Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 137/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Joanna Runge-Lissowska Protokolant Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II SA/Go 243/05 w sprawie ze skargi A. Spółka z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim – uwzględniając skargę "A." Spółki z o.o. w [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wyrokiem z dnia 14 września 2005 r. II SA/Go 243/05 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] Nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] Nr [...], którą – na podstawie art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) – obciążono Spółkę karą pieniężną w wysokości 720 zł za przejazd po drogach publicznych bez zezwolenia pojazdem nienormatywnym, tj. pojazdem przekraczającym dopuszczalny nacisk na drugą oś.

Przekroczenie dopuszczalnego nacisku stwierdzono podczas kontroli w wyniku ważenia wagą samochodową do ważenia pojazdów w ruchu, mającą ważne świadectwo legalizacji, i obydwa organy uznały, że zachodzi podstawa do wymierzenia kary, natomiast sąd nie podzielił tego stanowiska.

Jak wyjaśnił sąd, zanim organ administracji publicznej w drodze władczego rozstrzygnięcia orzeknie o obciążeniu karą, winien przede wszystkim podjąć kroki niezbędne do prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co z kolei jest uzależnione od właściwego i wyczerpującego zebrania dowodów, a następnie od ich wszechstronnego rozważenia oraz oceny, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, organy obu instancji zaś naruszyły te przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z protokołu kontroli bowiem wynika, że odmówiono powtórnego ważenia pojazdu na żądanie kierowcy, który domagał się tego ze względu na rodzaj przewożonego ładunku (produkt płynny przemieszczający się w jednokomorowej cysternie), i w ocenie sądu doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej znajdującej realizację przede wszystkim w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, gdyż – stosownie do art. 78 § 1 kpa – należało przeprowadzić wnioskowany dowód, czyli dokonać powtórnego ważenia.

Jak podał sąd, wprawdzie przepisy dotyczące kar pieniężnych nie rozróżniają, ani rodzaju przewożonego ładunku, ani jego stanu, nacisk zaś poszczególnych osi na podłoże zależy nie tylko od masy pojazdu i przewożonego towaru, lecz także od stanu technicznego pojazdu, przy czym "... przekroczenie nacisku na osie mogło wystąpić z uwagi na stan techniczny pojazdu, jak również przekroczenia nacisku osi nie było, a tylko przy hamowaniu na wadze przemieścił się płynny produkt", jednak tych wątpliwości nie rozstrzygnięto i odmówiono przeprowadzenia w tym zakresie dowodu, z akt administracyjnych zaś nie wynika, czy badanie nacisku poszczególnych osi było dokonane po ustabilizowaniu się płynu oraz w jaki sposób waży się pojazdy przewożące produkty płynne.

Sąd uznał ponadto, że odmowy powtórnego ważenia nie uzasadnia, ani brak sygnalizowania błędu pomiaru przez urządzenie wagowe, ani też ważne świadectwo legalizacji urządzenia i odmowa wymagała wydania stosownego postanowienia oraz wyjaśnienia jej przyczyn, czego nie uczynił organ pierwszej instancji.

Wnosząc skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie jako jej podstawy przytoczył:

"1. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez to, że błędnie sąd dopatrzył się w postępowaniu organów celnych pierwszej i drugiej instancji naruszenia przepisów art. 7, art. 9, art. 77, art. 78 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu takim, że mogło to mieć wpływ na wynik sprawy, podczas gdy organy celne rozpatrywały sprawę w oparciu o pełny i prawidłowo oceniony materiał dowodowy,

2. naruszenie prawa materialnego – przepisu art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 z późn. zm.) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że w myśl tego przepisu istotne są również przyczyny przekroczenia dopuszczalnych norm nacisku na osie pojazdu, a zatem organ celny w postępowaniu winien wyjaśnić te okoliczności".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono przede wszystkim, że w świetle art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie jest istotne, czy powodem przekroczenia normy nacisku na osie jest stan techniczny pojazdu, sposób rozmieszczenia ładunku czy też przemieszczanie się ładunku podczas manewrowania pojazdem, i nie jest również istotne, czy przekroczenie nacisku na osie występowało na każdym metrze drogi publicznej, czy też tylko na niektórych jej odcinkach, gdyż ustawa obliguje korzystających z dróg publicznych do takiego załadowania (ilości, masy ładunku także płynnego), aby przemieszczanie się ładunku podczas jazdy i wykonywania manewrów (przyspieszania, skręcania, hamowania) nie powodowało przekroczenia nacisku na osie pojazdu.

Przyczyna przekroczenia nacisku na osie jest zatem obojętna, i przekroczenie nie musi występować stale, przez cały czas przejazdu, chociaż inaczej uważa sąd, stwierdzając, że "... jak również przekroczenia nacisku osi nie było, a tylko przy hamowaniu na wadze przemieścił się płynny produkt".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono ponadto, że odmowa powtórnego ważenia nie narusza art. 78 § 1 kpa, jeżeli celem tego dowodu byłoby tylko ustalenie przyczyny przekroczenia nacisku na osie, i organy nie naruszyły także art. 7, 77 i 86 kpa, gdyż "nie ma też żadnych racjonalnych podstaw, by kwestionować pomiar dokonany na legalizowanym urządzeniu wagowym w sytuacji, gdy odliczane są wielkości dopuszczalnego błędu wagi i gdy elektroniczne oprzyrządowanie wagi nie wykazuje nieprawidłowości w procesie ważenia – w tym również sposobu przejazdu samochodu przez pomost wagi".

W odpowiedzi Spółka "A." wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami określonymi w § 2 art. 183 ustawy ppsa, które w niniejszej spawie nie występują Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Kontrola Sądu II instancji ściśle ograniczona do powołanych skardze podstaw kasacyjnych, nie dotyczy tego co w skardze kasacyjnej nie zostało podniesione. Innymi słowy Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do konkretyzowania, czy uzupełniania skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie oparta została na zarzucie naruszenia przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy ppsa przez to, że Sąd I instancji uchylił decyzje organów celnych pierwszej i drugiej instancji, dopatrując się naruszenia przez te organy przepisów art. 77 § 1 i art. 78 § 1 kpa, podczas gdy w rzeczywistości do naruszenia tych przepisów nie doszło oraz na zarzucie naruszenia prawa materialnego – art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna jest niezasadna.

Z chwilą poddania kontroli organu celnego pojazdu stanowiącego własność "A.." Sp. z o.o. w [...] dokonana została czynność powodująca wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie – art. 61 § 1 kpa. Zgodnie z art. 1 pkt 1 kpa postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, normowane jest przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

W każdym przypadku organ administracji publicznej w toku prowadzonego postępowania powinien przestrzegać zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa), zasady informowania stron i innych uczestników postępowania o ich prawach i obowiązkach (art. 9 kpa), a w końcu zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 kpa).

Przejawem tej ostatniej jest m.in. obowiązek uwzględnienia przez organ żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W niniejszej sprawie decyzja o ukaraniu "A." Spółki z o.o. w [...] oparta została na jednym dowodzie, jakim był protokół kontroli (ważenia pojazdu) z dnia 12 listopada 2003 r. nr 6459/2003. Z protokołu tego wynika, że dokonany w pojeździe pomiar nacisku na oś napędową przekroczył dopuszczalne normy. Stanowiło to podstawę do uznania, że poddany kontroli pojazd jest nienormatywny, a skoro nie miał na przejazd zezwolenia, do nałożenia kary pieniężnej.

Decyzja w przedmiocie ukarania została podjęta bez uwzględnienia zgłoszonego przez kierowcę samochodu żądania o dokonanie powtórnego ważenia samochodu.

Żądanie takie, które zostało odnotowane w protokole kontroli, stanowiło wniosek dowodowy w rozumieniu art. 78 § 1 kpa. Stosownie do art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Należy zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, że zgłoszone przez kierowcę samochodu żądanie dokonanie przez organ ponownego ważenia pojazdu, było jedynym sposobem obrony praw służących stronie w postępowaniu administracyjnym, sankcjonowanych podanymi wcześniej przepisami, stanowiącymi podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Nadto uwzględnienie przez organ zgłoszonego żądania niewątpliwie miało istotne znaczenie w sprawie.

Od obowiązku uwzględnienia złożonego wniosku dowodowego nie zwalniał organu fakt, że wagi na których dokonywane były pomiary posiadały aktualną legalizację, że podczas procesu ważenia oprzyrządowanie elektroniczne wagi nie wykazało nieprawidłowości, jak również i to, że kierowca został zapoznany z protokołem kontroli.

Z tych względów zarzut skargi kasacyjnej określony w jej pkt 1 nie ma usprawiedliwionej podstawy. Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego powołanych w pkt 2 skargi kasacyjnej. Zgodnie z przepisem art. 13 ust. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 238 ze zm.) za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4 – pobiera się kary pieniężne.

W rozpoznawanej sprawie powodem uwzględnienia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim było stwierdzenie przez Sąd naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć znaczenie dla wyniku sprawy. Konkretnie w ocenie Sądu I instancji w sprawie wobec naruszenia zasad dotyczących postępowania dowodowego stan faktyczny sprawy nie został jednoznacznie ustalony i budzi wątpliwości. Sąd I instancji w tej sytuacji nie mógł zajmować się wykładnią przepisu art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, bowiem zastosowanie przepisów prawa materialnego możliwe jest tylko w przypadku stanu faktycznego sprawy, który został ustalony w sposób niewątpliwy. Dopiero na gruncie ustaleń faktycznych, które nie budzą żadnych wątpliwości, możliwe staje się dokonywanie wykładni określonego przepisu prawa materialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wobec stwierdzonych uchybień proceduralnych w zakresie ustalenia przez organ administracji publicznej stanu faktycznego sprawy, nie mógł i nie dokonywał wykładni powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego, co czyni także i ten zarzut skargi kasacyjnej nieuzasadnionym.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.


ZDANIE ODRĘBNE

I OSK 137/06 – zdanie odrębne

U z a s a d n i e n i e

zdania odrębnego sędziego sprawozdawcy

Nie tylko podzielam prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że dla orzeczenia kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych bez zezwolenia pojazdem o naciskach osi przekraczających dopuszczalne wielkości nie ma znaczenia prawnego, co stanowi przyczynę przekroczenia dopuszczalnych wielkości, lecz przede wszystkim uważam, że postępowanie kontrolne, o jakim mowa w art. 40b ust. 1 ustawy o drogach publicznych, jest postępowaniem odrębnym w stosunku do postępowania prowadzonego na podstawie art. 13 ust. 2a powołanej ustawy, i do postępowania kontrolnego nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Przedmiotem postępowania kontrolnego jest wyłącznie ustalenie masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdu, i dopiero stwierdzenie przekroczenia dopuszczalnych wielkości, przy jednoczesnym braku odpowiedniego zezwolenia, prowadzi do wszczęcia postępowania administracyjnego, którego przedmiotem będzie rozstrzygnięcie w drodze decyzji administracyjnej o prawnych konsekwencjach ustaleń dokonanych podczas kontroli.

Postępowanie kontrolne kończy się sporządzeniem protokołu z przeprowadzonych czynności, nie jest więc postępowaniem, o którym mowa w art. 1

pkt 1 kpa, chociaż protokół stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 kpa, będący dowodem w późniejszym postępowaniu administracyjnym.

Postępowanie kontrolne nie jest też częścią postępowania w sprawie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia, gdyż poprzedza to postępowanie.

Nie znajduje zatem uzasadnienia prawnego przekonanie sądu pierwszej instancji, aby postępowanie kontrolne podlegało przepisom kodeksu postępowania administracyjnego zwłaszcza, że nie stanowi tak ustawa o drogach publicznych, i dlatego skarga kasacyjna powinna zostać uwzględniona.