Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 54/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla decyzje organu I i II instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz M. J. kwotę 117 (słownie: sto siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym 100 (słownie: sto) złotych wpisu sądowego od skargi oraz 17 (słownie: siedemnaście) złotych tytułem opłaty od pełnomocnictwa.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Wojewoda D. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006r. Dz. U. nr 139, poz. 993 ze zm.) dalej: ustawa - po rozpatrzeniu odwołania A.K., pełnomocnika M.J., od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. Ś. z dnia [...] września 2011 r., nr [...] orzekającej o wymeldowaniu M. J. (skarżący) z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w G. Ś. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy.

Postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego, w trybie art. 15 ust. 2 ustawy, wszczęte zostało przez Burmistrza G. Ś. w dniu [...] lipca 2011 r. W tym też dniu do organu l instancji wpłynęło pismo W.J. (byłej żony), wskazujące, że skarżący nie mieszka w tym lokalu od września 2010 r. W mieszkaniu tym nie pozostały żadne rzeczy należące do niego, zabrał je dobrowolnie i przeprowadził się do swojego kuzyna, A. Ż., na adres: [...] w G. Ś. Na zakończenie dodała, że skarżący pracuje w firmie przewozowej [...]. Podobnej treści zeznania złożyła do protokołu w dniu 27 lipca 2011 r.

W dniu 2 sierpnia 2011 r. w charakterze strony zeznał skarżący. Oświadczył wówczas, że miejsce zameldowania nie opuścił dobrowolnie, zmusiła go do tego wnioskodawczyni. Jak stwierdził: "rzeczy osobiste zostały spakowane i wystawione do przedpokoju". Wyjaśnił dalej, że nie czynił żadnych starań, by sprawa ta trafiła na Policję, zabrał z mieszkania rzeczy i przeniósł się do mieszkania kuzyna. Podczas składania zeznań zobowiązał się do natychmiastowego powrotu do spornej nieruchomości.

W dalszych czynnościach wyjaśniających organ I instancji przeprowadził oględziny przedmiotowego mieszkania. Ustalono wówczas, że w miejscu tym brak jest jakichkolwiek rzeczy należących do skarżącego. Obecna przy oględzinach była żona skarżącego przyznała, że nie przekazała skarżącemu informacji o przeprowadzeniu tego dowodu.

W związku z powyższym, zapewniając skarżącemu czynny udział w oględzinach lokalu, powtórzono je w dniu 8 września 2011 r. Obecny wówczas skarżący stwierdził, że "próbował zamieszkać w tym lokalu, jednak dostęp został mu zabroniony przez byłą małżonkę". O tym fakcie miał powiadomić Policję. Dodał również, że wszystkie jego rzeczy zaginęły. Z kolei była żona skarżącego przyznała, że wymieniła zamki w drzwiach wejściowych w lipcu 2011 r. Z treści protokołu wynikało, że skarżący nie koncentruje w tym miejscu swoich spraw bytowych.

W kolejnych czynnościach wyjaśniających w charakterze świadka przesłuchano: G. M. i P. K. G. M. oznajmiła, że skarżący nie zamieszkuje w budynku przy ul. [...] od sierpnia 2010 r. Z kolei P. K., zamieszkały w lokalu przy ul. [...], oświadczył, że bardzo często widuje skarżącego w tym miejscu. Według zeznań świadka M. J. mieszkał w lokalu nr [...] (u kuzyna) od lutego 2011 r. do sierpnia 2011 r.

Następnie, zgodnie z art.15 ust. 2 ustawy oraz art. 104 k. p. a. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Burmistrz G.Ś. orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w G.Ś.. Od niniejszego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie.

Organ II instancji, wydając zaskarżoną decyzję podkreślił, że w sprawie o wymeldowanie obowiązkiem organów jest ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania, określonych w art. 15 ust. 2 ustawy. Wynika on z zasady dążenia do prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a., nakazującej organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., który zobowiązuje organ do dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (wyrok WSA z dnia 14 stycznia 2009r., nr II S.A./Sz 788/08). W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji rozpatrując niniejszą sprawę zastosował odpowiednio powyższe przepisy. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W przepisie tym wskazano, iż opuszczenie lokalu jest podstawową przesłanką, której zaistnienie rodzi obowiązek danej osoby zainicjowania postępowania o wymeldowanie z lokalu lub też może doprowadzić do wymeldowania na skutek wniosku złożonego przez inną osobę, a nawet z urzędu. Brak ustawowej definicji pojęcia opuszczenia lokalu spowodował, że stało się ono przedmiotem licznych orzeczeń i komentarzy. Z uwzględnieniem jednolitego stanowiska doktryny i judykatury należy stwierdzić, iż przy ustalaniu, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ustawy należy badać przede wszystkim zamiar osoby, która ma być wymeldowana, trwałość tego zamiaru i dobrowolność podjęcia decyzji o opuszczeniu lokalu.

Organ stwierdził, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolne. Należy mieć oczywiście na uwadze, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu, czy uzyskania kluczy powoduje, że brak jest podstaw prawych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych (wyrok WSA z dnia 31 marca 2010 r., sygn II SA/Ke 99/10).

Odnosząc się do kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu, organ odwoławczy podkreślił, że jedynie skuteczne skorzystanie z tych środków może skutkować odmową wymeldowania. Na równi bowiem z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się sytuację, w której wprawdzie opuszczenie mieszkania następuje pod przymusem lub w wyniku bezprawnego usunięcia, niemniej jednak dana osoba nie korzysta ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu w postaci powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania. W takiej sytuacji brak też jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej.

Organ uznał za zasadne wyjaśnienie skarżącemu, czym charakteryzuje się zameldowanie, jakie niesie prawa i obowiązki. Ewidencja ludności polega wyłącznie na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, zaś osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy, określony w ustawie, w tym obowiązek wymeldowania w razie opuszczenia miejsca pobytu.

Organ odwoławczy zaznaczył także, że w wyroku z dnia 27 maja 2002 sygn. akt K 20/01 Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki." W konsekwencji oznacza to, iż organy meldunkowe są zobowiązane utrzymywać ewidencję w stanie, który odpowiada rzeczywistości, w tym mają obowiązek wymeldowania z pobytu stałego każdego, kto z jakichkolwiek powodów nie przebywa w miejscu zameldowania przez czas określony w art. 15 ust. 2 ustawy. Ewidencja ludności ma na celu wyłącznie rejestrację faktów, tj. tego, czy dana osoba stale lub czasowo przebywa w określonym lokalu. Zameldowanie nie przesądza o istnieniu jakiegokolwiek prawa danej osoby do lokalu, objętego tym zameldowaniem, a także przeciwnie wymeldowanie z pobytu stałego nie oznacza utraty tytułu prawnego. Źródłem prawa do lokalu są bowiem stosunki cywilnoprawne (wyrok NSA z 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt II OSK 880/08, wyrok WSA z dnia 14 kwietnia 2011 r. II SA/Go 129/11).

Ponadto organ II instancji wyjaśnił, czym jest stały pobyt w lokalu. Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z definicji zamieszczonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Należy zatem przyjąć, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości czy też podejmuje korespondencję (wyrok WSA z dnia 5 lutego 2009r, nr III SA/Lu 345/08).

Zdaniem organu odwoławczego, jak wynika z posiadanego materiału dowodowego sprawy, żadnej z wymienionych czynności skarżący nie wykonuje w miejscu stałego zameldowania, co prowadzi do słusznego wniosku, że gdzie indziej skoncentrował szereg spraw życiowych. Organ zaznaczył, że kompetencje organów administracji w zakresie wydawanych przezeń decyzji są ściśle ograniczone konkretnymi przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Żaden artykuł wskazanych przepisów nie może sprawić, by osoba ujęta w decyzji stała się bezdomna, czy też odebrano by jej możliwość dysponowania danym lokalem. Przedmiotowa decyzja sprawiła jedynie, że skarżący przestał widnieć w zbiorze meldunkowym, jako osoba na stałe zameldowana pod wskazanym adresem. Nie oznacza to jednak, że nie ma on możliwości pobytu w nim, czy też z uwagi na zmianę tegoż ewidencyjnego zapisu, stał się osobą nieposiadającą żadnego miejsca do życia (wszak, jak sam podaje, mieszka u kuzyna). Przepisy meldunkowe działają w inny sposób. W przypadku, gdy dana osoba opuszcza miejsce dotychczasowego pobytu, zobowiązana jest się wymeldować, a gdy nie dokona tego dobrowolnie, zostaje wymeldowana za pomocą decyzji administracyjnej. W przypadku zaś, gdy po wymeldowaniu, dana osoba faktycznie zamieszka w mieszkaniu i będzie spełniać przesłanki stanowiące, że pobyt ten jest stały i trwały, wówczas nie będzie żadnych przeciwwskazań, by ponownie dokonać stosownego zameldowania.

Zdaniem organu skarżący nie mieszka w miejscu zameldowania. W związku z czym należało wydać powyższą decyzję. Niemniej jednak i zamieszkiwanie w przyszłości rodzi słuszne wątpliwości. Wszak wspólne pożycie obu stron postępowania wygasło i trudno zawierzyć, by nadal zamierzali prowadzić wspólne gospodarstwo domowe. Niemniej jednak w niniejszej sprawie najważniejszym, kluczowym do rozstrzygnięcia pozostawało ustalenie, czy do opuszczenia przez skarżącego faktycznie doszło w sposób dobrowolny. Wojewoda D. nie miał wątpliwości w powyższym zakresie, co uzasadniał zeznaniami skarżącego do protokołu w dniu 2 sierpnia 2011 r. Organ zauważył, że powyższy protokół z niniejszymi wyjaśnieniami został przez skarżącego podpisany. Niezrozumiałe wobec tego jest, że w następnych oświadczeniach (w trakcie oględzin lokalu) stwierdza, że jego rzeczy zaginęły. Organ zauważył także, że próba wejścia do mieszkania dotyczyła okresu od lipca 2011 r., zaś niezamieszkiwanie skarżącego dotyczyło okresu od września 2010 r.

Wojewoda odniósł się także do zawartego w odwołaniu od decyzji Burmistrza G. Ś. zarzutu, że sprawy majątkowe byłych małżonków nie są uregulowane. Przypomniał, że charakter porządkowy zarówno aktu zameldowania jak i wymeldowania oznacza, że akt taki nie stanowi źródła powstania jakichkolwiek praw majątkowych, zwłaszcza do domu, czy mieszkania. Akty te nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe, a więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a takim miejscem dla skarżących nie jest sporny lokal. Należy wobec tego pamiętać, iż kwestie majątkowych rozliczeń byłych małżonków nie mogą mieć wpływu na rozstrzygniecie w sprawie administracyjnej o wymeldowanie. Organ w sprawie o wymeldowanie ustala jedynie, czy doszło do opuszczenia danego lokalu i czy ma ono charakter trwały i dobrowolny.

Organ podkreślił, że skarżący pracuje jako kierowca, w związku z czym często pracuje w delegacjach, poza miejscem zamieszkania. Informacja ta nie zmienia jednak faktu, że w trakcie pobytu w G. Ś. nie mieszka w miejscu zameldowania, lecz w mieszkaniu kuzyna, gdzie sam zawiózł swoje rzeczy osobiste. Co prawda podnosi, że starał się wejść do spornej nieruchomości, ale nie dało to żadnego rezultatu. W orzecznictwie podkreśla się, iż opuszczenie lokalu musi być faktem oczywistym, dającym się ustalić na podstawie obiektywnych okoliczności. Opuszczenie lokalu sprowadzać się zatem musi do działania zameldowanego. Nie oznacza to, że sprowadza się jedynie do działania bezpośredniego, związanego z wygaśnięciem woli dalszego zamieszkiwania i koncentrowania swoich życiowych spraw w danym lokalu mieszkalnym. Zdarzenie - jakim jest opuszczenie lokalu - należy oceniać w kontekście okoliczności w jakich ono następuje. Uwzględnić przy tym należy także brak prawnej i fizycznej możliwości zamieszkiwania w danym lokalu, wynikający ze świadomego działania zameldowanego. Taka sytuacja może być uznana za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu.

Przez dobrowolność, zdaniem organu, rozumie się, jak to już wskazano wcześniej, nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do jego przywrócenia do lokalu (por. wyrok NSA z 6 marca 2007 r. sygn. akt II OSK 401/06, wyrok NSA z 11 kwietnia 208 r. sygn. akt II OSK 389/07, wyrok NSA z 7 grudnia 2005r. sygn. akt II OSK 302/05).

Sam zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem, zdaniem organu, nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu tam osoby, lecz musi on być połączony z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w nim swoich osobistych i majątkowych interesów. Przez termin "zamiar" pojmuje się wolę wewnętrzną osoby, którą określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych (tak NSA w wyroku z dnia 13 lutego 2002 r. sygn. II SA/Gd 646/2000 LexPolonica nr 355460). Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności (zob. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2002 r. sygn. SA/Sz 1278/2000 LexPolonica nr 355462). Przejawem woli opuszczenia miejsca pobytu jest niepodejmowanie we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu (tak NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. II SA/Ka 6.13/2000 LexPolonica nr 354462). Jak ustalono, na podstawie oświadczeń samego Zainteresowanego, nie zgłaszał On na Policję faktu utrudniania zamieszkania. Takie oświadczenie skarżący złożył do protokołu. Jednak w następnych oświadczeniach skarżący zaczął kwestionować dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu, by w końcu, za pośrednictwem pełnomocnika, stwierdzić, że zgłaszał na Policję bezprawne działania Wnioskodawczyni w tym zakresie. Co więcej miał zwrócić się z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. W ocenie organu odwoławczego działania skarżącego podyktowane są toczącym się postępowaniem o wymeldowanie, nie zaś faktyczną chęcią ponownego zamieszkania w tym miejscu. Wszelkie działania w tym kierunku, podjęte w tak odległym czasie od opuszczenia mieszkania (wrzesień 2010 r.) nie mogą przesądzać na korzyść skarżącego. Kluczowe, zdaniem organu, dla sprawy jest początkowe oświadczenia skarżącego, w których przyznał, że spakowane przez wnioskodawczynię rzeczy, sam, dobrowolnie, zabrał i przeniósł do mieszkania kuzyna, w którym obecnie przebywa. Jego pobyt w tym miejscu został potwierdzony również zeznaniem sąsiada. Co więcej, po otrzymaniu informacji o wszczęciu postępowania i złożeniu stosownych zeznań w tej sprawie, skarżący zadeklarował, że ponownie zamieszka w miejscu zameldowania ("w ciągu tygodnia wraz z rzeczami wprowadzę się ponownie do wspólnego mieszkania"), czym nie podważył wniosku, że nie mieszka w tym miejscu. Również faktyczny brak rzeczy w miejscu zameldowania znalazł w tych oświadczeniach stosowne odzwierciedlenie.

Konkludując rozważania organ wskazał, że niewątpliwym i nie kwestionowanym przez skarżącego, pozostawał fakt, że opuścił on lokal przy ul. [...] w G. Ś. i nie zamieszkuje w nim do chwili obecnej. Powyższe ustalenia znajdują odzwierciedlenie w całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności zostały potwierdzone przez Strony postępowania, w tym skarżącego. Kwestią sporną, a zatem wymagającą wyjaśnienia, jest to czy opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny i trwały. Skarżący w toku postępowania administracyjnego niejednokrotnie wskazywał na fakt, że do opuszczenia mieszkania, w którym zameldowany był na pobyt stały, zmusiła go była żona, kwestionując tym samym wymagany charakter przesłanki warunkujący wydanie decyzji o wymeldowaniu. Jak wynika z akt sprawy, była żona skarżącego, a zarazem współnajemczyni mieszkania, poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych oraz spakowanie rzeczy skarżącego, uniemożliwiła wejście do lokalu i przebywanie w nim. W tym miejscu organ wyjaśnił, że jeżeli osoba zameldowana została usunięta z mieszkania przez dysponenta lokalu to przesłankę dopuszczalności należy oceniać w kontekście okoliczności, czy dana osoba skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne i czy te środki odniosły zamierzony skutek (por. wyrok NSA z 10 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 281/09, lex nr 597521). Należy podkreślić, iż samo podjęcie działań zmierzających do przywrócenia posiadania, chociażby w postaci powództwa posesoryjnego wynikającego z art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, póz. 93 ze zm.), nie przesądza o stwierdzeniu braku przesłanki wymeldowania, bowiem każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu oraz działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu, gdyż mogą istnieć inne powody czy też okoliczności, które będą również brane pod uwagę i będą mieć znaczący wpływ na ocenę dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego.

W skardze na decyzję organu II instancji pełnomocnik skarżącego zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia Wojewody D. orzekającego o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w związku z art. 107 k.p.a., przez błędne ustalenie faktyczne polegające na przyjęciu, że skarżący dobrowolnie zabrał z zajmowanego lokalu swoje rzeczy osobiste i opuścił miejsce pobytu stałego dobrowolnie, choć, zdaniem skarżącego z analizy zebranych dowodów wynika jednoznacznie, iż rzeczy skarżącego zostały usunięte bezprawnie przez byłą żonę a w wyniku dokonania przez nią wymiany zamków w drzwiach nie miał możliwości uzyskania dostępu do mieszkania.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie dowodu z odpisu wyroku Sądu Rejonowego w L. Ś. w sprawie [...] oraz akt sprawy [...] Sądu Rejonowego w L.Ś. - na okoliczność przywrócenia posiadania skarżącemu, braku dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego i działań byłej żony, które doprowadziły do bezprawnego usunięcia skarżącego z lokalu mieszkalnego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1296 ze zm.) i tylko naruszenie prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji, mające wpływ na wynik sprawy uzasadnia jej uchylenie, co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższy zakres kontroli sądowo-administracyjnej i oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję wydaną w I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że dotknięte są one istotnymi wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, skutkującymi konieczność ich uchylenia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że kwestie dotyczące zameldowania i wymeldowania służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego i pozostają bez wpływu na prawo danej osoby do lokalu mieszkalnego, którego postępowanie dotyczy. Postępowanie w sprawie wymeldowania nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych, np. własnościowych, najmu itp.

Z powołanego wyżej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynikają przesłanki, których łączne spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego lub czasowego na czas trwający ponad trzy miesiące oraz niedopełnienia przez osobę opuszczającą miejsce pobytu obowiązku wymeldowania się. Celem przytoczonej regulacji jest zapewnienie zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności, które powinny rejestrować i odzwierciedlać zmiany miejsc pobytu. Z tych też względów nałożono na osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu powinność dokonywania czynności służących rejestracji miejsca pobytu, a organom meldunkowym przyznano uprawnienia do wydawania rozstrzygnięć mających zastępować takie czynności dla uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy w sytuacji, gdy czynności tych nie podejmie osoba zobowiązana.

W świetle powołanej wyżej regulacji, badanie zasadności wniosku o wymeldowanie wymaga ustalenia, czy osoba, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, opuściła miejsce pobytu stałego. Zauważyć należy, że zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem sądowo-administracyjnym przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie lokalu ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969). Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest bowiem, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu prawa. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123 oraz z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989 r., nr 2, poz. 72). Przesłanka ta, zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Zarówno element przedmiotowy, czyli fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, jak i element podmiotowy, tj. zamiar innego zlokalizowania centrum życiowego, są możliwe do ustalenia w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i cel w jakim to miejsce, np. na pewien czas, zostało opuszczone, a także o przyczynę opuszczenia miejsca pobytu. Jest to o tyle istotne, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach, nie można uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy (por. np. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex nr 80643).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał za przedwczesne stanowisko organów dotyczące spełnienia przez skarżącego przesłanek uzasadniających jego wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Bez wątpienia, dla oceny dobrowolności opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu oraz trwałości tego opuszczenia, kluczowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Mając na uwadze z jednej strony treść zaskarżonej decyzji, z drugiej zaś ustanowione w art. 15 ust. 2 ustawy przesłanki wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego, Sąd uznał, że organy rozpoznające sprawę nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych okoliczności sprawy, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są niepełne, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z przepisu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zobowiązany jest nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Ponadto, zgodnie z art. 80 k.p.a., organ winien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie decyzji w zakresie ustaleń stanu faktycznego powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazane uregulowania nakładają na organy obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego w kwestiach mających znaczenie w sprawie, ale także - co jest szczególnie istotne w niniejszej sprawie - odnośnie poddania zgromadzonych dowodów wnikliwej analizie i ocenie, natomiast odzwierciedleniem spełnienia tych powinności jest treść uzasadnienia podjętej decyzji. Zauważyć ponadto należy, że wniesienie odwołania przenosi na organ II instancji obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego sprawy i uzasadnienie wydanej przez ten organ decyzji zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a.

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji przez pryzmat przedstawionych wyżej obowiązków organów administracji, należy uznać, iż organy rozpoznające sprawę naruszyły wszystkie wyżej wymienione przepisy prawa.

Przede wszystkim z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zostało w sprawie wyjaśnione i w sposób jednoznaczny ustalone istnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Organy rozpoznające sprawę wprawdzie ustaliły, że skarżący opuścił lokal mieszkalny, którego postępowanie dotyczy, jednak nie wyjaśniły i nie ustaliły w sposób prawidłowy, z jakich faktycznie przyczyn skarżący opuścił lokal, a tym samym, czy opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie przesłuchano na tę okoliczność kuzyna skarżącego A. Ż., u którego skarżący zatrzymał się po opuszczeniu lokalu, nie ustalono także, jakie rzeczy skarżący zabrał z lokalu, ani co się stało z rzeczami, które była żona skarżącego spakowała i usunęła z lokalu. Wątpliwości w tym zakresie, zdaniem Sądu, mogłaby rozstrzygnąć kontrola meldunkowa wykonana przez organ w lokalu przy ul. [...] w G. Ś., należącym do kuzyna skarżącego.

Należy w tym miejscu podnieść, że organ I instancji w piśmie z dnia 11 sierpnia 2011 r. wskazał konieczność przesłuchania dodatkowych świadków, nie wykazał jednak w tym zakresie odpowiedniej aktywności, ograniczając się do przesłuchania osób wskazanych tylko przez byłą żonę skarżącego.

Kolejnym istotnym uchybieniem, na jakie należy zwrócić uwagę było niewzięcie pod uwagę wniesienia przez skarżącego do sądu powszechnego pozwu o przywrócenie utraconego posiadania. Informacja o tym została zawarta w odwołaniu wniesionym przez skarżącego od decyzji organu I instancji.

Jak wynika z sentencji wyroku z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt [...], dołączonej do skargi, Sąd Rejonowy w L. Ś., Wydział I Cywilny, nakazał byłej żonie skarżącego dopuścić powoda (skarżącego) do współposiadania lokalu mieszkalnego położonego w G. Ś. przy ul.[...], w szczególności przez wydanie powodowi (skarżącemu) kompletu kluczy do mieszkania oraz zaniechania dalszych naruszeń. Już w świetle tych okoliczności budzi wątpliwości, czy opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. [...] w G. Ś., miało charakter trwały i dobrowolny.

Powyższe uchybienia, mogły mieć wpływ na treść orzeczenia, w związku z czym skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Z tych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd uprawniony był orzec, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

O kosztach postępowania Sąd natomiast orzekł na zasadzie art. 200 p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, mając na względzie to, co wyżej Sąd stwierdził, winny wyjaśnić zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego przyczyny opuszczenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego przez skarżącego oraz, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. W tym celu organ winien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe z udziałem stron tego postępowania, winien też przesłuchać zawnioskowanych przez skarżącego świadków oraz zapoznać strony z zebranym materiałem dowodowym i umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Istotną kwestią jest przy tym przywołany wyżej wyrok sądu cywilnego przywracający skarżącemu prawo pobytu w lokalu. Tak zebrany materiał dowodowy należy następnie wszechstronnie ocenić zgodnie z regułami kodeksu postępowania administracyjnego i dopiero wydać stosowne rozstrzygnięcie, które należy uzasadnić zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.