Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 687/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust.1, 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Referent Agnieszka Komajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2023 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat M. J.-P. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z 26 sierpnia 2022 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z 4 lipca 2022 r., orzekającą w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup opału.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem z 8 czerwca 2022 r. S. K. (dalej też jako skarżąca lub strona) wniosła o przyznanie jej pomocy na zakup opału.

Po rozpoznaniu tego wniosku Wójt Gminy S. decyzją z 4 lipca 2022 r. odmówił przyznania w/w pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału.

Jako podstawę tej decyzji Wójt wskazał rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) oraz przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., zwanej dalej u.p.s.).

W uzasadnieniu podniósł natomiast, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł z tytułu zasiłku stałego, który nie przekracza kwoty kryterium dochodowego [...] zł. Następnie organ przedstawił zakres udzielanego stronie wsparcia finansowego, które w 2022 r. wyniosło [...] zł. Zaznaczył, że w marcu 2022 r. sprowadził żywność z Polskiego Czerwonego Krzyża w L., by wesprzeć podopiecznych w formie produktów żywnościowych. Pomimo dwukrotnego informowania o możliwości skorzystania z tej formy pomocy w okresie przed Świętami Wielkanocnymi strona nie zgłosiła się po pomoc. Dodatkowo zauważył, że strona uzyskała wsparcie w formie zasiłku celowego na zakup opału we wcześniejszych miesiącach 2022 r. Zdaniem organu w świetle stanu faktycznego sprawy brak jest też podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku na podstawie art. 39 u.p.s.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, podnosząc, że przyznana w styczniu 2022 r. pomoc w kwocie [...]zł na opał jest niewystarczająca na ogrzanie mieszkania od stycznia do grudnia, natomiast " przyznana w okresie od stycznia do lipca 2022 r. kwota [...]zł to miesięcznie [...] zł, co przy szalejącej inflacji wynosi [...] zł miesięcznie".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S...

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium, po przytoczeniu treści mających zastosowanie w sprawie przepisów u.p.s. podniosło, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że strona spełnia wymagane ustawowo kryterium dochodowe i to uprawnia ją do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego. Jednakże w świetle regulacji wynikających z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych, właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać, nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie zobowiązuje organu do ponoszenia w całości wszelkich kosztów utrzymania strony wnioskującej o jej przyznanie, a przedmiotowe świadczenia nie mogą stanowić podstawowego źródła utrzymania służącego do zaspokojenia choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń należnych w ramach pomocy społecznej.

Dodatkowo podniosło, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować zadania z zakresu pomocy społecznej. Organy te są więc upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń.

Ponadto Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji nie pozostaje bierny wobec problemów strony, udzielając jej regularnego wsparcia. W okresie od 1 stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. łącznie uzyskała ona wsparcie finansowe w wysokości [...] zł. Ponadto Kolegium uznało, że w związku z funkcjonującymi innymi formami pomocy w zakresie zakupu opału, między innymi udzielanymi w oparciu o przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692), wniosek jest przedwczesny. Aktualnie w toku postępowania nie jest możliwa pełna ocena potrzeb, a także czy i w jakim zakresie strona jest w stanie zaspokoić te potrzeby przy wykorzystaniu uprawnień wynikających z innych systemów wsparcia uruchomionych głównie w tym przedmiocie.

Dodatkowo Kolegium wskazało, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mimo że w odwołaniu podnosiła, że jest matką siedmiorga dzieci. Jednak jak wynika z pisma organu I instancji z dnia 21 lipca 2022 r., skarżąca w 2014 r. opuściła dom i rodzinę, zostawiając męża razem z dziećmi, nie łożąc na ich utrzymanie, pomimo zasądzonych alimentów na rzecz dzieci – K. i K.. Obecnie wszystkie dzieci są dorosłe i samodzielne, a część z nich posiada rodziny.

W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję strona podniosła, że jest ona krzywdząca, niesprawiedliwa i narusza prawo do otrzymania pomocy na opał. Oświadczyła, że zaprzecza, że zrobiła sobie stałe źródło dochodu z Ośrodka Pomocy Społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S., odmawiającą skarżącej przyznania zasiłku celowego na zakup opału.

Materialnoprawną podstawę orzeczenia stanowił art. 39 u.p.s., który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Treść powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że decyzja w przedmiocie przyznania tej formy pomocy ma charakter uznaniowy. Organ pomocy społecznej może zatem przyznać zasiłek celowy, lecz nie jest do tego zobligowany. Oznacza to, że kontrola legalności decyzji uznaniowych dokonywana przez sąd administracyjny ma ograniczony zakres. Sąd nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego, a jedynie sprawdza, czy decyzję podjął właściwy organ, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach k.p.a., czy decyzja ma oparcie w przepisach prawa materialnego, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy przesłankami odnoszącymi się do strony.

Uznanie oznacza bowiem przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja pozytywna dla strony.

Innymi słowy, sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia zgodnie z jej oczekiwaniami. Stanowisko to szeroko jest prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Oznacza to, że rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ powinien kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak trafnie wskazał to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w wysokości oczekiwanej przez te osoby. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (por. np. wyroki WSA w Warszawie z 13 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 884/07; z 3 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 94/06; z 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05).

W rozpoznawanej sprawie analiza zaskarżonej decyzji w zestawieniu z treścią zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów, przy uwzględnieniu przywołanych uwag prowadzi do wniosku, że organy administracji przy wydaniu decyzji nie naruszyły wskazanych wyżej reguł postępowania i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Organy poczyniły niezbędne ustalenia co do sytuacji życiowej skarżącej, w świetle których prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu należącym do jej męża, zajmując jeden pokój z dostępem do łazienki. Jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ustalonym orzeczeniem wydanym do 31 grudnia 2024 r. Z orzeczenia wynika, że może podejmować zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej, tj. zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku uzyskała dochód z tytułu zasiłków w wysokości [...] zł . Do stałych wydatków strony należą natomiast: opłata za energię elektryczną – ok. [...] zł, gaz - [...] zł, za wywóz śmieci - [...] zł.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca objęta jest stałą opieką organu pierwszej instancji. Mianowicie decyzją z 5 stycznia 2022 r. przyznane zostało stronie świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i domu" w kwocie [...]zł miesięcznie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r., decyzją z 5 stycznia 2022 r. został przyznany zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup ogrzewania w styczniu 2022 r. w kwocie [...]zł, decyzją z 20 stycznia 2022 r. przyznany został zasiłek stały od dnia 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2024 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, decyzją z 28 marca 2022 r. przyznano świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i domu" w kwocie [...]zł miesięcznie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 czerwca 2022 r., dodatek osłonowy w kwocie po [...] zł w marcu i kwietniu 2022r. Ponadto decyzją nr [...] zostało przyznane jej świadczenie pieniężne na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w marcu 2022 r. w kwocie [...]zł. Podsumowując, w okresie od 1 stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. skarżąca uzyskała wsparcie finansowe organu pomocy społecznej w łącznej kwocie [...]zł. Co więcej, w związku z tym, że w ramach współpracy z Polskim Czerwonym Krzyżem w L. prowadzona była dystrybucja żywności dla mieszkańców Gminy S. S. K. była informowana przez pracownika socjalnego o możliwości skorzystania z tej formy pomocy, pozwalającej na zabezpieczenie potrzeb żywnościowych.

Nie może zatem budzić wątpliwości, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane przy rozważeniu z jednej strony przedstawionych przez stronę potrzeb i jej sytuacji życiowej, z drugiej zaś ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji organów pomocowych. Bezspornym przy tym jest, że skarżąca otrzymuje stałą pomoc przeznaczoną na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych, poprzez przyznawanie różnego rodzaju świadczeń. Jej trudna sytuacja materialna – czego nikt nie kwestionuje - nie musiała jednak skutkować obowiązkiem przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Organy pomocowe działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele pomocy społecznej. Doświadczenie życiowe, mające swe źródło w wieloletniej obserwacji dysproporcji pomiędzy potrzebami społeczeństwa zgłaszanymi w ramach pomocy społecznej, a środkami, którymi dysponują organy administracji, nakazuje akceptację praktyki organów, która prowadzi do limitowania – w granicach obowiązującego prawa – rozmiaru przyznawanych świadczeń, z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe dysponując ograniczoną pulą środków finansowych mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 roku, sygn. I OSK 1464/06; wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 roku, sygn. I OSK 624/07; wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 roku, sygn. I OSK 698/16).

W konsekwencji stwierdzić należy, że działanie organów pomocy społecznej mieściło się w granicach uznania administracyjnego i zostało należycie umotywowane, a zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), oddalił skargę jako niezasadną.

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono natomiast na podstawie art. 250 § 1 i § 2 ww. ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).

Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy, a to z uwagi na wniosek organu o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i brak sprzeciwu skarżącej.