Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 941/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
article: art. 122, art. 187 § 1, art. 191
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek (spr.) Protokolant Marta Wertelecka po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 886/16 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 886/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 9 czerwca 2016 r., w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier poza kasynem gry, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że w wyniku przeprowadzonej kontroli w lokalu użytkowym we W. przy ul. Ż. należącym do R. P. ustalono że znajduje się w nim włączony i gotowy do gry automat o nazwie H. W czasie kontroli zabezpieczono automat oraz umowę najmu zawartą pomiędzy B. sp. z o.o. a skarżącym R. P., której przedmiotem jest najem powierzchni użytkowej lokalu z przeznaczeniem na zainstalowanie urządzeń rozrywkowych. Jak wynikało z umowy najmu, najemca zobowiązywał się do zapłaty wynajmującemu stałego miesięcznego czynszu w wysokości 3 000 zł. Mając na uwadze dokonane ustalenia Naczelnik Urzędu Celnego we Wrocławiu decyzją z dnia 17 marca 2016 r. wymierzył skarżącemu karę pieniężną za urządzanie gier poza kasynem, na powyższym automacie, w wysokości 12 000 zł.

W wyniku odwołania skarżącego Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu zaskarżoną decyzją z dnia 9 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podzielił ustalenia faktyczne i ich ocenę dokonaną przez organ I instancji, zgodnie z którą sporny automat jest automatem do gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, bowiem spełnia przesłanki określone w jej art. 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5. Powyższe ustalenia stanowiły postawę do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu stwierdził, że R. P. wypełnił swoim zachowaniem znamiona pojęcia urządzania gier na automacie, już przez samo wynajęcie lokalu spółce B. i czerpanie z tego tytułu korzyści finansowych. W ocenie organu między R. P., a spółką B. z o.o. wystąpiło porozumienie charakteryzujące się współdziałaniem czy współpracą w trakcie urządzania gier na ww. automacie, o czym przekonuje zawarta w dniu 2 czerwca 2014 r. umowa najmu, a ściślej jej treść, a nie nazwa. Umowa zawarta przez R. P. (jako udostępniającego lokal) z B. spółką z o.o. (korzystającego z tego lokalu w celu wstawienia należących do nich urządzeń rozrywkowych) nazwana została przez strony umową najmu. W ocenie organu odwoławczego z umowy wynika, iż jej "celem", a zarazem zgodnym zamiarem stron było nie tyle zawarcie umowy najmu, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego właśnie na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony kontraktu tj. lokalem użytkowym R. P. oraz automatami B. sp. z o.o., które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie". Organ odwoławczy wziął również pod uwagę to, że ww. automat miał być eksploatowany w celach ewidentnie komercyjnych (odpłatność uiszczana przez graczy za możliwość uruchomienia gry), a przesłuchany w czasie kontroli świadek zeznał, że nie ma umowy o pracę a do jej obowiązków należy dbanie o porządek oraz robienie kawy herbaty osobom grającym na automatach. Organ podkreślił, że nazwa prowadzonej działalności (H.) nawiązywała jednoznacznie do działalności hazardowej. Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu uznał, że w sprawie wynajmujący R. P. "urządzały gry", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt i pkt 2 u.g.h.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2016 r. uwzględnił skargę R. P. i uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska organu, że skarżący już przez samo udostępnienie powierzchni w swoim lokalu wyczerpał znamiona "urządzania" gier hazardowych, oraz że podmiot ten aktywnie uczestniczył w procesie urządzania gier. Wykazane czynności, w ocenie Sądu nie wyczerpują bowiem przesłanki urządzania gry na automacie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, dla uznania podmiotu za osobę urządzającą gry na automacie poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., bądź też współurządzającą takie gry wraz z inną osobą czy osobami, konieczne jest ustalenie, że podmioty te działały wspólnie i w porozumieniu tj. zawarły umowę o współdziałanie, zakładającą pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia podział ról, odnoszący się do istotnych elementów przedsięwzięcia, polegającego na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych, bądź choćby realizowały owo współdziałanie w sposób faktyczny, wskazując na istnienie takiego porozumienia. Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść umowy najmu, na którą powołuje się organ, nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, że strony porozumiały się co do wspólnej eksploatacji urządzeń do gier hazardowych. Z umowy najmu wynika jedynie, że skarżący zobowiązał się wynająć właścicielowi automatu powierzchnię swojego lokalu w zamian za czynsz miesięczny w stałej wysokości. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika bowiem, aby skarżący przyjął na siebie jakieś dodatkowe obowiązki w ramach procesu urządzania gier na kwestionowanym automacie. Sąd wskazał również, że ewentualne porozumienie co do współuczestniczenia w procesie urządzania gry, powinno przewidywać obowiązki stron w ramach podziału ról, o charakterze stałym.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że koniecznym jest poczynienie ustaleń w kwestii zakresu obowiązków spoczywających na podmiocie udostępniającym lokal, które wskazywałyby na czynne uczestnictwo w tej działalności, a także pobieranie zysków z tej działalności, wykraczających jednak ponad sam czynsz za wynajęcie powierzchni lokalu, a wskazujących na partycypowanie w zysku z urządzanych gier. Ustalenie udziału w zyskach z gry hazardowej czyni bowiem partycypującego zainteresowanym nie tylko tym, aby gry były urządzane, ale również skalą tych gier, co przecież przekłada się na wysokość uzyskiwanego zysku. W interesie takiej osoby jest więc zachęcanie do rozegrania gry, a co za tym idzie wyjaśnianie jej zasad i wszelkiej pomocy w zakresie. Zgoła inaczej jawi się sytuacja podmiotu, który bez względu na to czy gry na automacie się odbywają czy też nie, otrzymuje stała kwotę, bynajmniej nie związaną z samym urządzaniem gier, lecz udostepnieniem na ten cel części powierzchni.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, oraz o zasadzenie kosztów postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 1 wyrokowi zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h poprzez jego niezastosowanie wynikające z przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania które uniemożliwiają zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 wyrokowi zarzucił:

- naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. C p.p.s.a w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez przyjęcie, że zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do przypisania stronie statusu urządzającego gry na automacie w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasada i nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów postępowania skarga kasacyjna Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko Sądu I instancji, że organ nie ocenił prawidłowo materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Jak wynika z art. 122 o.p., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Na mocy art. 187 § 1 i art. 191 o.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na jego podstawie ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena ta musi znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Organ powinien więc nie tylko opisać, jaki stan faktyczny ustalił i jakie dowody przeprowadził, lecz również wskazać, jakim dowodom dał wiarę, a których nie uwzględnił.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne jest twierdzenie, że organ w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji nie zebrał i przeanalizował we właściwy sposób materiału dowodowego sprawy. Organ oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie jedynie o umowę najmu lokalu. W tym kontekście trafna jest zatem konstatacja Sądu I instancji, że organ nie dysponował wystarczającymi dowodami dla uznania, że skarżący urządzał gry na opisanych wyżej automatach. W aktach spraw znajduje się umowa najmu, z której wynika, że rola strony skarżącej polega na odpłatnym udostępnieniu innemu podmiotowi powierzchni skontrolowanego lokalu, który to najemca miał zamiar prowadzić w tym lokalu działalność gospodarczą polegającą na eksploatacji skontrolowanych urządzeń. Na podstawie tak niepełnego materiał dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego organ nie mógł uznać, że skarżący urządzał gry na automatach poza kasynem gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Należy przypomnieć, że w orzecznictwie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", to jest np. w odniesieniu do podmiotu, który wynajmuje powierzchnie w celu urządzania gier hazardowych na automatach, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny dokładnie wyjaśnić jego udział w przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy urządzającego gry (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 5527/16). W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie zabrakło prawidłowego zebrania i oceny materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, że organ przedwcześnie uznał, że skarżący urządzał gry na automatach poza kasynem gry.

Z powyższych powodów zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1 ustawy O.p. został uznany za nieuzasadniony.

Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego sprowadza się w niniejszej sprawie do kwestionowania dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oceny zaskarżonej decyzji pod kątem naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w zakresie w jakim Sąd I instancji wskazał na brak wykazania przez organ przesłanek pod kątem ustalenia, że skarżącemu R. P. można przypisać status urządzającego gry na automatach, bowiem samo wydzierżawienie lokalu osobie będącej właścicielem automatów do gry za określoną kwotowo stawkę, bez żadnych dodatkowych obowiązków związanych z procesem gry, nie może świadczyć o tym, że wynajmujący jest osobą urządzającą grę.

Odnosząc się do materialnego aspektu tego zarzutu należy jednak zauważyć, iż w tezie wyroku z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę pogląd ten podziela.

Niemniej – jak wskazano w tym samym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – "istnienie możliwości karania więcej niż jednego podmiotu za urządzanie gier na automatach nie oznacza, iż organy mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać krąg podmiotów, które można obciążyć sankcją. W celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal lub serwisanta automatów samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami".

Powołany przez kasatora w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok II GSK 2734/16 z dnia 4 listopada 2016 r. na uzasadnienie prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest błędny albowiem Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II GSK 2734/16 w dniu 4 listopada 2016 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie wypowiadał się co do wykładni cytowanego przepisu. Również powołane przez skarżący kasacyjnie organ w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności na potwierdzenie roli skarżącego jako urządzającego gry nie znajduje oparcia w zgromadzonym przez organy materiale dowodowym. Organ stwierdza, że skarżący miał reprezentować właściciela automatu przed organami administracji państwowej, czuwać nad sprawnością automatu - twierdzenia te są gołosłowne i nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy na co zwrócił właśnie uwagę Sąd pierwszej instancji. Powołane przez kasatora wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych na potwierdzenie tez zawartych w skardze kasacyjnej zostały wydane w sprawach, gdzie te wszystkie okoliczności wskazujące na udział najemcy w "urządzaniu gier" zostały wykazane w zgromadzonym materiale dowodowym co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

Podsumowując stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd I instancji kontrola działalności administracji publicznej była prawidłowa, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty ocenić należało jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.