Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 518/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 8a,
journal: Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 310 poz 34 art. 3 i art. 8 ust. 3,
law: Dyrektywa Rady 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w  przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw  członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego.
article: art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Po 680/12 w sprawie ze skargi P. W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 23 kwietnia 2012 r. nr ILPB2/415-97/12-2/JK w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz P. W. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Po 680/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi P.W. (dalej jako "Skarżący") uchylił zaskarżoną interpretację Ministra Finansów (organ upoważniony - Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu) z dnia 23 kwietnia 2012 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący w zawartym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej opisie stanu faktycznego wskazał, że w 2011 r. wniósł do "P." sp. z o.o. (dalej w skrócie "X sp. z o.o.") jako wkład niepieniężny część posiadanych przez siebie akcji w E. S.A. (dalej w skrócie "Y. S.A.").Wniesieniu wkładu niepieniężnego do X. sp. z o.o. w postaci akcji w Y S.A. dokonał również inny akcjonariusz Y S.A. (dalej w skrócie "wspólnik B"). Wniesienie tych wkładów niepieniężnych do X. sp. z o.o. miało następujący szczegółowy przebieg. W dniu 9 listopada 2011 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników X sp. z o.o. podjęło uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego X sp. z o.o. poprzez ustanowienie 55 686 nowych udziałów. Zgodnie z tą uchwałą, Skarżący i wspólnik B mieli objąć (każdy z nich) po 27 843 nowoustanowionych udziałów w X sp. z o.o. w zamian za wkład niepieniężny (aport) w postaci należących do każdego z nich 154 688 akcji w Y S.A. (co dawało łącznie 309 376 akcji w Y S.A.). Wszystkie akcje w Y S.A. mające być przedmiotem aportu do X sp. z o.o. były uprzywilejowane w zakresie prawa głosu poprzez przyznanie 2 głosów na akcję. Dawały więc łącznie prawo do 618 752 głosów w Y S.A. Stanowiło to ok. 76 % głosów w Y S.A., ponieważ na całkowitą liczbę akcji w kapitale zakładowym Y. S.A., tj. 500 000 akcji, przypadało łącznie 809 376 głosów (nie wszystkie akcje w Y S.A. były uprzywilejowane co do głosu).

Po podjęciu wspomnianej uchwały, w wykonaniu jej postanowień dokonano - we wskazanej niżej kolejności - następujących czynności:

- w dniu 9 listopada 2011 r. Skarżący złożył oświadczenie o objęciu 8 578 udziałów w X sp. z o.o. i pokryciu ich wkładem niepieniężnym w postaci należących do niego 47 657 akcji w Y S.A. (dających 95 314 głosów w Y S.A.), a następnie - w wykonaniu tego oświadczenia o objęciu udziałów i pokryciu ich wkładem niepieniężnym - przeniósł te akcje na X sp. z o. o. na podstawie umowy przeniesienia przedmiotu aportu;

- w dniu 9 listopada 2011 r. (po dokonaniu czynności wskazanych w pkt 1 powyżej) wspólnik B złożył oświadczenie o objęciu 27 843 udziałów w X sp. z o.o. i pokryciu ich wkładem niepieniężnym w postaci należących do niego 154 688 akcji w Y S.A. (dających 309 376 głosów w Y S.A.), a następnie - w wykonaniu tego oświadczenia o objęciu udziałów i pokryciu ich wkładem niepieniężnym - przeniósł te akcje na X sp. z o.o. na podstawie umowy przeniesienia przedmiotu aportu;

- w dniu 10 listopada 2011 r. Skarżący złożył oświadczenie o objęciu 19 265 udziałów w X sp. z o.o. i pokryciu ich wkładem niepieniężnym w postaci należących do niego 107 031 akcji w Y S.A. (dających 214 062 głosów w Y S.A.), a następnie - w wykonaniu oświadczenia o objęciu udziałów i pokryciu ich wkładem niepieniężnym - przeniósł te akcje na X sp. z o.o. na podstawie umowy przeniesienia przedmiotu aportu.

W związku ze wskazanymi wyżej okolicznościami, na skutek wniosku złożonego przez X sp. z o.o., w dniu 28 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy VIII Wydział Gospodarczy KRS wpisał do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (jednym wpisem, na podstawie jednego postanowienia Sądu) całe podwyższenie kapitału zakładowego w X sp. z o.o. poprzez ustanowienie 55 686 nowych udziałów.

Na tle opisanego we wniosku stanu faktycznego Skarżący zadał następujące pytanie.

Czy w związku z przekazaniem Skarżącemu nowoustanowionych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym X sp. z o.o. w zamian za wkład niepieniężny w postaci akcji Y S.A. i będącym tego konsekwencją nabyciem od Skarżącego przez X sp. o.o. akcji w Y S.A. - powstał dla Skarżącego przychód do opodatkowania?

Skarżący przedstawiając swoje stanowisko stwierdził, że wymiana należących do niego akcji w Y S.A. na udziały w podwyższonym kapitale zakładowym X sp. z o.o. (w odniesieniu do zbycia akcji w Y S.A. na rzecz X sp. z o.o. na podstawie obydwu umów przeniesienia własności przedmiotu aportu, tj. umowy z dnia 9 listopada 2011 r. i umowy z dnia 10 listopada 2011 r.) nie generuje dla niego przychodu podlegającego opodatkowaniu, gdyż w tym przypadku zastosowanie znajdzie art. 24 ust. 8a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, z późn. zm.) - powoływanej dalej w skrócie jako "u.p.d.o.f."

W interpretacji indywidualnej z dnia 23 kwietnia 2012 r. Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącego wyrażone w powyższym wniosku za nieprawidłowe.

W ocenie Ministra Finansów, w przedstawionych okolicznościach faktycznych, warunek wielkości prawa głosu wymagany do zastosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. przy wymianie akcji nie został spełniony, w sytuacji, gdy Skarżący dokonał wniesienia aportem akcji Y S.A. do X sp. z o.o. w ten sposób, że czynność ta została dokonana jednocześnie z czynnością wniesienia aportu akcji przez drugiego z akcjonariuszy Y S.A. Oznacza to, że wartość nominalna otrzymanych przez Skarżącego udziałów będzie zaliczona do przychodów z kapitałów pieniężnych podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

W skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości, zarzucając Ministrowi Finansów naruszenie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji zauważył na wstępie, że kwestia sporna dotyczyła możliwości zastosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. oraz czy w wyniku opisanej w tym wniosku transakcji spółka nabywająca (X sp. z o.o.) uzyska bezwzględną większość praw głosu w wyniku nabycia akcji spółki nabywanej (Y S.A.) od więcej niż jednego akcjonariusza tej spółki, a w konsekwencji, czy wartość udziałów X sp. z o.o. przekazanych w tej drodze akcjonariuszom Y S.A. (wartość udziałów nabytych przez Y S.A.) nie będzie podlegała zaliczeniu do przychodów opodatkowanych podatkiem dochodowym.

W pierwszej kolejności Sąd dokonał analizy treści art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. podnosząc, że przy wykładni tego przepisu należy mieć na względzie cele przyświecające tej regulacji prawnej, która obowiązuje w polskim krajowym systemie prawnym od dnia 1 stycznia 2011 r.

Dalej Sąd wskazał, że zagadnienie wymiany udziałów pomiędzy podmiotami z różnych państw członkowskich Unii Europejskiej regulują przepisy Dyrektywy 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz. U. UE L 2009.310.34).

W świetle treści art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Sąd stwierdził, że zagwarantowanie neutralności podatkowej omawianej transakcji ułatwiać ma spółce nabywającej udziały (akcje) od udziałowców innej spółki koncentrację praw głosu (a więc z reguły i kapitału) w tej innej spółce, a równocześnie ma umożliwiać podwyższanie własnego kapitału zakładowego poprzez wydawanie nowych udziałów (emisję akcji), obejmowanych (nabywanych) przez dotychczasowych udziałowców tej innej spółki. Jeżeli zatem spółka nabywająca osiąga te cele, poprzez wymianę własnych udziałów (akcji) na udziały wspólników innej spółki i równocześnie uzyskując w tej innej spółce większość praw głosu albo posiadając już taką większość, zwiększa ilość udziałów w tej innej spółce, wówczas do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę - przy spełnieniu dodatkowych warunków wymienionych w przepisie, nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

Według Sądu, biorąc pod uwagę wspomniane wyżej cele regulacji z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie, obejmująca transakcje wymiany udziałów, została sformułowana z perspektywy działania spółki nabywającej udziały (akcje), tj. podmiotu, który nie jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, a dopiero dyspozycja tej normy odnosi się do podatników podatku dochodowego od osób fizycznych, stanowiąc, że do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom). Zarówno treść powołanego przepisu, jak i przytoczona jego wstępna analiza wskazuje na ścisły związek pomiędzy działaniami udziałowców spółki zbywającej udziały (akcje) a sytuacją prawnopodatkową spółki nabywającej, która przekłada się na sytuację prawnopodatkową tych udziałowców.

W związku z tym Sąd stwierdził, że wprawdzie zasadnie w interpretacji Minister Finansów wskazał, iż zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych powstaje u konkretnego podatnika i jest ściśle związane z jego zachowaniem oraz z zaistniałymi po jego stronie zdarzeniami, jednak wskazana wymiana udziałów (akcji) realizowana jest między spółkami jako podmiotami ich pierwotnych majątków. Zbywalne udziały (akcje) wspólników (akcjonariuszy) odzwierciedlają jedynie liczbowo oznaczony ułamek kapitału zakładowego spółki, dlatego opisana w hipotezie normy zawartej w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. sytuacja nie stanowi o nabyciu udziałów (akcji) "udziałowców (akcjonariuszy)" i uzyskaniu bezwzględnej większości praw głosu w spółce "przez udziałowców (akcjonariuszy)", lecz o nabyciu udziałów (akcji) "spółki" przez spółkę nabywającą". Tym samym, to spółka nabywająca uzyskuje bezwzględną większość praw głosu w tej innej spółce, w wyniku czego jedynie niejako "wtórnie" do przychodów osoby fizycznej będącej udziałowcem (akcjonariuszem) nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych jej oraz nabytych przez spółkę. Taki sposób rozumienia analizowanego przepisu odpowiada założeniom Dyrektywy 2009/133/WE, na gruncie której pod pojęciem "podmiotów biorących udział w transakcji" (art. 3 i art. 8 ust. 3 tego aktu) należy rozumieć spółkę nabywającą i nabywaną. Jednocześnie takie pojmowanie treści art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. realizuje cel ustawodawcy w zakresie zapewnienia wewnętrznej spójności polskiego systemu podatku dochodowego w odniesieniu do zagwarantowania neutralności podatkowej transakcji wymiany udziałów.

W związku z powyższym, jako całkowicie bezzasadne Sąd uznał stanowisko organu podatkowego, który w istocie rzeczy opisaną we wniosku Skarżącego wymianę udziałów pomiędzy spółkami kapitałowymi rozpoznaje u ich udziałowców (akcjonariuszy) - w tym u Skarżącego - gdy tymczasem transakcję tę powinien rozpoznać pomiędzy spółkami, a jedynie skutek prawnopodatkowy w postaci zwolnienia przychodu od opodatkowania winien zdiagnozować u akcjonariuszy spółki nabywającej. Skarżący trafnie zwrócił uwagę, że w wymianie udziałów nie chodzi o jedną konkretną czynność wspólnika, lecz o pewne z góry zaplanowane działania, które prowadzą do określonego skutku, jakim jest uzyskanie większości praw głosu przez spółkę nabywającą. Faktu powyższego nie zmienia to, iż Skarżący oraz wspólnik B złożyli w powyższym celu w dniach 9 i 10 listopada 2011 r. oświadczenia o objęciu udziałów w X sp. z o.o. i pokryciu ich wkładem niepieniężnym w postaci należących do nich akcji w Y S.A., a następnie - w wykonaniu tych oświadczeń przenieśli te akcje na X sp. z o.o. na podstawie umowy przeniesienia przedmiotu aportu. Czynności tych dokonali bowiem w następstwie podjęcia w dniu 9 listopada 2011 r. przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników X sp. z o.o. uchwały w sprawie podwyższenia kapitału zakładowego tej spółki poprzez ustanowienie nowych udziałów, która została ujawniona w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 28 listopada 2011 r. Z tym też dniem doszło do wskazanej wymiany udziałów pomiędzy X sp. z o.o. a Y S.A.

Sąd podzielił stanowisko Skarżącego co do wniosków, jakie wyprowadził on z literalnego brzemienia art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. odnośnie do sumowania udziałów (akcji) w ramach transakcji wymiany udziałów. Otóż, wspomniany przepis nie przewiduje żadnych wymogów co do ilości udziałów (akcji) nabywanych przez spółkę nabywającą od poszczególnych udziałowców (akcjonariuszy) spółki nabywanej. W związku z tym, możliwe jest zsumowanie udziałów przenoszonych przez kilku wspólników w celu dokonania wymiany udziałów - według proporcji określonej w tym przepisie. Skarżący trafnie zauważył, iż ze sformułowania zawartego w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. wynika, że w przepisie tym ustawodawca konsekwentnie odnosi się do udziałowców (akcjonariuszy) spółki nabywanej w liczbie mnogiej, podczas gdy spółka nabywająca wskazywana jest w liczbie pojedynczej. Oznacza to, że ustawodawca dopuszcza również taki model operacji, w której większość głosów w spółce nabywanej jest uzyskiwana przez spółkę nabywającą w wyniku nabycia udziałów (akcji) w tej spółce od kilku udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki. Kierując się zasadą racjonalności prawodawcy nie można uznać, że zastosowanie w tym wypadku liczby mnogiej i pojedynczej jest przypadkowe. Argumentacja Skarżącego jest uzasadniona również z punktu widzenia założeń Dyrektywy 2009/133/WE. Ze względu na fakt, iż analizowany przepis u.p.d.o.f. - tak samo jak art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz.397, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p." oraz art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 101, poz. 649, z późn. zm.) - został wprowadzony wraz z implementacją tej Dyrektywy do polskiego porządku prawnego, nie może dochodzić do dyskryminacji stron transakcji pomiędzy podmiotami krajowymi w stosunku do analogicznych transakcji, lecz dokonywanych pomiędzy podmiotami mającymi siedzibę w różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Dlatego za uzasadnione Sąd przyjął, że zasady określone w przepisach wskazanej Dyrektywy powinny mieć również zastosowanie do transakcji krajowych. Dotyczy to przede wszystkim reguły, iż transakcja, do której odnoszą się przepisy Dyrektywy, nie może być dzielona na poszczególne czynności przeniesienia przez poszczególnych udziałowców (akcjonariuszy) posiadanych udziałów (akcji) na spółkę kapitałową, ale powinna być oceniana jako całościowa transakcja podwyższenia kapitału zakładowego. To wynik tej właśnie transakcji, dotyczący uzyskania większości praw głosu przez spółkę nabywającą, przesądza o zastosowaniu przedmiotowego zwolnienia od opodatkowania przychodów w odniesieniu do udziałowców (akcjonariuszy) w związku z objęciem przez nich udziałów (akcji) spółki.

W skardze kasacyjnej Minister Finansów, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył wyrok w całości. Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że ustawodawca dopuszcza również taki model operacji, w której większość głosów w spółce nabywanej jest uzyskiwana przez spółkę nabywającą w wyniku nabycia udziałów (akcji) w tej spółce od kilku udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki, w związku z powyższym warunek wielkości praw głosu wymagany do zastosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. przy wymianie akcji został spełniony.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Minister Finansów, po przytoczeniu treści art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., stwierdził, że nie zgadza się z przedstawioną przez Skarżącego i Sąd pierwszej instancji argumentacją podkreślając jednocześnie, że opisana w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. instytucja wymiany udziałów stanowi wyjątek od zasady powszechności opodatkowania przychodu osiągniętego przez podatnika. W takim stanie rzeczy wykładnia przepisu ustawy winna być dokonana w taki sposób, by możliwie precyzyjnie odtworzyć treść normy podatkowej zawartej w jednostce redakcyjnej tekstu prawnego. Nie jest bowiem możliwe dokonanie interpretacji rozszerzającej, pozwalającej na objęcie zakresem normy prawnej także sytuacji wprost w przepisie nieuregulowanej. Zatem biorąc pod uwagę powyższe, spór w zakresie wykładni art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. sprowadza się do kwestionowania zasadności poglądu Skarżącego, że przepis ten znajdzie zastosowanie także w sytuacji, jeżeli kilku wspólników podejmuje łącznie decyzję o podwyższeniu kapitału i jednocześnie każdy z nich wniesie aport w postaci akcji, obejmując proporcjonalną do wartości swojego wkładu ilość udziałów i tym samym na skutek łącznego działania wspólników zostaną spełnione przesłanki wskazane w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Zdaniem Ministra Finansów, spełnienie przesłanek określonych w tym przepisie należy ocenić w odniesieniu do transakcji dokonywanej przez każdego z podatników odrębnie. Podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych są osoby fizyczne, postrzegane jako odrębne od siebie podmioty. W świetle przepisów u.p.d.o.f., sytuację prawnopodatkową każdego podatnika ocenia się zatem indywidualnie. Z treści art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. nie wynika natomiast, by ustawodawca odnosił instytucję wymiany udziałów do grupy podatników współdziałających ze sobą, w taki sposób, by zostały spełnione przesłanki jej zastosowania. Posługiwanie się przez ustawodawcę konsekwentnie liczbą mnogą odnośnie do akcjonariuszy, na co zwraca uwagę Skarżący, nie oznacza wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, że instytucja ta znajdzie zastosowania w przypadku wspólnego działania kilku osób. Przyjęcie tej wykładni prowadziłoby bowiem do wniosku, że wymiana udziałów możliwa jest wyłącznie w sytuacji, gdy spółka dokonuje nabycia od co najmniej dwóch udziałowców. W świetle zaprezentowanej przez Sąd wykładni, wykluczone byłoby natomiast dokonanie wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., gdy nabycie następuje od jednego udziałowca (akcjonariusza). Po drugie, wykładnia gramatyczna prowadzi do wniosku, że badanie spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie następuje odrębnie w odniesieniu do jednostkowej transakcji, na co wskazuje zwrot "pod warunkiem, że podmioty biorące udział w tej transakcji". Nie znajduje uzasadnienia twierdzenie Skarżącego, że w przypadku opisanym w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym, należy mówić o "jednej czynności podwyższenia kapitału, a nie kilku objęciach udziałów w spółce w ramach tej wymiany". Zatem w sensie prawnym odrębnymi czynnościami są czynność podwyższenia kapitału oraz czynności wniesienia aportu przez każdego z akcjonariuszy osobno. Wobec tego, w odniesieniu do każdego podatnika oraz każdej dokonanej odrębnej transakcji należy badać, czy zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Przepis ten nie przewiduje bowiem ani możliwości kumulacji czasowej, ani podmiotowej, która pozwałyby uznać, że warunki zostały spełnione, gdy kilka podmiotów łącznie, bądź ten sam podmiot, w wyniku kilku kolejnych transakcji doprowadza do spełniania warunków opisanych w tym przepisie. Tym samym, warunek wielości praw głosu wymagany do zastosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. przy wymianie akcji nie został spełniony.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Spór w tej sprawie dotyczy wykładni art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f i jego zastosowania w opisanym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanie faktycznym. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w 2011 r., miał następującą treść.

"8a. Jeżeli spółka nabywa od udziałowców (akcjonariuszy) innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki udziały (akcje) własne wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia:

1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, w której udziały (akcje) są nabywane, albo

2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce

- do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem, że podmioty biorące udział w transakcji podlegają w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swych dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów)."

W tym miejscu należy wskazać, iż kwestia wykładni powyższego przepisu była już przedmiotem rozpoznania w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyroku z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 69/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na gruncie prawa podatkowego przyjmuje się dyrektywę pierwszeństwa wykładni językowej, jakkolwiek interpretatorowi nie wolno całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2011 r. sygn. akt II FPS 8/10). Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II FSK 976/08, z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt II FSK 1319/08, z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1553/08, a także L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291 i n.). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 6 lutego 2014 r., art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. sformułowany jest nieprecyzyjnie. Dyrektywy wykładni nakazują w takiej sytuacji wykroczenie poza czysto gramatyczne metody ustalania znaczenia normy prawnej i uwzględnienie w procesie interpretacji także argumentów o charakterze systemowym oraz celowościowym. Jakkolwiek polski system podatkowy nie traktuje, co do zasady, w sposób preferencyjny prywatnych inwestorów dokonujących inwestycji o charakterze kapitałowym, to jednak istnieją w tym względzie określone wyjątki, m.in. dotyczące kwestii wymiany udziałów (akcji). Instytucja wymiany udziałów (akcji) została objęta normami prawa europejskiego, tj. art. 8 Dyrektywy 2009/133/WE. Przepisy tej Dyrektywy określają skutki podatkowe wymiany udziałów (akcji) w stosunku do "akcjonariusza", nie definiując jednak tego pojęcia. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika jednak, że pod pojęciem "akcjonariusza" należy rozumieć również osobę fizyczną (por. wyroki TS UE: z dnia 17 lipca 1997 r. C-28/95 Leur-Bloem oraz z dnia 5 lipca 2007 r. C-321/05 Kofoed). Do dnia 31 grudnia 2010 r. polski ustawodawca uregulował kwestię wymiany udziałów jedynie w odniesieniu do podatników podatku dochodowego od osób prawnych (art. 12 ust. 4d i art. 16 ust. 1 pkt 8d u.p.d.o.p.), ale Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 603/09 uznał, że "art. 8 ust. 1 Dyrektywy 2009/133/WE jest bezwarunkowy i dostatecznie precyzyjny, albowiem jednoznacznie nakazuje wyłączenie spod opodatkowania wskazanych w nim czynności (także wymiany udziałów/akcji) wobec akcjonariuszy, nie czyniąc przy tym rozróżnienia na akcjonariuszy będących osobami prawnymi (...) i akcjonariuszy - osób fizycznych". Z dniem 1 stycznia 2011 r. zaczął obowiązywać art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., który rozszerza działanie Dyrektywy również na podatników podatku dochodowego od osób fizycznych. Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy (druk Sejmu RP VI kadencji nr 3500 z dnia 20 października 2010 r.), "wprowadzenie zaproponowanych zmian zapewni wewnętrzną spójność polskiego systemu podatku dochodowego, tj. podatku dochodowego od osób prawnych i podatku dochodowego od osób fizycznych i zrealizuje założenia Dyrektywy 2009/133/WE."

Przedstawione powyżej okoliczności tworzą kontekst normatywny, który winien zostać uwzględniony przy interpretacji art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2330/12, "wykładnia tego przepisu proponowana przez organ interpretacyjny, sprowadzająca się do nieuwzględnienia przy ustalaniu przychodów określonego podatnika okoliczności dotyczących innych udziałowców, działających równocześnie i jednakowo, jest sprzeczna nie tylko z celami Dyrektywy 2009/133/WE, ale także z przywołanym uzasadnieniem do zmian u.p.d.o.f. Zarówno przepisy prawa unijnego, jak i znowelizowane przepisy u.p.d.o.f., zostały wprowadzone po to, by zagwarantować neutralność podatkową operacji wymiany udziałów (akcji) będących w posiadaniu osób fizycznych, jakkolwiek wystąpienie takiego skutku zostało obwarowane określonymi warunkami."

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie zgadza się z zapatrywaniem, że aby ocenić skutki podatkowe wymiany udziałów na gruncie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. w odniesieniu do danego podatnika, należy uwzględnić sytuację innych udziałowców (akcjonariuszy). Ograniczenie stosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. tylko do przypadku, gdy wymiany udziałów dokonuje odrębnie każdy z udziałowców (akcjonariuszy), stanowiłoby warunek nadmiernie restrykcyjny, niweczący w istotnym stopniu cele leżące u podstaw Dyrektywy 2009/133/WE oraz dokonanej na jej podstawie nowelizacji przepisów u.p.d.o.f. Warto zwrócić uwagę, że skutkiem wprowadzenia instytucji wymiany udziałów do u.p.d.o.f. jest odroczenie opodatkowania dochodu do momentu faktycznej jego realizacji w chwili odpłatnego zbycia udziałów (akcji) objętych w zamian za aport.

Należy przy tym dodać, że powyższa argumentacja dotycząca wykładni art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. zaprezentowana już została w szeregu innych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3015/12, wyrok NSA z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3196/12, wyrok NSA z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FSK 350/13).

Reasumując powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał w rozpoznawanej sprawie, że Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej interpretacji indywidualnej, nie naruszył art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

Mając to uwadze, uznać należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego, stosownie do art. 184 P.p.s.a., należało ją oddalić

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490, z późn. zm.).