Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 23/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, art. 17 ust.1b, art.17 ust. 1 pkt4,
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze: po rozpatrzeniu odwołania W. P., reprezentowanego przez pełnomocnika radcę prawnego M. J., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018r., poz. 570), oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta M. P. z dnia [...] sierpnia 2021 r. Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, A. P..

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia [...] lipca 2021 r. W. P., działając przez pełnomocnika, zwrócił się do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, A. P. (ur. [...] kwietnia 1938r.), wdową, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. P. z dnia [...] grudnia 2014r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] listopada 2014r., wydanym na stałe.

W. P. oświadczył jednocześnie, że w przypadku ustalenia, że spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje - na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uchylenie na podstawie art. 155 k.p.a. decyzji z dnia [...] maja 2021 r. Nr [...] przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. na [...] czerwca 2021 r.

Organ I instancji odmówił przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego z trzech powodów. Po pierwsze - z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy między sprawowaniem przez wnioskodawcę opieki nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, po drugie - z powodu niespełnienia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia i po trzecie - z powodu zaistnienia przesłanki negatywnej, którą jest ustalone W. P. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.

Organ I instancji obszernie i stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnił swoje stanowisko. Dodał, że w związku z tym, że stan faktyczny ustalony w postępowaniu wyjaśniającym wskazuje na brak związku przyczynowo - skutkowego między koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia w odrębnym postępowaniu zweryfikuje prawo W. P. do przyznanego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. P., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił organowi I instancji zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 Konstytucji RP. Zarzucił również błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, oraz naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 ustawy, co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a także, że doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący z jej słusznym interesem. Zarzucił ponadto błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że nie ma związku między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką, w sytuacji gdy związek taki istnieje. Zarzucił też naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. okoliczności niemożliwości podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego obszernie uzasadnił zarzuty odwołania, przy czym uzasadnienie to jest zbudowane z kompilacji orzeczeń sądów administracyjnych bez powiązania ze szczegółami stanu faktycznego tej konkretnej sprawy i nie odnosi się do ustalonych przez organ I instancji okoliczności. Pełnomocnik skarżącego nie uzasadnił natomiast zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przeanalizowaniu materiału dowodowego stwierdziło, że zaskarżoną decyzję należy utrzymać w całości w mocy.

Przytoczyło treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), który jest podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Organ I instancji zastosował bowiem ten przepis w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014r., że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w jego pełnym dotychczasowym brzmieniu po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP a także art. 6 k.p.a. Jego obowiązkiem było rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych, z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego okresu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kolegium podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji co do odmowy przyznania W. P. świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia podstawowego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest sprawowanie stałej opieki nad matką i związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad matką (art. 17 ust. 1).

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego Kolegium podzieliło stanowisko organu, że A. P., wobec której skarżący jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na podstawie art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, niewątpliwie wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. P. orzekł, że przyczyną niepełnosprawności jest "04-0", czyli choroby narządu wzroku (§ 32 ust.2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności). W orzeczeniu tym, wydanym na stałe, stwierdzono, że "nie da się ustalić", od kiedy istnieje niepełnosprawność A. P., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2014 r. (dnia złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu). Stwierdzono też, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia).

Z materiału dowodowego (wywiadu środowiskowego z W. P. z dnia [...] sierpnia 2021 r. ) wynika, że A. P. choruje od 2000 r., w 2006 r. w związku z chorobą nowotworową przeszła dwie operacje. W 2016 r. poddano ją kolejnej operacji. Natomiast operacyjne usunięcie węzłów chłonnych doprowadziło do kolejnych problemów zdrowotnych związanych z niesprawną ręką. Po pięciu latach od przebytej pierwszej chemioterapii doszło do uszkodzenia siatkówki w lewym oku. Ponadto A. P. choruje na zwyrodnienie kręgosłupa i leczy się systematycznie u pulmonologa w związku z astmą oskrzelową i przyjmuje sterydy. Ma problem z podnoszeniem rąk do góry i wymaga rehabilitacji, ale stara się ćwiczyć sama, bez udziału syna [...]. Porusza się samodzielnie po mieszkaniu i poza nim, widywana jest w mieście bez opieki drugiej osoby, przy czym, ze względu na astmę oskrzelową, ma trudności z wejściem do mieszkania, które jest na trzecim piętrze budynku wielorodzinnego. Jest w stanie sama się ubrać natomiast wymaga pomocy przy kąpieli. Samodzielnie zaś nie jest w stanie przygotować gorącego posiłku, zrobić kanapki czy herbaty.

A. P. mieszka z synem W. (ur. [...] lutego 1961 r., wdowcem), ubiegającym się o świadczenie pielęgnacyjne. Mieszkają w bloku, mają bardzo małą kuchnię, nieduży pokój i łazienkę (łącznie ok. 30m2).

Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje, że A. P. wymaga wsparcia w codziennej egzystencji i nie kwestionuje, że w tej codziennej egzystencji pomaga jej syn [...] jednakże zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji, który po wnikliwym ustaleniu stanu faktycznego stwierdził, że zakres opieki skarżącego nad matką nie wymaga od skarżącego całkowitej absencji zawodowej. Czynności wykonywane przez skarżącego związane ściśle z opieką nad niepełnosprawną matką, które polegają na przygotowaniu leków rano i wieczorem (w formie tabletek, wziewów i kropli do oczu), które matka przyjmuje sama, pomocy w kąpieli i przygotowaniu posiłków (posiłki matka skarżącego przyjmuje sama), a także pomocy w dotarciu do lekarza, niewątpliwie można byłoby pogodzić z ewentualnym zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (art. 17 ust. 1 ustawy). Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący tylko od czasu do czasu sam przygotowuje sobie i matce gorący posiłek (zupę, spaghetti), natomiast częściej kupuje gotowe dania obiadowe. Do lekarzy specjalistów wozi matkę komunikacją zbiorową, a czasami wozi ją jej córka D. (siostra skarżącego), która mieszka poza M. P. (w T. ). Podczas wywiadu skarżący wyjaśnił, że jest przy matce prawie cały czas, ale nie twierdził, że matka wymaga stałej obecności drugiej osoby. Biorąc pod uwagę, że matka skarżącego porusza się po mieście bez asysty skarżącego, to świadczyć to może o tym, że pozostawienie jej samej bez opieki na czas wykonywania pracy przez skarżącego nie stanowiłby dla niej zagrożenia, zwłaszcza, że zaopatrzona jest w telefon i zegarek przystosowany dla osób niewidomych, a więc byłaby w stanie, pod nieobecność skarżącego, wezwać w razie potrzeby, pomoc.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżący nie podejmuje - nawet będąc do tego zobowiązany przez pracowników socjalnych - działań przyczyniających się do komfortu zdrowotnego matki, choćby poprzez posprzątanie mieszkania. Zbędne rzeczy zgromadzone na niewielkiej przestrzeni małego mieszkania, bałagan, porozrzucane ubrania, stanowią niewątpliwie potencjalne zagrożenie dla niedowidzącej matki i znaczną niedogodność przy czynnościach samoobsługowych, np. ubieraniu lub próbach samodzielnych ćwiczeń usprawniających. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] sierpnia 2021 r. pracownicy stwierdzili, że panujący w kuchni bałagan uniemożliwia przygotowanie w niej posiłków, w związku z czym skarżący, zamiast posprzątać pomieszczenie, przeniósł kuchenkę elektryczną do pokoju i tam przygotowuje posiłki, natomiast bałagan panujący w łazience uniemożliwia korzystanie z pralki, a więc pranie skarżący robi u kolegi.

Kolegium zauważyło, że ustalony przez organ I instancji stan faktyczny stał się przyczyną wszczęcia z urzędu postępowania w celu weryfikacji przysługującego skarżącemu do dni [...] października 2021 r. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2021 r. Nr [...] uchylił decyzję przyznającą skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego stwierdzając, że W. P. nie sprawuje należytej opieki nad matką i nie spełnia przesłanek określonych w art. 16a ustawy. Od decyzji tej W. P. nie wniósł odwołania, co oznaczać może, że zgodził się z taką oceną i rozstrzygnięciem organu I instancji.

W ocenie Kolegium należy wziąć również pod uwagę, że w opiece nad matką skarżący może liczyć na pomoc siostry - D. S.. Z wywiadu środowiskowego z nią przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2021 r. wynika, że odwiedza ona matkę przynajmniej raz w tygodniu, robi zakupy, wozi do lekarza, a także czasami zabiera matkę do siebie, z tym że nie na długo, bo matka woli być u siebie. D. S. oświadczyła, że gdyby matka chciała, to ona mogłaby się nią zająć, aby brat mógł podjąć zatrudnienie, ale matka odmawia pobytu u niej. Dwaj bracia skarżącego - P. i R. - mieszkają za granicą i tylko sporadycznie kontaktują się z rodziną, jednakże Kolegium podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny dzieci nie sprowadza się wyłącznie do osobistej opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, świadczenia alimentacyjne mogą być świadczeniami w naturze (osobiste świadczenia) lub w pieniądzu.

Stosownie natomiast do art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach równych odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Zatem to, w jakim zakresie każde spośród rodzeństwa powinno zaspokoić usprawiedliwione potrzeby matki jest więc kwestią tylko wzajemnych ustaleń między nimi.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że W. P. nie spełnia warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest związek przyczynowo -skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W ocenie Kolegium materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu przez organ I instancji był wystarczający do oceny warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a więc zarzut naruszenia przepisów procesowych wymienionych przez skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium zauważyło, że organ I instancji zawiadomił skarżącego - pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu [...] czerwca 2021 r.) o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a także składania wyjaśnień (art. 10 k.p.a.), jednakże do dnia wydania decyzji skarżący, choć działa przez profesjonalnego pełnomocnika, nie skorzystał czynnie z tej możliwości. Stosownie więc do art. 81 k.p.a. okoliczności faktyczne ustalone przez organ I instancji zostały uznane za udowodnione. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji obszernie i szczegółowo opisał ustalony stan faktyczny i skarżący w odwołaniu tego stanu faktycznego nie kwestionuje.

Reasumując, Kolegium doszło do przekonania, że zaskarżoną decyzję należy utrzymać w całości w mocy.

Kolegium poinformowało skarżącego, że przedmiotowe rozstrzygnięcie nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i może on kolejny raz występować o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zmienią się okoliczności istotne z punktu widzenia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli gdy zakres opieki nad matką zwiększy się na tyle, że nie można będzie go pogodzić z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową i opiekę tę będzie sprawował należycie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. P., reprezentowany przez radcę prawnego M. J. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Wniósł na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką A. P.. Niepełnosprawność matki skarżącego nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzi również okoliczności sprawowania opieki przez skarżącego nad osobą niepełnosprawną oraz, że skarżący należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem matki.

W ocenie skarżącego stanowisko wyrażone przez organ II instancji w przedmiotowej decyzji jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego, jak i procedury.

Zasadniczym zarzutem jest naruszenie przez organ w decyzji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegający na błędnej wykładni ww. przepisu. Pełnomocnik skarżącego obszernie zacytował ustalenia dotyczące stanu zdrowia matki skarżącego, dokonane przez organ I instancji w trakcie wywiadu środowiskowego, które w całości podzieliło również Kolegium.

W tym kontekście wskazał, że w przypadku skarżącego fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ponadto organy obu instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez niego opieki nad matką. Co ważne, czego organy nie wzięły pod uwagę skarżący całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. Według pełnomocnika skarżącego należy podkreślić, że organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką, jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy wbrew temu co twierdzi organ II instancji związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Skarżący z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej.

Organ pomijając celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie.

Jak sam organ pierwszej instancji ustalił, czego organ II instancji nie kwestionuje, opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżący, a w opiece nad matką może liczyć na pomoc siostry D. S.. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji w ocenie skarżącego i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały.

W ocenie pełnomocnika skarżącego organ I i II instancji nie ustrzegł się również od naruszeń o charakterze procesowym.

Działania organu administracji w sprawie objętej skargą były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako zasadny uznało zarzut podnoszony w odwołaniu od decyzji, a dotyczący naruszenia przepisu art. 17 ust 1b u.ś.r., co według strony skarżącej czyni bezprzedmiotowym powoływanie ww. zarzutu w skardze.

Podsumowując, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącego sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ powinien zatem - w ocenie strony skarżącej - podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa.

W ocenie pełnomocnika skarżącego w sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi do wniosku, że skarżący opiekujący się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Według strony skarżącej zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), który jest podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Skarżący jest synem osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu, co w niniejszej sprawie jest okolicznością niesporną. W tej sytuacji niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Nie jest również kwestionowane, że matka skarżącego, urodzona [...] kwietnia 1938 r., od 2014 roku legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności i została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Z akt sprawy wynika, że skarżący ( urodzony [...] lutego 1961 r.) nie jest zatrudniony, zaś decyzją z dnia [...] maja 2021 r. miał przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Z uwagi na to, że podczas wywiadu środowiskowego pracownicy socjalni ustalili, że skarżący - mimo wcześniejszego zobowiązania – nie podjął działań przyczyniających się do poprawy komfortu zdrowotnego matki (która jest osobą niedowidzącą) oraz nie sprawuje opieki nad matką w sposób uniemożliwiający mu podjęcie zatrudnienia, organ I instancji uchylił decyzję przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy (k. 205 akt adm.).

Od decyzji tej skarżący nie odwołał się.

Podkreślić należy, że dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sam fakt rezygnacji z zatrudnienia, ale musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy z poszukiwania pracy a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną od 2014 r, ( w stopniu znacznym) matką, którego skarżący nie wykazał.

Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza konieczność udzielania pomocy. Z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. Jak słusznie wskazały organy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego zarówno ze skarżącym, jak i jego matką, zakres świadczonej przez skarżącego opieki nie wypełnia znamion tego przepisu. Opieka, a właściwie pomoc świadczona przez skarżącego mieści się w ramach realizacji obowiązków wobec swoich rodziców – skarżący robi zakupy, przygotowuje i przywozi posiłki, ponieważ jego matka nie jest w stanie ich sobie samodzielnie przygotować, skarżący czasami zawozi matkę na wizyty do lekarza ( czasami robi to siostra skarżącego D. S.). Czynności tego rodzaju są również bardzo często wykonywane przez osoby czynne zawodowo codziennie.

Mimo, że skarżący zamieszkuje razem z matką nie dba o jej komfort funkcjonowania w niewielkim mieszkaniu. Jak prawidłowo ustaliły organy w mieszkaniu panuje ogólny bałagan, brud, w kuchni nie ma warunków do gotowania (z tego powodu skarżący przeniósł kuchenkę elektryczną do pokoju), w łazience nie ma warunków do prania, wobec czego skarżący robi pranie u kolegi ( vide: wywiad środowiskowy – k. 200 akt adm.). Tego rodzaju zaniedbania (korzystanie z kuchenki elektrycznej w pokoju, czy nagromadzenie dużej ilości rzeczy w łazience) stwarzają wręcz niebezpieczeństwo podczas codziennego funkcjonowania A. P.. Skarżący zapytany przez pracownika socjalnego czy byłby w stanie zostawić matkę samą w domu na kilka godzin gdyby podjął zatrudnienie, odpowiedział, że "tak, bez problemu mógłby pójść do pracy" (vide: wywiad środowiskowy – k. 143 – 143v akt adm.).

Nie bez znaczenia jest także znajdująca się w aktach administracyjnych notatka urzędowa z dnia [...] grudnia 2020 r. ( sporządzona po wydaniu przez organ I instancji decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego), z treści której wynika, że matka skarżącego w trakcie rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym kilkakrotnie mówiła, że syn jest "bezdomny" i jest "pijakiem", "teraz będzie na jej utrzymaniu" i, że "jedynie zasiłek go ratuje". Dodała także, że "adwokat zaznaczył, że wywiad powinien być przeprowadzony bezpośrednio z Panią P. , ponieważ syn nie wie na co choruje" (vide: notatka urzędowa – k.149 akt adm.).

W ocenie Sądu, w świetle powyższych okoliczności skarżący nie wykazał, że niepodejmowanie zatrudnienia, spowodowane jest koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zważyć bowiem należy, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, takich jak czynności samoobsługowe - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika aby opiekę w takim zakresie nad niepełnosprawną matką sprawował skarżący. Wynika z nich natomiast, że skarżący pomaga matce, wspomaga ją w codziennych czynnościach, w których współdziała i pomaga skarżącemu siostra, (na której zgodnie z art. 132 kro również ciąży obowiązek alimentacyjny). Okoliczność, że skarżący we wcześniejszym okresie pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy nie przesądza o tym, że zakres świadczonej przez niego opieki wypełnia znamiona powołanego na wstępie przepisu.

Trafnie natomiast organ odwoławczy zakwestionował prawidłowość uzasadnienia decyzji organu I instancji w zakresie wskazania art. 17 ust.1b u.ś. r. jako podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci momentu powstania niepełnosprawności nie mogła być brana pod uwagę przy orzekaniu o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zarzuty skargi są w ocenie Sądu nieuzasadnione.

Organy orzekające w niniejszej sprawie zgromadziły obszerny materiał dowodowy, umożliwiły skarżącemu wypowiedzenie się w przedmiocie dowodów (jednakże z uprawnienia tego skarżący nie skorzystał). Skarżący i jego matka w sposób swobodny i spontaniczny udzielali odpowiedzi podczas wywiadu środowiskowego. Dodatkowo matka skarżącego w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym wskazała na istotne okoliczności, o których nie wspominała podczas wywiadu. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy uzasadniły swoje orzeczenia. Kolegium odniosło się do wszystkich zarzutów odwołania.

Sąd w całości podzielił ustalenia dokonane w toku postępowania administracyjnego oraz argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku