Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 984/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz, Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Cezary Pryca (spr.), Protokolant Joanna Szcześniak, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1411/04 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adw. E. U. wynagrodzenie w kwocie 240 zł. (dwieście czterdzieści złotych) oraz należny od tej kwoty podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 lutego 2005 roku wydanym w sprawie sygnatura akt II SA/Wa 1411/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] numer [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany został w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

W dniu 18 listopada 2003 roku E. K. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie emerytury w drodze wyjątku na podstawie art.83 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. 162, poz.1118 ze zmianami).

Decyzją z dnia [...] numer [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania E. K. emerytury w drodze wyjątku.

Decyzją z dnia [...] numer [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] numer [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Na decyzję z dnia [...] numer [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł E. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę E. K. na decyzję z [...] numer [...] Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w uzasadnieniu wyroku podniósł, że stosownie do treści art.83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy spowodowaną złym stanem zdrowia lub wiek- podjąć zatrudnienia i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tegoż przepisu prawa wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach postępowania administracyjnego wynika, że E. K. z uwagi na swój wiek nie może podjąć zatrudnienia. Skarżący ma również bardzo trudne warunki materialne. Mieszka wspólnie z żona w jednopokojowym mieszkaniu o powierzchni 19 m², a ich łączny dochód nie przekracza kwoty 600 złotych brutto. Ponadto Sad I instancji wskazał, że E. K. udowodnił okres składkowy 12 lat 6 miesięcy i 5 dni oraz jako okres uzupełniający, prace w gospodarstwie rolnym, łącznie 5 lat i 1 dzień oraz wykazał łączny okres składkowy i nieskładkowy na 17 lat 6 miesięcy i 6 dni. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił, że w okresach od 10 listopada 1950 roku do 8 lutego 1972 roku oraz od 17 grudnia 1978 roku do 5 marca 1981 roku, a także w okresie od 25 października 1987 roku do 4 marca 1989 roku E. K. nie pracował mimo, że we wskazanych wyżej okresach był zdolny do pracy z uwagi na ówczesny stan jego zdrowia. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący nie spełnia wszystkich warunków uzasadniających przyznanie świadczenia, o którym mowa w art.83 ust.1 w/w ustawy, a zwłaszcza legitymuje się jedynie 12 letnim okresem składkowym. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał aby w jego życiu zaszły okoliczności, które uniemożliwiały mu wypracowanie okresu stażu ( okresów składkowych i nieskładkowych) co najmniej 20 lat, co umożliwiłoby mu otrzymanie emerytury. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności wyjaśniających tak długie przerwy w zatrudnieniu.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2005 roku sygnatura akt II SA/Wa 1411/04, wniósł pełnomocnik z urzędu E. K. adwokat E. U. Pełnomocnik skarżącego zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości i zarzuciła mu naruszenie prawa materialnego to jest art.83 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez błędną jego wykładnię i powołując się na przepis art.188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] numer [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] numer [...]. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, że fakt odbywania służby wojskowej i kar pozbawienia wolności w znaczącej części okresu ustalonego jako okres, w którym skarżący w ogóle nie pracował, stanowi szczególną okoliczność wskutek której E. K. nie spełnił warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury. Fakty te bowiem wykluczały jakakolwiek aktywność zawodową skarżącego w czasie, gdy miały miejsce, nadto powodowały także niemożność stabilizacji zawodowej poza okresami pobytu w szczególności w zakładach karnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym-zdaniem skarżącego- uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego-wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna odpowiada wymogom, o których mowa w wymienionych wyżej przepisach prawach, ale przytoczone w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W tym miejscu należy przypomnieć, że stosownie do treści art.83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. 162, poz.1118 ze zmianami) ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą-ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek-podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przytoczonego wyżej przepisu prawa wynika, że muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki, aby właściwy organ mógł przyznać stosowne świadczenie. Brak którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza zastosowanie instytucji opisanej w wymienionej wyżej normie prawnej. Jak zasadnie podaje Sąd I instancji jedną z trzech przesłanek, o których mowa w powołanym wyżej przepisie prawa, jest ustalenie, że uprawniony nie spełnił wymagań dających prawo do emerytury lub renty na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności. W ocenie strony skarżącej fakt odbywania służby wojskowej i kar pozbawienia wolności w znaczącej części okresu ustalonego jako okres, w którym skarżący w ogóle nie pracował, stanowi szczególną okoliczność wskutek której skarżący nie spełnił warunków wymaganych do uzyskania emerytury.

Podkreślić należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwracano wcześniej uwagę na to, iż ustawowe pojęcie "szczególne okoliczności" winno być rozumiane, jako okoliczności pozostające w ścisłym związku przyczynowo-czasowym z obiektywną niemożnością świadczenia pracy, skutkującą nieuzyskanie prawa do świadczeń na zasadach ogólnych ( vide wyrok NSA z 17.02.2003 r. II SA 3610/02 niepublikowany).

W tym stanie rzeczy trafnie Sąd I instancji uznał, że za szczególną okoliczność, o której mowa w powołanym wyżej przepisie prawa, nie może być uznany fakt przebywania przez skarżącego w zakładach karnych, skoro nie była to okoliczność niezależna od skarżącego, lecz wynikała ze świadomego naruszania norm prawnych. Natomiast bezsporna okoliczność dotycząca odbywania przez skarżącego służby wojskowej pozostawała bez wpływu na wynik postępowania.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 i art.250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami) orzekł, jak w sentencji wyroku.