Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 700/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 73 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie sporządzenia i doręczenia kopii akt sprawy dotyczącej usunięcia odpadów 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2021 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skrzącej E. O. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

E. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2021 r. w przedmiocie sporządzenia i doręczenia kopii akt sprawy dotyczącej usunięcia odpadów.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze prowadząc postępowanie odwoławcze od decyzji Wójta Gminy z dnia 3 grudnia 2012 r. w przedmiocie usunięcia odpadów znajdujących się na działce nr [..] w R., gm. K., zarządziło uzupełnienie materiału dowodowego o "Opinię geologiczną dot. określenia miąższości i rozmieszczenia odpadów na działce nr [..] w R., gm. K.".

Kolegium pismem z dnia 20 lipca 2021 r. zawiadomiło E. O. o uzupełnieniu materiału dowodowego oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji.

Skarżąca pismem z dnia 7 sierpnia 2021 r. wniosła o sporządzenie i doręczenie kserokopii kompletu akt administracyjnych sprawy oraz przedłużenia terminu na zapoznanie się z aktami i wypowiedzenie się w sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2021 r. odmówiło sporządzenia kserokopii kompletu akt sprawy i wydania nieuwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Zdaniem Kolegium, wykładnia art. 73 k.p.a. wskazuje na to, że strona nie może żądać od organu nieuwierzytelnionych kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, może natomiast fotografować przeglądane akta sprawy, w tym i dokumenty chronione przez prawo jako przedmiot praw autorskich. W związku z tym należało odmówić sporządzenia i doręczenia kserokopii kompletu akt administracyjnych sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprawę, na wniosek skarżącej, postanowieniem z dnia 2 listopada 2021 r. utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 sierpnia 2021 r.

Kolegium wskazało, że prawo strony do żądania uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów lub kopii akt sprawy oraz wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów obwarowane jest, stosownie do art. 73 § 2 k.p.a., koniecznością wykazania ważnego interesu w ich uzyskaniu. Interes ten jest każdorazowo oceniany przez właściwy organ administracji.

Obowiązek sporządzenia uwierzytelnionych odpisów i przesłania ich stronie lub jej pełnomocnikowi obciąża organ administracji państwowej jednak tylko wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mają możliwości sporządzenia odpisów dokumentów i uzyskania ich uwierzytelnienia w trybie art. 73 § 1 w zw. z art. 73 § 2 in fine k.p.a.

Kolegium podkreśliło, że składając wniosek wszczynający postępowanie w niniejszej sprawie E. O. wnosiła o "sporządzenie i doręczenie kserokopii kompletu akt administracyjnych sprawy", natomiast we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła o sporządzenie i uwierzytelnienie kserokopii/odpisów kompletu akt administracyjnych sprawy. Tymczasem od obowiązku organu umożliwienia wglądu do akt należy odróżnić prawo żądania przez stronę uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów lub wydania ich z akt sprawy. Uwierzytelnienie odpisu powoduje, że powstają w ten sposób nowe dokumenty. Z regulacji art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. wynika, że organ administracji nie może wydawać z akt sprawy odpisów innych, niż uwierzytelnione. Z tego też powodu w art. 73 § 2 k.p.a. ustawodawca wprowadził ograniczenia w możliwości żądania przez stronę uwierzytelniania odpisów tylko do przypadków, gdy jest to uzasadnione ważnym interesem strony i dlatego w orzecznictwie sądów administracyjnych reprezentowany jest jednolity pogląd, że strona, żądając doręczenia uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes.

Zdaniem Kolegium, skarżąca nie wykazała istnienia takiego interesu, gdyż z jednej strony wskazała na swoją niepełnosprawność i pandemię oraz związane z nią ryzyko dla zdrowia i życia, z drugiej zaś oświadczyła, że jest studentką na samodzielnym utrzymaniu i skorzystała z zapomogi rektora uniwersytetu, która pomogła jej w utrzymaniu oraz, że w wakacie podjęła pracę zagranicą i dlatego często nie ma jej w Polsce, nie stać jej przy tym na pełnomocnika w sprawie. W ocenie Kolegium, skoro niepełnosprawność i pandemia nie ogranicza możliwości skarżącej w podejmowaniu pracy za granicą, to tym bardziej nie może ona stawać na przeszkodzie w osobistym zapoznaniu się z aktami sprawy i podejmowaniu innych, związanych z tym czynności w siedzibie Kolegium.

E. O. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2021 r. zarzuciła organowi naruszenie art. 6, art. 8 § 1, art. 9 oraz art. 73 § 1, § 1a i § 2 w związku z art. 74 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 2, art. 51 ust. 3, art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, polegające na:

- niewyjaśnieniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, czy składając wniosek o sporządzenie i doręczenie kserokopii kompletu akt administracyjnych sprawy [..], chodziło o uwierzytelnione, czy nieuwierzytelnione kserokopie/odpisy akt,

- niewzięciu przez Kolegium pod uwagę, że kserokopie/odpisy kompletu akt administracyjnych są jej potrzebne dla potrzeb postępowania prowadzonego w sprawie [..], w szczególności wnioskowane kopie/odpisy dokumentów z akt mogą mieć znaczenie dla jej obrony w tej sprawie,

- niewzięciu przez Kolegium pod uwagę, że skarżąca nie posiada większości dokumentów zgromadzonych we wspomnianej sprawie,

- braku rozważenia przez Kolegium, że skarżąca była i jest osobą niepełnosprawną oraz wymaga w celu pełnienia ról społecznych częściowej pomocy innych osób,

- niewzięciu przez Kolegium pod uwagę, że wniosek złożono w okresie pandemii koronawirusa,

- dokonaniu przez Kolegium błędnej wykładni art. 73 § 1 i § 2 k.p.a.,

- niezasadnym przyjęciu przez Kolegium, że żądanie kserokopii/odpisów kompletu akt administracyjnych sprawy nie jest uzasadnione ważnym interesem strony.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Kolegium z dnia 25 sierpnia 2021 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Kontroli sądowej, dokonywanej pod względem legalności działań administracji publicznej, poddano w niniejszej sprawie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia 25 sierpnia 2021 r. o odmowie sporządzenia kserokopii kompletu akt sprawy i wydania nieuwierzytelnionych odpisów akt sprawy dotyczącej usunięcia odpadów, w której skarżąca jest stroną.

Rozpoznając wniosek skarżącej z dnia 7 sierpnia 2021 r., obejmujący żądanie sporządzenia i doręczenia kserokopii kompletu akt sprawy administracyjnej, Kolegium w postanowieniu odmawiającym uwzględnienia tego żądania z dnia 25 sierpnia 2021 r., zajęło stanowisko, że strona nie może żądać nieuwierzytelnionych kopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej. Po modyfikacji wniosku skarżącej, która doprowadziła do sformułowania żądania sporządzenia i udostępnienia uwierzytelnionych kopii kompletu akt administracyjnych wskazanej sprawy, Kolegium rozpoznając ponownie sprawę utrzymało w mocy rozstrzygnięcie o odmowie udostępnienia akt sprawy tym razem uzasadniając ją brakiem istnienia ważnego interesu strony w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a.

W ocenie Sądu, wydane rozstrzygnięcia są nieprawidłowe, co było wynikiem niedokonania należytej analizy wniosku skarżącej, brakiem podjęcia odpowiednich działań zmierzających do wyjaśnienia jego treści oraz naruszeniem zasad postępowania gwarantujących stronie realizację jej praw procesowych.

Wyjaśniając charakter uchybień dostrzeżonych przez organ wskazać należy, że kwestie związane z dostępem stron postępowania administracyjnego do akt sprawy reguluje art. 73 k.p.a. Stanowi on w § 1, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Z kolei zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a. strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Ponadto, organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3).

Powołując się na powyższe przepisy i treść złożonego wniosku z dnia 7 sierpnia 2021 r. Kolegium za pierwszym razem uznało, że strona domaga się przesłania jej nieuwierzytelnionych kopii akt, podczas gdy k.p.a. przewiduje, że takie kopie sporządza sama strona w siedzibie organu, a więc nie jest możliwa realizacja wniosku strony. Z kolei orzekając ponownie organ uznał, że uzyskanie uwierzytelnionych kopii akt jest niemożliwe ze względu na brak wykazania ważnego interesu strony.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że pogląd o braku możliwości udostępniania stronom nieuwierzytelnionych kopii akt sprawy, przedstawiony przez Kolegium w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2021 r., był jedną z prezentowanych w orzecznictwie rozbieżnych linii orzecznictwa w zakresie stosowania art. 73 § 1 k.p.a. do praw strony do wglądu w akta sprawy i sporządzania z ich notatek, kopii lub odpisów. Zgodnie z tym poglądem wskazywano, że organ administracji nie ma obowiązku wykonywania, nawet odpłatnie, kserokopii dokumentów zawartych w aktach i dostarczania ich stronie, gdyż utrwalanie wiadomości zawartych w aktach administracyjnych w postaci notatek lub odpisów przepis art. 73 § 1 k.p.a. jednoznacznie powierza stronie, bez względu na użyte przez nią w tym celu środki techniczne (zob. wyrok NSA z dnia 15 marca 2018 r., II OSK 2290/17, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odmienny, mniej rygorystyczny, pogląd kładł nacisk na konieczność wykładni systemowej uwzględniającej normy konstytucyjne i ogóle zasady prawa administracyjnego, w tym zasadę prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu (zob. wyroki: NSA, Oddział Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 1998 r. I SA/Gd 1657/97, z dnia 16 lipca 2015 r., II OSK 3045/13, z dnia 22 października 2008 r., II OSK 1270/07, z dnia 14 września 2010 r., II OSK 1676/10, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kres powyższym rozbieżnościom położyła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 r., sygn. akt I OPS 1/18 (dostępna na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl), w której stwierdzono, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy.

W uchwale Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na potrzebę zapewnienia jednolitego rozumienia przepisu art. 73 § 1 k.p.a., po to, by zagwarantować właściwą ochronę stron postępowania administracyjnego wnoszących o sporządzenie przez organ kopii (kserokopii), bez uwierzytelnienia, a więc poza trybem przewidzianym w art. 73 § 2 k.p.a. Sądy orzekające w tym kierunku wywiodły z treści art. 73 § 1 k.p.a., że prawo strony w zakresie dostępu do akt należy rozumieć szeroko, a więc nie tylko jako prawo wglądu do akt i osobistego sporządzenia notatek, odpisów oraz kopii, ale także jako uprawnienie uzyskania kserokopii z akt sprawy, wykonanych przez organ administracji za zwrotem związanych z tym kosztów. Uzasadnienie dla takiej interpretacji wskazanego przepisu wywiedziono z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, gwarantującego każdemu prawo dostępu do dotyczących go urzędowo dokumentów, a przede wszystkim z przepisów art. 10, art. 7 i art. 12 k.p.a., statuujących zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, prawdy obiektywnej, zasady szybkości i ograniczonego formalizmu.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że regulacja ustawy zasadniczej (Konstytucji RP), uszczegółowiona elementami konstrukcyjnymi, określonymi w przepisach k.p.a. (art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 12 k.p.a.) pozwala sformułować prawo strony dostępu do akt sprawy - ujmowane jako fundamentalna gwarancja procesowa, istotny przejaw zasady jawności postępowania wobec stron. Nie może w związku z tym budzić wątpliwości, że dostęp stron do akt sprawy to jeden ze standardów sprawiedliwego postępowania administracyjnego, który z kolei stanowi istotny element zasady państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Prawo wglądu w akta sprawy stanowi istotny przejaw zasady jawności postępowania, zapewnia stronom czynny udział w postępowaniu administracyjnym, a przez to prawo do obrony. Znajomość akt zapewnia realną możliwość składania wniosków dowodowych, co w konsekwencji pozwala wyjaśnić stan faktyczny spraw zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

Naczelny Sąd Administracyjny skonfrontował również regulacje dotyczące dostępu stron do akt sprawy w różnych procedurach i wskazał m.in., że na gruncie Ordynacji podatkowej strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnienie kopii akt sprawy (art. 178 § 3 Ordynacji). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie tej samej gałęzi prawa, tj. prawa administracyjnego, instytucja udostępniania akt stronie powinna być jednolicie stosowana, zgodnie z zasadą równości wobec prawa. Okoliczność, że ustawodawca w Ordynacji podatkowej (art. 178 § 3) wyraźnie uregulował uprawnienie stron do otrzymywania kopii z akt oznacza tylko, że w tym postępowaniu usunięte zostało źródło wątpliwości interpretacyjnych. Utrzymywanie zaś nieuzasadnionych rozbieżności pomiędzy procedurami w zakresie gwarantowanego konstytucyjnie prawa do udostępniania akt prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP), która nakazuje nadawanie takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych (podobnych). Równość w prawie wymaga, aby przepisy prawa ujmowały prawa i obowiązki w sposób wolny od dyskryminacji i przywilejów, a naruszenie tej zasady akceptowalne jest wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dostęp do akt bez możliwości utrwalenia ich treści nie tworzy gwarancji obrony zgodnej z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP ani uszczegóławiającymi ją elementami wynikającymi z zasad prawa administracyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawnienie do otrzymania uwierzytelnionych odpisów z art. 73 § 2 k.p.a. nie zabezpiecza prawa strony do utrwalenia na własne potrzeby zawartości z akt. Ustawodawca bowiem istotnie zawęził możliwość skorzystania ze sporządzonych przez organ na żądanie strony uwierzytelnionych odpisów z akt poprzez użycie kwantyfikatora "ważny interes", który nie daje gwarancji stronie, że uzyska odpis uwierzytelnionych dokumentów z akt sprawy w każdej sytuacji, gdy samodzielne sporządzenie będzie dla niej niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rekonstruując wzór zachowania organu administracji w przedmiocie udostępniania akt na podstawie art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. należało wyjść poza jego literalne brzmienie i zgodnie z systemowymi regułami wykładni rozszerzyć zakres uprawnień strony, tak aby w razie uzasadnionej potrzeby mogła żądać od organu sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy. Za takim rozwiązaniem przemawia bowiem konieczność zharmonizowania art. 73 k.p.a. z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, uregulowaniami innych procedur, dotyczącymi udostępniania akt, a także konieczność dokonywania interpretacji z uwzględnieniem gwarancji konstytucyjnych. Z tego względu, dokonując wykładni art. 73 § 1 k.p.a. trzeba mieć również na uwadze, że możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) Interpretacja powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.).

Odmowa uwzględnienia wniosku strony o sporządzenie kserokopii z akt mogłaby nastąpić jedynie, gdyby organ wykazał konkretne utrudnienia wynikające z braku potrzebnego sprzętu lub dużej liczby dokumentów przewidzianych do kopiowania. Tylko więc w sytuacjach wymagających większego organizacyjnego zaangażowania ze strony pracowników organu dopuszczalne byłoby wyznaczenie stronie określonych warunków realizacji wniosku w przedmiocie sporządzenia kserokopii dokumentów. Oczywiście odmowa wydania kopii z akt sprawy może być też usprawiedliwiona w sytuacji, gdy strona w sposób oczywisty i świadomy nadużywa prawa wynikającego z art. 73 § 1 k.p.a. Takie rozumienie art. 73 § 1 k.p.a. nie oznacza zatem bezwzględnego związania organu żądaniem strony o wydanie kserokopii dokumentów z akt sprawy, lecz wprowadza ograniczenia mające wykluczyć nieuzasadnioną odmowę załatwienia wniosku w tym przedmiocie.

Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował stanowisko ukształtowane orzeczeniami sądów, w których przyjęto prokonstytucyjną, systemową i celowościową wykładnię art. 73 § 1 k.p.a. z konkluzją, że w ramach udostępniania akt stronie mieści się sporządzanie przez organ, w sposób wynikający z posiadanych możliwości technicznych i organizacyjnych, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy.

Konsekwencje powyższej uchwały nie zostały zastosowane zarówno przez organ I, jak i II instancji, co miało zasadniczy wpływ na ocenę legalności zaskarżonych rozstrzygnięć.

Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z powyższego przepisu wynika moc ogólnie wiążąca uchwał powiększonych składów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować i w jej świetle dokonywać oceny legalności działań organów administracji. Żaden skład sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Niezależnie jednak od wiążącej mocy ww. uchwały, Sąd w pełni popiera prokonstytucyjną, systemową i celowościową wykładnię art. 73 § 1 k.p.a., która pozwala na pełne respektowanie uprawnień procesowych stron postępowania, których realizacja ma zasadniczy wpływ na ocenę rozstrzygnięcia kończącego sprawę.

W okolicznościach niniejszej sprawy sprzeczna z treścią powyższej uchwały wykładnia przepisów art. 73 § 1 i § 2 k.p.a., która legła u podstaw rozstrzygnięcia Kolegium z dnia 25 sierpnia 2021 r., a została zaakceptowana przez Kolegium ponownie rozpoznające sprawę, doprowadziła w efekcie do naruszenia uprawnień procesowych skarżącej poprzez uniemożliwienie jej dostępu do akt sprawy celem zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i obronę swojego interesu prawnego.

Wskazać należy, że z treści pierwszego wniosku skarżącej nie wynikało, aby żądanie obejmowało wydanie uwierzytelnionych kopii akt sprawy, albowiem z uzasadnienia tego wniosku wynikało wyłącznie, że skarżąca zabiega o kopie po to, aby zapoznać się z materiałem dowodowym sprawy. W tych okolicznościach, modyfikację pierwotnego wniosku skarżącej dokonaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy poprzez wskazanie, że domaga się udostępnienia uwierzytelnionych kopii akt sprawy, należało potraktować jako wynik błędnego stanowiska Kolegium wyrażonego w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2021 r. o niedopuszczalności udostępnienia stronie nieuwierzytelnionych akt sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę w administracyjnym toku instancji Kolegium winno było więc, kierując się obowiązującą wykładnią art. 73 § 1 k.p.a. dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej wyżej uchwale abstrakcyjnej, zwrócić się do skarżącej o sprecyzowanie osnowy wniosku wyjaśniając jej sytuację prawną, w tym pouczając ją prawidłowo o jej uprawnieniach wynikających z art. 73 k.p.a., i dając tym samym możliwość sformułowania żądania adekwatnego do jej potrzeb procesowych i etapu postępowania. Organ winien był poinformować ją o rodzajach uprawnień wynikających z art. 73 k.p.a. oraz o warunkach, na jakich mogą być one wykonywane, w tym o konieczności wykazania ważnego interesu w przypadku chęci uzyskania uwierzytelnionych kopii akt. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie byłoby zgodne z dyrektywami, jakie wypływają z przysługującego skarżącej prawa dostępu do akt, i pozwalałoby załatwić jej wniosek w sposób, który by tego prawa nie naruszał.

Działania wyjaśniające organu były w niniejszej sprawie tym bardziej potrzebne, że analiza wniosku i skargi wskazuje, iż w rzeczywistości skarżącej chodziło o uzyskanie kopii akt, które są jej potrzebne do zajęcia stanowiska w sprawie usunięcia odpadów, i których nie może uzyskać osobiście w siedzibie organu ze względu na swój pobyt za granicą oraz niepełnosprawność. Natomiast modyfikacja wniosku poprzez wskazanie, że żąda uwierzytelnionych kopii akt była wynikiem wadliwego stanowiska Kolegium zawartego w postanowieniu pierwszoinstancyjnym, że wydanie kopii nieuwierzytelnionych jest niemożliwe.

Organ zaniedbał swoich obowiązków informacyjnych poprzestając na treści wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, nie uwzględniając skutków związanych z wadliwym stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2021 r. W tej sytuacji natomiast należało stworzyć skarżącej warunki do realizacji jej uprawnień procesowych stosownie do jej rzeczywistych potrzeb, a nie stosować przepis art. 73 § 2 k.p.a., uzależniający dostęp do uwierzytelnionych odpisów akt sprawy od wykazania ważnego interesu strony, ograniczając w sposób nieuzasadniony jej prawa procesowe.

W konsekwencji stwierdzić należało, że Kolegium orzekające w obu instancjach niedopuszczalnie ograniczyło prawa procesowe strony – najpierw błędnie uznając, że nie może ona uzyskać od organu nieuwierzytelnionych kopii akt sprawy, a następnie, bez podjęcia działań zmierzających do ustalenia rzeczywistej woli wnioskodawczyni w związku z treścią wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i bez poinformowania jej o uprawnieniach wynikających z art. 73 k.p.a., zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej w sprawie o sygn. akt I OPS 1/18, przyjmując, że nie wykazała ona ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych kopii akt.

W ocenie Sądu, zarówno błędna wykładnia art. 73 § 1 k.p.a., jak i zaniechanie wyjaśnienia treści wniosku, miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziły do przedwczesnego uznania, że organ nie może uczynić zadość wnioskowi skarżącej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że procesowa bierność organu naruszała obowiązki wynikające z art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., godząc w prawa strony postępowania. Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Niespełnienie tego obowiązku w niniejszej sprawie miało wpływ na jej wynik i stanowi podstawę do uchylenia aktów podjętych w takich warunkach.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 k.p.a., w pkt 1 sentencji wyroku uchylił zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Kolegium z dnia 25 sierpnia 2021 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane będzie, na mocy art. 153 p.p.s.a., do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w niniejszym wyroku. W szczególności konieczne będzie jednoznaczne ustalenie rzeczywistej treści żądania skarżącej, po jej uprzednim pouczeniu o przysługujących jej z mocy art. 73 k.p.a. uprawnieniach. Dopiero po podjęciu tych działań możliwe będzie właściwe rozpoznanie wniosku skarżącej, przy uwzględnieniu stanowiska wynikającego z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w sprawie o sygn. akt I OPS 1/18.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi.

W niniejszej sprawie Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może orzekać w tym trybie, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.