Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 543/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 9 ust.2 pkt 3 lit. a, par. 45 pkt 7a
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art.47 ust.2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art.15, art. 17
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art.30 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
article: art. 21 ust.1- 3, art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski,, sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca), Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 12 listopada 2015r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 oddala skargę


UZASADNIENIE

J. P. (dalej powoływany jako "skarżący", "strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "ARiMR") z dnia "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Z akt sprawy wynika, że w roku 2013 strona ubiegała się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 95,63 ha, obejmującej działki: A, B, C, D, DD, E, EE, F, G, H, I, J. Na działkach tych zadeklarowano uprawę jabłoni domowej.

W dniach od 6 do 14 sierpnia 2013r. w gospodarstwie strony przeprowadzona została kontrola na miejscu. Na jej podstawie stwierdzono, że powierzchnia kwalifikująca się do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej na 2013r. wynosi 87,64 ha. Nadto stwierdzono, że nie wszystkie uprawiane drzewa spełniają wymogi określone w § 9 ust.2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 33, poz.262 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r.". Ilość drzew spełniających normy na poszczególnych działkach przedstawiono następująco: działka A – 525 z 1252, działka B – 685 z 1165, działka EE – 124 z 284, działki F i G – 1461 z 2334. Wśród drzew niespełniających normy znalazły się drzewa suche i martwe oraz drzewa poniżej 0,8 m oraz o średnicy pnia mniejszej niż 8 mm mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetnienia. Łączna powierzchni działek rolnych: A, B, EE, F i G wynosi 40,53 ha.

W dniu 13 sierpnia 2013r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynęło pismo strony (data nadania – 31 lipca 2013r.) informujące, że na działkach ewidencyjnych: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]" w obrębie R. i I. zwierzyna leśna uszkodziła plantację drzew owocowych, a szkodę zgłoszono do Koła Łowieckiego w celu oszacowania strat (z pisma ww. Koła Łowieckiego z dnia 4 listopada 2014r. wynika, że strona nie występowała o oszacowanie szkód na jej plantacji). W dniu 16 sierpnia 2013r. do organu wpłynęło pismo Koła Łowieckiego, w którym wskazano, że na plantacji J. i D. P. 90% drzewek owocowych o wysokości poniżej 80 cm zostało uszkodzonych przez zwierzynę łowną, przy czym drzewka o wysokości poniżej 80 cm stanowią około 25% ogółu tej plantacji.

W zastrzeżeniach do raportu z czynności kontrolnych strona zakwestionowała liczbę zakwalifikowanych do płatności drzew wskazując na odmienne ustalenia Koła Łowieckiego i jednostki certyfikującej "[...]", sposób przeprowadzenia kontroli, brak uczestnictwa strony w kontroli.

W odpowiedzi na powyższe Kierownik Biura Kontroli na Miejscu ARiMR podtrzymał poczynione ustalenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z dnia "[...]", przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na rok 2013 w kwocie 47.940,20 zł i odmówił uznania wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w gospodarstwie strony.

W wyniku rozpoznania odwołania od ww. decyzji, organ II instancji, decyzją z dnia "[...]" uchylił zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wskazał, że organ I instancji powinien zweryfikować powierzchnie uprawnione do płatności oraz okoliczność, czy w gospodarstwie strony doszło do wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji, decyzją z dnia "[...]", przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2013r. w kwocie 47.940,20 zł i uznał zgłoszone zdarzenie za działanie siły wyższej na działkach rolnych: A, B, EE, F i G. Organ wskazał, że przeprowadzona kontrola na miejscu wykazała zawyżenie wnioskowanej powierzchni na działkach rolnych B, D, EE i F (działka B – powierzchnia deklarowana 12,15 ha, a stwierdzona 9,63 ha, działka D - powierzchnia deklarowana 4,16 ha, a stwierdzona 3,89 ha, działka EE – powierzchnia deklarowana 2,80 ha, a stwierdzona 2,33 ha, działka F – powierzchnia deklarowana 18,48 ha, a stwierdzona 18,27 ha). W przypadku działki J stwierdzono, że granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku, co skutkowało przyjęciem do płatności powierzchni stwierdzonej na działce ewidencyjnej nr "[...]", tj. 17,01 ha. Kontrola wykazała także, że zadeklarowane działki znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie działek innego producenta (D. P.), na wszystkich działkach znajduje się sad bez wyodrębnionych granic użytkowania pomiędzy rolnikami, a łączna powierzchnia tych działek deklarowana przez obu rolników jest większa niż powierzchnia zmierzona. W konsekwencji organ zaktualizował powierzchnię ewidencyjno-gospodarczą (PEG) dla wymienionych działek. Ustalono, że łączna powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosi 87,64 ha, a tym samym powierzchnia wykluczona z płatności wynosi 7,99 ha, co stanowi 9,12 %. Ponadto kontrola na miejscu wykazała brak wymaganej obsady drzew na hektar oraz nie spełnianie przez materiał szkółkarski określonych wymagań co do wysokości i grubości elitarnego, kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. W związku z czym z płatności wykluczono działki rolne: A, B, EE, F i G o łącznej powierzchni 40,53 ha.

W odwołaniu od tej decyzji, strona zarzuciła naruszenie wielu przepisów prawa materialnego i procesowego. Zakwestionowała w szczególności ustalenia powierzchni kwalifikującej się do płatności, poprzez wykonaną kontrolę zza biurka w oparciu o ortofotomapy, brak wyjaśnienia podstawy zmniejszenia powierzchni. Stwierdziła, że obsada 125 szt. drzew na hektar została zachowana, a drzewa spełniały wymogi dla drzew kwalifikowanych. W przypadku zajścia siły wyższej organ nie może redukować płatności.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor "[...]" Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy opisaną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zasady i tryb przyznawania płatności rolnośrodowiskowej na 2013r. zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. poz.361 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r.". Na podstawie §46, §50 i §59 ww. rozporządzenia, organ wskazał, że w sprawie ma zastosowanie rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r., a w kwestii dotyczącej uwzględnienia bądź odmowy uwzględnienia zaistnienia siły wyższej §45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.

Organ odwoławczy wskazał, że w rezultacie stwierdzonych w toku przeprowadzonej kontroli na miejscu nieprawidłowości, organ I instancji przeprowadził dodatkowo kontrolę administracyjną wniosku wraz z załącznikami w zakresie kwalifikowalności powierzchni, w rezultacie czego zaktualizował PEG poszczególnych działek. Powołując treść art.10 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L 25/8), organ stwierdził, że nie różnicuje on mocy dowodowej kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej, ani nie nadaje pierwszeństwa, czy też wyłączności w stosowaniu żadnej z nich. W myśl zaś art.17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.Urz. L nr 30) organy ARiMR są uprawnione do prowadzenia w formie skomputeryzowanej systemu identyfikacji obszarów rolnych kwalifikujących się do płatności oraz do prowadzenia administracyjnych kontroli wniosków o płatność.

Uwzględniając zebrane dane z kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej organ wskazał jakie powierzchnie poszczególnych działek rolnych kwalifikują się do płatności (s.13-14 uzasadnienia decyzji). Łączna powierzchnia kwalifikująca się do płatności rolnośrodowiskowej na 2013r. w ramach wariantu 2.9 wyniosła 87,64 ha w stosunku do powierzchni deklarowanej – 95,63 ha. W związku z powyższym, na podstawie art.16 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 początkową kwotę płatności pomniejszono o podwójną różnicę, którą stwierdzono.

Ponadto kontrola na miejscu wykazała brak wymaganej obsady drzew na hektar oraz stwierdziła, że materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań co do wysokości i grubości elitarnego, kwalifikowanego materiału szkółkarskiego. Organ wskazał, że zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. minimalna obsada drzew jabłoni domowej wynosi 125 sztuk na hektar. Dopuszczalna tolerancja wynosi 5 %. Organ wskazał na treść § 9 ust.2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. oraz art.17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz.U. nr 29, poz.189) i stwierdził, że określone w tych przepisach warunki nie zostały spełnione. W związku z czym z płatności wykluczono działki rolne: A, B, EE, F i G o łącznej powierzchni 40,53 ha (nieprawidłowość skutkowała zastosowaniem 100% sankcji do powierzchni działek rolnych, na których ją stwierdzono). Organ podkreślił, że wbrew zarzutom odwołania nie odmówiono płatności do opisanych działek rolnych, a jedynie pomniejszono je z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości co do powierzchni i obsady.

Odnosząc się do kwestii wystąpienia w sprawie siły wyższej, organ wskazał na treść § 45 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. oraz art.47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. UE L 368 ze zm.) i stwierdził, że w sprawie wystąpiła siła wyższa, o której mowa w § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. Jednocześnie organ podkreślił, że z powołanych przepisów wynika, że wymienione w nich przypadki siły wyższej dotyczą jedynie sytuacji, w których ustawodawca zwalnia beneficjenta od zwrotu otrzymanej już pomocy, co nie ma zastosowania w sprawie, gdyż beneficjent nie został obciążony zwrotem pomocy.

Organ zaznaczył, że producent rolny nie powinien składać wniosku o płatność bez uprzedniego zweryfikowania go pod kątem zgodności ze stanem faktycznym powierzchni należących do niego działek. W ocenie organu nie zachodzą przesłanki do zastosowania wyjątków od obniżek i wyłączeń, określone w art.30 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Strona nie złożyła bowiem wniosku zgodnego ze stanem faktycznym zarówno pod kątem deklarowanej powierzchni, jak i norm dotyczących minimalnej obsady drzew i kwalifikowalnego materiału szkółkarskiego dotyczącego wysokości i grubości drzew. Strona nie wykazała wystąpienia braku winy w stwierdzonych nieprawidłowościach.

Organ zauważył, że w niniejszym postępowaniu zastosowanie ma art.21 ust.1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013r., poz.173 ze zm.), dalej jako "ustawa o płatnościach", a strona nie przedstawiła dowodów mogących podważyć ustalenia stanu faktycznego w kontroli na miejscu i kontroli administracyjnej. Jednocześnie podkreślił, że kontrole na miejscu przeprowadzane są przez upoważnione do tego podmioty legitymujące się wiedzą specjalistyczną. Wbrew twierdzeniom strony wystąpienie ewentualnych ubytków w uprawach było możliwe do przewidzenia, choćby z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo lasów, co sprawia że właśnie na etapie zakładania sadów producent rolny musiał liczyć się z ryzykiem występowania szkód powodowanych przez zwierzynę leśną.

Odnosząc się do ustaleń jednostki certyfikującej "[...]" z dnia 17 sierpnia 2013r. organ stwierdził, że jednostka ta prowadziła kontrolę pod kątem innych wymogów niż leżące w obszarze zainteresowania w niniejszej sprawie. Podkreślił także, że raport z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie strony zawiera wszystkie wymagane prawem elementy.

Organ nie stwierdził naruszenia powołanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego, ani procesowego.

W skardze na powyższą decyzję J. P. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzji zarzucił naruszenie:

- art.7 w związku z art.77 §1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako "K.p.a."), poprzez oparcie decyzji na okolicznościach nieznajdujących potwierdzenia w aktach postępowania,

- art.67 §2 pkt 2 K.p.a., przez odstąpienie od sporządzenia protokołu przesłuchania strony w dniu 11 grudnia 2014r. i udokumentowania tej czynności procesowej w formie notatki urzędowej,

- art.7 w związku z art.77 §1 i 2 K.p.a., poprzez bezkrytyczne przyjęcie powierzchni uprawy jabłoni prowadzonej przez skarżącego w 2013r. mimo, że powierzchnia ta znacząco odbiegała od powierzchni stwierdzonej przez organ w wyniku kontroli administracyjnej w latach 2010-2012, a powierzchnia tych upraw faktycznie nie uległa zmianom od początku realizowania programu rolnośrodowiskowego, bezkrytyczne przyjęcie ilości drzew stwierdzonych u skarżącego w wyniku kontroli na miejscu, pomimo braku jakichkolwiek dokumentów sporządzonych w tym zakresie podczas kontroli (protokołów liczenia drzew, zapisków, odręcznych notatek) oraz pomimo ustalenia ilości drzew dla kompleksu działek, bez wskazania ilości drzew dla każdej działki oddzielnie, bezkrytyczne przyjęcie prawidłowości kontroli na miejscu w zakresie weryfikacji obsady drzew przeprowadzonej przez kontrolerów w czasie jazdy samochodem po terenie kontrolowanym, nieuwzględnienie wniosku złożonego o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania T.A. i Ł. K.

- art.68 §1 i 2 K.p.a., poprzez brak w raporcie z kontroli na miejscu danych i podpisów wszystkich osób biorących udział w tej czynności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mają uprawnienia kasacyjne, co oznacza, że nie zastępują organów administracji w rozstrzyganiu spraw, a stwierdzając, że zaskarżona decyzja (postanowienie) narusza prawo materialne, bądź przewidziane przepisami zasady postępowania administracyjnego, mogą uchylić zaskarżony akt lub stwierdzić jego nieważność. Stanowią o tym art. 3 i art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz.270) cytowanej dalej jako "p.p.s.a.".

Sąd badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanej wyżej ustawy pod względem jej zgodności z przepisami procedury administracyjnej, jak i normami prawa materialnego, doszedł do przekonania, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa materialnego, ani procesowego. Organ dokonał jednoznacznych ustaleń faktycznych, wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów oraz w sposób logiczny umotywował swoje rozstrzygnięcie w uzasadnieniu decyzji. Do ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Skarżący we wniosku o przyznanie płatności na 2013 r., zadeklarował m.in. dwanaście działek rolnych o łącznej powierzchni 95,63 ha do wariantu 2.9 - uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). W wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie strony w dniach 6-14 sierpnia 2013r. stwierdzono, że maksymalny obszar kwalifikowany do płatności z tytułu ww. wariantu na ww. działkach wynosi 87,64 ha oraz, że strona nie przestrzega norm i wymogów określonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. Zgodnie z normami, minimalna obsada drzew gatunku jabłoń domowa wynosi 125 szt./ha. W gospodarstwie strony stwierdzono w odniesieniu do działek rolnych: A, B, EE, F i G, że obsada drzew spełniających normy jest mniejsza od obsady minimalnej.

Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. w przypadku pakietu rolnictwo ekologiczne płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Zgodnie natomiast z załącznikiem nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, w którym określono wymagania dla drzewek owocowych: wysokość drzewka powinna wynosić co najmniej 80 cm mierząc od szyjki korzeniowej, średnica pnia powinna wynosić co najmniej 8 mm mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania, drzewko powinno mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku.

Podczas kontroli na miejscu inspektorzy stwierdzili natomiast, że część drzew na wskazanych działkach rolnych nie spełnia opisanych wymogów jakościowych co do wysokości i średnicy pnia, a ponadto wskazano na znajdujące się na ww. działkach puste miejsca świadczące o wypadach drzew. W raporcie z czynności kontrolnych zaznaczono, że część sadzonek zostało uszkodzonych przez dzikie zwierzęta i w związku z tym sadzonki wypuszczały pędy boczne (szczegółowe wyliczenie drzew przedstawiono w raporcie z czynności kontrolnych). Stan drzew obrazują zdjęcia wykonane podczas kontroli na miejscu. Z tych względów tylko wyżej wskazana ilość drzew została uznana za spełniającą opisane wymagania. Ustalenia poczynione w toku kontroli skarżący kwestionował w sposób bardzo ogólny, powołując się na ustalenia kontroli przeprowadzonej przez Koło Łowieckie oraz jednostkę certyfikującą. Nadto wskazywał na przyczyny zaistniałego stanu drzew.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że z pisma Koła Łowieckiego ""[...]"" z dnia 14 sierpnia 2013r. wynika jedynie, że na plantacji m.in. skarżącego około 90% drzewek poniżej 80cm wysokości zostało uszkodzone przez zwierzynę łowną, a w ocenie Koła drzewka poniżej 80 cm wysokości stanowią około 25% całości plantacji wymienionych właścicieli. Tym samym Koło Łowieckie po pierwsze odniosło się do plantacji należącej do dwóch producentów rolnych, bez ich rozróżnienia, a po drugie nie wskazało żadnych konkretnych ilości drzew spełniających wskazane powyżej wymagania jakościowe bądź drzew, które nie kwalifikują się do uznania ich za spełniające te wymogi. Wskazane ogólne dane procentowe nie są weryfikowalne. Z kolei jednostka certyfikująca "[...]", w piśmie z dnia 11 czerwca 2014r., wskazała że przedmiotem przeprowadzonej przez nią kontroli jest sposób gospodarowania pod kątem zgodności z wymogami produkcji ekologicznej, ustanowionymi w rozporządzeniu Rady (WE) nr 834/2007 wraz z przepisami wdrażającymi. Kontrole realizowane przez nią obejmują fizyczną inspekcję miejsc produkcji lub przetwórstwa, weryfikację dokumentacji oraz badanie próbek produktów końcowych, zebranych plonów, liści lub gleby na obecność niedozwolonych substancji. Podkreśliła, że obowiązujące ją przepisy nie określają norm i obowiązków dotyczących sposobu pomiaru działek zgłoszonych do certyfikacji. Dokonywanie pomiarów działek rolnych na cele kontroli realizowania płatności rolnośrodowiskowych jest wyłącznym uprawnieniem agencji płatniczej.

W konsekwencji powyższego nie można zgodzić się ze skarżącym, że wyniki kontroli na miejscu oraz kontroli administracyjnej dotyczące zarówno stwierdzenia innej (mniejszej) powierzchni PEG, jak i braku obsady minimalnej drzew jabłoni na poszczególnych działkach rolnych są odmienne od wyników kontroli Koła Łowieckiego i ww. jednostki certyfikującej.

Przedłożona przez skarżącego "Opinia" Koła Łowieckiego z dnia 14 maja 2013r. dotycząca działania siły wyższej na plantacji jabłoni m.in. skarżącego, jednoznacznie natomiast wskazuje, że plantacja ta znajduje się w bezpośredniej styczności z dużym kompleksami leśnymi, na istniejących od wielu lat ciągach migracyjnych zwierzyny łownej, co może mieć bezpośredni wpływ – przy braku ogrodzenia plantacji – na kondycję zdrowotną i wygląd drzewek. Prawidłowo, zdaniem Sądu, stwierdził organ, że te okoliczności winien wziąć pod uwagę skarżący podejmując decyzję o założeniu plantacji, a po jej założeniu, licząc się z dużym prawdopodobieństwem uszkodzeń drzewek przez zwierzynę leśną, winien przedsięwziąć kroki minimalizujące oddziaływanie tych zwierząt na drzewka (np. ogrodzenie plantacji).

Podkreślić należy, że organy uznały zgłoszone przez skarżącego zdarzenie (uszkodzenia drzewek przez zwierzynę leśną) na wymienionych działkach za działanie siły wyższej, która miała wpływ na realizację programu rolnośrodowiskowego. Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. jedną z kategorii siły wyższej, której wystąpienie nie wymaga zwrotu pomocy, stanowi uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zgodnie natomiast z art.47 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności podlegają zgłoszeniu przez beneficjenta lub upoważnioną przez niego osobę, na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba, są w stanie dokonać tej czynności. Zgłoszenie zaistnienia przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w terminie, o którym mowa w art.47 ust.2 rozporządzenia Komisji nr 1974/2006, jest zatem jednym z warunków materialnoprawnych decydujących o braku podstaw do zwrotu otrzymanej pomocy.

Jednocześnie podkreślić należy, na co zwracały także uwagę organy, że zaistnienie siły wyższej, o której mowa w ww. przepisach i uznanie jej wystąpienia przez organ nie ma wpływu na przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w danym roku, a wyłącznie na brak podstaw do zwrotu otrzymanej w latach poprzednich pomocy.

Zaznaczyć również należy, że zasady i tryb przyznawania płatności rolnośrodowiskowej reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. W myśl art. 21 ust. 1 ww. ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 ww. ustawy). Konsekwencją powyższego jest konieczność wzmożenia aktywności stron, bowiem postępowanie w sprawach przyznania pomocy finansowej zostało oparte na dowodach, które będzie przedstawiała strona. Nie oznacza to jednakże, że organ administracyjny nie jest zobowiązany do jakiegokolwiek działania, gdyż także on musi przedstawiać dowody na poparcie swoich twierdzeń i wyjaśniać przesłanki, którymi kierował się wydając rozstrzygnięcie.

Wobec brzmienia powołanych przepisów zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a., w których ustanowiono i rozwinięto zasadę prawny obiektywnej, nie są zasadne.

Podkreślić należy, że udział w programach dotyczących płatności rolnych jest fakultatywny, zaś skarżący od 2010r. jest uczestnikiem programu rolnośrodowiskowego. Składając corocznie wnioski o przyznanie płatności z tego tytułu skarżący podpisuje oświadczenia i zobowiązania zamieszczone na formularzu wniosku (s.4 formularza). Wśród tych oświadczeń jest m.in. oświadczenie o tym, że wnioskodawcy znane są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznania płatności (pkt 3), że ubiegając się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej jest świadomy konsekwencji niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz, że przestrzega na obszarze całego gospodarstwa rolnego podstawowych wymagań dotyczących programu rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013 (pkt 5 lit. b i d). Wnioskodawca podpisał jednocześnie zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności oraz do utrzymywania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami i przestrzegania wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności (pkt 1 lit. a, pkt 3).

Organy dopuściły jako dowód wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym dokumenty urzędowe. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonały oceny okoliczności faktycznych. Subiektywne przekonanie skarżącego o nieprawidłowej ocenie materiału dowodowego nie może natomiast być podstawą stwierdzenia naruszenia ww. przepisów.

Raport z czynności kontrolnych jest - co do zasady - dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.). Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Raport z czynności kontrolnych jako dokument urzędowy, może mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ prowadzący postępowanie z wniosku rolnika o przyznanie płatności, w trakcie postępowania wyjaśniającego ma możliwość weryfikacji deklaracji zawartych we wniosku, jak i ustaleń systemowych, poprzez wykorzystanie wszelkich, zgodnych z prawem narzędzi, w tym kontroli na miejscu, która jest w stanie najpełniej oddać rzeczywisty obraz danych zadeklarowanych we wniosku.

Obowiązek przeprowadzenia kontroli, jak i obowiązek sporządzenia raportu z czynności kontrolnych wynika z przepisów powołanej ustawy o płatnościach. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 ust. 1 ww. ustawy w zakresie określonym w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające przeprowadzają kontrole, w tym kontrole na miejscu i wizytacje w miejscu, przy czym w przypadku kontroli operacji, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 lit. b, stosuje się przepisy tytułu II części II rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające mogą powierzyć przeprowadzenie kontroli na miejscu lub wizytacji w miejscu innym jednostkom organizacyjnym dysponującym odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi (art. 30 ust. 2 ustawy). Brak wymienienia w raporcie nazwisk wszystkich osób biorących udział w kontroli oraz ich podpisów nie jest uchybieniem, które miało/mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w toku postępowania Biuro Kontroli na Miejscu kilkukrotnie wyjaśniało w jaki sposób i przez kogo została przeprowadzona kontrola. Z żadnego przepisu nie wynika natomiast obowiązek załączania do raportu zapisków, czy notatek, które służyły do jego sporządzenia. Jak już wcześniej wskazano, w raporcie jednoznacznie wskazano liczbę drzew na poszczególnych działkach rolnych, które spełniały wymagania określone w załączniku do rozporządzenia.

Realizując 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe skarżący zobowiązany był utrzymać minimalną obsadę drzew na całym obszarze i przez cały zadeklarowany okres. Organ Agencji ustalił natomiast, że w 2013r. obsada drzew była mniejsza od obsady minimalnej, a materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań.

Ponadto, na podstawie przeprowadzonej kontroli, organ zaktualizował powierzchnię ewidencyjno-gospodarczą wymienionych w decyzji działek rolnych. Z akt wynika, że łączną powierzchnię 87,64 ha kwalifikujących się do wnioskowanej płatności organy ustaliły na podstawie map, z wykorzystaniem technik skomputeryzowanego systemu informacji geograficznych (ortoobrazów) według tzw. systemu LPIS, stosownie do treści art. 17 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zamieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31 stycznia 2009 roku). System ten ustanowiony w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa wspólnotowego, zgodnie z art. 15 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 roku, jako komponent Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (ZSZiK), służy m.in. do wykonywania pomiarów gruntów rolnych deklarowanych przez wnioskodawców i weryfikowania ich kwalifikowalności do objęcia płatnościami. Wykorzystywanym w ramach tego systemu narzędziem pomiarowym jest ortofotomapa, czyli metryczny obraz powierzchni (mapa), uzyskany ze zdjęć lotniczych lub satelitarnych. Rola ortofotomapy w systemie związana jest zaś m.in. z identyfikacją działki referencyjnej, jej granic i granic użytkowania gruntów na danej działce oraz pomiarem powierzchni uprawnionej do płatności. Dokonana przez organy identyfikacja działek rolnych w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 ust. 3 cyt. wyżej rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r., a więc na podstawie ortofotomap, dokumentów ewidencji gruntów lub też innych danych kartograficznych, nie budzi tym samym zastrzeżeń.

Wykorzystane w niniejszym postępowaniu narzędzie pomiarowe w postaci ortofotomapy, jak też ustalenia kontroli na miejscu w sposób przekonywujący wykazały, iż granice deklarowanych przez skarżącego działek rolnych na dzień kontroli mają inny przebieg niż stwierdzony przez organ, zarówno z uwagi na występujące większe obszary niekwalifikujące się do dopłat, jak i stwierdzenie, że powierzchnie działek rolnych zmierzone podczas kontroli na miejscu, znajdują się na niedeklarowanych działkach ewidencyjnych. Skutkiem prawidłowych ustaleń organu odnośnie deklarowanych powierzchni we wniosku o przyznanie płatności, było zaś stwierdzenie ich zawyżenia o 7,99 ha.

Samo zaś stwierdzenie, że w latach 2010-2012 powierzchnia stwierdzona przez organ w wyniku kontroli administracyjnej odpowiadała powierzchni deklarowanej przez skarżącego, nie ma wpływu na wynik sprawy. Wyniki kontroli przeprowadzonej w 2013r. obrazowały bowiem stan upraw na ten rok, którego dotyczy zaskarżona decyzja.

Podkreślić w tym miejscu należy, że do obowiązków rolnika należy wskazanie dokładnych obszarów działek rolnych, jeśli ubiega się o płatności do nich. Działki rolne, ze względu na zmienny ich charakter, nie są przedmiotem wpisu do ewidencji gruntów, ani innych rejestrów. Producent rolny we wniosku o przyznanie płatności jest natomiast zobowiązany podać zarówno działki rolne (ich powierzchnię, prowadzoną na nich uprawę), jak i działki ewidencyjne, na których są one położone. Jeszcze raz podkreślić w tym miejscu należy, że obowiązek wyznaczenia w terenie i pomiaru powierzchni działek rolnych zgłaszanych do płatności spoczywał wyłącznie na wnioskodawcy. To on bowiem ponosi pełną odpowiedzialność za skutki podania we wniosku informacji niezgodnych ze stanem faktycznym. Przesłany przez organ ARiMR spersonifikowany załącznik graficzny do wniosku ma jedynie ułatwić i pomóc producentowi rolnemu wypełnienie wniosku. Jednakże to producent rolny musi każdorazowo sprawdzić, czy wszystkie działki zgłaszane w ubiegłym roku będą przez niego uprawiane, czy ich stan się nie zmienił np. w wyniku rozrośnięcia się terenów zadrzewionych, zakrzaczonych, zalanych. To producent rolny winien być najlepiej zorientowany w stanie uprawianych przez siebie działek rolnych.

Tym samym prawidłowo także organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności przemawiające za odstąpieniem od zastosowania obniżek i wyłączeń, o których mowa w art.30 ust.1 rozporządzenia Komicji (WE) nr 65/2011. W niniejszej sprawie wniosek o płatności nie był złożony poprawnie pod względem faktycznym, a skarżący nie wykazał w toku postępowania, że nie jest winny nieprawidłowości.

Niezasadny jest zarzut dotyczący nie uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań inspektorów terenowych: T.A. i Ł.K. Postanowieniem z dnia "[...]" organ odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów stwierdzając, że w raporcie z kontroli wskazano zastosowane metody pomiaru poszczególnych działek w gospodarstwie strony. Sporządzony raport zawiera utrwalone na piśmie ustalenia dokonane w gospodarstwie strony. W konsekwencji powyższego, Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu, że wobec sporządzenia opisanego raportu z kontroli, który stanowi dokument urzędowy, brak jest podstaw do przeprowadzenia innych dowodów na okoliczności w nim wykazane.

Odnosząc się do zarzutu odstąpienia od sporządzenia protokołu z przesłuchania strony w dniu 11 grudnia 2014r., stwierdzić należy, że z protokołu sporządzonego w dniu 11 grudnia 2014r. wynika, że w siedzibie organu stawił się skarżący wraz ze swoim pełnomocnikiem (radcą prawnym) celem złożenia wyjaśnień. Strona stwierdziła, że kontrolerzy byli informowani o wystąpieniu siły wyższej w czasie trwania kontroli, a jej pełnomocnik wskazał, że informacje zawarte w protokole kontroli nie są precyzyjne. Po poinformowaniu ich o warunkach uznania siły wyższej, ww. zobowiązali się do dostarczenia dowodów wystąpienia siły wyższej oraz dokumentów szczegółowo odnoszących się do rozmiaru szkód na plantacji skarżącego. Protokół ten został podpisany przez wszystkie osoby uczestniczące w czynności. W konsekwencji powyższego opisany zarzut jest bezzasadny.

Jak już wskazano wyżej organ nie naruszył zasad postępowania określonych w przepisach ustawy o płatnościach oraz kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrzony został w sposób wyczerpujący cały zgromadzony materiał dowodowy. Do poszczególnych dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji. Inna ocena wyjaśnień skarżącego dokonana przez organ nie oznacza ich pominięcia. Organ w motywach zaskarżonej decyzji szczegółowo i logicznie przedstawił przesłanki, którymi kierował się przy rozstrzyganiu sprawy, fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, a także przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wyjaśnił również podstawę prawną decyzji.

Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.