Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 434/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Diana Trzcińska Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2022 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi E. K., Z. G. i W. C. na decyzję Wojewody z dnia 25 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga E. K., W. C. oraz Z. G., dalej skarżący, na decyzję Wojewody z 25 marca 2021 r. o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta z 5 czerwca 2018 r. i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji w całości, została wniesiona w następującym stanie sprawy;

Aktem notarialnym z dnia 20 grudnia 1985 r.. Repertorium A Nr [..] na rok [..], A. B., P. K., E. S., A. C. i J. M. sprzedali Skarbowi Państwa, nieruchomość położoną przy ul. W. i [..], o pow. 843 m2, zapisaną w księdze wieczystej [..]. Każdy ze współwłaścicieli posiadał po 1/5 udziału w prawie własności do nieruchomości wywłaszczonej. Odjęcia prawa własności oraz rozliczeń z tym związanych dokonano na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99).

Pismami z 2 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta, reprezentujący Skarb Państwa, wystąpił w trybie art. 136 ust. 2 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, do Z. G., E. J.K. i W. A.C., informując, iż powziął zamiar sprzedaży nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki nr: [..] i [..], położone w G., obr. [..], dla których Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [..] - a tym samym użycia na inny cel, aniżeli wskazany aktem notarialnym z dnia 20 grudnia 1985 r., Repertorium A Nr [..] na rok [..]. Jednocześnie wskazał, iż zgodnie z art. 136 ust. 2 u.g.n. właścicielowi lub jego spadkobiercy przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 5 u.g.n., termin na złożenie wniosku wynosi 3 miesiące od dnia odebrania przedmiotowego zawiadomienia. Poinformowano adresatów, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może być wszczęte przez jednego ze spadkobierców.

Jak wynika z akt sprawy, E. K. odebrała pismo w dniu 18 stycznia 2017 r., W. A. C. w dniu 23 stycznia 2017 r., natomiast Z. G. w dniu 5 stycznia 2017 r.

Zawiadomieniem z 28 kwietnia 2017 r. Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, poinformował o wszczęciu postępowania administracyjnego, zainicjowanego wnioskami o zwrot spadkobierców po wywłaszczonych aktem notarialnym z dnia 20 grudnia 1985 r., Repertorium A nr [..], współwłaścicielach.

Do postępowania przystąpiła Z. G., E. K. i W. C.

Aktem poświadczenia dziedziczenia, z dnia 11 lipca 2017 r., Repertorium A nr [..] na rok 2017, spadek po A. J. C., na podstawie ustawy nabyli: I.C. (żona) w udziale wynoszącym 1/3 części spadku, E. J. K. (córka) w udziale wynoszącym 1/3 części spadku, W.A. C. (syn) w udziale wynoszącym 1/3 części spadku. Aktem poświadczenia dziedziczenia, z dnia 11 lipca 2017 r., Repertorium A nr [..] na rok 2017, spadek po I. C., na podstawie ustawy nabyli: E. J. K.(córka) w udziale wynoszącym 1/2 części spadku, W. A. C. (syn) w udziale wynoszącym 1/2 części spadku.

Postanowieniem z 19 marca 2018 r. Prezydent Miasta, zawiesił z urzędu postępowanie "w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb ewidencyjny [..], obecnie stanowiącej działki nr [..] i [..] o łącznej pow. 843 m2, będącej własnością Skarbu Państwa, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [..] do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy, które z prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po E. S. pozostaje w obrocie prawnym".

Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 1 kwietnia 1987 r., sygn. akt [..], spadek po E. S. nabyła Z. G. w całości.

Postanowieniem z 17 kwietnia 2018 r. Prezydent Miasta, podjął zawieszone postępowanie.

Decyzją z 5 czerwca 2018 r. Prezydent Miasta, orzekł:

1. "po rozpatrzeniu wniosku E. K., W. C., (...) na podstawie art. 136 ust. 2 i 5, art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w udziale wynikającym z faktu spadkobrania po A. C., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości"

2. "po rozpatrzeniu wniosku Z.G. (...) na podstawie art. 136 ust. 2 i 5, art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w udziale wynikającym z faktu spadkobrania po E. S., tj. w 1/5 udziału w prawie własności nieruchomości".

Wobec wniesienia odwołania przez skarżących sprawa stała się przedmiotem rozstrzygania przez Wojewodę, który wyjaśnił, że problematyka zwrotu nieruchomości wywłaszczonych została uregulowana w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) - dalej u.g.n. W art. 136 ust. 3 tej ustawy stwierdzono, iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140".

Z powyższego wynika, że roszczeniem o zwrot mogą być objęte nieruchomości wywłaszczone w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast wywłaszczona nieruchomość objęta księgą wieczystą [..], składająca się z działek oznaczonych numerami [..] i [..], które w wyniku zmiany numeracji obecnie posiadają numery [..] i [..], nie została objęta taką decyzją, lecz nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej (akt notarialny z dnia 20 grudnia 1985 r., Repertorium A Nr [..]), na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.). Przepisem dopuszczającym zwrot nieruchomości wywłaszczonych we wskazanym trybie jest art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., który stanowi, że "przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.) ".

Zatem zwrócona może zostać jedynie nieruchomość zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany "

Jednakże oprócz ustalenia zaistnienia powyższych pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, organ prowadzący postępowanie musi wykluczyć zaistnienie przesłanek negatywnych wynikających z dyspozycji art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n.. A mianowicie zgodnie z ww. przepisami, "w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części" (art. 136. ust. 2 u.g.n.). "W przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa" (art. 136 ust. 5 u.g.n.).

Oceniając zachowanie terminu do ubiegania się o zwrot wskazał Wojewoda, że Z. G., E. K. i W. C.odebrali korespondencję z zawiadomieniem o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości odpowiednio: 5 stycznia, 18 stycznia i 23 stycznia 2017 r. E. K. i W. C. złożyli wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dniu 23 czerwca 2017 r. Z. G. złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w dniu 1 czerwca 2017 r.

Wobec ustalenia przez Prezydenta Miasta faktu przekroczenia przez skarżących określonego w art. 136 ust. 5 u.g.n. trzymiesięcznego terminu na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, orzekł organ o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na wygaśnięcie uprawnienia.

Powyższa analiza wskazuje, iż podstawą orzeczenia odmowy zwrotu przez Prezydenta Miasta, jest spełnienie przesłanek art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n.. Wojewoda podzielił ustalenia poczynione przez Prezydenta Miasta, przywołane powyżej. Jednakże uznał, że organ błędnie orzekł o odmowie zwrotu, jednocześnie stwierdzając, iż uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wygasa wobec złożenia wniosku o zwrot nieruchomości po upływie 3 miesięcy od dnia odebrania zawiadomienia, o którym mowa w art. 136 ust. 2. W ocenie Wojewody w takiej sytuacji przedmiotowa nieruchomość (w odpowiednim udziale, przysługującym w prawie własności do nieruchomości wywłaszczonej poszczególnych byłych właścicieli lub ich spadkobierców) utraciła status nieruchomości wywłaszczanej w związku z niezachowaniem terminu wskazanego w art. 136 ust. 5 u.g.n. Dlatego właściwym jest zastosowanie instytucji umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Negatywna przesłanka wnikająca z art. 136 ust. 5 u.g.n., stanowi przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości, dlatego jeżeli zostało ono wszczęte, to podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 ust. 1 K.p.a.

We wniesionym odwołaniu strony skarżące nie podważyły stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji, jak również faktu złożenia wniosków po terminie zakreślonym ustawą. Wskazały jednakże, iż "zgodnie z hipotezą art. 209 KC, gdy wnioskodawcami zwrotu nieruchomości są byli jej współwłaściciele albo współspadkobiercy osoby lub osób wywłaszczonych, to każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa, przez co każdy ze współuprawnionych może złożyć wniosek o zwrot nieruchomości w wyznaczonym terminie 3 miesięcy ze skutkiem zachowania prawa do zwrotu dla pozostałych uprawnionych. Jeżeli bowiem roszczenie o zwrot realizowane w warunkach określonych w art. 136 ust. 2 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wygasa po upływie wskazanego w tym przepisie terminu, to znaczy, że złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przynajmniej przez jedną z osób uprawnionych ma charakter zachowawczy dla pozostałych osób uprawnionych. Pogląd ten potwierdza również NSA w wyr. z 25.3.2013 r (vide: I OSK 953/12), w którym podkreślono, że złożenie żądania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma charakter czynności zachowawczej w rozumieniu art. 209 KC".

W ocenie Wojewody powołana przez skarżących interpretacja oraz wyrok miały rację bytu w reżimie prawnym przed wydaniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. SK 26/14, nie można twierdzić, iż tzw. przyłączenie się wszystkich uprawnionych, stanowi czynności zachowawcze tj. jeśli został złożony wniosek o zwrot to reszta uprawnionych może się przyłączyć później, w zasadzie bez ograniczeń terminowych. Zatem przytoczony przez strony skarżące pogląd, iż skuteczne złożenie wniosku chociażby przez jednego uprawnionego powoduje, że pozostałe uprawnione osoby mogą się do tego wniosku przyłączyć, nie może być co do zasady aprobowany po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał wyraźnie w tym zakresie wskazał w powołanym wyroku na samodzielność roszczeń poszczególnych uprawnionych, jednocześnie nakazując zmiany legislacyjne (co zostało wprowadzone nowelizacją u.g.n. dokonaną w 2019 r. - patrz; Dz.U. z 2019 r. poz. 801) mające te zasady respektować, w tym zapewnić innym uprawnionym możliwość dochodzenia roszczeń indywidualnie, bez konieczności uzyskiwania zgody pozostałych uprawnionych do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 października 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 869/20).

W poprzednim reżimie prawnym (przed dniem wydania ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego) skuteczność wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zależał od aprobaty wszystkich uprawnionych. Mając to na względzie, nie złożenie wniosku przez jedną ze stron niweczyło skuteczność takiego roszczenia dla pozostałych. Charakter tego żądania pozostawał zatem zbieżny z regulowanymi czynnościami w art. 209 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (j.t Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.), które zmierzały do ochrony wspólnego prawa w określonej sytuacji prawnej. Jednakże po ww. orzeczeniu Trybunału, każdy ze współwłaścicieli lub ich spadkobierców działa we własnym imieniu i na własną rzecz, w związku z czym nie zachodzi konieczność ochrony wspólnego prawa (roszczenia) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Reasumując, w ocenie Wojewody decyzja Prezydenta Miasta z 5 czerwca 2018 r. w sposób wyczerpujący w swym uzasadnieniu ujęła sedno sprawy, jednakże w związku z nie zastosowaniem się do art. 105 § 1 K.p.a., podlega ona uchyleniu a postępowanie prowadzone w pierwszej instancji umorzeniu w całości. Stwierdził organ odwoławczy, iż nie zachowanie terminu określonego w art. 136 ust. 5 u.g.n. stanowi przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. Jeżeli istnieją przesłanki negatywne wywodzone z art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n., a zostało wszczęte postępowanie, to podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe

We wniesionej skardze skarżący zarzucili:

1. obrazę art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3b u.g.n poprzez nie zastosowanie przez Wojewodę (będącego w posiadaniu informacji, że postępowanie o sygn. [..], zawisłe przed Prezydentem Miasta o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, położonej w G., dla której Sąd Rejonowy prowadzi KW [..], obejmuje swoim zakresem podmiotowym poza wnioskami skarżących także wnioski A.A.-Z.Z. ) do ustalonego w sprawie stanu faktycznego dyspozycji hipotezy normy art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art.136 ust. 3b u.g.n., co skutkuje zaistnieniem kwalifikowanej wady (naruszenie dyspozycji art. 136 ust.3 b u.g.n) zaskarżonej decyzji Wojewody, powodującej jej nieważność z powodu rażącego naruszenia przez Wojewodę (a wcześniej Prezydenta Miasta) dyspozycji normy. Art. 136 ust. 3 b. u.g.n. albowiem zaskarżona decyzja (PM [.].) wbrew bezwzględnemu nakazowi zawartemu w dyspozycji art. 136 ust. 3b u.g.n. obejmowała zakresem rozstrzygnięcia wyłącznie wnioski niektórych podmiotów (tj. Z. G., E. K. i W. C., ubiegających się o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., dla której SR w G. prowadzi KW nr [..]), mimo że wszczęte w tej sprawie przez Prezydenta Miasta postępowanie (sygn. [..]) obejmowało swoim zakresem także wnioski A.A.-Z.Z.

2. obrazę art. 136 ust. 5 u.g.n. (będącą następczą konsekwencją obrazy art. 136 ust. 3 b wskazanej powyżej), mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji tego błędne ustalenie, że roszczenie skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, objętej KW nr [..] wygasło z powodu nie zgłoszenia (przez skarżących) w terminie wskazanym w art.136 ust.5 u.g.n roszczenia o zwrot wywłaszczone nieruchomości, w sytuacji gdy z wykładni hipotezy normy art. 136 ust. 5 u.g.n oraz poglądów doktryny i orzecznictwa sądów, wynika jednoznacznie, że złożenie chociażby przez jednego ze spadkobierców (osób wywłaszczonych) wniosku (w terminie wskazanym w art. 136 ust. 5 u.g.n) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, co miało miejsce na gruncie niniejszej sprawy, nakazuje uznać ipso iure skuteczność dokonania tej czynności także wobec innych uprawnionych, którzy wniosek o przyłączenie się do toczącego się postępowania administracyjnego złożyli po upływie trzech miesięcy od daty powiadomienia ich o wszczęciu (przez uprawniony organ) postępowania zmierzającego do sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości.

Wnieśli skarżący na podstawie art.106 § 3 p.p.s.a. o dopuszczenie dowodu z dokumentów :

1. kserokopii zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego z 28.04.2017 r., które dowodzi, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości objętej KW nr [..] SR w G. pierwotnie obejmowało swoim zakresem także roszczenia Z. G., E. K. i W. C.;

2. kserokopii pisma Prezydenta Miasta z 09.05.2019 r. skierowanego do Wojewody, dowodzącego, że Wojewoda został poinformowany przez Prezydenta Miasta o tym, że postępowanie w sprawie z odwołania Z. G., E. K. i W. C. ma związek podmiotowy i przedmiotowy z postępowaniem odwoławczym od decyzji Prezydenta Miasta dotyczącym odmowy zwrotu A.A.-Z.Z. wywłaszczonej nieruchomości objętej księga wieczystą [..].

W uzasadnieniu skargi wskazano, że akta sprawy potwierdzają, że pismem z 2 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta poinformował osoby uprawnione do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości należącej uprzednio do J. i P. K. o zamiarze sprzedaży nieruchomości gruntowej, położonej w G. przy ulicy [..], dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [..].

Pismem z 10 marca 2017r. pełnomocnik A.A.-Z.Z. złożył w UM pismo, z treści, którego wynikało jednoznacznie, że osoby te wnoszą o wszczęcie i przeprowadzenie stosownego postępowania w trybie art. 136 ust.2 u.g.n.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta, pismem z 28 kwietnia 2017 r. nr [..] zawiadomił wnioskodawców o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot należnych im udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie działki nr [..] i [..] o łącznej powierzchni 843 m2, położonej w G., obręb ewidencyjny [..], będącej własnością Skarbu Państwa, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW nr [..].

Z. G. pismem z 31 maja 2017 r., a E. K. i W. C., pismem z 22 czerwca 2017 r. poinformowali Prezydenta Miasta, że przystępują do toczącego się postępowania administracyjnego [..], wszczętego z wniosku E. P. oraz innych osób i tym samym wystąpili do Prezydenta Miasta z wnioskiem o zwrot należnych udziałów w wywłaszczonej nieruchomości objętej KW nr [..] Sądu Rejonowego w G.

Decyzją z 5 czerwca 2018 r. Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej wydał decyzję nr [..] o odmowie Z. G., E. K. i W. C.zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości. Powodem odmowy zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości było błędne ustalenie, że skarżący wniosek o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości złożyli po upływie terminu wskazanego w art. 236 ust.5 u.g.n.

Decyzja Prezydenta Miasta dotyczyła tylko i wyłącznie skarżących, pomijając przy tym, że o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegają się także inne osoby (tj. A.A.-Z.Z.), których wnioski o zwrot udziałowca wywłaszczonej nieruchomości zostały złożone w terminie ustawowo skutecznym.

Podkreślono, że Prezydent Miasta 11 kwietnia 2019 r. wydał jeszcze dwie decyzje o nr [..] oraz [..], na mocy których odmówił A.A.-Z.Z. zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości objętej KW [..], albowiem cel dla jakiego zostało dokonane wywłaszczenie został rzekomo zrealizowany.

W sposób nieuprawniony Prezydent Miasta potraktował wnioski wyżej wymienionych osób jako oddzielne wnioski dotyczące zwrotu udziałów w działkach wchodzących w skład różnych nieruchomości (oznaczonych jako działka nr [..]-decyzja nr [..] oraz decyzja nr [..] dotycząca działki oznaczonej jako [.].) mimo, że wnioski A.A.-Z.Z. dotyczyły zwrotu udziałów w jednej nieruchomości dla której SR w G.prowadzi KW nr [..].

W opinii skarżących postępowanie o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, mimo, że dotyczy tej samej nieruchomości, zostało z rażącym naruszeniem dyspozycji art. 136 ust.3 b u.g.n podzielone na trzy oddzielne postępowania administracyjne.

W stosunku do skarżących Prezydent Miasta wydał tylko jedną

decyzję o odmowie zwrotu należącego się im udziału w wywłaszczonej

nieruchomości objętej KW [..] składającej się z działki nr [..] i

[..]. Natomiast w stosunku do pozostałych osób, Prezydent Miasta

wydał dwie oddzielne decyzje, dotyczące działki nr [..] oraz działki nr [..],

które to działki wchodzą w skład nieruchomości objętej KW [..].

Podkreślili skarżący, że Prezydent Miasta, wbrew dyspozycji art.136 ust. 3 b u.g.n, potraktował przedmiot postępowania administracyjnego o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości w sposób dowolny, sprzeczny z prawem administracyjnym i prawem cywilnym, stwarzając w adresatach swoich decyzji przeświadczenie, że przeprowadził kilka postępowań administracyjnych, zainicjowanych kilkoma wnioskami osób mających roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji [..], Prezydent Miasta wskazał, że wnioski skarżących o zwrot udziałów w wywłaszczonej nieruchomości zostały złożone po upływie terminu wskazanego w art.136 ust.5 u.g.n, pomijając przy tym, że wyżej wymienione osoby "przyłączyły się" do wcześniej wszczętego (tj. 28-04-2017r.) postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, które zostało zainicjowanego przez E.P. oraz inne osoby.

Ustalając stan faktyczny sprawy, organ z premedytacją i celowo pominął fakt, że postępowanie w spawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało wszczęte z wniosku (złożonego w terminie określonym w art. 136 ust.5 u.g.n) innych osób (niż te osoby, do których została skierowana decyzja) i w związku z tym skarżący składając oświadczenie woli o przyłączeniu się do toczącego się postępowania, zachowali ustawowe prawo do dochodzenia swych roszczeń.

Skarżący zarzucili decyzji Wojewody naruszenie prawa poprzez nie zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy dyspozycji art. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3b u.g.n., co skutkuje zaistnieniem kwalifikowanej wady, która powoduje jej nieważność (w oparciu o art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.) z powodu rażącego naruszeniu przez Prezydenta Miasta dyspozycji normy art. 136 ust. 3 b. u.g.n .

Skarżący podnieśli, że podzielenie przez Prezydenta Miasta sprawy dotyczącej wniosku A.A.-Z.Z. i innych osób o zwrot należnych im udziałów w wywłaszczonej nieruchomości i w konsekwencji tego wydanie trzech oddzielnych decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa tj. art. 136 ust. 3b u.g.n.

W myśl art. 136 ust. 3b u.g.n w przypadku gdy zostało zgłoszone więcej niż jedno żądanie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, prowadzi jedno postępowanie dotyczące wszystkich żądań.

Przepis ten został sformułowany kategorycznie i nie uzależnia powinności prowadzenia jednego postępowania od uznania organu ani od innych okoliczności.

Jak się wydaje, wbrew pozorom, art.136 ust. 3b u.g.n nie jest lex specialis wobec art. 62 k.p.a., w którym mowa o proceduralnym połączeniu materialnie odrębnych spraw, ma on raczej charakter konfirmujący, potwierdzający powinność prowadzenia przez organ jednego postępowania w jednej sprawie administracyjnej. Co więcej, można w nim upatrywać wyłączenia generalnej możliwości rozstrzygania sprawy w części - wszak wydanie decyzji częściowej pośrednio powoduje ten skutek, że organ nie prowadzi już jednego, lecz kilka postępowań w sprawie, a taki stan narusza art. 136 ust. 3b u.g.n.. Bezspornym na gruncie obowiązującego porządku prawnego jest stwierdzenie, że hipoteza normy zawartej w art. 136 ust.3b u.g.n wskazuje jednoznacznie, że jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, mający przy tym charakter materialnoprawny. W ewentualnej decyzji zwrotowej organ rozstrzyga też o wzajemnych relacjach między współuczestnikami postępowania, skoro określa przypadające im udziały nieruchomości lub jej części.

Powyższa konstatacja, powoduje, że za rażące naruszenie prawa skarżący uznali fakt, że Wojewoda, rozpoznając odwołanie od zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta z 5 czerwca 2018 r. pominął całkowitym milczeniem niezgodne z zobowiązującym prawem naruszenie art.136 ust. 3b u.g.n przez wyżej przedstawione działania Prezydenta Miasta, polegające na bezprawnym podzieleniu jednej sprawy administracyjnej na kilka spraw.

Mimo tego, że Wojewoda wiedział (co wynika z dokumentów stanowiących wniosek dowodowy w niniejszej sprawie), że decyzja Prezydenta Miasta dotknięta jest wadą prawną, powodującą jej nieważność, nie zareagował w sposób przewidziany prawem.

Bezspornym jest ustalenie, że Wojewoda, wydając zaskarżoną decyzję miał wiedzę, że przedmiot postępowania administracyjnego został wbrew art. 136 ust. 3b bezprawnie podzielony i w skutek tego, zamiast jednej, wydano trzy oddzielne decyzje administracyjne.

Określony w art. 136 ust. 5 u.g.n termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości jest terminem zawitym o skutku wygaśnięcia uprawnienia do skutecznego żądania zwrotu nieruchomości. Zawity charakter tego terminu wynika bowiem właśnie z ustawowo określonego skutku jego upływu. W związku z tym należy przyjąć, że zgodnie z art.209 KC, gdy wnioskodawcami zwrotu nieruchomości są jej współwłaściciele albo współspadkobiercy osoby lub osób wywłaszczonych

to każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa, przez co każdy z współuprawnionych może złożyć wniosek o zwrot nieruchomości w wyznaczonym terminie 3 miesięcy ze skutkiem zachowania prawa do zwrotu dla pozostałych uprawnionych. Jeżeli bowiem roszczenie o zwrot realizowane w warunkach określonych w art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n wygasa po upływie wskazanego w tym przepisie terminu, to znaczy że złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przynajmniej przez jedną z osób uprawnionych ma charakter zachowawczy dla pozostałych osób uprawnionych. Powyższej wykładni, przepisu art. 136ust. 5 u.g.n nie zmienia orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r. oraz późniejsza zmiana legislacyjna ustawy o gospodarce nieruchomościami (na co powołuje się Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), będąca konsekwencją przeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Zmiana legislacyjna, która weszła w życie w 2019 r. (jako realizacja orzeczenia TK z 2015 r.) potwierdziła jedynie, że niezgodne z prawem było stanowisko jakoby dla skuteczności wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości konieczna była zgoda wszystkich uprawnionych, złożona w terminie wskazanym w art. 136 ust. 5 u.g.n.

Z tych względów należy uznać, że decyzja Wojewody jest dotknięta wadą prawną, polegająca na błędnej wykładni dyspozycji normy zawartej w art. 136 ust. 5 u.g.n i w związku z tym powinna ulec uchyleniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a..

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z 25 marca 2021 r. uchylająca decyzję Prezydenta Miasta orzekającą o odmowie zwrotu na rzecz skarżących udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [..] i [..], położone w G., obręb [..], i umarzająca postępowanie pierwszej instancji w całości.

Zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, bowiem rację przyznać należy organowi II instancji, że w sprawie zachodziła podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 105 § 1 Kpa gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 Kpa, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016 r., str. 491). Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01). Przy czym bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności, gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia.

Stosownie do treści art. 136 ust. 2 u.g.n. w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezprzedmiotowość dotyczy braku przedmiotu postępowania, bowiem brak jest po stronie skarżących uprawnienia do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w przysługujących im udziałach z powodu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 u.g.n. po terminie wskazanym w ust. 5 tego przepisu. Według art. 136 ust. 5 u.g.n. w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa.

Pozostaje poza sporem, że wskazany trzymiesięczny termin traktować należy jako termin prawa materialnego, co powoduje, że skutkiem jego niezachowania jest jednoznaczna i bezpowrotna utrata uprawnienia do skutecznego ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Organ administracyjny prawidłowo zastosował w sprawie powyżej cytowane regulacje. Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z 2 stycznia 2017 r. poinformowano skarżących jako spadkobierców części właścicieli nieruchomości o powzięciu zamiaru zmiany przeznaczenia wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działki nr [..] i [..] oraz pouczono ich o możliwości ubiegania się o zwrot działki, terminie w jakim należy złożyć stosowny wniosek i konsekwencjach niezachowania tego terminu. Pismo zostało odebrane przez adresatów odpowiednio 5 stycznia (Z. G.), 18 stycznia (E. K.) i 23 stycznia 2017 r. (W. C.).

Skoro skarżący zostali prawidłowo pouczeni o treści art. 136 ust. 5 u.g.n., to od dnia otrzymania zawiadomienia rozpoczął bieg 3 - miesięczny termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości. Ponad wszelką wątpliwość skarżący złożyli wnioski o zwrot nieruchomości w czerwcu 2017 r., wobec czego rozpoznając je prawidłowo organy uznały, że wnioski zostały wniesione z uchybieniem terminu, o jakim mowa w wyżej wskazanym przepisie, skutkiem czego uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasło. Wygaśnięcie uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wynika wprost z literalnego brzmienia art. 136 ust. 5 u.g.n., o czym już wyżej wspomniano.

Odnieść się tutaj należy do zarzutu skargi, że złożenie wniosku o zwrot przez któregokolwiek ze spadkobierców skutkuje koniecznością uznania tej czynności za skuteczną wobec innych uprawnionych, którzy wniosek o przyłączeniu się do postępowania złożyli z uchybieniem wspomnianego powyżej trzymiesięcznego terminu.

Sąd nie może podzielić takiego stanowiska. Taka interpretacja skuteczności złożenia wniosku przez współuprawnionych funkcjonowała do momentu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14. Wówczas z obowiązujących przepisów prawa wynikało, że wniosek o zwrot nieruchomości może złożyć chociażby jedna z uprawnionych osób w terminie, o jakim mowa w art. 136 ust. 5 u.g.n., co powodowało wszczęcie postępowania w sprawie, w którym dopiero miało nastąpić ustalenie, czy wszyscy uprawnieni występują o zwrot nieruchomości. Oznacza to, że wówczas niezłożenie wniosku w terminie przez wszystkich uprawnionych nie oznaczało, że roszczenie o zwrot nieruchomości wygasło i takie też twierdzenie pełnomocnik skarżących zawarł w skardze. Wspomnianym wyrokiem Trybunał stwierdził, że "Art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Jednocześnie Trybunał, uznał za konieczne przyznanie samodzielnej legitymacji procesowej w postępowaniu zwrotowym każdemu z byłych współwłaścicieli nieruchomości (spadkobiercy), tak aby mogli oni w sposób autonomiczny dochodzić swoich roszczeń niezależnie od stanowiska pozostałych uprawnionych. Umożliwiając prowadzenie postępowania zwrotowego wyłącznie w stosunku do niektórych współwłaścicieli lub ich spadkobierców przyjął, że należy w postępowaniu zwrotowym zapewnić także prawa tym osobom, które z różnych powodów nie wystąpiły z wnioskiem o zwrot udziału w nieruchomości, a są do tego uprawnione. Przy tym odpowiedzialność za poinformowanie tych osób o możliwości przyłączenia się do toczącego się postępowania zwrotowego oraz uzyskania ich ostatecznego stanowiska powinna spoczywać na organach, ponieważ to one (a nie wnioskodawca) są zobowiązane do naprawienia skutków nieprawidłowego wywłaszczenia.

Z dniem 14 maja 2019 r. weszła w życie nowelizacja przepisu art. 136 u.g.n. (ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, Dz. U. poz. 801 ze zm. mająca zastosowanie do spraw wszczętych i niezakończonych, jak ma to miejsce w kontrolowanym przypadku) zmieniająca ust. 2 przepisu art. 136 u.g.n. poprzez nadanie mu brzmienia: "w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części". Nowelizacją ta usankcjonowano prawo do samodzielnego ubiegania się przez każdego z współuprawnionych o zwrot należnego mu udziału bez wymagania zgody pozostałych współuprawnionych czy też jakiejkolwiek ich aktywności.

I jako nieuzasadnione należy w świetle powyższych wywodów uznać twierdzenie pełnomocnika skarżących, że skarżący nie byli zobowiązani do złożenia każdy wniosku we własnym imieniu, a wystarczyło, że wpłynął wniosek jednej z uprawnionych osób i to już zainicjowało postępowanie także w ich imieniu. Zaś skarżący mogli zgłosić wolę przystąpienia do postępowania zainicjowanego przez współuprawnionych.

Obowiązujące przepisy czynią nieuzasadnionymi zarzuty i oczekiwania skarżących, że wobec uprawnionych do zwrotu udziałów w przedmiotowej powinno być prowadzone jedno postępowanie. Obecne brzmienie przepisu obliguje dokonywanie oceny uprawnienia każdego do zwrotu części czy udziału w nieruchomości odrębnie. Nie może Sąd objąć kontrolą innych rozstrzygnięć wydanych w stosunku do innych osób współuprawnionych, gdyż granice rozpoznawania sprawy wyznacza treść zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie jest to decyzja umarzająca postępowanie w sprawie o zwrot udziałów skarżących w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działki nr [..] i [..], położonej w G. obr. [..].

W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem sądu, zrealizowany został obowiązek poinformowania uprawnionych osób o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz uzyskania ich stanowiska, jak również zastosowania rygoru niezgłoszenia się tych osób. Nie ulega także wątpliwości, że pomimo skutecznego poinformowania skarżących o możliwości złożenia wniosku o zwrot i dokładnym określeniu terminu w jakim wniosek skutecznie może zostać złożony skarżący nie uczynili tego. Utracili zatem uprawnienie do zainicjowania postępowania w przedmiocie zwrotu należących do nich udziałów w wywłaszczonej nieruchomości.

W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy administracyjne zgromadziły w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy, który należycie oceniły, dokonując prawidłowych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji właściwie zastosowały powołane na wstępie przepisy prawa materialnego, dokonując ich prawidłowej wykładni. Sformułowane zaś w skardze zarzuty nie zdołały podważyć zgodności z prawem kontrolowanego rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.