odwołującej się polegające na mylnym przyjęciu, iż nawet gdyby alimenty wpłacała w imieniu zobowiązanego jego matka, to nie było żadnych podstaw do tego by przyjąć, że babcia sama z siebie nie chce utrzymywać wnuków, na których jej syn nie łoży żadnych środków. W odwołaniu wskazano, iż babcia ze skarżącą w żaden sposób nie miały kontaktu. Nie można tym samym uznać, że wpłaty dokonywane przez osoby trzecie mają być z automatu uznawane przez uprawnioną jako kwoty wpłacane przez zobowiązanego. Co istotne, wszelkie wątpliwości i niedopowiedzenia dot. norm prawnych winny być interpretowane na korzyść strony.

W odwołaniu podniesiony został nadto zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. Organ pierwszej instancji nie przeprowadził nadto dowodu z akt sprawy dotyczącej przyznania świadczenia w zakresie czy pouczenie zawarte w decyzji spełnia dyspozycje uprawniającą do zastosowania przepisu art. 30 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu podniesiono również zarzut wydania zakwestionowanej decyzji z naruszeniem art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych regulującym kwestię przedawnienia orzekania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia.

Decyzją z dnia 17 maja 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 41 i art. 42 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 15, at. 16 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło pkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji oraz:

- ustaliło, że zaliczka alimentacyjna pobrana w okresie 1 czerwca – 30 września 2008 r. w kwocie 1.200 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym;

- orzekło o zwrocie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 1.200 zł przyznanej w okresie 1 czerwca – 30 września 208 r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że złożone przez P. K. a dowody wpłat obejmują przekazy pieniężne nadane przez jego matkę H. K. m.in. w okresie luty - wrzesień 2008 r. w kwotach: 300 zł (w okresie luty – wrzesień poza sierpniem) oraz 600 zł (sierpień 2008 r.). Do [...] Centrum Świadczeń w dniu 27 grudnia 2017r. wpłynęła nadto kserokopia pisma J. S. skierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], potwierdzającego otrzymanie wpłat przedstawionych przez dłużnika i częściowo uznających te wpłaty za zaliczone na poczet alimentów. Zobowiązany P. K. oświadczył z kolei, iż w ciągu trwania egzekucji wpłacał bezpośrednio do matki dzieci P. i K. - J.S. (poprzednio K.) zasądzone alimenty i wniósł o weryfikacje wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny w piśmie z dnia 19 stycznia 2018 r. złożonym w [...] Centrum Świadczeń oświadczył, iż "wpłaty dokonywane od października 2005 r. do dnia dzisiejszego dotyczą wpłat bieżących alimentów, tzn. jeżeli np. dokonałem wpłaty w styczniu 2007 r. w kwocie 300 zł to były to alimenty za styczeń 2007 r. Alimenty przekazywane przez mnie w danym miesiącu dotyczyły córki jak i syna w różnych kwotach, z wyjątkiem okresów od kiedy jestem zobowiązany płacić alimenty tylko na syna P. (wtedy alimenty dotyczyły tylko syna P.)". W kolejnym piśmie z dnia 19 stycznia 2018r. P. K. oświadczył, iż" alimenty na moje dzieci K. i P. wpłacała moja mama H. K. w moim imieniu za pośrednictwem przekazów pieniężnych bezpośrednio J.S. Od miesiąca lipca 2017 r. wpłat dokonuję osobiście za pośrednictwem Poczty Polskiej".

Kolegium wskazało, że po otrzymaniu powyższych informacji organ wezwał J. S. do złożenia wyjaśnień potwierdzających otrzymywanie bezpośrednich wpłat na dzieci od P. K. a w terminie 7 dni od daty odebrania wezwania (wezwanie skutecznie doręczone w dniu 18 stycznia 2018r. - potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). W zakreślonym terminie strona nie stawiła się. W dniu 30 stycznia 2018 r. J. S. przesłała do organu informację mailową wskazując, że stawi się w [...] Centrum Świadczeń w dniach 5 - 6 lutego 2018r. Mimo złożonej deklaracji, w wyznaczonym przez siebie terminie, skarżąca nie stawiła się. Następnie pismem z dnia 9 lutego 2018 r. organ zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości oraz zwrotu nienależenie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na osobę uprawnioną P. K. a za okres 1 lutego – 30 września 2008 r. (zawiadomienie o wszczęciu doręczone w dniu 27 lutego 2018 r. w trybie doręczenia zastępczego).

Organ odwoławczy wskazał dalej, że zgodnie z art. 15 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę jest zobowiązana do jej zwrotu. Identyczna regulacja zawarta jest w art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą, a także przepisy k.p.a. W świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne (odpowiednio – zaliczkę alimentacyjną) uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości albo w części, jeżeli osoba pobierając te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Kolegium podniosło, że we wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] w dniu 27 września 2007 r., jak i w decyzji z dnia 30 października 2007 r. nr [...] przyznającej J.K. zaliczkę alimentacyjną zawarto pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego zaliczkę o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub wystąpieniu innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń. Na wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, pod treścią wyżej wskazanego pouczenia strona złożyła własnoręczny podpis. Ponadto w wydanej pouczenie w zakresie wskazanego obowiązku wyróżnione zostało grubą czcionką.

Z przedstawionych przez P. K. a dokumentów wynika, iż w okresie pobierania zaliczki alimentacyjnej strona otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie luty – wrzesień 2008 i nie zgłosiła tego faktu do organu wypłacającego świadczenie. W związku z otrzymywaniem alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, przyznane decyzją z dnia 30 października 2007 r. świadczenia nie przysługiwały. Stad wypłacone stronie jako przedstawicielowi ustawowemu zaliczki alimentacyjne w okresie od 1 lutego – 30 września 2008 r. przyznane na rzecz dziecka, w łącznej kwocie 2.400 zł są świadczeniem nienależnie pobranym.

Kolegium wskazało jednocześnie, że zgodnie z art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Z uwagi na powyższą regulację Kolegium zmieniło zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie okresu świadczenia i kwoty.

W świetle powyższego brak jest w ocenie organu odwoławczego podstaw do uwzględnienia odwołania. Skoro skarżąca otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika i nie zgłosiła tego faktu, to wypłacone jej świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi i zasadnie organ pierwszej instancji orzekł ich zwrocie. Zarzut braku wykazania, iż to wierzyciel wpłacał alimenty jest bez znaczenia i rozstrzygnięcia sprawy, z uwagi na to, iż wpłaty te stanowiły dochód rodziny skarżącej, którego strona, mimo ciążącego na niej obowiązku, nie zgłosiła do właściwego organu. Stąd wniosek o przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie, jako nie mający wpływu na rozstrzygniecie, nie zasługuje na uwzględnienie.

Również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. jest bezpodstawny. Jak wynika z akt sprawy, strona wiedziała o toczącym się stępowaniu, sama wskazywała termin wizyty w organie w celu złożenia wyjaśnień, na który się nie stawiła. Skarżąca posiada również profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego, którego ustanowiła do jej reprezentacji w sprawie, w dniu 7 lutego 2018r. (a więc 3 tygodnie przed daniem zaskarżonej decyzji), który jako profesjonalista posiada wiedzę o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem i dowodami w każdym stadium postępowania.

W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] J. S. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o jej uchylenie w całości.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 15 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niezgodnej z zasadą dwuinstancyjności;

- art. 7a § 1 oraz art. 7b k.p.a. poprzez brak współdziałania organu pierwszej i drugiej instancji oraz rozstrzygnięcie wątpliwości prawnej co do treści przepisu art. 30 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całości zebranego w sprawie materiału i danie wiary tylko i wyłącznie zeznaniom jednego świadka to jest P. K. a;

- art. 136 § 2 i § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez jedyną stronę postępowania dowodów to jest przesłuchania świadka i przeprowadzenie dowodu z akt sprawy;

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niepełne zastosowanie, gdyż organ zmienił zaskarżoną decyzję w części jednakże w ogóle nie orzekł o jej częściowym utrzymaniu w mocy;

- art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na upływ czasu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że treść decyzji organu drugiej instancji w żaden sposób nie odpowiada treści przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Brak powołania przez organ odwoławczy art. 105 § 1 k.p.a. powoduje, że skarżąca może jedynie domniemywać, że organ odwoławczy częściowo umorzył postępowanie w tym zakresie. W dalszym ciągu jednak nie wiadomo czy pozostałą, niezmienioną część decyzji organu pierwszej instancji organ odwoławczy utrzymał w mocy czy nie. W związku z powyższym doszło w ocenie skarżącej do naruszenia zasady dwuinstancyjności postepowania, gdyż organ nie orzekł o całości decyzji organu pierwszej instancji. Co więcej — mylnie podano w sentencji decyzji jakoby zaskarżoną decyzję wydał Inspektor [...] Centrum Świadczeń, skoro organem uprawnionym do wydawania decyzji jest Prezydent Miasta [...]a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Odnosząc się do zarzutów skargi organ odwoławczy wskazał, że wnioski o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania dłużnika i jego matki co do okoliczności i faktów, które nie budzą wątpliwości i zostały potwierdzone dowodami pisemnymi nie zasługują na uwzględnienie. Tym bardziej, że w istocie zostały one powołane w celu przedłużenia postępowania.

Na rozprawie w dniu 27 września 2018 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że decyzje wydane zostały pospiesznie. Organy nie wyjaśniły nadto braku wpływu zainicjowanego przez P. K. a postępowania o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na prowadzone postępowanie administracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wskazane powyżej kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut naruszenia art. 15 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niezgodnej z zasadą dwuinstancyjności.

Odnosząc się do tego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że Sąd podziela te poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie, zgodnie z którymi rozstrzygnięcie organu odwoławczego ograniczające się tylko do uchylenia części decyzji, bez rozstrzygnięcia o pozostałej części decyzji, od której odwołanie rozpoznawał, narusza przepis art. 138 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 października 2015 r.; sygn. akt I OSK 233/14; z dnia 5 kwietnia 2013 r.; sygn. akt II OSK 2341/11; z dnia 27 kwietnia 2006 r.; sygn. akt I OSK 1317/05; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.sa.gov.pl). Jeżeli więc organ odwoławczy nie ustosunkował się do całości rozstrzygnięcia przyjętego w decyzji organu pierwszej instancji, uchylając decyzję w części i w tym zakresie rozstrzygając sprawę, nie utrzymując w mocy decyzji w pozostałym zakresie, to w tych granicach brak jest ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Zaniechanie wydania orzeczenia w przedmiotowym zakresie, nie może być usprawiedliwione m.in. tym, że organ odwoławczy odniósł się do tej kwestii w treści uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (stanowisko takie prezentowane jest w orzecznictwie opowiadającym się za przyjęciem poglądu odmiennego - wedle którego organ odwoławczy może w decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzec o częściowym utrzymaniu w mocy decyzji, jednakże nie jest do tego zobowiązany - w tej materii zob. min. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2016 r.; sygn. akt I OSK 716/15; z dnia 29 listopada 2016 r.; sygn. akt I OSK 180/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.sa.gov.pl) bowiem nie jest dopuszczalne orzeczenie o części sprawy w osnowie rozstrzygnięcia, zaś o pozostałej części w jego uzasadnieniu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 stycznia 2017 r. (sygn. akt II OSK 910/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.sa.gov.pl) w związku z tym, że rozstrzygnięcie jest jednym z najważniejszych, immanentnych składników decyzji, nie jest możliwe jego zastąpienie uzasadnieniem.

Podkreślić ponadto należy, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest jedynie weryfikacja rozstrzygnięcia wydanego przez organ pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie sprawy tożsamej przedmiotowo i podmiotowo, w granicach wyznaczonych rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Dlatego też rozstrzygnięcie organu drugiej instancji winno wskazywać zarówno na zakres uchylonej i ponownie rozpoznanej części decyzji organu pierwszej instancji, jak i na rozstrzygnięcie jakim należy objąć pozostałą nieuchyloną część decyzji.

Mając na uwadze powyższe rozważania, argumentację skarżącej oraz obowiązującą regulację normatywną Sąd uznał, że podniesiony zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. W realiach rozpatrywanej sprawy nie można bowiem przyjąć, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego ogranicza się tylko do uchylenia części decyzji, bez rozstrzygnięcia o pozostałej części decyzji, od której odwołanie wniesiono. Abstrahując od analizy poprawności gramatycznej rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji podkreślić należy, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego ma charakter reformatoryjny. Rozstrzygnięciem tym organ odwoławczy w zgodzie z treścią art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zweryfikował bowiem decyzję organu pierwszej instancji w tej części jej pkt 1 i 2 w jakiej organ pierwszej instancji orzekał o okresie i kwocie świadczenia uznanego za nienależnie pobrane. Z uwagi na treść wydanego rozstrzygnięcia nie było w ocenie Sądu potrzeby aby organ odwoławczy jednocześnie orzekł o umorzeniu postępowania co do należności pobranych rzez skarżącą w okresie 1 lutego – 31 maja 2008 r. Należy w tym miejscu wskazać, że zgodnie z mającym w sprawie zastosowanie art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Z uwagi na powyższą regulację Kolegium zasadnie zmieniło zaskarżone rozstrzygnięcie w zakresie okresu świadczenia i kwoty świadczeń uznanych nie nienależnie pobrane i przypadające do zwrotu. Z wydanego rozstrzygnięcia organu odwoławczego wynika tym samym wprost, że kwestia ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia dotyczy wyłącznie świadczeń w wysokości 1.200 zł pobranych w okresie 1 czerwca – 30 września 2008 r.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, że w świetle mającego w sprawie zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (z uwagi na treść art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej) za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne (w realiach sprawy – zaliczkę alimentacyjną) uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości albo w części, jeżeli osoba pobierając te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Sad wskazuje, że określony w art. 30 ust. 2 punkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobranie przyznanych jej świadczeń. Dla stwierdzenia, że wydana na podstawie art. 30 ust. 2 punkt 1 cyt. ustawy decyzja jest zgodna z prawem, konieczne jest więc ustalenie przez Sąd, czy skierowane do skarżącej pouczenie można obiektywnie uznać za czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Co oczywiste, pouczenie powinno być dostosowane do indywidualnych możliwości percepcyjnych osoby pouczanej, które są uwarunkowane takimi okolicznościami, jak jej wiek i stan zdrowia. Tylko wtedy można zaś przyjąć, że beneficjent świadczenia miał, lub przynajmniej powinien mieć świadomość, że świadczenie które pobiera, pobiera nienależnie.

Analiza przedstawionych Sądowi akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie nie może być wątpliwości co do świadomość skarżącej w powyższym zakresie. We wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, złożonym w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] w dniu 27 września 2007 r., jak i w decyzji z dnia 30 października 2007 r. nr [...] przyznającej J.K. zaliczkę alimentacyjną zawarto pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego zaliczkę o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub wystąpieniu innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, pod treścią wyżej wskazanego pouczenia strona złożyła własnoręczny podpis. Ponadto w decyzji z dnia 27 września 2007 r. pouczenie w zakresie wskazanego obowiązku wyróżnione zostało grubą czcionką.

Z przedstawionych przez P. K. a dokumentów wynika z kolei, iż w okresie pobierania zaliczki alimentacyjnej strona otrzymywała alimenty bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie luty – wrzesień 2008 r. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika z kolei, że skarżąca tego faktu nie zgłosiła do organu wypłacającego świadczenie. Nie ulega zaś wątpliwości, że na skarżącej w czasie wypłaty zaliczki alimentacyjnej ciążył ustawowy obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Nie było w związku z tym podstaw – wbrew temu co podniesiono w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji oraz w skardze – do przeprowadzenia szczegółowych czynności dowodowych odnośnie kierowanych do skarżącej pouczeń. Pouczenia te są w ocenie Sądu czytelne, jasne i zrozumiałe. Należy w tym miejscu podkreślić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka nienależności świadczenia nie zachodzi wtedy, gdy pouczenie było dokonane, ale nie zostało sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat mógł mieć świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Taka sytuacja nie miała miejsca - wbrew argumentacji skarżącej - w rozpatrywanej sprawie. Kierowane do skarżącej pouczenia były bowiem czytelne, jasne i w pełni zrozumiałe.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd podzielił ocenę organów obu instancji, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranej zaliczki z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego Sąd wskazuje, że organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą w zgodzie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W realiach rozpatrywanej sprawy nie wystąpiła również sytuacja obligująca organy orzekające do zastosowania zasady rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej (art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) na korzyść skarżącej (art. 7a § 1 k.p.a.).

Mając na względzie potwierdzony przez skarżącą fakt otrzymywania opisanych powyżej wpłat Sąd podzielił argumentację organu odwoławczego o braku podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Zarzut naruszenia art. 136 § 2 i § 3 k.p.a. uznać w związku z tym należy za bezzasadny. Skarżąca sama potwierdziła fakt otrzymywania wpłat stanowiących dla niej dochód. Stąd też wniosek o przeprowadzenie postępowania dowodowego w określonym zakresie, jako nie mający wpływu na rozstrzygniecie, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Organy wydając kwestionowane przez skarżącą decyzje oparły się w ocenie Sądu na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Należy w tym miejscu podkreślić, że organy dokonały prawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie oraz oceniły w sposób pełny wagę poszczególnych argumentów podnoszonych przez skarżącą w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Sąd uznał także, że uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji spełniają w pełni wymogi ustawowe określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie znalazł nadto podstaw by organom orzekającym zarzucić naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2011 r.; sygn. akt I OSK 575/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Na stronie stawiającej zarzut spoczywa więc ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy.

Sąd stwierdza, że w realiach rozpatrywanej sprawy taka sytuacja nie miała miejsca. Skarżąca nie wykazała bowiem okoliczności, których spełnienie warunkowałoby uchylenie zaskarżonej decyzji.

Należy mieć na po pierwsze na uwadze, że w toku prowadzonego postępowania skarżąca przyjęła postawę bierną pomimo świadomości tego, że pracownicy [...] Centrum Świadczeń podejmują określone czynności weryfikacyjne. Świadomość ta wynika chociażby z treści pisma skarżącej z dnia 14 sierpnia 2017 r. kierowanego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] oraz adnotacji o braku stawiennictwa skarżącej w [...] Centrum Świadczeń pomimo stosownych deklaracji nadesłanych drogą mailową (k. 40 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Analizując akta administracyjne organu pierwszej i drugiej instancji należy nadto obiektywnie stwierdzić, że pełnomocnictwo dla reprezentującego skarżącą radcy prawnego zostało przez skarżącą udzielone w dniu 7 lutego 2018 r. (dokument pełnomocnictwa - k. 4 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Od tego też dnia pełnomocnik skarżącej posiadł prawną możliwość wstąpienia do postępowania i zapoznania się z aktami sprawy. Z akt administracyjnych wynika jednakże, że ustanowiony przez skarżącą pełnomocnik przedkładając pełnomocnictwo opatrzone datą "2 marca 2018 r." zgłosił się do postępowania dopiero w dniu 8 marca 2018 r. a zatem już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Mając nadto na względzie fakt, że kierowane do skarżącej zawiadomienie o wszczęciu postępowania (z dnia 9 lutego 2018 r.) złożono zgodnie z treścią art. 44 § 1 pkt 2 k.p.a. w [...]im Centrum Świadczeń na okres 14 dni (doręczenie zastępcze - wobec braku podjęcia korespondencji doręczanej za pośrednictwem pracownika organu - w dniu 27 lutego 2018 r.) trudno czynić organowi pierwszej instancji zarzut, że postępowanie przed tym organem odbyło się z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a.

Odnosząc się finalnie do wskazywanego przez pełnomocnika skarżącej braku wyjaśnienia przez organy orzekające wpływu zainicjowanego przez P. K. a postępowania o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na prowadzone postępowanie administracyjne (zob. k. 46 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) Sąd stwierdza, że błędem nie mającym wpływu na wynik sprawy (z uwagi na treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.) był brak odniesienia się przez organ odwoławczy do wskazywanej przez pełnomocnika okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zauważyć jednakże należy, że wyrok pozbawiający tytuł wykonawczy wykonalności odnosi się do świadczeń, które nie zostały wyegzekwowane. Wynika to z charakteru orzeczenia w przedmiocie pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Uwzględnienie przez sąd powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego stwarza bowiem podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jego podstawie. Tym samym wyrok pozbawiający tytuł wykonawczy wykonalności nie usuwa z obrotu prawnego orzeczenia stanowiącego tytuł egzekucyjny (wyrok zasądzający alimenty, czy też ugoda w tym zakresie). Wywiera skutki w zakresie trwającego postępowania egzekucyjnego. O okresie trwania stosunku alimentacyjnoprawnego rozstrzyga w takiej sytuacji orzeczenie w przedmiocie ustalenia, że obowiązek alimentacyjny wygasł.

Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zob.: art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.