Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1224/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie WSA: Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) WSA: Wojciech Jakimowicz Protokolant Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. J., M. B., K. K., Z. G., M. M. i A. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz M. J., M. B., K. K., Z. G., M. M. i A. M. solidarnie kwotę 200 zł ( słownie: dwieście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr:[...] Wojewoda na podstawie art. 9a i art. 229 ustawy z dnia 21.08. 1997 r., o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r. – tekst jedn./oraz art. 138 par 1 pkt. 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. M. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia [...] kwietnia 2004 r. znak: [...] odmawiającą zwrotu na jej rzecz części działek nr [...] o pow. 2540 m2 i nr [...] o pow. 76978 m2, położonych w obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. B.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji umową sprzedaży zawartą w dniu [...] lipca 1966 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, parcela l. kat. [...] b. gm. kat. B. została nabyta od M. M. na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele dla Biura [...] w K.

W dniu 22.09.1995 r. M. M. wystąpiła z wnioskiem do Urzędu Rejonowego w K. o zwrot przedmiotowej nieruchomości, podając na uzasadnienie swojego żądania, że nieruchomość ta pozostaje niezabudowana i jest wykorzystywana niezgodnie z celem wywłaszczenia.

Decyzją z dnia [...].11.1997 r., Nr: [...], Kierownik Urzędu Rejonowego w K., na podstawie art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1995 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawczyni części działek nr [...] i [...] położonych w obr. 1 [...] w granicach byłej parceli l. kat. [...] b. gm kat. B. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że nie zachodzą podstawy do zwrotu części działek w granicach wywłaszczonej parceli z uwagi na fakt, iż stan

ich zagospodarowania jest zgodny z celem wywłaszczenia. Przedmiotowa działka weszła w skład działek [...] i [...] obr. 1 jedn. ewid. [...] obj. [...], stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym A. SP. z o.o. w K., które zgodnie z protokołem zdawczo -odbiorczym z dnia [...].11.1982 r. oraz aktem notarialnym z dnia [...].04.1992 r. Rep. [...] jest następcą prawnym Biura [...] w K.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. M., zarzucając że stan nieruchomości nie wskazuje na to aby cel wywłaszczenia został zrealizowany, a decyzja w związku z tym pozostaje w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi dokonanymi w trakcie postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie.

Decyzją z dnia [...].03.1999 r., Nr: [...], Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu l instancji powołując się w uzasadnieniu na treść przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 26.02.2001 r., sygn. akt. ll SA/Kr 719/99 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż z datą wejścia w żyjcie ustawy o gospodarce nieruchomościami, postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, a zatem nie mogło ulec umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. Przepis art. 299 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącza możliwość dochodzenia roszczenia o zwrot nieruchomości stanowiąc przesłankę negatywną, której zaistnienie prowadzi do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto NSA w stosunku do decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego stwierdził, iż organ ten wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu decyzji nie dokonał ustaleń w przedmiocie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Nie może być zatem oceniona ta decyzja, jako zgodna z prawem, a mianowicie z postanowieniem art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta -miasta na prawach powiatu, decyzją z dnia [...].04.2004 r., nr: [...], orzekł o odmowie zwrotu części działek nr [...] i nr [...] obr. [...] w granicach odpowiadających byłej parceli l.kat. [...] b. gm. B.

W uzasadnieniu tej decyzji organ l instancji przedstawił wykaz zamian, zgodnie z którym wywłaszczona parcela l.kat [...] weszła w skład części działek ewid. nr [...] i nr [...]. Działki te stanowią własność Skarbu Państwa i pozostają w użytkowaniu wieczystym A. Sp. z o.o. w K., a prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości. Organ l instancji ustalił, iż stan prawny nieruchomości odpowiada hipotezie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w tej sytuacji roszczenie z art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości i nie ma już znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy o jej zwrot; czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n.

Od decyzji tej odwołanie wniosła M. M. domagając się jej uchylenia lub zmiany i przyznanie prawa do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odwołująca się zarzuciła, że sprawa była zbyt długo załatwienia w czasie, w skutek czego nie została zakończona przed dniem wejściem w życie nowej ustawy, a więc niesłusznie został zastosowany nowy przepis tj. art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto zarzuciła, że kwestia zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia nie została zbadana.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda stwierdził; iż decyzja organu l instancji jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami (skr. u.g.n). Zgodnie z postanowieniami art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten odnosi się do stanów faktycznych i prawnych w jakich znalazły się wywłaszczone nieruchomości w dniu wejścia w życie nowej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nabycie prawa wieczystego użytkowania przedmiotowej nieruchomości przez B. w K. (obecnie A. Sp. z o.o), nastąpiło na mocy decyzji z dnia [...].10.1994 r., nr [...], a więc przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (trwa nadal) i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr Kw [...]. Użytkownik wieczysty jest niewątpliwie osobą trzecią w rozumieniu ustawy

o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji stosownie do przepisu art. 229 u.g.n. nie służy poprzedniemu właścicielowi roszczenie o zwrot działki z art. 136 ust. 3 u.g.n. i dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia kwestia jej zbędności na cel wywłaszczenia. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, zalecił w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku zbadanie tej kwestii ale odnosił się do decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K., wydanej na podstawie ustawy z dnia 29.04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Wobec zmiany stanu prawnego lub faktycznego obowiązek podporządkowania się takiej ocenie prawnej może być wyłączony, co wynika z tezy wyroku NSA z dnia 26. 06. 2000 r. sygn. akt ISA/Ka 2408/98, /LEX nr 44392/. Odnosząc się do zarzutu odwołującej się, że decyzją organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem zaleceń NSA wiążących w sprawie Wojewoda podkreślił, iż obowiązująca od dnia 1.01.1998 r. ustawa o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997 r. przepisem art. 229 istotnie zmieniła sytuację prawną nieruchomości pozostających w dniu 1.01.1998 r. w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, ujawnionym przed tym dniem w księdze wieczystej. Przez fakt wejścia w życie tej ustawy obowiązek porządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.03.2001 r. został wyłączony.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca M. M. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła jej "błędy oraz niesprawiedliwe potraktowanie jej osoby" Podniosła, że nie została powiadomiona o możliwości zwrotu działki, kiedy w 1994 r. toczyło się postępowanie w sprawie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego, które do księgi wieczystej zostało wpisane dopiero w dniu [...].03.1998 r. A. w dniu nabycia prawa użytkowania wieczystego nie wykonywało już celów określonych w decyzji, pod które przedmiotowa działki została wywłaszczona. Skarżąca podkreśliła, że uwłaszczenie nastąpiło bez jej zgody, a w postępowaniu tym nie brała udziału jako strona.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy - Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji

podniósł, że zarzuty zawarte w skardze nie wpływają na prawidłowość zaskarżonej decyzji. Wobec brzmienia przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami określającego negatywne przesłanki, których zaistnienie musi znaczyć odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości organy administracji nie są obowiązane do dokonywania ustaleń w kwestii zbędności nieruchomości. Użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa z dniem 5.12.1990 r. a decyzja Wojewody z dnia [...].10.1994 r. nr [...] potwierdziła tylko ten fakt. Wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej dokonano w dniu [...].03.1998 r., ale w przypadku nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa brak ujawnienia nabywcy jako osoby trzeciej w księdze wieczystej przed dniem [...].08.1998 r. nie ma znaczenia, gdyż funkcja wpisu tego prawa do księgi wieczystej po stronie zbywcy nie jest przesłanką konstytutywną nabycia prawa użytkowania wieczystego. Wpis ma charakter porządkowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Skardze nie można odmówić słuszności. Bowiem organy obu instancji wbrew obowiązkowi wynikającemu z przepisów art. 7 i 77 k.p.a. nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w sposób wyczerpujący, przez co nie prawidłowo zastosowały przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie. Przepis ten ustanawia wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy, że poprzedni właściciel (lub jego spadkobierca) może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeśli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Przepis art. 229 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji (i nadal) stanowi iż: roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ( tj. 1.01.1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Do zastosowania tego przepisu muszą więc zostać spełnione kumulatywnie wymagane nim warunki konieczne, stanowiące łącznie przesłankę negatywną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w postaci ujawnionego do niej w księdze wieczystej prawa osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1. 01. 1998 r.

W tej materii są bezsporne w sprawie wszystkie istotne okoliczności faktyczne, a to fakt, że :

1/Wojewoda decyzją z dnia [...].1994r., Nr:[...], na podstawie art. 2 ust. 1, 2, 3 i 9 pkt. 6 oraz art. 2 a ustawy z dnia 29. 09. 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. par 4 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.03.1993r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu /Dz. U. Nr 23, poz.97/ -stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5. 12. 1990 r. przez A. w K., które przekształciło się w jednoosobową spółkę Gminy Miasta z o.o. pod nazwą "A. Spółka z o.o." - prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa w skład, którego weszła przedmiotowa, wywłaszczona nieruchomość.

2/ Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla tej nieruchomości w dniu [...].03.1998 r., czyli już po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997 r.

W świetle wskazanych okoliczności brak jest podstaw faktycznych i prawnych do zastosowania przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro przytoczony wyżej w dosłownym brzmieniu przepis art. 229 u.g.n. wyłącza roszenie o zwrot nieruchomości (roszczenie nie przysługuje), w przypadku ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, to wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego po dacie wejścia w życie tej ustawy wyłącza możliwość zastosowania tegoż przepisu z braku ustawowego wymogu dotyczącego daty ujawnienia prawa (zaintabulowania ) w księdze wieczystej.

W tej sytuacji, skoro przepis art. 229 u.g.n. nie miał i nie ma w sprawie zastosowania, to należało wniosek M. M. rozpoznać zgodnie z wymogami dla postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wywłaszczenie jest instytucją prawa o charakterze wyjątkowym, polegającą na przymusowym pozbawieniu właściciela jego prawa własności nieruchomości, której nie można w inny sposób nabyć, a jest ona niezbędna dla realizacji celu publicznego. Dlatego też z uwagi na sposób nabycia wywłaszczonej nieruchomości, instytucja wywłaszczenia nie może być wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów publicznych. Gwarancją prawidłowości stosowania instytucji wywłaszczenia jest bezwzględny zakaz zawarty w przepisie art. 136 ust. 1 u.g.n. użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz uprawnienie przysługujące z mocy art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle powyższego trzeba stwierdzić, iż w toku długotrwałego postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości nie były przestrzegane zasady wynikające z przepisów postępowania art. 6, 7, 77, 97 par. 4 k.p.a. i nie zostały wyjaśnione okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie o zwrot nieruchomości. Nie były też przestrzegane zasady wynikające z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami zawarte w dziele III, rozdział 6 tej ustawy.

1/ Przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami statuuje zasadę zwracania wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego, ze względu na który zostały wywłaszczone stanowiąc, że: poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /.../. Wynikające więc wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela (lub jego spadkobiercy) do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas gdy stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia.

W świetle przytoczonego przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stanowi materialne - prawną przesłankę do jej zwrotu uprawnionemu podmiotowi. W związku z czym należało przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów zawartych w art. 137 ust. l i 2 u.g.n, ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez Skarb Państwa, a tym samym czy istnieje (lub nie) przesłanka jej zwrotu, a w szczególności czy przesłanka ta zrealizowała się w dacie decyzji uwłaszczeniowej. Przy czym cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do przepisu art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami zakazującego użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do przepisu art. 119 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia. Zaś oceny zbędności należy dokonać na podstawie jej ustawowych kryteriów zawartych w przepisie art. 137 par. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zrealizowanie innego celu, niż zakładany przy wywłaszczeniu nie stoi na przeszkodzie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. /por. wyrok NSA w Warszawie z dn. 28.01. 2000 r., ISA 1650/99 LEX nr 54429A

Należy mieć na uwadze także postanowienie przepisu art. 136 u.g.n., który stanowi że nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu.

Punktem wyjścia dla oceny zbędności nieruchomości będzie precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia. Bowiem w akcie notarialnym - umowie sprzedaży nieruchomości zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12. 03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz. U. Nr 18, poz. 294/ nie określono w ogóle celu wywłaszczenia. W umowie zamieszczono lapidarne stwierdzenie, że "nieruchomość konieczna jest dla A., czyli obecnie A. w K.". /k.-3 akt. adm./. Będzie wiec należało na podstawie wszelkich dostępnych dowodów - stosownie do art. 75 k.p.a.- jednoznacznie ustalić - dookreślić konkretny

cel wywłaszczenia, zwłaszcza w oparciu o decyzję o lokalizacji szczegółowej Nr [...], wydaną przez Prezydium Rady Narodowej miasta K. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia [...].01.1968 r. Nr [...], której w aktach brak. Następnie konfrontując ów cel właściwy wywłaszczenia z ustawowymi kryteriami zbędności zawartymi w przepisie art. 137 u.g.n i ze stanem faktycznym nieruchomości, będzie można ustalić czy ten cel wywłaszczania został zrealizowany, a jeżeli tak, to czy na całości czy też na części wywłaszczonej działki.

2/ Wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust. l u. g. n., stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z ustawą z uwzględnieniem art. 137, chyba, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

Zaś istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, zawartego obecnie w art. 136 ust. l ustawie o gospodarce nieruchomościami, a wcześniej także w art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29. 04. 1985 r. o gospodarce gruntami pod rządami, której M. M. złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, znalazła także wyraz w przepisie art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, o podobnej treści jak art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który zawiera postanowienie, iż nabycie prawa użytkowania wieczystego, nie może naruszać praw osób trzecich. Niewątpliwie osobami trzecimi w rozumieniu tego przepisu są poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości, na rzecz których nieruchomość ta podlegała zwrotowi stosownie do art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29.04.1985 r., /jedn. tekst Dz. U. Nr 30 poz. 127 z 1991 r./

Co więcej w związku z brzmieniem art. 2 ust. l zdanie drugie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nawet gdyby nieruchomość w dniu 5. 12. 1990 r., pozostawała w zarządzie państwowych osób prawnych (innych niż Skarb Państwa), - to nie staje się ex legę przedmiotem prawa użytkowania wieczystego, jeżeli przed tą datą zaktualizowały się przesłanki zwrotu

takiej nieruchomości byłemu właścicielowi. Kategoryczne i jednoznaczne brzmienie art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - ustawa z dnia 29.04.1985 r, nie pozostawia tu miejsca na żadne wątpliwości, nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Dlatego właśnie przepis art. 2 pkt. 2 ust, z dnia 29. 09 1990 r. wprowadzając możliwość uwłaszczenia z mocy prawa wymienionych w nim osób nieruchomościami, które były w dacie wejścia w życie tej ustawy w ich zarządzie, wprowadził jednocześnie zasadę, która w przypadku kolizji z uprawnieniami osób trzecich daje tym właśnie osobom pierwszeństwo przez zakaz naruszania ich praw.

4/ Nie może zostać jednak zwrócona nieruchomość wywłaszczona, nad którą utracił władztwo Skarb Państwa w skutek jej uwłaszczenia. Jednakże istniejący stan prawny tej nieruchomości nie oznacza, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku przeprowadzanego postępowania dowodowego, że istnieją w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l u.g.n. przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, nie może wydać decyzji odmawiającej takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on - stosownie do postanowień art. 97 § l pkt. 4 k. p. a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności prawnej w wyniku, której Skarb Państwa utracił władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 § l k. p. a). Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno powyższych przepisów, przepisu art. 7 k. p. a, jak i postanowień art. 136 ust. l i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka jest bowiem konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami. /T, Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" s.235/. Należy dodać że to przede wszystkim

na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub Gmina na powrót władają nieruchomościami podlegającymi zwrotowi /por. wyrok NSA W-wa z dnia 29.08. 2006 r. l OSK 879/05 LEX 266491, wyrok z dnia 26.03. 2008 r. sygn. akt IOSK 491/07 /. Taką możliwość stwarza instytucja stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego. Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji może być wydanie jej w warunkach określonych art. 156 par 1 pkt 2 k.p.a. ( bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa). W szczególności z naruszeniem postanowień powołanego już wyżej przepisu art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej u.g.g. i w.n. zakazującego uwłaszczenia jeżeli miałoby ono naruszać prawa osób trzecich i zakazu przeznaczania nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu na inne cele (art. 136 ust. 1 u.g.n.),

Dla postępowania zwrotowego, ma znaczenie zagadnienia wstępnego, sprawa dotycząca wyjaśnienia definitywnego kwestii użytkowania wieczystego, jakkolwiek postępowanie to miało by się zakończyć. Dlatego też organ prowadzący postępowanie zwrotowe był obowiązany je zawiesić na podstawie przepisu art. 97 par. 4 k.p.a. do czasu zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody z dnia [...].10.1994 r. czego nie uczynił. W aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok NSA w Warszawie z dnia 11.07.2003 r. sygn. akt ISA 2312/01 oddalający skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...].07. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji uwłaszczeniowej w części m.in. dotyczącej działki nr [...] w zakresie dawnych działek stanowiących poprzednio własność wywłaszczonego J. S. /k.106 - 100 akt adm/ Wynik postępowania nieważnościowego powinien skłaniać do wszczęcia z urzędu postępowania analogicznego w stosunku do przedmiotowej działki.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że organy administracyjne orzekające w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości naruszyły powyższe przepisy prawa materialnego oraz ww. przepisy postępowania w szczególności art. 7, 77 k.p.a. które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania w sprawie. Naruszyły też poważnie główne zasady postępowania administracyjnego zawarte w przepisach art. 6, 7, 8, 9 i 12 k p. a., a w szczególności zasadę praworządności (art.

6 k.p.a), zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.), zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.).

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par 1 pkt l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając decyzje obu instancji wydane w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p. p. s a.