Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 471/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 1 i 9, art. 81 par. 4 i 5
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2019r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie określenia wysokości zajętej i nieprzekazanej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" określające wysokość zajętej i nieprzekazanej przez dłużnika wierzytelności w wysokości 81.016,45 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał na następujący stan faktyczny. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z "[...]" dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego prowadzonego na rzecz Spółki A (dalej: "Spółka", "zobowiązany") przez Bank A (dalej: "Bank", "skarżący", "strona"). Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone Bankowi jako dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 sierpnia 2015 r., natomiast Spółce w dniu 31 sierpnia 2015 r. W dniu 26 sierpnia 2015 r. Bank poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego, iż na rachunkach bankowych należących do Spółki zostały zabezpieczone środki pieniężne (w kwocie 1200,28 zł oraz w kwocie 684,02 euro).

Pismem z dnia 9 września 2015 r. Spółka zwróciła się do Naczelnika Urzędu

Skarbowego o zwolnienie z zabezpieczenia środków z rachunku bankowego, w celu zapłaty obciążeń ustawowych wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz organu podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, w łącznej kwocie 15.482,07 zł. Postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego wyraził zgodę na zwolnienie środków pieniężnych w ww. kwocie.

Kolejnym wnioskiem z dnia 18 września 2015 r. Spółka zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o zwolnienie zajętych środków pieniężnych na rachunku bankowym prowadzonym przez Bank w kwocie 11.000 zł, na poczet wypłaty wynagrodzeń pracowniczych, zgodnie z załączoną do wniosku listą płac. Postanowieniem z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wskazując, iż zgodnie z art. 81 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a.") zakaz wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę.

Wobec powyższego kolejne wnioski o zwolnienie środków pieniężnych z zabezpieczonego rachunku bankowego na bieżące wynagrodzenia pracownicze Spółka kierowała do Banku. Dłużnik zajętej wierzytelności informował Naczelnika Urzędu Skarbowego o przeszkodzie w realizacji zajęcia zabezpieczającego z uwagi na złożone przez Spółkę listy płac na bieżące wynagrodzenie za pracę.

W związku ze zmianą siedziby Spółki od dnia "[...]" właściwym do prowadzenia postępowania zabezpieczającego stał się Naczelnik Urzędu Skarbowego. Kolejne pisma o przeszkodzie w realizacji zajęcia zabezpieczającego Bank kierował do tego oraganu (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny").

Pismem z dnia 30 października 2018 r., organ egzekucyjny poinformował dłużnika o przekształceniu się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Na podstawie art.36 § 1 i § 1c u.p.e.a., Naczelnik zwrócił się do Banku o udzielenie informacji, dotyczących: salda rachunków bankowych prowadzonych na rzecz Spółki na dzień odbioru zajęcia zabezpieczającego, przepływów pieniężnych na prowadzonych rachunkach oraz o wskazanie procedur, jakimi dłużnik zajętej wierzytelności kierował się podejmując decyzje o zasadności wypłaty środków pieniężnych z rachunku na bieżące wynagrodzenia pracownicze i przedłożenie dokumentów, stanowiących podstawę dokonanych wypłat.

Po kolejnych wezwaniach organu, Bank przekazał nośnik pamięci w postaci płyty CD, zawierający historię należących do zobowiązanej Spółki rachunków bankowych od dnia "[...]" (od daty wpływu zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym do Banku) do dnia sporządzenia pisma, to jest do dnia "[...]". W treści pisma wyjaśnił, iż wypłaty środków pieniężnych dokonywane były zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a., w oparciu o złożone przez zobowiązany podmiot listy płac na bieżące wynagrodzenia, których kopie zostały również umieszczone na załączonej płycie CD.

Analizując dane przekazane przez Bank organ doszedł do wniosku, iż zwalniane przez dłużnika należności utraciły już status "bieżących", przez co doszło do naruszenia art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Naczelnik ustalił, iż z rachunku Spółki zostały zwalniane środki pieniężne na "bieżące" wynagrodzenia po upływie 10-go dnia miesiąca, następującego po miesiącu, za który wynagrodzenie się należy, na składki na ubezpieczenia społeczne należne od bieżących wynagrodzeń, po upływie 15-go dnia miesiąca oraz na zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, po upływie 20-go dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki. Wobec powyższego postanowieniem z "[...]" Naczelnik, określił Bankowi wysokość zajętej i nieprzekazanej wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na łączną kwotę 81.016,45 zł.

Na orzeczenie to Bank wniósł zażalenie wskazując, że może on badać

wiarygodność przedkładanych list płac jedynie pod względem formalnym i nie jest

zobowiązany do kontrolowania każdej dyspozycji przelewu, która została złożona w granicach, wynikających z wysokości ustalonych listą płac wynagrodzeń oraz składek i podatków. Zdaniem strony, nie istnieją żadne regulacje, które pozwalałyby przyjąć, iż z chwilą upływu ustawowych terminów do wypłaty wynagrodzenia oraz do uregulowania składek ZUS i zaliczek na podatek, uprawnienie zobowiązanego do dysponowania środkami zgromadzonymi na zajętym rachunku, w ramach ustalonej na podstawie listy płac kwoty, powinno być sukcesywnie przez bank wygaszane. Tym samym nie jest uzasadnione przypisywanie Bankowi winy za rzekomo niewłaściwe korzystanie przez Spółkę z uprawnienia, wynikającego z art. 81 § 4 u.p.e.a. Zauważono również, że "nienależne przelewy" dotyczą zobowiązań, które i tak korzystałyby z pierwszeństwa zaspokojenia, zgodnie z art.115 u.p.e.a.

Tym samym wierzyciel publicznoprawny w zdecydowanej większości nie poniósł żadnej szkody. Dodatkowo Bank wskazał, że warunkiem koniecznym wydania postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a. jest istnienie zajętej wierzytelności. Ponieważ, na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, na zajętym rachunku bankowym nie znajdowała się określona przez organ kwota 81.016,45 zł, w ocenie strony, w takiej sytuacji zastosowanie może mieć jedynie art.168c u.p.e.a., regulujący odpowiedzialność cywilną dłużnika zajętej wierzytelności.

Postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Naczelnika. Rozpatrując zażalenie wskazał na treść art.80 §1, art.81 §4 i 5, art.71a §1 i 9 u.p.e.a.. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśnił, iż wykładnia językowa art.71a §9 u.p.e.a. nie sprzeciwia się, aby adresatem postanowienia, o którym mowa w tym przepisie, uczynić bank. W art.71a §1 u.p.e.a. wyłączono bowiem uprawnienie organu egzekucyjnego do przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, będącego bankiem, co jest uzasadnione ochroną tajemnicy bankowej. Nie istnieją natomiast uzasadnione podstawy do przyjęcia, aby banki nie ponosiły skutków bezpodstawnego uchylania się od przekazania (zablokowania) zajętej wierzytelności. Taka wykładnia wymienionych przepisów stanowiłaby niczym nieusprawiedliwione uprzywilejowanie banków względem innych dłużników zajętej wierzytelności. Stwierdził, iż w przypadku dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, u którego możliwość przeprowadzenia kontroli jest ustawowo wyłączona, wystarczające jest zgromadzenie w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem przepisów art.7, art.77 §1 i art.80 k.p.a., w związku z art.18 u.p.e.a., pozwalającego na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne oraz poglądy doktryny Dyrektor wyjaśnił, iż celem racjonalnego ustawodawcy nie mogło być uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu wydania wobec banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIAS wskazał, iż wypłaty dokonywane przez Bank Spółce, mimo skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dotyczyć mogą tylko bieżących, a nie zaległych, wynagrodzeń za pracę. Celem przepisów egzekucyjnych (zabezpieczających) jest przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W związku z tym, że regulacja zawarta w art. 81 § 4 u.p.e.a., wprowadza odstępstwo od tej zasady, powinna być interpretowana w sposób ścisły. Nie bez powodu w przepisie tym użyto pojęcia "bieżące wynagrodzenia". Organ odwoławczy podkreślił, że przez bieżące wynagrodzenia za pracę należy rozumieć wynagrodzenia, których wypłata przypada na chwilę obecną, tj. w tym samym czasie, kiedy pracodawca występuje o dokonanie ich wypłaty z zajętego rachunku bankowego, po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Są to więc należności, do których pracownik nabył już prawa, ale termin wypłaty jeszcze nie upłynął. Analogiczne rozumowanie należy przyjąć dla składek na ubezpieczenia społeczne oraz dla zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia (art.81 §5 u.p.e.a.). Organ odwoławczy wskazał, iż obowiązek oceny zarówno wiarygodności dokumentów, stanowiących podstawę wypłat z art.81 §4 i §5 u.p.e.a., jak i zasadności ich dokonywania, w szczególności w zakresie ustalenia, czy żądanie zobowiązanego dotyczy rzeczywiście wypłat na bieżące wynagrodzenia, spoczywa na banku, który musi brać pod uwagę odpowiedzialność, o której mowa zarówno w art.168c u.p.e.a., jak i w art.71b u.p.e.a. O ile poza odpowiedzialnością banku pozostaje ewentualne wykorzystanie przez zobowiązanego niezgodnie z treścią art.81 §4 i §5 u.p.e.a. środków pieniężnych już wypłaconych z zajętego rachunku bankowego, o tyle bank - jako dłużnik zajętej wierzytelności realizujący uregulowane w tych przepisach zwolnienie z egzekucji - powinien każdorazowo weryfikować, czy odblokowuje daną kwotę w celu umożliwienia wypłacenia bieżących, a nie już zaległych wynagrodzeń za pracę.

DIAS nie zgodził się z prezentowanym przez Bank stanowiskiem, iż skoro aktualnie na rachunku bankowym Spółki nie ma środków na zrealizowanie zajęcia, to "uchylanie" się nie ma już miejsca, a odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności ukształtowana pozostaje wyłącznie poprzez regulację z art.168c u.p.e.a. Zdaniem Dyrektora aprobata takiego twierdzenia prowadziłaby do konstatacji, że bank może dowolnie, wbrew uznanemu zajęciu, rozdysponować zajęte środki pieniężne na rzecz innych, niż organ egzekucyjny podmiotów, a odpowiedzialność banku z tego tytułu wynika wówczas jedynie z regulacji zawartej w art.168c u.p.e.a., której dochodzenie wymaga wykazania szkody, a tym samym bezskuteczności egzekucji z innych składników majątkowych zobowiązanego. W dobie powszechnej cyfryzacji, bankowości elektronicznej i błyskawicznego obrotu środkami pieniężnymi w każdej sferze życia, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia wobec banku w momencie, w którym zajęta wierzytelność znajdowałaby się nadal na zajętym rachunku bankowym, byłoby w większości przypadków niemożliwe. Ponadto organ egzekucyjny, wydając postanowienie w danym dniu, nie ma wiedzy o tym, czy środki, które skutecznie zajął, są w tym dniu jeszcze u dłużnika zajętej wierzytelności, czy zostały już przez niego przekazane podmiotowi trzeciemu. Tym samym regulacja z art.71a § 9 u.p.e.a., gdyby stosować ją ściśle literalnie, byłaby martwa, co z kolei pozostawałoby w sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy. Postulowana przez stronę, stricte językowa wykładnia art.71a §9 u.p.e.a., koncentrująca się wyłącznie wokół wyrażenia "uchyla się", prowadziłaby w istocie do nieuzasadnionego braku możliwości zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Wskazując na orzeczenia sądów administracyjnych Dyrektor podkreślił, iż przepisy art. 168c u.p.e.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. regulują uprawnienia dwóch różnych podmiotów. Pierwszy z nich dotyczy uprawnień wierzyciela, któremu umożliwia się dochodzenie szkody wyrządzonej mu przez dłużnika zajętej wierzytelności, poprzez niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na nim obowiązków, związanych z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego. Z kolei drugi określa uprawnienia przysługujące w zaistniałej sytuacji organowi egzekucyjnemu. Przepis art. 168c u.p.e.a. reguluje zatem kwestię odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności względem wierzyciela, za szkodę spowodowaną wadliwym wykonaniem ciążących na nim obowiązków. Przepis ten w żaden sposób nie wyłącza, ani nie modyfikuje możliwości stosowania art. 71a § 9 u.p.e.a.

W skardze na powyższe postanowienie, działający za skarżący Bank radca prawny podniósł zarzuty naruszenia:

- art.81 §1 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż Bank po przedstawieniu przez zobowiązanego listy płac obowiązany jest do kontrolowania każdego dokonywanego przelewu w zakresie jego terminowości i beneficjenta oraz, że uprawnienie zobowiązanego do wypłaty środków wygasa po upływie terminów wypłaty wynagrodzenia, zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek ZUS, określonych w przepisach szczególnych;

- art.71a §1 i § 9 u.p.e.a., poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy po stronie Banku nie wystąpiła przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., w szczególności w dacie wydania zaskarżonego postanowienia oraz w dacie wydania postanowienia przez organ I instancji, Bank nie był dłużnikiem Spółki w zakresie kwoty wskazanej w treści zaskarżonego postanowienia;

- art.71a §1 u.p.e.a., poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia, pomimo braku

przeprowadzenia w sprawie kontroli prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego,

w trybie przepisów art. 71a § 1 - 7 u.p.e.a., podczas gdy z powyższych przepisów

jednoznacznie wynika, że postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a, może zostać wydane jedynie po przeprowadzeniu takiej kontroli; w ocenie skarżącego, z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że w stosunku do Banku organ egzekucyjny nie może wydać postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.;

- art.7, art.77 §1 oraz art.80 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, to jest wadliwe ustalenie, że Bank bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy okoliczności sprawy potwierdzają, że Bank nie dopuścił się bezpodstawnego uchylania od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu;

- art.168c u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie, że przewidziane w tym przepisie prawo

wierzyciela do odszkodowania od dłużnika zajętej wierzytelności nie wyklucza

możliwości wydania przez organ egzekucyjny postanowienia, określającego wysokość nieprzekazanej kwoty i w dalszej kolejności możliwości ściągnięcia jej w trybie egzekucji administracyjnej, nawet w sytuacji, gdy dłużnik zajętej wierzytelności w dniu wydania postanowienia nie dysponuje już zajętą kwotą wierzytelności.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi ponownie podniesiono, że Bank może badać

wiarygodność przedkładanych list płac jedynie pod względem formalnym i nie jest

zobowiązany do kontrolowania każdej dyspozycji przelewu, która została złożona w granicach, wynikających z wysokości ustalonych listą płac wynagrodzeń oraz składek i podatków. Zdaniem skarżącego, nie istnieją żadne regulacje, które pozwalałyby przyjąć, iż z chwilą upływu ustawowych terminów do wypłaty wynagrodzenia oraz do uregulowania składek ZUS i zaliczek na podatek, uprawnienie zobowiązanego do dysponowania środkami zgromadzonymi na zajętym rachunku, w ramach ustalonej na podstawie listy płac kwoty, powinno być sukcesywnie przez bank wygaszane. Tym samym nie jest uzasadnione przypisywanie Bankowi winy za rzekomo niewłaściwe korzystanie przez Spółkę z uprawnienia, wynikającego z art.81 §4 u.p.e.a.

W dalszej kolejności podniesiono m.in., że niedopuszczalne jest wydanie postanowienia, o którym mowa w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sytuacji, gdy na rachunku bankowym nie znajdowała się kwota określona postanowieniem wydanym na podstawie tego przepisu. Autor skargi powołał się na wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 845/14 oraz z dnia 5 marca 2019r., sygn. akt II FSK 651/17. Wskazał, że zdaniem NSA przepis ten powinien być interpretowany zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Dotyczy to w szczególności użytego w czasie teraźniejszym sformułowania "uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności". Wskazuje na to treść art. 71b u.p.e.a. W rezultacie, w świetle powyższych przepisów, aby mogło dojść do ściągnięcia zajętej wierzytelności od jej dłużnika, na rzecz organu egzekucyjnego musi być uprzednio wystawiony względem dłużnika zajętej wierzytelności tytuł wykonawczy na istniejącą na rachunku zajętą wierzytelność. W przeciwnym razie procedura przewidziana w art.71b u.p.e.a., której celem jest ściągnięcie tej wierzytelności, nie miałaby racji bytu. Jeżeli wierzytelność nie istnieje, to bez względu na przyczynę tego stanu rzeczy, nie może dojść do wydania wspomnianego postanowienia. Toteż mimo wadliwości postępowania Banku, nie można już zasadnie czynić dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu bezpodstawnego uchylania się od jej przekazania, jeżeli w dacie postanowienia, o którym mowa w art 71a § 9 u.p.e.a., wierzytelność ta nie istniała.

Odnosząc się do argumentacji przedstawionej przez organ odwoławczy, który wskazał, że art.168c i art.71a §9 u.p.e.a. regulują uprawnienia dwóch różnych podmiotów, zauważono, że organ prowadzi egzekucję nie dla siebie, lecz dla wierzyciela, tak więc i czynności określone w art.71a §9 u.p.e.a. realizuje dla wierzyciela.

Skarżący podniósł, że na gruncie egzekucji cywilnej komornik nie może wydać orzeczenia nakazującego bankowi zapłatę z własnych środków zajętej wierzytelności. Jeżeli bank sprzeniewierzył się swym obowiązkom wynikającym z zajęcia, to wierzyciel ma prawo dochodzić stosownego odszkodowania, ale tylko w sytuacji, gdy w żaden inny sposób nie może zaspokoić swej wierzytelności. Właśnie w tym celu ustawodawca wprowadził art.168c u.p.e.a regulujący odpowiedzialność dłużnika zajętej wierzytelności.

Wskazał, że w powyższym kontekście istotne jest zauważenie, iż pomimo wystawienia przeciwko zobowiązanemu wielu tytułów wykonawczych i wszczęcia egzekucji wobec zobowiązanego w dniu "[...]" umorzenie egzekucji nastąpiło już w dniu "[...]"..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego stosownie do art.119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Sąd ocenił, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego określające skarżącemu wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności, będącego bankiem, środków pieniężnych z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na łączną kwotę 81.016,45 zł.

Bezsporne jest, że w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego do majątku Spółki organ wystawił w dniu "[...]" zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, doręczone skarżącemu Bankowi w dniu "[...]", zaś zobowiązanemu w dniu "[...]".

Poza sporem jest także, że w dniach od "[...]" (od daty wpływu zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym do Banku) do dnia "[...]" Bank dokonywał wypłaty środków pieniężnych na podstawie art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. w oparciu o złożone przez Spółkę listy płac na bieżące wynagrodzenia. Skarżący nie kwestionuje również wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności (81.016,45 zł), którą organ uznał jako nienależnie zwolnioną z zajęcia.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest dopuszczalność wydania w opisanym wyżej stanie faktycznym postanowienia, o którym mowa w art.71a §9 u.p.e.a. Skarżący kwestionuje także możliwość wydania postanowienia bez przeprowadzenia kontroli w trybie art.71a §1-7 u.p.e.a., jak również możliwość wydania tegoż postanowienia wobec Banku, jako jego adresata. Kwestią sporną jest również obowiązek szczegółowego kontrolowania przez Bank zwalnianych z rachunków bankowych zobowiązanego środków pieniężnych w sytuacji przedstawienia przez posiadacza rachunku listy płac celem wypłaty bieżących wynagrodzeń pracowniczych.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów w pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że nie podziela zarzutu dotyczącego naruszenia art.81 §4 u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat m.in. na bieżące wynagrodzenia za pracę. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Natomiast zgodnie z treścią art. 81 § 5 u.p.e.a. przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Dyrektora, że wypłaty dokonywane przez bank, mimo skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, mogą dotyczyć tylko bieżących, a nie zaległych lub przyszłych, wynagrodzeń za pracę osób zatrudnionych u zobowiązanego. Zasadnie, wobec braku definicji, zarówno w u.p.e.a. jak również w przepisach prawa pracy, pojęcia "bieżącego wynagrodzenia za pracę", organ odwołał się do potocznego znaczenia słowa "bieżący". Wskazał, iż według słownika języka polskiego słowo to oznacza: przypadający na chwilę obecną, trwający obecnie, teraźniejszy. Przez bieżące wynagrodzenia za pracę należałoby zatem rozumieć wynagrodzenia, których wypłata przypada na chwilę obecną, tj. w tym samym czasie, kiedy pracodawca występuje o dokonanie ich wypłaty z zajętego rachunku bankowego, po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Są to więc należności, do których pracownik nabył już prawa, ale termin wypłaty jeszcze nie upłynął. Organ egzekucyjny dokonał pod tym kątem analizy przedłożonych przez Bank rachunków bankowych, z których wynikało, iż w kontrolowanym okresie Bank zwalniał środki pieniężne po upływie terminu do ich wypłacenia. Zgodnie z uregulowaniami zawartymi w kodeksie pracy, pracodawca jest obowiązany wypłacać wynagrodzenie w miejscu, terminie i czasie określonych w regulaminie pracy lub w innych przepisach prawa pracy (art. 86 §1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy, Dz.U. z 2019r. poz. 1040, dalej: "K.p."). Wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie (art. 85 §1 K.p.). Według art. 85 § 2 K.p. wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się z dołu, niezwłocznie po ustaleniu jego pełnej wysokości, nie później jednak niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego, który to termin należałoby uznać za graniczny dla wypłaty bieżącego wynagrodzenia za pracę. Zgodnie natomiast z art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13m października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019r., poz. 300 ze zm.), płatnik składek przesyła deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca. Stosownie do art. 38 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019r., poz. 1387 ze zm.) płatnicy przekazują kwoty pobranych zaliczek na podatek w terminie do 20-go dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki, na rachunek urzędu skarbowego, przy pomocy którego naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania płatnika wykonuje swoje zadania, a jeżeli płatnik nie jest osobą fizyczną, według siedziby bądź miejsca prowadzenia działalności. Analogicznie jest w sytuacji podatników, którzy wybrali kwartalny sposób odprowadzania zaliczek - termin do ich wpłacenia upływa 20-go dnia każdego miesiąca następującego po kwartale, za który ma być wpłacona zaliczka. Za ostatni kwartał zaliczka wpłacana jest w wysokości zaliczki za poprzedni kwartał do 20 grudnia.

W świetle wyżej przywołanych regulacji należności, które zostały wypłacone przez Bank po określonych wyżej terminach utraciły status bieżących i wypłacone zostały z naruszeniem art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. W ocenie Sądu realizując uprawnienie Spółki, o którym mowa w art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Bank miał obowiązek weryfikacji, czy wypłaty z zajętych rachunków bankowych były dokonywane rzeczywiście na bieżące wynagrodzenia. Zdaniem Sądu, Bank jako dłużnik zajętej wierzytelności realizujący opisane w art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. zwolnienie spod egzekucji powinien każdorazowo weryfikować czy odblokowuje daną kwotę na wypłaty bieżących wynagrodzeń za pracę. Sąd podziela pogląd, że obowiązek oceny zarówno wiarygodności dokumentów stanowiących podstawę tych wypłat, jak i zasadności ich dokonania, w szczególności w zakresie ustalenia, czy żądanie zobowiązanego dotyczy rzeczywiście wypłat na bieżące wynagrodzenia, spoczywa na banku, który musi brać pod uwagę ewentualną odpowiedzialność, o której mowa w art. 71b i 168c, a także 168e u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 323/16, publ. CBOSA).

Nie znajduje również uzasadnienia zarzut skargi dotyczący braku przeprowadzenia przez organ egzekucyjny kontroli w banku przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w art.71a §9 u.p.e.a. oraz możliwości wydania wobec niego postanowienia. Zgodnie z art.71a §1 u.p.e.a., organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Zwrócić należy uwagę, że kontrola, o której mowa w art.71a §1 u.p.e.a. została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazuje na to sformułowanie "organy egzekucyjne uprawnione są". Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art.71a §1 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art.71a §9 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 1515/10, publ. CBOSA).

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że ustalenie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności może nastąpić alternatywnie na podstawie zgromadzonego w sprawie egzekucyjnej materiału dowodowego lub poprzez przeprowadzenie kontroli (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2010 r., I SA/Po 196/10, wyroki WSA w Gdańsku z 14 września 2010 r., I SA/Gd 571/10, z 27 września 2011 r., I SA/Gd 633/11, dostępne: CBOSA).

Ponadto żaden przepis u.p.e.a. nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty skierowanego do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności. W szczególności takiego zakazu nie przewidział ustawodawca w treści art.89 §1 u.p.e.a. Zakazu takiego nie wprowadza również przepis art.1a pkt 3 u.p.e.a., w myśl którego przez "dłużnika zajętej wierzytelności" rozumie się dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że celem racjonalnego ustawodawcy nie mogło być uniemożliwianie organowi egzekucyjnemu wydania w stosunku do banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyrok NSA z 28 października 2011r., sygn. akt II FSK 766/10, wyrok NSA z 20 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2831/14, wyrok NSA z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GSK 845/14, publ. CBOSA).

Z powyższego wynika, że przepis art.71a §1 u.p.e.a., pozbawia jedynie - w stosunku do banków jako dłużników zajętej wierzytelności - możliwości przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, co jest uzasadnione koniecznością zachowania tajemnicy bankowej. Nie pozbawia natomiast organu egzekucyjnego możliwości wydania wobec banku, jako dłużnika zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, w razie ustalenia, że bank bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności.

W powyższym zakresie Sąd nie podzielił stanowiska prezentowanego przez skarżącego.

Skarga zasługiwała jednak na uwzględnienie z powodu naruszenia art.71a §9 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Zgodzić należy się ze skarżącym, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy wierzytelność już nie istnieje. Innymi słowy nie istnieje możliwość wydania postanowienia, o którym mowa w ww. przepisie w sytuacji gdy na rachunku bankowym nie znajdowała się kwota określona tym postanowieniem.

Podzielając zasadność podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art.71a §9 u.p.e.a. należy w pierwszej kolejności wskazać na prymat interpretacji tego przepisu przez pryzmat wykładni językowej. Sąd podziela przedstawioną przez skarżącego ocenę prawną, wyrażoną również przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 27 sierpnia 2015r. sygn. akt II GSK 845/14 oraz z 5 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 651/17, w myśl której z uwagi na wysoce ingerencyjny charakter przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w chronione Konstytucją RP wolności i prawa obywatelskie wspomniany przepis musi być interpretowany zgodnie z jego literalnym brzmieniem, w sposób ścieśniający, nie zaś rozszerzający. Dopiero, gdyby wykładnia językowa dała wynik niedający się zaakceptować w świetle zasad prawa i chronionych wartości musi być ona wspierana przez wykładnię systemową i funkcjonalną. Jednak na gruncie omawianego przepisu taka potrzeba nie wchodzi w grę.

Przyjąć zatem należy, że przepis art.71a §9 u.p.e.a. powinien być interpretowany zgodnie z jego literalnym brzmieniem. W szczególności dotyczy to użytego w czasie teraźniejszym sformułowania "uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności", które organy uznały za jednoznaczne ze sformułowaniem użytym w czasie przeszłym - "uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności". Zdaniem Sądu, wykładnia językowa sprzeciwia się takiemu odczytaniu powyższego przepisu. Dokonując wykładni art.71a §9 u.p.e.a. w sposób rozszerzający organy naruszyły dyspozycję tego przepisu, nadając mu restrykcyjny charakter, co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia przepisu art.168c u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych wyżej wyrokach wyraził stanowisko, że sytuacja faktyczno-prawna, której efektem jest zastosowanie przepisu art.71a §9 u.p.e.a., nie jest celem samym w sobie, lecz etapem poprzedzającym przymusowe wyegzekwowanie zajętej wierzytelności od jej dłużnika, którym może być także bank, na rzecz organu egzekucyjnego. Wskazuje na to przepis art.71b u.p.e.a., w myśl którego, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art.71a §9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W rezultacie, w świetle powyższych przepisów, aby mogło dojść do ściągnięcia zajętej wierzytelności od jej dłużnika, na rzecz organu egzekucyjnego musi być uprzednio wystawiony względem dłużnika zajętej wierzytelności tytuł wykonawczy na istniejącą na rachunku zajętą wierzytelność. W przeciwnym razie procedura przewidziana w art.71b u.p.e.a., której celem jest ściągnięcie tej wierzytelności, nie miałaby racji bytu.

W świetle wyżej przedstawionych poglądów, które skład orzekający w pełni podziela, stwierdzić należy, że postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w art.71a §9 u.p.e.a., odnosi się do zajętej wierzytelności, która istnieje na rachunku jej dłużnika w dacie wydania tego postanowienia. Warunkiem koniecznym wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jest istnienie wierzytelności. Dlatego też, za spóźnione należy ocenić czynienie dłużnikowi zajętej wierzytelności zarzutu bezpodstawnego uchylania się od jej przekazania, jeżeli w dacie postanowienia, o którym mowa w art. 71a §9 u.p.e.a., wierzytelność ta nie istniała.

Jak już wyżej wskazano postanowienie o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty, o którym mowa w art.71a §9 u.p.e.a., samo przez się nie ma charakteru restrykcyjnego. Wzywając Bank zaskarżonym postanowieniem do uiszczenia kwoty 81.016,45 zł, w sytuacji gdy kwota ta nie znajdowała się już na rachunku banku, organ egzekucyjny, wszedł w kompetencję sądu cywilnego, rozstrzygającego sprawy, o których mowa w art.168c u.p.e.a.

Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu, dłużnik zajętej wierzytelności, który nie wykonał lub nienależycie wykonał ciążące na nim obowiązki związane z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego wierzytelności lub prawa majątkowego, odpowiada za wyrządzone przez to wierzycielowi szkody na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Powyższa regulacja określa zatem przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej dłużnika wierzytelności. W sytuacji przekazania zajętej wierzytelności zobowiązanemu, organowi podatkowemu, który występuje w roli wierzyciela, ze względu na poniesioną szkodę z tytułu nieuprawnionego przez dłużnika zajętej wierzytelności przekazania wierzytelności, przysługuje prawo żądania odszkodowania na podstawie przepisów prawa cywilnego.

Stanowisko dochodzenia rekompensaty z tytułu poniesionej szkody przez wierzyciela publicznoprawnego od dłużnika zajętej wierzytelności na podstawie art.168c u.p.e.a., w sytuacji przekazania zajętej wierzytelności zobowiązanemu, znajduje także potwierdzenie w poglądach doktryny (por. D.Kijowski, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz do art. 168 c, LEX 2015).

Stwierdzić wobec powyższego należy, że przekazanie podczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego zajętej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności zobowiązanemu, wbrew zajęciu egzekucyjnemu, uprawnia organ podatkowy (wierzyciela publicznoprawnego) do wystąpienia w oparciu o art.168c u.p.e.a. na drogę postępowania cywilnego z roszczeniem odszkodowawczym.

Na podstawie art.145 §1 pk1 lit.a p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Powyższe rozważania Sądu i dokonaną ocenę prawną organ powinien mieć na uwadze przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 i art.205 §2 p.p.s.a.. Na zasądzoną kwotę składają się: wpis - 100 zł, wynagrodzenie radcy prawnego - 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego – 17zł.