Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 58/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 2, 2a   art. 26 ust. 5,  art. 27 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2332
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Kamila Paszowska – Wojnar (sprawozdawca), Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi "A" S.A. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we W. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 4.217 (cztery tysiące dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 marca 2020 r. nr 0201-IGC.48.4.2020 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej DIAS, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania J. S.A. z siedzibą w K. (dalej: strona, spółka, skarżąca) od decyzji Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno – Skarbowego we Wrocławiu z 16 grudnia 2019 r. nr 458000-COC-2.48.5.2019.AC w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 20 000 zł (na którą składały się: 10 000 zł za niewykonanie przez przewoźnika obowiązku z art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2332 ze zm.; w brzmieniu na dzień kontroli – "o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów"" - Dz. U. z 2018 r. poz. 2332 ze zm., dalej: ustawa o SENT oraz 10 000 zł za niewykonanie przez przewoźnika obowiązku z art. 6 ust. 3 ustawy o SENT), utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Jako podstawę prawną decyzji powołał art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: O.p) oraz art. 6 ust. 3 pkt 1, art. 10a ust. 1, art. 22 ust. 2 i 2a, art. 26 ust. 5, art. 27 ust. 1 ustawy o SENT.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w dniu 18 lutego 2019 r. w J. funkcjonariusze celno-skarbowi Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu przeprowadzili kontrolę przewozu drogowego wykonywanego zespołem pojazdów kierowanym przez R. R., a składającym się z pojazdu samochodowego marki [...] (nr rej. [...]) oraz przyczepy marki [...] nr rej. [...]. Przewoźnikiem 11 456 kg [...][...] (klasyfikowanej do kodu CN 4813) była skarżąca, nadawcą towaru – [...] firma M., natomiast jej odbiorcą – J. Sp. z o.o. z siedzibą w S.

W trakcie kontroli, na okoliczność której sporządzono protokół nr [...], stwierdzono, że przewoźnik nie uzupełnił zgłoszenia o dane, o których mowa w art. 6 ust. 3 pkt 1 od lit. a ustawy o SENT oraz naruszył art. 10 a ust. 1 ustawy o SENT nakładający na niego obowiązek zapewnienia przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem. Protokół został podpisany przez kontrolujących i kierowcę bez uwag.

Powyższe ustalenia dały Naczelnikowi Dolnośląskiego Urzędu Celno – Skarbowego we Wrocławiu podstawę do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu niewykonania obowiązków wynikających z ustawy SENT. W postanowieniu z dnia 5 lipca 2021 r. o wszczęciu postępowania organ m.in. poinformował stronę o treści art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, przewidującego możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na ważny interes przewoźnika lub interes publiczny i wskazał, że chcąc ubiegać się o skorzystanie z tego przepisu, winna w terminie 7 dni, nadesłać wyjaśnienie (poparte dokumentami), z którego będzie wynikać, że niedopełnienie obowiązku uzasadnione było powyższymi okolicznościami.

Pismem z dnia 17 lipca 2019 r. strona wniosła o odstąpienie od nałożenia dwóch kar pieniężnych w związku z wystąpieniem ważnego interesu przewoźnika lub interesu społecznego. Wskazała, że w dniu 18 lutego 2019 r. o godz. 7:58, a więc już 30 minut po rozpoczęciu kontroli, jej pracownik p. M. W. uzupełniła zgłoszenie o brakujące dane. Spółka wyjaśniła, że pracownicy odpowiedzialni za uzupełnianie zgłoszeń SENT rozpoczynają pracę o godz. 8:00 w poniedziałek, dlatego nie było możliwości wcześniejszego uzupełnienia zgłoszenia, na przykład uczynienia tego w czasie weekendu. Dodała, że kierowca miał świadomość zakazu wjazdu do Polski dopóki nie nastąpi aktualizacja zgłoszenia w systemie SENT, jednak trudna sytuacja rodzinna (bardzo zły stan zdrowia żony, o czym kierujący dowiedział się w trakcie przewozu) sprawiła, że zdecydował się złamać to obostrzenie. W piśmie powołano się również na wyrok WSA w Warszawie z 17 stycznia 2019 r., sygn. akt VII/SA/Wa 750/18.

W piśmie z dnia 31 października 2019 r. strona ponownie podniosła dramatyczną sytuację rodzinną kierowcy, która zadecydowała o wjechaniu przez niego do Polski, pomimo braku aktualizacji zgłoszenia SENT. Dodała, że choroba żony kierowcy była nagła i doprowadziła do jej śmierci pięć dni po zdarzeniu.

Decyzją z dnia 16 grudnia 2019 r. Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Celno – Skarbowego we Wrocławiu nałożył na stronę. kary pieniężne w łącznej kwocie 20 000 zł.

Od powyższej decyzji strona skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy o SENT lub uchylenie tej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po rozpoznaniu odwołania, DIAS zaskarżoną decyzją z dnia 6 marca 2020 r. utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, nie znajdując podstaw do jego uchylenia.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ przytoczył treść art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 10 a ust. 1 ustawy o SENT. W dalszej części uzasadnienia, organ odniósł się do wskazanego przez stronę w odwołaniu art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców i wyjaśnił, że w niniejszej sprawie w jego ocenie nie doszło do podwójnego ukarania, skoro miało miejsce kilka niezależnych od siebie naruszeń, za których niewykonanie ustawa o SENT przewiduje odrębne kary.

Odnosząc się do szczególnego stanu emocjonalnego kierowcy spowodowanego nagłą chorobą żony, organ II instancji powołał się na treść art. 22 ust.3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT i wyjaśnił, że odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że ustawowe przesłanki odstąpienia należy interpretować ściśle, a w każdym razie nie rozszerzająco. Trzeba także podkreślić, że decyzja w przedmiocie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej ma charakter fakultatywny, a w związku z tym nawet spełnienie przesłanki ważnego interesu podmiotu odbierającego lub interesu publicznego, nie oznacza powstania po stronie organów obowiązku przyznania ulgi, a jedynie stwarza możliwość jej udzielenia.

Organ wskazał, że pojęcia "ważny interes przewoźnika" i "interes publiczny" to terminy nieostre, a ich konkretyzacja jest dokonywania na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Następnie przytoczono tezy z orzecznictwa sądów administracyjnych i wskazano, że przez ważny interes podmiotu należy rozumieć zdarzenia wyjątkowe, na które strona nie miała wpływu, noszące cechy czynników niezależnych od niej i od sposobu jej postępowania. W ocenie organu, z akt sprawy nie wynika, by jakakolwiek z wymienionych wyżej nadzwyczajnych okoliczności miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że nagła choroba żony kierowcy może być rozpatrywana jedynie w kategorii ważnego interesu tego kierowcy, a nie zatrudniającej go spółki. Tak więc to kierowca mógłby ewentualnie bronić się zaistnieniem tego zdarzenia i jego wpływem na swój stan emocjonalny w danej chwili, przed własną odpowiedzialnością z tytułu niedopełnienia przepisów ustawy. Zatrudniająca go spółka, w ocenie organu odwoławczego takiej skutecznej prawnie możliwości w tym przypadku nie posiada. Dalej organ zauważył, że prowadzenie działalności gospodarczej jest zawsze obarczone pewnym ryzykiem, a strona odpowiada za zachowanie pracownika – kierowcy. Kolejno organ podniósł, że choć nałożona kara pieniężna niewątpliwie stanowi znaczną dolegliwość, to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby miała ona zachwiać podstawami egzystencji spółki, która zresztą nie podnosi tej kwestii. Z kolei odwołanie się do interesu publicznego wymaga każdorazowo oszacowania skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, korekta jego błędnych decyzji. Organ dostrzegł, że ochrona interesu publicznego nie sprowadza się wyłącznie do dbania o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa, lecz obejmuje także minimalizowanie wydatków z budżetu pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego jego należności finansowych. Jak wskazano, istotą instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej jest więc zapobieganie sytuacjom, w którym państwo w efekcie dochodzenia zaległości finansowych ponosi koszty większe niż w przypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Podniesiono jednak, że w zebranym materiale dowodowym brak jest informacji o złej kondycji finansowej strony. Organ odwoławczy zauważył, że kontrola przewozu dotyczyła towaru potencjalnie niebezpiecznego dla ludzi i środowiska, a skuteczne egzekwowanie kar za nierespektowanie norm w tym obszarze ma istotne znaczenie dla utrzymania zaufania obywateli do organów państwa.

W dalszej części uzasadnienia, organ odwoławczy wskazał, że firma dokonująca przewozów drogowych 24/h winna mieć przygotowany "plan B" (awaryjny) na wypadek nagłych zdarzeń, jakie mogą zaistnieć w trakcie tych przewozów. Wskazano, że z akt sprawy nie wynika jednak, by taki wariant był przygotowany, skoro kierowca pojawiając się na przejściu granicznym przed godziną 8:00 miał zakaz wjazdu do Polski, ponieważ dopiero od 8:00 rozpoczynają pracę osoby zajmujące się w Spółce sprawami związanymi z respektowaniem przepisów ustawy o SENT. Dalej stwierdzono, że jeśli nawet plan B istniał, to nie został wdrożony, za co odpowiedzialność również ponosi spółka. Organ podkreślił również, że strona wywodząc z faktu choroby (a następnie śmierci) żony kierowcy okoliczność dającą podstawę do odstąpienia wobec spółki od nałożenia kary pieniężnej, w żaden sposób nie udowadnia zaistnienia powyższej sytuacji. O chorobie żony nie wspomina również sam kierowca, co mógłby uczynić choćby w uwagach do protokołu kontroli.

Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutów procesowych zawartych w odwołaniu.

W skardze z dnia 17 czerwca 2020 r. strona zarzuciła powyższej decyzji:

- naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 121 § 1 oraz art. 124 O.p. w zw. z art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organu oraz z naruszeniem zasady przekonywania, gdyż organ II instancji rozważając zaistnienie przesłanki ważnego interesu publicznego powołuje się na nieprawdziwe informacje, tj. twierdzi, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na zaistnienie przyczyn, które wystąpiły po stronie kierowcy, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się m.in. oświadczenie kierowcy dołączone do wyjaśnień z dnia 17 lipca 2019 r., z którego wynika, że jego żona zmarła w dniu [...] r., a pracownik w związku z tym faktem korzystał z urlopu okolicznościowego;

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: a) art. 22 ust. 3 ustawy o SENT w zw. z art. 22 ust. 2a ustawy o SENT poprzez jego błędną wykładnię tj. stwierdzenie, że sytuacja, w której znalazł się kierowca transportu w trakcie realizacji przesyłki objętej obowiązkiem zgłoszenia SENT, tj. jego szczególny stan świadomości wywołany nagłą chorobą żony, która zakończyła się jej śmiercią, nie może stanowić podstawy do uznania, że w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu przewoźnika, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna uwzględniać, że kierowca środka transportu przewoźnika, który swoim postępowaniem naruszył obowiązujące przepisy, działał na rzecz przewoźnika, jednakże wbrew jego wyraźnej woli, gdyż przewoźnik instruował swoich pracowników o ustawowych obowiązkach dotyczących przesyłek SENT, a ponadto kierowca środka transportu, który spowodował nałożenie kary na przewoźnika nie poniósł żadnej kary indywidualnej, co znaczy, że organ skarbowy za przewinienia pracownika ukarał bezpośrednio przewoźnika, a nie kierowcę mimo, iż miał taką prawną możliwość; b) art. 22 ust. 2 ustawy o SENT poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że uzupełnienie zgłoszenia SENT w toku kontroli nie stanowi przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej oraz c) art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nałożenie na Spółkę dwóch kar administracyjnych (każda w wysokości 10 000 zł), które w rzeczywistości dotyczyły jednego zdarzenia, tj. tego samego przewoźnika, tego samego transportu, dokonywanego na tej samej trasie i realizowanego przy użyciu tego samego środka transportu, co stoi w sprzeczności z zasadą proporcjonalności, która powinna być rozumiana w ten sposób, że za uchybienia wynikające z pojedynczego zachowania kierowcy pojazdu nie powinno być orzekane kilka osobnych kar.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz uzasadniła swoje stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę, organ administracji publicznej, wniósł o jej odrzucenie, a z ostrożności procesowej o jej oddalenie. W uzasadnieniu Organ wyjaśnił, że strona skarżąca złożyła skargę z uchybieniem terminu. W dalszej części uzasadnienia odpowiedzi na skargę, organ powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 14 września 2020 r. Sąd odrzucił skargę. Postanowieniem NSA z dnia 11 grudnia 2020 r. postanowienie powyższe zostało uchylone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 1295., dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zauważyć, że prawidłowa była ocena organów odnośnie tego, że strona skarżąca naruszyła obowiązek określony w art. 10 a ust. 1 ustawy o SENT, nakładający obowiązek zapewnienia przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem oraz obowiązek wynikający z art. 6 ust. 3 pkt 1 od lit. a do h ustawy o SENT poprzez brak uzupełnienia o dane przewoźnika przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju w zgłoszeniu SENT. Za powyższe naruszenia nałożono na stronę skarżącą karę pieniężną w wysokości 20 000 zł.

Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy o SENT, w przypadku przewozu towaru z terytorium państwa członkowskiego podmiot odbierający jest obowiązany, przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, przesłać do rejestru zgłoszenie, uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia i przekazać ten numer przewoźnikowi. Dane, które zawiera zgłoszenie, określa ust. 2 wspomnianego artykułu. Natomiast ust. 3 nakłada na przewoźnika obowiązek uzupełnienia zgłoszenia przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju po drodze publicznej o określone dane, enumeratywnie wymienione w pkt 1.

Z kolei zgodnie z art. 10 a ust. 1 ustawy o SENT, przewoźnik, w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem, jest obowiązany zapewnić przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem. W przypadku, gdy środek transportu jest wyposażony w lokalizator, kierujący jest obowiązany włączyć lokalizator z chwilą rozpoczęcia przewozu towaru na terytorium kraju (art. 10 b pkt 1 lit.b ww. ustawy).

W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że w chwili rozpoczęcia kontroli, po rozpoczęciu przewozu na terytorium RP, zgłoszenie SENT nie było przez przewoźnika uzupełnione, jak również nie były przekazywane dane geolokalizacyjne środka transportu objętego tym zgłoszeniem.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, dotyczącego naruszenia art. 22 ust. 2 ustawy o SENT poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzupełnienie zgłoszenia SENT w toku kontroli nie jest równoznaczne z brakiem naruszenia, Sąd uznaje powyższy argument za nietrafny. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, w przypadku gdy przewoźnik nie uzupełni zgłoszenia o dane, o których mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10 000 zł. W ocenie Sądu naruszenie przepisów ustawy o SENT miało miejsce, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy przewoźnik obowiązany jest uzyskać numer referencyjny zgłoszenia przed wjazdem na terytorium kraju. Uzupełnienie danych następczo, w toku kontroli (a wiec po dokonaniu naruszenia) nie może zatem oznaczać, że do naruszenia nie doszło. Z tych powodów Sąd nie podziela podnoszonej przez skarżącą argumentacji wyrażonej w wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2019 r. w sprawie o sygn.. akt VII SA/Wa 750/18, CBOSA)

Kolejno, nawiązując do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nałożenie na Spółkę dwóch kar administracyjnych, które w rzeczywistości dotyczą jednego zdarzenia, Sąd, podziela argumentację organu, że w niniejszej sprawie wystąpiły dwa niezależne od siebie naruszenia. Pierwsze z nich dotyczy nieuzupełnienia zgłoszenia, natomiast drugie - nieprzekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem. Słusznie w tej mierze podnosi organ, że obie te sytuacje uregulowane są w odrębnych przepisach, za których niewykonanie ustawa SENT istotnie przewiduje odrębne kary.

W przedmiotowej sprawie nieprawidłowości organu dotyczą jednak oceny aspektu związanych z odstąpieniem od nałożenia kary wynikające z art. 22 ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 2 i art. 22 ust. 2a ustawy o SENT i ta kwestia przesądziła o uchyleniu decyzji.

Zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 albo 2, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.

Posłużenie się przez ustawodawcę w treści art. 22 ust. 3 ustawy SENT nieostrymi pojęciami: "ważny interes przewoźnika" i "interes publiczny" oznacza brak określonego katalogu przesłanek i wymaga wypełnienia ich treści w konkretnej sprawie przez odwołanie się do całokształtu konkretnych okoliczności i faktów. Ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do tych pojęć jest wyjątkowość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Ważnego interesu przewoźnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Niewątpliwie nadzwyczajne, losowe sytuacje jak: utrata możliwości wywiązania się z zobowiązań, utrata możliwości zarobkowania, trudności finansowe, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, skutkujące brakiem możliwości uregulowania nałożonej kary, przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika. Pojęcie "ważny interes przewoźnika" należy interpretować analogicznie do "ważnego interesu podatnika", o jakim stanowi art. 67a § 1 O.p. Pojęcia tego nie należy ograniczać jedynie do sytuacji nadzwyczajnych, losowych, na które strona postępowania nie miała wpływu. Ważny interes podatnika (przewoźnika) to również sytuacja ekonomiczna, życiowa, możliwość zarobkowania itp.

Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się, że "interes publiczny" to dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej takich jak: sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy.

Wprowadzenie przesłanki interesu publicznego do art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje zbieżne z tym interesem. Ustalenie przez organ orzekający w takiej sprawie kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest płacenie należności w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego, tj. dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., II FSK 1351/11, CBOSA).

Rozważenie przewidzianej w art. 22 ust. 3 ustawy o SENT przesłanki interesu publicznego jako uzasadniającej odstąpienie od nałożenia kary, powinno nastąpić z uwzględnieniem celów tej ustawy. Z uzasadnienia projektu ustawy o SENT wynika, że ma ona za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi w wyniku przeprowadzonych analiz przez krajowego prawodawcę za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" oraz ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Ma stanowić narzędzie do walki z nieuczciwymi podmiotami dokonującymi nielegalnego obrotu paliwami płynnymi, alkoholem całkowicie skażonym oraz suszem tytoniowym, bez odprowadzania do budżetu państwa należnych podatków, dokonujących wyłudzeń niezapłaconych podatków (Sejm VIII kadencji, druk nr 1244). Jak wynika zatem z uzasadnienia ustawy o SENT, kary w niej przewidziane nie mają charakteru fiskalnego, ale przede wszystkim prewencyjny. Natomiast charakter represyjny przepisów tej ustawy winien odnosić się do podmiotów nieuczciwych, dokonujących przestępstw gospodarczych. (Wyrok NSA z dnia 1 lipca 2021 r., II GSK 95/21, CBOSA).

Mając na uwadze powyższe cele ustawy o SENT, skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, przy ocenie, czy za odstąpieniem od nałożenia kary pieniężnej przemawia interes publiczny, należy uwzględnić, czy podmiot odpowiedzialny za naruszenie prowadził działalność zgodną z prawem i czy w związku z tym naruszeniem doszło do uchybienia w zapłacie należnych podatków. Nie leży bowiem w interesie publicznym, aby nakładać na przewoźnika działającego legalnie dolegliwą karę pieniężną tylko z tej przyczyny, że dopuścił się on pewnych uchybień formalnych, o nieistotnym znaczeniu, jeżeli uchybienia te nie tylko nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa, w postaci możliwości uszczuplenia dochodów podatkowych, ale nawet nie stwarzały ryzyka takiego uszczuplenia (por. np. wyroki NSA z: 18 maja 2020 r., II GSK 220/20, 27 listopada 2020 r., II GSK 790/20, 19 lutego 2021 r., sygn. akt II GSK 1353/20, CBOSA).

Przechodząc do badania zgodności ocen organu z powyższymi wskazówkami interpretacyjnymi, w pierwszej kolejności Sąd uznaje za konieczne odniesienie się do zarzutu organu, że strona skarżąca nie wykazała podnoszonych przez siebie okoliczności niedopełnienia obowiązków ustawowych, przemawiających za odstąpieniem od kary pieniężnej. Organ twierdził mianowicie, że strona nie udowodniła, iż kierowca rzeczywiście w dniu kontroli dowiedział się o ciężkiej chorobie żony i z tego powodu doszło do naruszenia przepisów ustawy. Sąd zauważa jednak, że w postanowieniu z dnia 5 lipca 2019 r. o wszczęciu postępowania organ poinformował stronę o treści art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, przewidującego możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i wskazał, że, chcąc ubiegać się o skorzystanie z tego przepisu, strona winna we wskazanym terminie nadesłać wyjaśnienie poparte dokumentami, z których będą wynikać okoliczności niedopełnienia obowiązku. W odpowiedzi na wezwanie, strona skarżąca przedłożyła następujące dokumenty: listę przewozów realizowanych przez kierowcę podlegające zgłoszeniu SENT oraz podanie o urlop okolicznościowy R. R. z uwagi na śmierć żony, która nastąpiła w dniu [...] r. W ocenie Sądu strona skarżąca, przedkładając powyższe dokumenty, w sposób prawidłowy odpowiedziała na wezwanie organu. Istotnie, strona nie złożyła wniosku o przesłuchanie kierowcy w charakterze świadka, aby potwierdził on przedstawiany przebieg zdarzeń, jednakże organ w wezwaniu sam niejako "ograniczył" postępowanie dowodowe i nakazał stronie przedłożyć wyłącznie dokumenty. W takiej sytuacji i przy tak sformułowanym wezwaniu do strony, brak było przeszkód aby organ, chcąc mimo to dysponować pełniejszym materiałem dowodowym w niniejszej sprawie, z własnej inicjatywy przesłuchał R. R. na okoliczność ustalenia przyczyny wjazdu na terytorium kraju bez dopełnienia omawianych obowiązków, jeśli okoliczności podnoszone przez stronę rzeczywiście budziły jego wątpliwości. Z pewnością jednak organ nie powinien czynić zarzutu stronie, że zastosowała się do wezwania, które organ sam sformułował w sposób sugerujący ograniczenie jej możliwości dowodowych (choć i tak był to zabieg z gruntu nieskuteczny). Zdaniem Sądu powyższe działanie organu było zatem dalekie od spójności, przejrzystości oraz uczciwości i jako takie winno zostać uznane za sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej, wyrażoną w art. 8 k.p.a.

Trzeba jednocześnie zauważyć, że organ mimo to przyjmuje wersję wydarzeń opisaną przez stronę i ustosunkowuje się szczegółowo do jej argumentacji. Biorąc to pod uwagę, Sąd uznał za stosowne dokonać analizy stanowiska organu w tym względzie i po przeanalizowaniu tego stanowiska, uznał je za nieprawidłowe.

Przechodząc do oceny poszczególnych aspektów poruszonych przez organ w zaskarżonej decyzji, Sąd zważył, co następuje.

Zdaniem Sądu, uwzględniając przedstawione już wyżej rozumienie przesłanki interesu publicznego, organ winien rozważyć, czy nałożenie kary pieniężnej w niniejszej sprawie będzie spełniało funkcję prewencyjną oraz dyscyplinującą, skoro nieuzupełnienie danych w zgłoszeniu SENT było – jak do tej pory - sytuacją jednorazową, a to ze względu, iż kierowca transportu znalazł się w sytuacji stawiającej go przed trudnym wyborem natury moralnej. W ocenie Sądu spełnienie przez karę powyższych funkcji jawi się jako co najmniej wątpliwe. Strona wskazała, że w dniu 18 lutego 2019 r. kierowca dowiedział się o nagłej, ciężkiej chorobie swojej żony, która ostatecznie, po kliku dniach, zakończyła się jej śmiercią. Chcąc jak najszybciej dotrzeć do żony, nie dochował warunków przewozu towarów objętych zgłoszeniem SENT. Sąd zauważa, że jak wskazano w skardze, właśnie to wystąpienie szczególnej sytuacji życiowej kierowcy środka transportu spowodowało, że osoba ta, mimo znajomości obowiązujących przepisów ustawowych dotyczących przewozu przesyłek objętych zgłoszeniem SENT, zdecydowała się na przejazd. Kierowca podjął autonomiczną decyzję o złamaniu obowiązujących reguł postępowania, które dotychczas były przez niego przestrzegane. Jednakże powodem naruszenia była okoliczność nadzwyczaj wyjątkowa, ponieważ dotyczyła zdrowia i życia najbliższej mu osoby – jego żony. Strona skarżąca twierdziła, że gdyby kierowca w czasie realizowanego przewozu nie dowiedział się o chorobie żony, to tak jak podczas realizacji poprzednich kilkunastu przewozów objętych zgłoszeniem SENT, zastosowałby się do wszystkich zasad, zarówno ustawowych, jak i wewnętrznych obowiązujących w spółce. Analizując te okoliczności pod kątem występowania ważnego interesu strony, trudno nie zgodzić się ze skarżącą, że w takiej sytuacji zrobiła ona wszystko, co mogła, aby przewóz odbył się zgodnie z ustawowymi wymaganiami, gdyż spółka nie ma wpływu na autonomiczne decyzje pracownika.

Kolejno organ podkreśla, że spółka zajmująca się przewozami drogowymi 24/h powinna mieć przygotowany "plan B" (awaryjny) na wypadek nagłych zdarzeń, jakie mogą wystąpić w trakcie tych przewozów. Podnosi organ, że z akt sprawy nie wynika, aby taki wariant był przygotowany. Brak takiego planu awaryjnego organ uznaje za argument przeciwko stwierdzeniu istnienia w sprawie ważnego interesu strony jako przewoźnika. Trzeba jednak zauważyć, że kierowca, pojawiając się na przejściu granicznym przed godz. 8:00, miał zakaz wjazdu do Polski, ponieważ dopiero od godz. 8:00 rozpoczynają pracę osoby zajmujące się w spółce zagadnieniami z ustawy o SENT. Powiadomiony pracownik spółki już o godz. 7:58, a więc 30 minut po rozpoczęciu kontroli uzupełnił zgłoszenie o brakujące dane. W ocenie Sądu należy zgodzić się ze skarżącą, że jako pracodawca nie mogła ona przewidzieć zaistniałej sytuacji. Biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego, trzeba wziąć pod uwagę, że tego typu zdarzenia (uzyskanie przez kierowcę informacji o tak obiektywnie naglącej potrzebie przekroczenia granicy w momencie, w którym w biurze spółki nie rozpoczęto jeszcze pracy i związanego z tym złamania zakazów obowiązujących w spółce) zdarzają się mimo wszystko bardzo rzadko. Przesądza to o uznaniu zaistniałej sytuacji za nadzwyczajną, niemożliwą do przewidzenia, i to zarówno przez kierowcę, jak i przewoźnika. Trzeba tu jeszcze raz podkreślić, że – jak wskazywała skarżąca – dotychczas kierowca ten przestrzegał procedur obowiązujących w spółce, polegających na oczekiwaniu na dokonanie przez przewoźnika (pracodawcę) odpowiednich zgłoszeń i włączenie geolokalizatora (jak wynika z akt sprawy, geolokalizator był włączany przez przewoźnika) i wjazdu na terytorium RP dopiero po uzyskaniu informacji o dokonaniu tych czynności. Organ nie kwestionował powyższych okoliczności podnoszonych przez stronę. Uznać zatem należy, że strona miała wdrożone procedury, których wypełnianie pozwalało na wykonywanie ustawowych obowiązków z ustawy o SENT. Trzeba też zauważyć, że organ nie wskazał, w jaki sposób strona skarżąca rzekomo powinna zapobiegać tego typu sytuacjom nadzwyczajnym. W szczególności nie podał, jaki plan awaryjny strona powinna była mieć przygotowany na tego typu sytuacje i nie wskazywał, że posiadanie takiego planu miałoby być funkcjonującą praktyką na rynku przewoźników. Sąd uznaje wymaganie takich procedur (nie opisanych bliżej przez organ) za zbyt daleko idące, również w sensie ekonomicznym. W ocenie Sądu nie można oczekiwać od strony wdrożenia specjalnych procedur, w tym ponoszenia dodatkowych kosztów na tak rzadkie, losowe sytuacje, jak ta opisana w niniejszej sprawie (np. zatrudnienia dodatkowych pracowników pracujących pod telefonem 24 h na dobę i czekających na informacje o tego typu zdarzeniach, które przez długi czas lub w ogóle mogą nie wystąpić).

Sąd nie zgadza się również ze stwierdzeniem organu, że sytuację, w jakiej znalazł się kierowca, należy rozpatrywać wyłącznie z punktu widzenia ważnego interesu tego kierowcy, nie zaś przewoźnika. Niewątpliwie bowiem zachowanie kierowcy jako pracownika przekłada się na sytuację przewoźnika, co wynika wprost z powyższych rozważań.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie, organy powinny uwzględnić przedstawioną przez Sąd ocenę prawną i wnikliwie rozważyć podane przez stronę skarżącą okoliczności naruszenia przez stronę uregulowań wynikających z ustawy o SENT w kontekście możliwości odstąpienia od nałożenia kary przez wzgląd na interes publiczny oraz ważny interes przewoźnika. Dopiero prawidłowa ocena przesłanek odstąpienia otworzy organowi drogę do skorzystania z uznania administracyjnego, zgodnie z właściwie umotywowanym przekonaniem.