Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 516/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2005 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej J.R. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ B.Popowska


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] kwietnia 1999 r. (k. 20 akt administracyjnych) skarżąca J.R. wniosła o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w Łagrze w Konstatynowie k/Łodzi.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2000 r. nr [...] (k. 26 akt administracyjnych) na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm. - dalej kpa) w zw. z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. - alej ustawa o kombatantach) umorzył postępowanie administracyjne. Powodem było złożenie wniosku po terminie określonym w w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach.

W przewidzianym ustawą terminie skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2001 r. nr [...] (k. 31 akt administracyjnych) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie rozpatrzenia wniosku złożonego po terminie określonym w art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach.

Na decyzję z dnia [...] marca 2001 r. skarżąca wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] września 2003 r. sygn. akt [...] (k. 41 akt administracyjnych) uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu z [...] marca 2001 r. i poprzedzającą ja decyzję z [...] września 2000 r. W uzasadnieniu Sąd powołał się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 orzekł, że art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji i nie jest zgodny z art. 19 i art. 30 Konstytucji. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem ogłoszenia tj. 29 kwietnia 2003 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] (k. 44 akt administracyjnych) na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach, odmówił przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż w jej sprawie zachodzą przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach. Podkreślono, że nie uznano za wiarygodne zeznań świadków, gdyż zostali oni wysiedleni z innych niż J.R. miejscowości, a z uwagi na krótki okres pobytu w kilkusetosobowym obozie mało prawdopodobnym jest aby zapamiętali oni obcą sobie osobę.

W przewidzianym ustawą terminie skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie jej sprawy.

Uzasadniając wniosek skarżąca wyjaśniła, że świadkowie w chwili wysiedlenia w 1940 r. zamieszkiwali w miejscowości K. i z tej miejscowości zostali deportowani wraz z rodzinami (w tym skarżąca) do Łagru w Konstantynowie k/Łodzi, gdzie byli przetrzymywani przez okres około 3 tygodni, a następnie przetransportowani bydlęcymi wagonami do Generalnej Guberni.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] (k. 74 akt administracyjnych) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2003 r.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, iż skarżąca nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających, że podlegała represjom o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach.

Kierownik Urzędu w ramach postępowania dowodowego wystąpił do stosownych instytucji - Archiwum Państwowe w Poznaniu, Archiwum Państwowe w Łodzi, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi - z zapytaniem o wysiedlenie (J.W. urodzonej [...]) z miejscowości K. W związku z brakiem jakiejkolwiek dokumentacji nie można było jednak ustalić czy skarżąca była deportowana i przebywała w obozie przesiedleńczym w Konstantynowie k/Łodzi. Kierownik wskazał też, iż dokonano oceny dostarczonej Legitymacji Uchodźczej (Flüchtlingschein) wystawionej na A.W. Odmawiając jednak wiarygodności zeznaniom świadka A.C., z uwagi na fakt, iż jest matką skarżącej.

Pismem z dnia [...] maja 2005 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2005 r., wskazując że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż przedstawieni świadkowie potwierdzają pobyt skarżącej w obozie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2005 r., doręczonym dnia [...] czerwca 2005 r. zawiadomiono skarżącą o złożeniu przez Kierownika Urzędu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o czternastodniowym terminie do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy. Skarżąca we wskazanym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, przeto sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej upsa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, nie tylko z powodów w niej wskazanych.

Stosownie do treści art. 134 upsa w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, "oznacza to, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze."(wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2001 r., sygn. I SA 863/00). Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowi przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu wojennego (Dz.U. 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. - dalej ustawa o kombatantach) - zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

W świetle wymienionych przepisów spornym jest czy J.R. jesienią 1940 r. przebywała w obozie przejściowym w Konstantynowie k/ Łodzi wymienionym w wydanym na podstawie delegacji art. 8 ustawy o kombatantach, rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U 01 Nr 106, poz.1154).

Skarżąca twierdzi, iż jako pięcioletnie dziecko wraz z rodziną została wywieziona do Konstantynowa k/Łodzi, a następnie do Generalnej Guberni. Wraz z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich skarżąca przedstawiła oświadczenia świadków A.P.C. z d. R. - matki skarżącej (k. 17 akt administracyjnych) i E.W. (k. 18 akt administracyjnych) oraz Legitymację Uchodźczą (Flüchtlingschein) wystawioną na nazwisko A.W. - ojca skarżącej (k. 12 akt administracyjnych). Skarżąca wymieniła także nazwiska F.S. i W.W. - mieszkańców K. (k. 3 akt administracyjnych), którzy byli transportowani wraz z nią. Z załączonych do akt sprawy zeznań świadków wynika, iż skarżąca wraz z rodziną późną jesienią 1940 r. została deportowana do obozu w Konstantynowie k/ Łodzi, a później do Generalnej Guberni. Zarówno matka skarżącej A.P.C., jak i E. W. twierdzą, że wywiezieni zostali tym samym transportem i przebywali wraz ze skarżącą w obozie w Konstantynowie k/ Łodzi.

Kierownik Urzędu odmówił jednak wiary zeznaniom matki skarżącej wskazując, iż "ma ona osobisty interes w konkretnym rozstrzygnięciu i z tego względu jej oświadczenie musiało zostać poddane ostrożnej ocenie". Odmowa dania wiary zeznaniom A.P.C. nastąpiła z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów ( art. 80 kpa). Mając wątpliwości co do zeznań złożonych przez świadka organ nie wykorzystał możliwości przesłuchania go. Ocena wiarygodności i mocy dowodów musi być dokonana na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału zebranego, a gdy materiał ten jest zbyt skąpy, winna być poprzedzona jego uzupełnieniem. Ocena zeznań świadków nie może ograniczać się do niektórych tylko przesłanek, jak np. cech charakteru lub rodzaju stosunków łączących świadka ze stroną, lecz winna także opierać się na zestawieniu treści zeznań z pozostałymi dowodami, naświetlającymi sporne okoliczności w sposób odmienny i na dokonaniu prawidłowego wyboru - po rozważeniu wynikłych sprzeczności- w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego (odpowiednio- wyrok SN z 17.11.1966 r.- sygn. II CR 423/66, orzeczenie SN z 8.8.1967 r.- sygn. I CR 58/67- PUG 1/68/22 akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 485- 486 uw. 24 i 25).

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają obowiązki: po pierwsze określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i - po drugie - obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów. (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne przed sądami administracyjnymi, W. Pr. Warszawa 2004, s.129). Kierownik Urzędu nie ocenił w sposób gruntowny przedstawionego przez skarżącą dokumentu Flüchtlingschein. Najistotniejsza dla meritum sprawy informacja wskazująca "stację odjazdu"(Abgangsbahnhof) okazała się nieczytelna. W takiej sytuacji organ był obowiązany powołać biegłego, który z zastosowaniem wiadomości specjalnych określiłby czy istnieje możliwość ustalenia treści nieczytelnej rubryki przedłożonego dokumentu.

Na organie spoczywa sformułowany w art. 80 kpa obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie wyjaśniono przekonująco dlaczego pewnym dowodom dano wiarę, a innym odmówiono wiarygodności, podczas gdy "organ rozpatrując materiał dowodowy może odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej to robi przyczyny. Pominięcie oceny określonego dowodu budzić musi uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych środków dowodowych, może bowiem prowadzić do wadliwej ich oceny." (wyrok NSA z dn. 3 lutego 1999 r.- sygn. IV SA 1010/97).

Wbrew dyrektywom art. 7, art. 77 i art. 80 kpa okoliczności dotyczące pobytu skarżącej w obozie w Konstantynowie k/Łodzi, nie zostały dostatecznie wnikliwie zbadane ani rozpatrzone. W myśl przytoczonych przepisów organ administracji jest zobowiązany dopuścić jako dowód wszystko, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, i dopiero na podstawie całokształtu materiału ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zostały wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sąd uwzględnia, iż organ zgodnie z ciążącym nań obowiązkiem zwrócił się do Archiwum Państwowego w Poznaniu, Archiwum Państwowego w Łodzi, Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi. Kierownik Urzędu błędnie jednak przyjął, iż brak informacji na temat pobytu skarżącej w obozie w Konstantynowie stanowi przesłankę determinującą wydanie odmownej decyzji. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z przewidzianymi prawem możliwościami skarżąca przedstawiła posiadane dokumenty, wskazała członków rodziny i powołała nazwiska świadków, a organ obowiązany był rozstrzygnąć sprawę w oparciu o wszystkie zgromadzone dowody. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych działań w celu ustalenia czy F.S. i W.W. - wymienieni przez skarżącą mieszkańcy K.(k. 3 akt administracyjnych) żyją i mogą udzielić informacji na temat wywiezienia skarżącej wraz z rodziną jesienią 1940 r. do obozu w Konstantynowie k/ Łodzi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić też fakty historyczne znajdujące potwierdzenie w materiałach źródłowych i ich opracowaniach, wyraźnie mówiących, iż "od końca maja 1940 r. wszystkie transporty - z Kraju Warty - kierowane były do Łodzi, gdzie znajdował się dogodny węzeł kolejowy, skąd wysiedlani mogli być bez większych trudności wywożeni do GG. Transporty kolejowe z wysiedlaną ludnością polską - w ramach realizacji planu wysiedleń (drugiego planu krótkofalowego, rozpoczętego 1 kwietnia 1940 r.) - zaczęto wysyłać do GG 6 maja 1940 r. i zakończono 20 stycznia 1941 r. Była to najdłuższa i największa akcja deportacyjna ludności polskiej z Kraju Warty do GG, podczas której w 92 transportach ewakuowano 91956 osób. Najwięcej bo 17 transportów wysłano z Łodzi w lipcu 1940 r., 16 w maju, po 15 w czerwcu oraz 10 w październiku" (M. Rutkowska, Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941, Instytut Zachodni, Poznań 2003). Właściwym będzie też przesłuchanie świadków A.P.C. i E.W. w zakresie w jakim złożone przez nich zeznania odnośnie wywiezienia jesienią 1940 r. do obozu w Konstantynowie k/ Łodzi budzą wątpliwości organu. W celu precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego organ winien poczynić starania w celu ustalenia czy F.S. i W.W. mogą udzielić informacji na temat wywiezienia skarżącej jesienią 1940 r. do obozu, a także podjąć czynności w celu ustalenia wskazanej w dokumencie Flüchtlingschein "stacji odjazdu".

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. "a" i "c" i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu.

B. Popowska

KB/