Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 658/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 79 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1533/12 w sprawie ze skargi K. E. na decyzję Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oraz odmowy uwzględnienia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz K. E. 397 zł (trzysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1533/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę K. E. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oraz odmowy uwzględnienia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.

K. E. został wpisany na listę aplikantów adwokackich uchwałą ORA w K. z dnia [...] października 2010 r.

W dniu [...] listopada 2011 r. skarżący przystąpił do kolokwium rocznego po pierwszym roku aplikacji, uzyskując dwie oceny niedostateczne z przedmiotów prawo karne materialne i procesowe oraz ocenę dostateczną z bloku "Adwokatura". W toku kolokwium poprawkowego w dniu [...] grudnia 2011 r. skarżący otrzymał dwie oceny niedostateczne z prawa karnego i ocenę dobrą z zagadnień dotyczących adwokatury.

Obydwie komisje egzaminacyjne stwierdziły, że aplikant nie posiada wiedzy z zakresu podstawowych problemów prawa karnego, takich jak czyn ciągły, bezprawność, karalność, przedawnienie, wyłączenie winy, tajemnica obrończa i adwokacka. Aplikant złożył wniosek o wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego.

W toku wszczętego przez ORA postępowania aplikant złożył pismo, w którym wyjaśnił, że nie był w stanie w pełni przygotować się do kolokwium z uwagi na ograniczone możliwości czasowe, wynikające głównie z okoliczności rodzinnych. Patron aplikanta, adwokat K. W. sporządził pozytywną opinię o aplikancie. Przewodnicząca Komisji Szkolenia Aplikantów Adwokackich nie uwzględniła wniosku aplikanta o powtarzanie roku.

W dniu [...] stycznia 2012 r. ORA w K. podjęła uchwałę o odmowie wyrażenia zgody na powtarzanie roku szkoleniowego przez K. E. i postanowiła skreślić go z listy aplikantów adwokackich. Według organu I instancji opisane w protokołach egzaminacyjnych braki wiedzy K. E. mają charakter rażący. Aplikant pomimo rocznego szkolenia teoretycznego i praktyki u patrona prawdopodobnie nie udźwignąłby ciężaru egzaminu uniwersyteckiego z zakresu prawa karnego. Ocena taka pochodzi od sześciu niezależnych egzaminatorów, cieszących się autorytetem zawodowym (sędziowie, adwokaci, prokuratorzy). ORA uznała, że nie może podzielić opinii patrona, który ocenił aplikanta "celująco" we wszystkich dziedzinach, ponieważ oceny te wskazują na niedopuszczalnie niski poziom kryteriów, jakimi kierował się patron. ORA wskazała, że spośród około 120 aplikantów pierwszego roku tylko 6 osób nie zdołało zaliczyć kolokwium, co dodatkowo dowodzi rażąco niskiego poziomu wiedzy aplikanta. Te okoliczności stanowiły podstawę dla sformułowania przez ORA negatywnej prognozy co do możliwości uzyskania przez aplikanta umiejętności świadczenia pomocy prawnej w zawodzie adwokata. Podstawę decyzji o skreśleniu stanowił art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm. - dalej p.o.a.).

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu ww. odwołania w uzasadnieniu stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, a rozstrzygnięcie sprawy przez ORA należy ocenić jako trafne i oparte na całokształcie wyników prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w konsekwencji czego utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę.

Prezydium NRA nie podzieliło zarzutu skarżącego o zaskoczeniu aplikantów wczesnym terminem kolokwium, uniemożliwiającym należyte przygotowanie się do niego. Terminy kolokwiów rocznych, wiążące wszystkie okręgowe rady adwokackie, zostały ustalone już wiosną 2011 r. przez Prezydium NRA w obrębie przedziału czasowego [...] października – [...] grudnia 2011 r. ORA w K. przeprowadziła zatem kolokwium w przepisowym czasie, a pierwszy egzamin ([...],[...] listopada 2011 r.) miał miejsce ponad miesiąc później, niż pierwszy możliwy do ustalenia termin. Aplikanci korzystający w odpowiedni sposób ze szkoleń i przyswajający wiedzę systematycznie, a nie tylko pod kątem kolokwium, mieli dość czasu na przygotowanie.

Prezydium NRA podzieliło stanowisko ORA w K., że w świetle okoliczności, potwierdzających trwałą niekompetencję aplikanta, pozytywne opinie z przebiegu szkolenia, w tym opinia patrona, nie mogły zaważyć na treści ostatecznego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu kolokwium jest najbardziej kompleksowym i miarodajnym sposobem sprawdzenia umiejętności aplikanta, zaś opinie o przebiegu aplikacji mają względem wyniku egzaminu znaczenie posiłkowe i co do zasady nie mogą unicestwić wymowy dwóch kolejnych negatywnych ocen. Ponadto opinia patrona budzi wątpliwości co do poziomu oczekiwań stawianych aplikantowi, skoro aplikant, nie dysponując nawet elementarną wiedzą z zakresu prawa karnego, zasłużył na wszystkie jednakowe oceny "celujące" w przekonaniu patrona. Sam aplikant nawet przyznał, że w kancelarii otrzymywał zlecenia głównie z zakresu spraw cywilnych.

Prezydium NRA nie podzieliło zarzutu skarżącego, jakoby ORA w K. nie wyjaśniła należycie pojęcia "nieprzydatności do zawodu", bowiem interpretacji tego określenia służy obszerny wywód, odnoszący się do prognoz, jakie można formułować w oparciu o dotychczasowe wyniki szkolenia danego aplikanta. Zdaniem organu, osoba, która nie rokuje szans na zdanie kolokwium mimo ewentualnego powtórzenia roku, tym bardziej nie stwarza nadziei na pozytywne zaliczenie egzaminu adwokackiego i świadczenie pomocy prawnej wedle kryteriów obowiązujących adwokata. Okoliczności te składają się na pojęcie "nieprzydatności do zawodu", co jasno wynika z uzasadnienia uchwały ORA w K..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. K. E. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały ORA w K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaskarżonym wyrokiem skargę oddalił, uznając, że organy samorządu adwokackiego w sposób wyczerpujący wyjaśniły przyczyny stwierdzenia nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Tym samym podzielił stanowisko organów samorządu adwokackiego, że w ostatecznym rozrachunku przeważającym i decydującym kryterium oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata jest poziom wiedzy aplikanta, który jest weryfikowany w oparciu o wyniki przeprowadzanych w toku aplikacji kolokwiów. Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku zawartemu w skardze, organy samorządu adwokackiego nie ograniczyły się w tej mierze do kwestii wpływu negatywnego wyniku kolokwium rocznego na ocenę przydatności do wykonywania zawodu, lecz analizowały także inne okoliczności, w tym pozytywne opinie o aplikancie wydane w toku szkolenia oraz pozytywną opinię patrona. W uzasadnieniu uchwały ORA w K. wyjaśniono, z jakich przyczyn wspomniane opinie patrona oraz z przebiegu praktyki w sądach i prokuraturze, nie "równoważyły" skutków negatywnego wyniku kolokwium rocznego i nie mogły mieć decydującego wpływu na ocenę przydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Ponadto podano motywy, jakimi kierowała się ORA w K. oraz Prezydium NRA, dając pierwszeństwo wynikom sprawdzianu wiedzy teoretycznej. Z motywów tych wynika, że wiodącą przesłankę musi stanowić ocena, czy powtórzenie roku, w kontekście dotychczasowych wyników szkolenia daje podstawę do pozytywnych rokowań co do możliwości uzyskania przez aplikanta należytego poziomu wiedzy i umiejętności, zdania przez niego kolejnych kolokwiów, a wreszcie - egzaminu adwokackiego. Według organu I instancji opisane w protokołach egzaminacyjnych braki wiedzy aplikanta w zakresie prawa karnego miały charakter rażący. Zdaniem organów samorządowych, w takiej sytuacji aplikant pomimo rocznego szkolenia teoretycznego i praktyki u patrona prawdopodobnie nie udźwignąłby ciężaru egzaminu uniwersyteckiego z zakresu prawa karnego. Sąd wywiódł, że w tej sytuacji trudno uznać za zasadny argument skarżącego, iż organy korporacyjne de facto zmieniły charakter decyzji (uchwały) podejmowanej na podstawie art. 79 ust. 2 p.o.a. z uznaniowej na związaną.

Skoro zatem stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy, to również zarzut naruszenia art. 79 ust. 2 p.o.a. Sąd I instancji uznał za niezasadny. Dlatego też w sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego w sposób wymagający uchylenia zaskarżonych uchwał.

Ustosunkowując się do zarzutu pod adresem niekorzystnej dla aplikantów zmiany terminu kolokwiów, Sąd I instancji podzielił stanowisko organów samorządowych, iż termin kolokwium był znany od wiosny 2011 r. i został ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi na okres przed zakończeniem pierwszego roku szkoleniowego. W tej sytuacji Sąd uznał za słuszne stanowisko, iż dla większości innych aplikantów kwestia terminu kolokwium nie była przeszkodą do odpowiedniego przygotowania się do sprawdzianu wiedzy teoretycznej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K. E., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów:

1) postępowania, tj.: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w powiązaniu z § 8 i § 19 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej z dnia 22 września 2009 r. w związku z art. 7,77 § 1, 80 k.p.a., przez brak zebrania w sprawie całego materiału dowodowego, dokonania oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, należytego rozważenia i zdecydowania na tej podstawie o wydaniu lub niewydaniu uchwały w sprawie skreślenia z listy aplikantów oraz wyrażenia zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) prawa materialnego, tj. art. 79 ust. 2 p.o.a. w zw. z § 8 i 19 ust 1 Regulaminu odbywania aplikacji, przez błędne przyjęcie, że decydującą, a w zasadzie samoistną przesłanką do stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata jest poziom wiedzy weryfikowany w oparciu o przeprowadzone kolokwia;

3) prawa materialnego, tj.: § 18 Regulaminu aplikacji adwokackiej przez przyjęcie, że termin kolokwium został ustalony zgodnie z przepisami wewnętrznymi.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie orzeczenia i rozpoznanie skargi, tj. uchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. oraz poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] stycznia 2012 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zarzucił, że organy adwokatury nie dokonały oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tj. nie rozważyły, na ile opinie z odbytych praktyk w prokuraturze i sądach oraz opinie patrona wpłynęły na ocenę przydatności do wykonywania zawodu. Uznały, że w zasadzie samoistną i wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata i skreślenia aplikanta z listy jest poziom jego wiedzy oparty na przeprowadzonym rocznym kolokwium. Przepisy ustawy i Regulaminu odbywania aplikacji prowadzą do przeciwnego wniosku, gdyż wymuszają obligatoryjnie na ORA potrzebę pełnego przeanalizowania przebiegu aplikacji w zakresie dotyczącym rokowań odnośnie przydatności do wykonywania zawodu adwokata. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, wobec czego organy powinny wszechstronnie i wnikliwie wyjaśnić stan faktyczny oraz ocenić wyczerpująco zebrane dowody.

Skarżący zarzucił, że błędne jest stanowisko Sądu I instancji, iż termin kolokwium został ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi. Wymogiem było wyznaczenie przez organy adwokatury terminu przed zakończeniem pierwszego roku szkoleniowego, ale po zakończeniu cyklu szkoleniowego, a nie jak uczyniła to ORA w K. w trakcie szkolenia aplikantów. Konsekwencją źle ustalonego harmonogramu zajęć było przełożenie terminów kolokwiów i skrócenie czasu na przygotowanie się do niego oraz przeprowadzenie go w trakcie nieukończonego szkolenia. Te okoliczności powinny być rozpatrywane indywidualnie, gdyż sytuacja życiowa każdego z aplikantów jest inna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte są zasadne.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalając skargę na uchwałę w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej i skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich stwierdził, że brak jest podstaw do podważania ustaleń faktycznych dokonanych przez organy samorządu adwokackiego.

Sąd wywiódł, iż zważywszy na treść art. 79 ust. 2 p.o.a. nieprzydatność do zawodu adwokata jest stanem faktycznym, a podjęta w tej kwestii uchwała ma charakter uznaniowy.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że organy samorządu adwokackiego nie ograniczyły się tylko do kwestii wpływu negatywnego wyniku kolokwium rocznego na ocenę przydatności do wykonywania zawodu, lecz analizowały także inne okoliczności, w tym pozytywne opinie o aplikancie wydane w toku szkolenia oraz pozytywną opinię patrona.

Aczkolwiek Sąd I instancji stwierdzając, że warunkiem zachowania uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 79 ust. 2 p.o.a., jest dokonanie oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okolicznosći dotyczące przebiegu aplikacji, odwołał się do trafnego poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 939/10 baza orzeczeń nsa.gov.pl), to jednakże analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dowodzi, iż Sąd w swej ocenie nie w pełni uwzględnił poglądy zawarte w powyższym wyroku.

W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z art. 79 ust. 2 p.o.a., okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. NSA w powołanym wyroku z dnia 27 września 2011 r., odwołując się do przepisu art. 79 ust. 2 p.o.a. wywiódł, iż daje on podstawę do rozważenia możliwości skreślenia aplikanta z listy, w sytuacji gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Następnie NSA wyjaśnił, iż zasadnicze znaczenie dla zastosowania omawianego przepisu prawa materialnego ma rozumienie pojęcia nieprzydatności aplikanta do zawodu oraz kryteria oceny nieprzydatności wprawdzie nie wymienione w ustawie, ale wynikające pomocniczo z przepisów wykonawczych do ustawy Prawo o adwokaturze. Dalej NSA wywiódł, że w art. 58 pkt 12 lit. b/ p.o.a. ustawodawca upoważnił Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej. Następnie wskazując, iż w § 19 uchwalonego na tej podstawie regulaminu (mającego zastosowanie w ówczesnym stanie prawnym) zostały określone przesłanki, dające podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacją nieprzydatności, wywiódł, iż formułując w ten sposób tenże akt kierownictwa wewnętrznego o charakterze generalnym, organ samorządu adwokackiego nie wkroczył w materię regulowaną ustawowo w art. 79 ust. 2 p.o.a. Reasumując, NSA wywiódł, iż ww. przepisy ustawy Prawa o adwokaturze i regulaminu uprawniają do wniosku, że występowanie przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 19 Regulaminu odbywania aplikacji może stanowić przyczynę skreślenia z listy aplikantów pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż Sąd I instancji co do zasady wyraził trafny pogląd, że art. 79 ust. 2 p.o.a. wymaga dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji. Jednakże w dalszej ocenie dotyczącej przedmiotowej kwestii brak odniesienia się przez Sąd I instancji do przesłanek określonych w regulaminie odbywania aplikacji stanowiących podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd jedynie stwierdził, iż przepis art. 79 ust. 2 p.o.a. w identycznym brzmieniu został przeniesiony do § 8 Regulaminu aplikacji adwokackiej, który obowiązywał w dniu uzyskania przez skarżącego wpisu na listę aplikantów oraz w czasie zdawania kolokwiów (uchwała NRA nr [...] z dnia [...] września 2009 r. w sprawie jednolitego tekstu Regulaminu aplikacji adwokackiej) oraz że treść tego przepisu została powtórzona w § 9 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej obowiązującego od dnia 1 stycznia 2012 r., aktualnego na dzień wydania zaskarżonych uchwał (uchwała NRA nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. w sprawie Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej). Otóż, rzeczywiście w § 8 ust. 1 poprzednio obowiązującego Regulaminu, jak i w § 9 ust. 2 aktualnie obowiązującego Regulaminu powtórzono treść art. 79 ust. 2 p.o.a. Niemniej w § 9 ust. 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu zawarto przesłanki stanowiące podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata. W myśl tych postanowień, podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 niniejszego Regulaminu, przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. Powołany § 9 ust. 3 ww. Regulaminu nieco odmiennie określa przesłanki stanowiące podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata aniżeli regulował to § 19 ust. 2 poprzednio obowiązującego Regulaminu. W swej treści przepis § 9 ust. 3 Regulaminu odwołuje się bowiem m.in. do regulacji zawartych w § 2, który to przepis określa cel aplikacji adwokackiej oraz określa w jaki sposób odbywa się realizacja tak założonego celu. Z kolei przepis § 9 ust. 4-5 aktualnie obowiązującego Regulaminu określa sposób procedowania w sprawie stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. Natomiast § 22 ust. 3 tego regulaminu określa zasady postępowania w przypadku złożenia przez aplikanta wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego. Przepis ten m.in. stanowi, że warunkiem rozpatrzenia wniosku jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia.

Zauważyć należy, że powyższe regulacje nie były przedmiotem analizy przez Sąd I instancji w kontekście tego, czy zaskarżona uchwała w swym uzasadnieniu faktycznym i prawnym zawiera stosowne odniesienie do tak określonych przesłanek stanowiących podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata oraz braku podstaw do wyrażenia zgody przez okręgową radę adwokacką na powtórzenie pierwszego roku aplikacji.

Sąd I instancji akceptując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale, co do tego, że decydujący wpływ na ocenę przydatności do wykonywania zawodu adwokata miał negatywny wynik kolokwium rocznego, wskazał, iż w uzasadnieniu uchwały ORA w K. wyjaśniono z jakich przyczyn opinie patrona oraz z przebiegu praktyki w sądach i w prokuraturze nie "równoważyły" tych wyników.

Otóż zauważyć należy, że w powołanej przez Sąd I instancji uchwale ORA w K. dokonano wyłącznie oceny opinii patrona. Brak w uzasadnieniu tej uchwały jakichkolwiek ocen dotyczących opinii złożonych przez sędziów i prokuratorów w związku z odbytymi przez skarżącego praktykami. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, wobec wyraźnego zarzutu co do tej kwestii zawartego w odwołaniu, jedynie stwierdzono, że: "Prezydium NRA podziela stanowisko ORA, że w świetle okoliczności, potwierdzających trwałą niekompetencję aplikanta, pozytywne opinie z przebiegu szkolenia, w tym opinia patrona, nie mogły zaważyć na treści ostatecznego rozstrzygnięcia". Kwestia zachowania uznaniowego charakteru uchwały wiąże się z rozważeniem przez organy wszelkich okoliczności dotyczących przebiegu aplikacji. To zaś oznacza, że ocena przez Sąd I instancji stanowiska organów samorządu adwokackiego co do tego, czy wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji zostały rozważone, musi być wnikliwa i powinna obejmować m.in. kwestie związane z oceną odbycia przez aplikanta adwokackiego praktyki w sądzie i w prokuraturze. Ocena ta z pewnością powinna być przeprowadzona poprzez szczegółową analizę stanowiska organów samorządu adwokackiego dotyczącą złożonych przez aplikanta opinii sporządzonych przez sędziów i prokuratorów. Zauważyć należy, że w § 2 ust. 3 lit. c/ Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej uchwały postanowiono, że realizacja założonego celu (tj.: celu określonego w ust. 1 i 2 tego przepisu) odbywa się poprzez odbycie praktyk m.in. w sądzie i prokuraturze. Dodać należy, że skoro stosownie do § 22 ust. 3 zd. drugie ww. Regulaminu warunkiem rozpatrzenia wniosku o wyrażenie zgody na powtarzanie roku jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia, to opinia ta powinna być poddana wnikliwej analizie przez organ samorządu adwokackiego. Obowiązkiem Sądu I instancji zaś w tej sytuacji jest ocena, czy organ w sposób zgodny z regułami postępowania dowodowego rozważył stanowisko kierownika szkolenia przedstawione w takiej opinii, a zatem czy opinia taka z uwagi na formę i treści w niej zawarte w ogóle poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji. Skoro opinia kierownika szkolenia jest warunkiem rozpatrzenia wniosku aplikanta na wyrażenie zgody na powtarzanie roku, to oznacza, że organy samorządu adwokackiego opinii tej przypisały istotną rolę w procesie ustalania czy aplikant spełnia warunki do uznania przydatności bądź nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata.

Uwzględniając powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji ocena zgodności zaskarżonej uchwały z prawem materialnym i procesowym była nazbyt powierzchowna, a wnioski wyciągnięte przez WSA z tej oceny należało uznać za co najmniej przedwczesne. To wszystko uzasadnia trafność zarzutu zawartego w punkcie 1 oraz częściowo w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.

Nie jest natomiast usprawiedliwiony zarzut dotyczący naruszenia § 18 Regulaminu odbycia aplikacji obowiązującego w dacie zdawania przez skarżącego kolokwium rocznego (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej).

Zgodnie z § 18 ust. 1 ww. Regulaminu przed zakończeniem pierwszego i drugiego roku szkoleniowego w terminie ustalonym przez Prezydium NRA aplikant składa kolokwium z przedmiotów objętych szkoleniem.

Użycie w ww. przepisie zwrotu: "przed zakończeniem (...) roku szkoleniowego" oznacza, że termin kolokwium musi być wyznaczony przed upływem daty oznaczającej zakończenie roku szkoleniowego. W jakim okresie trwa rok szkoleniowy określa § 1 ust. 3 tegoż Regulaminu. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku skarżącego, rok szkoleniowy trwa od 1 stycznia do 30 grudnia. Przepisy Regulaminu odbywania aplikacji nie zawierają definicji "cyklu szkoleniowego", co oznacza, że wyznaczenie terminu kolokwium rocznego, w tym także kolokwium poprawkowego, przed upływem roku szkoleniowego nie narusza przepisów wewnętrznych obowiązujących w trakcie przebiegu aplikacji adwokackiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę, dokona oceny legalności zaskarżonej uchwały w płaszczyźnie dochowania wymaganej prawem procedury oraz poszanowania przepisów prawa materialnego, a mających zastosowanie przy jej podejmowaniu, mając na uwadze powyższe wskazania.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.