Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 470/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: WSA Paweł Darmoń WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K., J. K., J. B., A. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziałów w nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Wojewody na rzecz J. K., J. K., J. B., A. J. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 14 lipca 2020 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 i art. 105 § 1 K.p.a. orzekł 1/ o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], [...], nr [...], nr [...], nr [...],,nr [...] i nr [...], pot w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz: J. B., A. J. i K. K.; 2/ o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego w sprawie o zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosków złożonych przez J. K. i J. K.; 3/ o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosków złożonych przez J. B., A. J. i K. K.; 4/ o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz: J. K. i J. K.. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 19 marca 1990 r. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. - [...] orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K., w obr. [...] dz. adm. [...] na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]", w tym składających się z działek: nr [...] i nr [...] objętych Lwh [...] (poz. 5), nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] objętych Kw [...] (póz. 28), nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] objętych Kw [...] (poz. 29). W dacie wywłaszczenia prawo własności działek: nr [...] i nr [...] przysługiwało: Z. z P. K. w 2/4 cz., H. K. w 1/4 cz. oraz A. W., Z. C. i P. Z. po 1/12 cz., natomiast prawo własności działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] przysługiwało: H. K. w 1/2 części oraz A. W., Z. C. i T. Z. po 1/6 części. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. [...] w K. Wydział I Cywilny z dnia 14 czerwca 2007 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po Z. K. nabyli: K. K., A. J. i J. B. po 1/3 cz. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. Wydział II Cywilny z dnia 26 listopada 1990 r. sygn. akt II Ns [...], spadek po H. K. nabyli: M. K., J. K. K. i J. M. K. po 1/3 cz. Z kolei spadek po M. K. nabyli: J. K. K. i J. M. K. po 1/2 cz., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. Wydział II Cywilny z dnia 19 maja 2003 r. sygn. akt II Ns [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 9 grudnia 1996 r. sygn. akt II Ns [...] spadek po A. W. nabyli: E. B. oraz G. W. po 1/2 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 4 grudnia 2001 r. sygn. akt II Ns [...] spadek po Z. C. nabyli: J. C. oraz I. M. po 1/2 części. Z kolei wedle postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 21 lipca 1977 r. sygn. akt I Ns [...] spadek po T. Z. nabył syn P. Z. w całości, natomiast spadek po P. Z. nabyła w całości jego córka V. L., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 2 października 2012 r. sygn. akt I Ns [...]. Zgodne z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może zostać złożony w wyniku zawiadomienia o którym mowa w art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również być samodzielną inicjatywą osób uprawnionych. W pierwszym przypadku, osoby uprawnione mogą złożyć skuteczny wniosek o zwrot w terminie w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia właściwego organu o powzięciu zamiaru użycia nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po bezskutecznym upływie tego terminu, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa. W przypadku zaś samodzielnej inicjatywy osób uprawnionych, wniosek o zwrot nieruchomości może być złożony w każdym czasie, z zastrzeżeniem art. 137 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rozpatrując niniejszą sprawę Starosta [...] ustalił, że pismem z dnia 11 maja 2015 r. Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta K., działając na podstawie art. 136 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce, nieruchomościami, dokonał skutecznego powiadomienia J. K. i J. K. o zamiarze użycia na, cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. 33, jedn. ewid. Podgórze m. K. oraz J. B., A. J. i K. K., o zamiarze użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...] i nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K.. J. K. i J. K. odebrali skierowane do nich pisma w dniu 19 maja 2015 r., natomiast J. B., A. J. i K. K. odebrali skierowane do nich pisma odpowiednio: w dniu 14 maja 2015 r., w dniu 16 maja 2015 r. i w dniu 14 maja 2015 r. Decyzją z dnia 10 grudnia 2018 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej m.in. jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. m. in. na rzecz: J. K. i J. K.. Natomiast decyzją z dnia 31 stycznia 2019 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz: J. B., A. J. i K. K.. W obu przypadkach podstawą wydania decyzji odmownej stał się fakt wygaśnięcia roszczeń zwrotowych wnioskodawców. Jak bowiem ustalono J. K. i J.. K. oraz J. B., A. J. i K. K. nie udzielili odpowiedzi w ustawowym terminie na zawiadomienie Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. z dnia 11 maja 2015 r. o zamiarze użycia nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wszystkie ww. osoby, działając przez pełnomocnika M. L., wystąpiły ze stosownymi wnioskami o zwrot ww. nieruchomości dopiero w czerwcu 2018 r. Ostateczną decyzją z dnia 30 sierpnia 2019 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 10 grudnia 2018 r., zaś ostateczną decyzją z dnia 30 sierpnia 2019 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 31 stycznia 2019 r. Żadna z powyższych decyzji organu II instancji nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. Z powyższego wynika, że sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. K. i J. K. oraz nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. B., A. J. i K. K., były już przedmiotem rozpoznania przez organy administracji publicznej. Zapadłe w tej kwestii ostateczne decyzje funkcjonują w obrocie prawnym i korzystają z domniemania legalności. Zatem w stosunku do nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosku złożonego przez J. K. i J. K. oraz w stosunku do nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosku złożonego przez J. B., A. J. i K. K. zachodzi stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Pomimo tego pismem z dnia 16 października 2019 r. M. L., działający jako pełnomocnik J. K., J. K., J. B., A. J. i K. K. wystąpił z żądaniem zwrotu udziałów w ww. nieruchomości. Jedną z zasad K.p.a. jest sformułowana w art. 16 zasada trwałości decyzji administracyjnej, która nie pozwala na powtórne prowadzenie postępowania w sprawie już rozstrzygniętej, bez uchylenia uprzednio zapadłego rozstrzygnięcia. Zgromadzony w aktach materiał dowodowy wskazuje na tożsamość niniejszej sprawy administracyjnej w zakresie wniosku z dnia 16 października 2019 r. o zwrot udziałów w nieruchomościach oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., ze sprawą zakończoną ostateczną decyzją Wojewody nr z dnia 30 sierpnia 2019 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] z dnia 10 grudnia 2018 r., a także na tożsamość niniejszej sprawy administracyjnej w zakresie wniosku z dnia 16 października 2019 r., złożonego w imieniu J. B., A. J. i K. K., o zwrot udziałów w nieruchomościach oznaczonych jako działki: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., ze sprawą zakończoną ostateczną decyzją Wojewody z dnia 30 sierpnia 2019 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] z dnia 31 stycznia 2019 r. W tym stanie rzeczy ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia godziłoby w wyrażoną w art. 16 K.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnej i skutkowałoby wydaniem decyzji obarczonej kwalifikowaną wada prawną, uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 3 K.p.a. Konsekwencją tego, że sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] ni. K., zostały załatwione ostatecznymi decyzjami Wojewody z dnia 30 sierpnia 2019 r. jest bezprzedmiotowość niniejszego postępowania administracyjnego, wszczętego na wniosek M. L. z dnia 16 października 2019 r., w zakresie ponownie zgłoszonych w imieniu J. K. i J. K. roszczeń zwrotowych względem działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. oraz w zakresie ponownie zgłoszonych w imieniu J. B., A. J. i K. K. roszczeń zwrotowych względem działek: nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K.. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. "gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Wobec powyższego w pkt. 2. sentencji niniejszej decyzji orzeczono o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot udziałów w działkach: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosków J. K. i J. K., a w pkt. 3. sentencji niniejszej decyzji orzeczono o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot udziałów w działkach: nr [...], nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosków J. B., A. J. i K. K.. Zawiadomieniem Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. z dnia 11 maja 2015 r. o zamiarze użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, objęta została również nieruchomość oznaczona jako działki: nr [...], nr [...], nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K.. Powyższe pismo zostało skutecznie doręczone osobom uprawnionym: J. K. i J. K. w dniu 19 maja 2015 r., którzy nie złożyli, we wskazanym, 3 miesięcznym terminie od dnia otrzymania zawiadomienia, stosownego wniosku o zwrot. Zgodnie z art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, " W przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa. W doktrynie prawniczej podkreśla się, że 3 miesięczny termin na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest terminem zawitym, zwanym inaczej prekluzyjnym, którego charakterystyczną cechą jest właśnie wygaśnięcie roszczenia wraz z jego upływem. Ustawodawca wprowadza terminy zawite, gdy zamierza zwiększyć rygoryzm czasowy w dochodzeniu praw "przedkładając stabilizację stosunków prawnych powstałych na skutek niewykonywania tych praw nad inne wartości", gdy chce ograniczyć w czasie dochodzenie lub inną realizację pewnego prawa w sposób bardziej kategoryczny. W tym stanie rzeczy, skoro roszczenie przysługujące J. K. i J. K. o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. wygasło, w pkt. 4. sentencji niniejszej decyzji orzeczono o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz J. K. i J. K.. Znamiennym jest, iż w uzasadnieniu wniosku z dnia 16 października 2019 r. pełnomocnik wnioskodawców powołał się jedynie na sprawę prowadzoną przez Starostę Krakowskiego pod sygn. akt [...], zakończoną wydaniem decyzji odmownej, z uwagi na brak zgody wszystkich uprawnionych na zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Całkowicie przy tym pominął kwestię, iż w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości przed Starostą [...] toczyło się również postępowanie o sygn. akt [...], w wyniku którego stwierdzono, że roszczenia zwrotowe J. K. i J. K. - w odniesieniu do działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. oraz J. B., A. J. i K. K. - w odniesieniu do działek: nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. wygasło wskutek nieudzielenia odpowiedzi na pismo Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. z dnia 11 maja 2015 r., informujące o zamiarze użycia przedmiotowych nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz o możliwości złożenia wniosku o ich zwrot. To pasywne zachowanie osób należycie powiadomionych, w świetle uregulowań zawartych w art. 136 ust. 1. ustawy o gospodarce nieruchomościami, należy odczytywać jako brak zainteresowania zwrotem wywłaszczonej nieruchomości i wyrażenie zgody jej użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stabilność ukształtowanych w ten sposób stosunków prawych ustawodawca zagwarantował właśnie w art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami z uwagi na ochronę wartości, jaką jest gwarancja pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Dodatkowo należy zauważyć, że ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r., o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami przepis art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie został uchylony.

Odwołanie od pkt. 2, 3 i 4 ww. decyzji złożyli J. K., J. K., J. B. i A. J. zarzucając: "1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 3 ust. l pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwanej dalej "u.z.u.g.n.", poprzez jego niewłaściwą interpretację, a w konsekwencji błędne zastosowanie i przyjęcie, że uprawnienie Wnioskodawców do wystąpienia z żądaniem zwrotu działki nr [...] pół. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. uzależnione jest od spełnienia dodatkowych warunków, nie wymienionych w tym przepisie; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że uprawnienie Wnioskodawców do wystąpienia z żądaniem zwrotu działek przysługiwało im jedynie przez okres 3. miesięcy od daty doręczenia im zawiadomienia o zamiarze wykorzystania przedmiotowej działki na cel inny niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, nawet pomimo braku zgody wszystkich uprawnionych" oraz wnosząc o: "1. uchylenie przedmiotowej Decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. o zwrocie udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. K. i J. K.. 2. uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. o zwrocie udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki [...] i [...] pół. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz A. J. i J. B.. 3. uznanie przedmiotowej Decyzji, jako niedoręczonej K. K., ze względu na fakt, że wnioskodawca zmarł w 2019 roku, w związku z czym udzielone przez niego pełnomocnictwo wygasło z chwilą śmierci mocodawcy.

Wojewoda decyzją z dnia 9 lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w zaskarżonej części. W ocenie organu II instancji, dla oceny zasadności umorzenia przedmiotowego

postępowania w pkt. 2 i 3 zaskarżonej decyzji decydujące znaczenie ma fakt, iż sprawa

zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. K. i J. K. oraz nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz: J. B., A. J. i K. K., była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Jak ustalił Starosta [...], pismem z 11 maja 2015 r. Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta K., działając na podstawie art. 136 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dokonał skutecznego powiadomienia J. K. i J. K. o zamiarze użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. oraz J. B., A. J. i K. K., o zamiarze użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K.. J. K. i J. K. odebrali skierowane do nich pisma w dniu 19 maja 2015 r., natomiast J. B., A. J. i K. K. odebrali skierowane do nich pisma odpowiednio: 14 maja 2015 r., 16 maja 2015 r. i 14 maja 2015 r. Decyzją z 10 grudnia 2018 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej, m. in. jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K., m. in. na rzecz: J. K. i J. K.. Natomiast decyzją z 31 stycznia 2019 r. znak: [...] Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz: J. B., A. J. i K. K.. Podstawą wydania ww. decyzji stanowił fakt wygaśnięcia roszczeń zwrotowych wnioskodawców bowiem J. K. i J. K. oraz J. B., A. J. i K. K. nie udzielili odpowiedzi w ustawowym na zawiadomienie Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. z 11 maja 2015 r. o zamiarze użycia nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wszystkie ww. osoby działając przez pełnomocnika M. L., wystąpiły ze stosownymi wnioskami o zwrot ww. nieruchomości dopiero w czerwcu 2018 r. Ostateczną decyzją z 30 sierpnia 2019 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 10 grudnia 2018 r., zaś ostateczną decyzją z 30 sierpnia 2019 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z 31 stycznia 2019 r. Żadna z powyższych decyzji organu II instancji nie została zaskarżona do sądu administracyjnego. Pismem z 16 października 2019 r. M. L., działający jako pełnomocnik: J. K., J. K., J. B., A. J. i K. K. ponownie wystąpił z żądaniem zwrotu udziałów w ww. nieruchomości. W tym miejscu na szczególną uwagę zasługuje treść przepisu art. 16 § 1 Kpa, który stanowi, iż: "Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Cytowany przepis ustanawia ogólną zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Trwałość decyzji ostatecznych powoduje, że nie mogą być one zmieniane lub uchylane dowolnie, lecz tylko w trybie i przypadkach wprost określonych w Kpa lub przepisach szczególnych, do których kodeks odsyła w art. 163. Ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy, rozstrzygniętej ostatecznymi decyzjami o odmowie zwrotu naruszałoby wyżej opisaną zasadę trwałości decyzji administracyjnych i tym samym prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności, wynikającą z przepisu art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, co skutkować musi obowiązkiem organów administracji stwierdzenia jej nieważności. Zagadnienie "powagi rzeczy osądzonej" każdorazowo musi znaleźć się podstawę w ustaleniu tożsamości sprawy administracyjnej - zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem administracyjnym i zainicjowanej kolejnym wnioskiem strony, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż z kolejnym wnioskiem o zwrot tej samej nieruchomości wystąpiły tożsame podmioty, zaś powołany w wydanych poprzednio decyzjach przepis art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uległ zmianie w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, przepis ten stanowił w dacie wydania ww. decyzji, że "W przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. Aktualnie powołana regulacja przewiduje, że "W przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości łub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa. Wprowadzenie w treści normatywnej ww. przepisu kwestii związanych ze zwrotem udziałów w wywłaszczonej nieruchomości oraz skutkami niezłożenia wniosku o zwrot przez osoby uprawnione, których adresy nie są znane, nie spowodowało w warunkach przedmiotowej sprawy żadnej jakościowej zmiany stanu prawnego, która pozwalałaby na wykluczenie tożsamości obu spraw. W związku z powyższym, odnosząc się również do zarzutów zawartych w odwołaniu niezbędne jest wskazanie, iż wydanie ponownej decyzji w sprawie zwrotu działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. K. i J. K. oraz działek nr [...] i nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz J. B. i A. J., bez uprzedniego pozbawienia mocy obowiązujących decyzji Starosty [...] z 10 grudnia 2018 r. oraz z 31 stycznia 2019 r. oznaczałoby, iż byłaby ona obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu: "naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwanej dalej "u.z.u.g.n.", poprzez jego niewłaściwą interpretację", zauważyć należy, iż zasługiwałby on na uwzględnienie w sytuacji, gdyby w obrocie prawnym znajdowała się jedynie decyzja Starosta [...] z 24 lipca 2009 r. orzekająca, m.in. w pkt. 1 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], pół. w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., na rzecz: K. K., A. J., J. B., J. K. i J. K., na istnienie której to decyzji powołał się pełnomocnik wnioskodawców składając ponowny wniosek o zwrot ww. nieruchomości pismem z 16 października 2019 r. Tymczasem M. L. w ponownie wniesionym wniosku o zwrot pominął kwestię, iż decyzją z 10 grudnia 2018 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej, m. in. jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K., m. in. na rzecz: J. K. i J. K., natomiast decyzją z 31 stycznia 2019 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. na rzecz: J. B., A. J. i K. K.. Podstawę wydania ww; decyzji stanowił fakt wygaśnięcia roszczeń zwrotowych wnioskodawców bowiem J. K. i J. K. oraz J. B., A. J. i K. K. nie udzielili odpowiedzi w ustawowym terminie na zawiadomienie Prezydenta Miasta K. z 11 maja 2015 r. o zamiarze użycia nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, nie zaś fakt "braku zgody na zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzącej od wszystkich uprawnionych do tego osób." Tymczasem treść art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r., o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2019, póz. 801), którego naruszenia dopatrują się odwołujący wyraźnie stanowi, co zresztą pełnomocnik sam podkreśla, iż jedynie: "W przypadku gdy w okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, ze względu na brak zgody wszystkich uprawnionych, żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części: (...) 2) nie zostało uwzględnione - poprzedni właściciel albo jego spadkobierca może złożyć żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Z kolei co do zarzutu: "(...) czy art. 16 KPA dotyczy również decyzji wydanych na podstawie przepisów niekonstytucyjnych? A może to Starosta, realizując wniosek z 18 listopada 2019 roku, powinien najpierw uchylić swoje poprzednie decyzje w zakresie dotyczącym wniosku, skoro były podjęte z pogwałceniem Konstytucji RP, a następnie podjąć właściwą decyzje, szanując prawo własności, również wpisane w Konstytucji RP" zauważyć należy, iż przepis art. 136 ust. 5 u.g.n. nie został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. Z kolei wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14 nie uchwalał nowego prawa, a jedynie stwierdził, że przepis art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n. - w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców - nie spełnia wymogów konstytucyjnych. Wyrok Trybunału obowiązuje od daty jego opublikowania. W dalszej kolejności wskazać należy, iż zaskarżona decyzja Starosty [...] była prawidłowa również w pkt. 4 orzekającym o odmowie zwrotu udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K. na rzecz J. K. i J. K., a zatem należało utrzymać ją w mocy również w tym zakresie. Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. z 11 maja 2015 r. nr [...], o zamiarze użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, objęta została również nieruchomość oznaczona jako działki: nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...], m. K.. Powyższe pismo zostało skutecznie doręczone J. K. i J. K. w dniu 19 maja 2015 r., którzy nie złożyli, we wskazanym, 3-miesięcznym terminie od dnia otrzymania zawiadomienia, stosownego wniosku o zwrot. W związku z powyższym roszczenie przysługujące J. K. i J. K. o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...] obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K. wygasło. W tym miejscu ponownie należy zwrócić uwagę zauważy na przepis art. 136 ust. 5 u.g.n., który stanowi, że w przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości łub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa. Zgodnie z ukształtowanym poglądem doktryny prawniczej: "roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej lub jej części wygasa, ale tylko w ramach art. 136 ust. 5 GospNierU, tj. w przypadku, gdy osoby uprawnione zostały skutecznie zawiadomione przez organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego lub przez starostę działającego w imieniu Skarbu Państwa o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia tego zawiadomienia, w trybie art. 136 ust. 2 GospNierU (...) Określony w art. 136 ust. 5 GospNierU termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości jest terminem zawitym o skutku wygaśnięcia uprawnienia do skutecznego żądania zwrotu nieruchomości. Zawity charakter tego terminu wynika bowiem właśnie z ustawowo określonego skutku jego upływu. Termin ten nie może być zatem przywrócony. Wygaśnięcie roszczenia o zwrot nieruchomości lub jej części wskutek upływu omawianego terminu powoduje, iż po upływie tego terminu nie jest możliwe uznanie przez Skarb Państwa lub przez jednostkę samorządu terytorialnego roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej i orzeczenie o zwrocie. Roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej jest bowiem szczególnym sposobem uszczuplenia publicznego zasobu nieruchomości, stanowiącym wyjątek od ustawowej zasady przetargowego wyłaniania nabywcy nieruchomości stanowiącej aktualnie własność publiczną (art. 37 ust. l GospNierU). Nie może więc podmiot publicznoprawny wyzbyć się prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego w trybie postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli roszczenie to zostało przez ustawodawcę wygaszone po upływie wskazanego terminu 3 miesięcy. W ten sposób wygasła bowiem możliwość uszczuplenia przez podmiot publicznoprawny swojego zasobu nieruchomości w trybie zwrotu na rzecz osób uprawnionych. Osoby te po upływie omawianego terminu tracą swoje uprawnienie". Na zakończenie, odnosząc się do zarzutu odwołania: "uznania przedmiotowej decyzji, jako niedoręczonej K. K., ze względu na fakt, że Wnioskodawca zmarł w 2019 roku, w związku z czym udzielone przez niego pełnomocnictwo wygasło z chwilą śmierci Mocodawcy", zauważyć należy, iż przesłankę nieważności postępowania stanowi skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, tj. nieprawidłowe określenie adresata rozstrzygnięcia, a więc ustalenie w decyzji administracyjnej praw lub obowiązków podmiotu, który nie dysponuje interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Rażącym naruszeniem prawa będzie więc nałożenie decyzją administracyjną obowiązków lub przyznanie uprawnień osobie zmarłej, co jednak nie nastąpiło w zaskarżonej decyzji Starosty [...], nierozstrzygającej sprawy co do istoty, lecz ją formalnie kończącej poprzez umorzenie postępowania w sprawie o zwrot udziałów w nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w zakresie wniosku złożonego przez K. K. (część pkt. 3 decyzji Starosty [...]). Doręczenie decyzji osobie zmarłej może stanowić wyłącznie określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przesłankę wznowienia postępowania, na którą - przez wzgląd na treść art. 147 zd. 2 k.p.a. - co do zasady może powoływać się osoba pominięta w postępowaniu. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie: "(...) brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie decyzji II instancji po śmierci jednego z uczestników postępowania. Podniesiona okoliczność nie stanowi bowiem przypadku skierowania decyzji do nieżyjącej strony czyli osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 kpa), gdyż decyzja odmowna nie stanowi decyzji skierowanej do określonej strony gdyż nie nakłada na strony obowiązku. Takimi cechami charakteryzują się jedynie decyzje nakładające określone obowiązki np. podatkowe. W kontrolowanej sprawie wystąpił przypadek pominięcia określonych podmiotów (następców prawnych zmarłej uczestniczki) przy doręczeniu decyzji organu II instancji. Taka okoliczność stanowi w ocenie Sądu niezawinione uchybienie, które mogłoby być wzięte pod uwagę jedynie w sytuacji zgłoszenia takiego zarzutu przez pominiętych uczestników postępowania (art. 145 1 pkt 4 kpa). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Przepis ten powinien być oceniany łącznie z unormowaniem zawartym w art. 147 zd. drugie kpa stanowiącym, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 następuje tylko na żądanie strony. Prawami procesowymi rozporządza strona. Dlatego też jeżeli strona, która została pozbawiona udziału w postępowaniu administracyjnym nie wniesie skargi, nie można -wbrew jej stanowisku - uznać, że zaistniała w sprawie okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa i w związku z tym uchylić decyzję z przyczyny wskazanej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. lit. b p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2017r. sygn. II OSK 2711/15)" (wyrok z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1152/17).

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli J. K., J. K., J. B., A. J. zarzucając naruszenie:

1/ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w zakresie umorzenia postępowania o zwrot udziałów w nieruchomościach (pkt 2 i 3 decyzji organu I instancji) oraz odmowy zwrotu udziałów w nieruchomościach (pkt 4 decyzji organu I instancji) w sytuacji, w której skarżący nie zgłosili wcześniej wniosku o zwrot udziałów w przedmiotowych nieruchomościach z uwagi na brak zgody wszystkich uprawnionych (a zatem składali swój obecny wniosek w sytuacji, gdy przysługuje im uprawnienie do żądania zwrotu udziałów we wskazanych nieruchomościach);

2/ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 136 ust. 2

w zw. z art. 136 ust. 3 i 136 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (dalej też "u.g.n.") poprzez niezasadne stosowanie tych przepisów a po ich zastosowaniu także błędną ich wykładnię i przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje roszczenie o zwrot udziałów w wywłaszczonych nieruchomościach z uwagi na upływ terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 136 ust. 5 u.g.n. w sytuacji, w której skarżący nie otrzymali nigdy zawiadomienia o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż podany w decyzji wywłaszczeniowej z jednoczesną możliwością złożenia wniosku o zwrot udziału w wywłaszczonej nieruchomości a nie całej nieruchomości lub jej części zgodnie z obecnym brzmieniem art. 136 ust 2 i 5 u.g.n., przez co ich roszczenia o zwrot udziałów we wskazywanych nieruchomościach nie mogły wygasnąć, gdyż nigdy nie zaczął biec termin do ich złożenia;

3/ art. 136 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 156 § 3 k.p.a. poprzez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że podstawa prawna wydania poprzednich decyzji z dni

10 grudnia 2018 r., 31 stycznia 2019 r. oraz 30 sierpnia 2019 r (art. 136 ust. 5

u.g.n.) nie uległa zmianie w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy administracyjnej, przez co organ I instancji a za nim organ II instancji

uznały, że w razie jej merytorycznego rozpoznania doszłoby do naruszenia

powagi rzeczy osądzonej w sytuacji, w której art. 136 ust. 5 u.g.n w dacie

wydania zaskarżonej decyzji (oraz decyzji organu I instancji) w związku z jego

zmianą dokonaną ustawą z dnia 04 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy

o gospodarce nieruchomościami różni się w sposób istotny od brzmienia sprzed

nowelizacji i odpowiada swej treści znowelizowanemu również tą ustawą art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. które na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. (SK 26/14) uniezależniły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości od zgody pozostałych współwłaścicieli przyznając uprawnienia w tej materii również poszczególnym współwłaścicielom udziałowym, przez co podstawa wydania decyzji w niniejszej sprawie nie byłaby tożsama znaczeniowo z podstawą wydania poprzednich decyzji;

4/ postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 w zw. z art. 77

k.p.a. poprzez niepełne i wybiórcze zgromadzenie materiału dowodowego oraz

ustalenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie skutkujące uznaniem, że

Skarżący niejako zrezygnowali z żądania zwrotu przysługujących im udziałów

w nieruchomościach poprzez brak złożenia odpowiednich wniosków o zwrot

w związku z zawiadomieniem ich przez organ administracyjny o zamiarze użycia

wywłaszczonych nieruchomości na cel inny niż w decyzji o wywłaszczeniu,

w sytuacji, gdzie w stanie faktycznym niniejszej sprawy wnioski powyższe nie

zostały złożone przez Skarżących w terminie określonym w art. 136 ust. 5 u.g.n.

z uwagi na brak zgody pozostałych uprawnionych na zwrot wywłaszczonych

nieruchomości a nie z uwagi na brak ich zainteresowania w uzyskaniu zwrotu

nieruchomości;

5/ postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 15 k.p.a. poprzez

brak ponownego rozpatrzenia sprawy w tym brak ponownego przeprowadzenia

postępowania wyjaśniającego, brak ponownego ustalenia stanu faktycznego

sprawy i brak dokonania ponownej wykładni przepisów prawa, co skutkowało

powtórzeniem ustaleń dokonanych przez organ I instancji i wydaniem decyzji

utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji;

6/ postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 16 § 1 k.p.a. poprzez

błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rozpoznanie merytoryczne niniejszej sprawy administracyjnej zainicjowanej wnioskiem skarżących z dnia 16 października 2019 r. doprowadziłoby do naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnej wobec wydanych w tożsamych sprawach poprzednich decyzji z dni 10 grudnia 2018 r., 31 stycznia 2019 r. oraz 30 sierpnia 2019 r. w sytuacji, w której art. 16 § 1 k.p.a. wprost wskazuje na możliwość zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej w przypadkach przewidzianych w ustawach szczególnych, a takim przepisem z ustawy szczególnej jest art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, który umożliwia ponowne rozpoznanie sprawy, która zakończyła się decyzją ostateczną.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu poddana jest ocena legalności decyzji Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...], częściowo odmawiającej zwrotu udziału w nieruchomościach a częściowo umarzającej - jako bezprzedmiotowe, postępowanie w przedmiocie zwrotu udziałów w nieruchomościach. Wojewoda podzielił pogląd wyrażony przez Starostę [...], iż w części, w której organ ten uznał postępowanie za bezprzedmiotowe, wydane już zostały decyzję odmawiające zwrotu tych nieruchomości (zachodzi res iudicata). Przyczyną odmowy zwrotu nieruchomości był zaś fakt, że strony powiadomione o zamiarze wykorzystania tych nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nie złożyły żądania zwrotu tych nieruchomości a zatem roszczenia ich wygasły (co do pkt 2 oraz 3 decyzji). Odmowę zwrotu udziału w nieruchomościach na rzecz J. B., A. J. i K. K., organ uzasadniał tym, że wnioskodawcy nie są następcami prawnymi byłych właścicieli wywłaszczonych działek (co do pkt I decyzji) natomiast w stosunku do J. K. i J. K. odmowę zwrotu udziału w nieruchomości organ uzasadniał wygaśnięciem roszczeń na skutek niezłożenia żądania zwrotu nieruchomości po powiadomieniu ich przez organ o zamiarze wykorzystania tych nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu (co do pkt 4 decyzji. W ocenie sądu, przynajmniej w znacznej części stanowisko, organu jest wadliwe.

Zgodnie z dyspozycją art. 123 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.) w brzmieniu aktualnym - w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części. Z kolei art. 136 ust 3 stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Przepisy ten przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. poz. 801) miały brzmienie - w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (art. 136 ust 2). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Wyżej powołana ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (dalej; ustawa nowelizująca) w art. 3 ust 1 stanowiła, iż w przypadku gdy w okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, ze względu na brak zgody wszystkich uprawnionych, żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części:

10 nie zostało zgłoszone w terminie, o którym mowa w art. 136 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 1, albo

2) nie zostało uwzględnione

- poprzedni właściciel albo jego spadkobierca może złożyć żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Nowelizacja ta była odpowiedzią ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. SK 26/14, w którym orzeczono niekonstytucyjność przepisu art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204), zwanej, w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, iż "niniejszy projekt ustawy wypełnia wyżej wymienione zalecenia Trybunału Konstytucyjnego. Każdemu poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy zostanie przyznane uprawnienie żądania zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części. W sytuacji, gdy z wnioskiem o zwrot udziału nie wystąpiły wszystkie osoby, które są do tego uprawnione, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej będzie zobowiązany do poinformowania ich o wszczęciu postępowania o zwrot udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części".

Nie budzi wątpliwości sądu, że ustawa ta kreowała nowe roszczenie, nieznane porządkowi prawnemu do dnia dokonania tej nowelizacji, a dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (lub udziału) zbędniej na cel wywłaszczenia. Roszczenie to dotyczyło dwóch prawnych sytuacji. Pierwsza to nie złożenie przez uprawniony podmiot wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu a drugi to nieuwzględnienie wniosku o zwrot nieruchomości. W obu tych przypadkach przyczyną zaistnienia stanu braku zwrotu byłemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nieruchomości wywłaszczonej, która w rozumieniu ustawy jest zbędna na cel wywłaszczenia, był niespełniony wymóg zgody wszystkich uprawnionych na zwrot tej nieruchomości. Roszczenie to, ograniczone zresztą czasowo, miało stosunkowo wąski zakres i odnosiło się do sytuacji, kiedy uprawnionych do żądania zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia było co najmniej dwóch, a dotychczas nie udało się (z różnych przyczyn) uzyskać zgody wszystkich uprawnionych na to by o zwrot tej nieruchomości się ubiegać.

Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata) i zakaz orzekania ponownie w tej samej sprawie dotyczy sytuacji wystąpienia z tożsamym roszczeniem przez ten sam podmiot w stosunku do którego organ już decyzją ostateczną orzekał, w niezmienionym stanie prawnym i faktycznym (por. wyrok NSA z 4 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1244/17).W kontrolowanej sprawie, w zakresie w jakim organ na res iudicata się powołuje sytuacja taka nie zachodzi. Prawdą jest, że w dniach 10 grudnia 2018 r. oraz z dnia 31 stycznia 2018 r. wydane zostały decyzje o odmowie zwrotu nieruchomości z uwagi na wygaśnięcie roszczeń wobec niezłożenia wniosku o zwrot nieruchomości po powiadomieniu stron przez organ o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie jest sporny także fakt złożenia tego oświadczenia skarżącym J. K. i J. K. oraz, że osoby te nie złożyły żądania zwrotu tej nieruchomości. Jednakże nowelizacja ustawy dokonana z dniem 14 maja 2019 r. wprowadziła po pierwsze możliwość domagania się zwrotu udziału w nieruchomości, której to możliwości wcześniej nie było (żądanie zwrotu musiało dotyczyć nieruchomości lub jej części, ale nie udziału w prawie własności nieruchomości) oraz likwidowała wymóg by ze skutecznym żądaniem zwrotu nieruchomości zbędniej na cel wywłaszczenia występowały wszystkie uprawnione osoby - nowelizacja kreowała zatem nowy stan prawny. Przede wszystkim jednak ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami w art. 3 ust 1 wprowadziła nowe czasowo ograniczone roszczenie domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w przypadku braku zgody wszystkich uprawnionych podmiotów, jeżeli żądanie zwrotu nie zostało złożone w terminie 3 miesięcy od daty powiadomienia ich przez organ o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel niż określony w wywłaszczeniu tj. w sytuacji jaką organ ocenia jako wygaśniecie roszczeń oraz gdy z tego powodu (braku zgody wszystkich uprawnionych) żądanie zwrotu nieruchomości nie zostało uwzględnione – co należy rozumieć jako wydanie decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości z powodu braku zgody wszystkich uprawnionych.

Podkreślić też należy, że ustawa nowelizująca, w art. 3 nie formuje zasad, w jakich organ ma ustalać, że poprzednio brak było zgody wszystkich uprawnionych w kwestii zwrotu nieruchomości wywłaszczonej a zbędniej na cel wywłaszczenia. W ocenie sądu, w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust 1 pkt 2 tj. nieuwzględnienia roszczenia o zwrot nieruchomości sprawa jest oczywista (organ wydał decyzję odmowną z tej przyczyny) natomiast w przypadku nie zgłoszenia żądania zwrotu w terminie, o którym mowa w art. 136 ust. 5 nalży przyjąć, iż obejmuje on sytuację powiadomienia przez organ wszystkich uprawnionych o zamiarze wykorzystania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej z jednoczesną informacją, że stanowi to podstawę do żądania zwrotu tej nieruchomości przy braku złożenia takiego żądania przez wszystkich powiadomionych uprawnionych.

Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Organ powiadomił skarżących o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel niż cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Osoby te nie zgłosiły żądania zwrotu tej nieruchomości. Można więc przyjąć, że roszczenia ich wygasły w oparciu o przepis art. 136 ust 5 ustawy, tym niemniej roszczenia te to roszczenia o zwrot nieruchomości w całości lub w części. Po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami po stronie skarżących powstało nowe roszczenie – roszczenie o zwrot udziału w nieruchomości a przepis art. 3 ust 1 wprost odnosił się do prawnej sytuacji skarżących tj. wcześniejszego powiadomienia ich o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel niż cel wywłaszczenia i niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia. Brak zatem podstaw prawnych by uznać sprawę za bezprzedmiotową czy też, że zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Brak też podstaw do uznania, że roszczenia skarżących wygasły bo jak mowa wyżej sprawa nie dotyczy roszczeń o zwrot nieruchomości lub jej części ale roszczeń o zwrot udziału w nieruchomości.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyżej zaprezentowane stanowisko. Na koniec wskazać należy, iż organ I instancji odmowę zwrotu udziału w nieruchomości na rzecz J. B., A. J. i K. K. (pkt 1 decyzji) uzasadniał tym, że wnioskodawcy nie są następcami prawnymi byłych właścicieli wywłaszczonych działek. Organ odwoławczy stanowiska w tym przedmiocie nie zajął. Stanowi to o wadliwości zaskarżonej decyzji, którą to wadliwość organ rozpoznając sprawę ponownie naprawi.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a oraz pkt c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.