Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1508/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 98 ust. 3, art. 128 ust. 1, art. 132 ust. 1, 1a, 3a, art. 153 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skarg Gminy Miasto [...] – Biuro Gospodarki Mieniem Miasta [...] i A. Sp. j. w R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za przejęcie nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej Gminy Miasto [...]kwotę 440 zł /słownie: czterysta czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. oddala skargę A. Sp. j. w R.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], wydaną m.in. na wniosek A Sp. j. z/s w R. Prezydent Miasta [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonych w obr. [...] [...]-[...] stanowiących własność ww. firmy. Następnie wnioskiem z dnia [...] marca 2011 r. P. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za ww. działki, stosownie do treści art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a wnioskiem z dnia [...] listopada 2011 r. o wyłączenie Prezydenta Miasta [...] od prowadzenia postępowania.

Wojewoda postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. ([...]) wyłączył Prezydenta Miasta [...] od załatwienia sprawy i wyznaczył Starostę [...] do jej rozpoznania.

Po przeprowadzeniu postępowania Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] ustalił na rzecz firmy A Sp. j. z/s w R. odszkodowanie za działki nr ewid.: 2091/2, 2091/4, 2091/6, 2092/3, 2092/5, 2094/3, 2094/6, 2095/7, 2096/1, 2096/5, 2097/4, 2097/9, 2097/14, 2101/3, 2102/7, 2108/4, 2111/3, 2114/4, 2116/3, 2117/3, 2117/7, 2120/9, 2120/11, 2121/9, 2121/10, 2122/3, 2122/4, 2122/6, 2124/8, 2124/9, 2124/12, 2125/9, 2125/13, 2126/9, 2126/14, 2127/9, 2130/3, 2134/3, 2135/3 poł. w obr. 216 [...]-[...] obj. KW Nr [...], które z mocy prawa stały się własnością Gminy Miasto [...] na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. - na kwotę 699 489,00 zł. Jednocześnie wskazał, że odszkodowanie zostanie wypłacone jednorazowo w terminie 14 dni, licząc od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna oraz, że podlega ono waloryzacji na dzień wypłaty.

Po rozpoznaniu odwołania złożonego od tej decyzji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: [...] w zakresie numeracji działek), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Wskutek złożonej skargi sprawa była przedmiotem kontroli WSA w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 810/12 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2012 r.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że przeprowadzone postępowanie nie odpowiada wymogom określonym art. 130 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Brak jest określenia stanu nieruchomości, stanu techniczno-użytkowego, stopnia wyposażenia w infrastrukturę techniczną, otoczenia nieruchomości, a więc danych określonych art. 4 pkt 17 ww. ustawy. Ustalenia te są istotne z uwagi na treść art. 130 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami odsyłającym w zakresie określania wysokości odszkodowania do treści art. 106 ust. 1 ustawy.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Starosta wydał w dniu [...] listopada 2013 r. decyzję nr [...], która jednakże w administracyjnym toku instancji została uchylona mocą decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Starosta [...] decyzją

z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] r., wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 98 ust. 1 i 3, art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 130, art. 132 ust. 1a, ust. 2, ust. 3, art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U.

z 2014 r., poz. 518 ze zm., na dzień orzekania przez Sąd obowiązuje tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 – zwana dalej "u.g.n."), ustalił na rzecz firmy A Sp. j. z/s w R. odszkodowanie za nieruchomości położone w obr. [...] [...]-[...], oznaczone nr ewid.: 2091/2, 2091/4, 2091/6, 2092/3, 2092/5, 2094/3, 2094/6, 2095/7, 2096/1, 2096/5, 2097/4, 2097/9, 2097/14, 2101/3, 2102/7, 2108/4, 2111/3, 2114/4, 2116/3, 2117/3, 2117/7, 2120/9, 2120/11, 2121/9, 2121/10, 2122/3, 2122/4, 2122/6, 2124/8, 2124/9, 2124/12, 2125/9, 2125/13, 2126/9, 2126/14, 2127/9, 2130/3, 2134/3, 2135/3 obj. KW Nr [...], wydzielone pod budowę gminnych dróg publicznych, nabyte z mocy prawa przez Gminę Miasto [...] z dniem [...] grudnia 2009 r. - na kwotę 1 157 643,00 zł. W pkt II) decyzji organ określił, że ww. odszkodowanie wypłacone zostanie jednorazowo przez Gminę Miasto [...], w terminie 14 dnia od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, w pkt III) wskazał, że odszkodowanie podlega waloryzacji na dzień wypłaty przy zastosowaniu wskaźników cen towarów

i usług konsumpcyjnych ogłoszonych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że działki wydzielone zostały pod drogi publiczne, co nastąpiło zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i z dniem kiedy decyzja podziałowa stała się ostateczna – [...] grudnia 2009 r., stały się własnością Gminy Miasto [...]. Za wydzielone działki gruntu przysługuje odszkodowanie (art. 98 ust. 3 u.g.n.). Jeżeli pomiędzy właścicielem

a właściwym organem nie dojdzie do porozumienia co do wysokości odszkodowania, ustala się go według zasad i trybu obowiązującego przy wywłaszczaniu nieruchomości. Taka sytuacja zaistniała w okolicznościach sprawy. Ustalenie odszkodowania nastąpiło po zasięgnięciu opinii rzeczoznawcy majątkowego – R. W., który sporządził operat szacunkowy z dnia [...] marca 2015 r., Łączna wartość rynkowa ww. działek ustalona została na kwotę 1 157 643,00 zł. W ocenie organu operat wykonany został prawidłowo. Rzeczoznawca określił wysokość odszkodowania za działki zajęte pod drogi publiczne, według stanu i przeznaczenia w dniu wydania decyzji o podziale oraz ich wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Gmina Miasto [....] wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie o ustaleniu odszkodowania oraz o zobowiązaniu Gminy do zapłaty, na rzecz A Sp. j. z/s w R., różnicy pomiędzy kwotą odszkodowania ustaloną obecnie a kwotą 699 489,00 zł zwaloryzowaną na dzień wydania decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że wydana decyzja nie uwzględnia, że na rzecz ww. Spółki w dniu [...] sierpnia 2012 r. zostało już wypłacone odszkodowanie w kwocie 699 489,00 zł. Odwołująca wskazała nadto na brak podstaw prawnych do zawierania w sentencji decyzji terminu zapłaty, gdyż wynika on bezpośrednio z art. 132 ust. 1a u.g.n. Również obowiązek określony w pkt III) decyzji wynika bezpośrednio z art. 132 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 227 u.g.n.

Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w pkt 1) uchylił pkt 2 i 3 decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2015 r.; w pkt 2) orzekł, że na poczet odszkodowania ustalonego w pkt I decyzji Starosty zalicza odszkodowanie już wypłacone przez Prezydenta Miasta [...] na rzecz firmy A Sp. j. z/s w R. w wysokości 699 489,00 zł i jednocześnie zobowiązał Gminę Miasto [...] do wypłaty pozostałej części odszkodowania

w terminie 14 dni od dnia wydania decyzji; w pkt 3) utrzymał w mocy w pozostałym zakresie zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] maja 2015 r.

W uzasadnieniu Wojewoda powołując się na art. 98 ust. 1 i 3 u.g.n. wskazał, że działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne, z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela przechodzą na własność gminy z dniem,

w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Za działki te przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej z właścicielem a właściwym organem. Jeżeli do takiego porozumienia nie dojdzie na wniosek właściciela ustala się i wypłaca odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości, które to uregulowane zostały w Rozdziale 5 Działu III u.g.n. Cytując treść art. 129 ust. 5 pkt 1, art. 128 ust. 1 i art. 130 u.g.n. organ podał, że ostatni z powołanych przepisów stanowi, że wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu wydania decyzji o podziale i jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu. Przepis art. 134 stosuje się odpowiednio. Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości (art. 130 ust. 2 u.g.n.). Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości (art. 134 ust. 1 u.g.n.).

Wojewoda wskazał również na brzmienie art. 132 ust. 3a u.g.n., który określa przypadki zwrotu wypłaconego odszkodowania. Zwrócił jednakże uwagę, że decyzja zawierająca rozstrzygnięcie o wypłacie konkretnej kwoty odszkodowania musi uwzględniać fakt, że część należnego odszkodowania została już wypłacona. Nadto winna zawierać rozstrzygnięcie w tej kwestii. Ustalenie w sentencji obowiązku wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości skutkowałoby egzekucyjnością kwoty wnikającej z rozstrzygnięcia, co oznaczałoby wypłatę kwoty w nienależnej części.

Wojewoda wyjaśnił, że w okolicznościach sprawy doszło do odebrania prawa własności, a przedmiotem sporu pozostawała wysokość należnego odszkodowania. Nadto w wyniku wydanych wcześniej decyzji doszło już do wypłaty odszkodowania

w wysokości 699 489,00 zł, co potwierdziły strony postępowania. Organ odwoławczy zaznaczył jednakże, że mimo uchylenia przez WSA w Rzeszowie wcześniejszych decyzji nie doszło do zwrotu wypłaconego odszkodowania, nadal bowiem toczyło się postepowanie zmierzające do ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomości wydzielone pod budowę dróg publicznych. W tej sytuacji nie ma mowy o nienależnym odszkodowaniu. Odszkodowanie jest należne i zostało wypłacone, jednakże w kwocie niższej od ostatecznie ustalonej. W takim wypadku należy wypłacić odszkodowanie w takiej części, która jako należna przewyższa kwotę dotychczas wypłaconą.

Wojewoda uznał zatem, że organ I instancji prawidłowo orzekł o ustaleniu odszkodowania w pełnej wysokości tj. 1 157 643,00 zł, jednak błędnie zobowiązał do wypłaty pełnej kwoty, nie uwzględnił bowiem wcześniejszej wypłaty w kwocie 699 489,00 zł. Zaznaczył przy tym, że kwota dotychczas wypłaconego odszkodowania, jako należna osobie uprawnionej, nie może być przedmiotem żądania zwrotu na podstawie art. 132 ust. 3a u.g.n., brak zatem podstaw do ustalenia obowiązku ponownej wypłaty odszkodowania w pełnej nowej wysokości.

Odnosząc się zaś do zawartego w odwołaniu żądania waloryzacji kwoty odszkodowania, na dzień wydania decyzji organu II instancji, Wojewoda podał, że art. 132 ust. 3 jednoznacznie wskazuje, że wysokość odszkodowania podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, a waloryzacji tej dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie złożyła Gmina Miasto [...] oraz A Sp. j. z/s w R.

Gmina Miasto [...] zawnioskowała o uchylenie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa. Zarzuciła naruszenie art. 153 ust. 1 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, poprzez uznanie, że operat szacunkowy jest prawidłowy, w sytuacji gdy nie zawierał wskazania cen transakcyjnych nieruchomości podobnych, nie wyszczególniał nieruchomości przyjętych do porównania z opisem ich cen. Nadto zarzuciła naruszenie art. 132 ust. 3a u.g.n. poprzez brak orzeczenia o waloryzacji odszkodowania, które zostało już wypłacone byłemu właścicielowi na podstawie uchylonej przez WSA w Rzeszowie wyrokiem z 13 grudnia 2012 r. (sygn. II SA/RZ 810/12) decyzji .

Natomiast A Sp. j. w swej skardze zawnioskowała o uchylenie decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2015 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa. Skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 134 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług w zw. z art. 6 i art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu wysokości odszkodowania kwoty podatku VAT, jaką zobligowana jest zapłacić Spółka od zapłaconej przez zobowiązaną Gminę kwoty odszkodowania. Spółka zaznaczyła, że sporządzony operat szacunkowy określał wartość nieruchomości w kwocie netto, bez uwzględnienia istniejącego po jej stronie obowiązku podatkowego. Jak zaznaczyła skarżąca "wyzucie z własności winno uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy - w tym status podatnika czynnego podatku VAT uprawnionego do odszkodowania".

W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie

i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu braku w sporządzonym operacie opisu nieruchomości przyjętych przez biegłego do porównania organ wyjaśnił, że żaden z aktualnie obowiązujących przepisów prawa nie nakłada na rzeczoznawcę majątkowego, przy określaniu wartości nieruchomości metodą korygowania ceny średniej , obowiązku opisywania wszystkich nieruchomości porównawczych. Niemniej jednak rzeczoznawca ma obowiązek stosowania się do reguł wynikających z art. 175 ust. 1 oraz m. in. do not interpretacyjnych. W sporządzonym operacie rzeczoznawca majątkowy dokonał szczegółowego opisu nieruchomości o cenie minimalnej i maksymalnej i zamieścił wykaz wszystkich nieruchomości porównawczych z podaniem nr aktu notarialnego, daty transakcji, numeru działki, położenia, powierzchni, jej przeznaczenia oraz ceny (str. 18 i 19). Powyższe dane umożliwiają ustalenie czy nieruchomości porównawcze są podobne do przedmiotu wyceny.

Odnosząc się zaś do zarzutu niepowiększenia ustalonej kwoty odszkodowania o podatek VAT, Wojewoda wyjaśnił, że w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości powiększenia kwoty odszkodowania o ten podatek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." sądy administracyjne badają, czy kwestionowany akt (tu decyzja) nie narusza prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością aktu z przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach sprawowanej kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, co wynika z art. 135 P.p.s.a.

Dokonując kontroli według wskazanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu I instancji z dnia [...] maja 2015 r. ([...]) zostały wydane z naruszeniem prawa uzasadniającym usunięcie tych decyzji z obrotu prawnego.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. ([...]), wydaną m.in. na wniosek A Sp. j. z/s w R. Prezydent Miasta [...] zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonych w obr. [...] [...] – [...], stanowiących własność w/w firmy. Projekt podziału nastąpił zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Nr [...] "[...]" przyul. L., zatwierdzonego uchwałą Rady Miasta [...] Nr [...] z dnia [...] grudnia 1999 r. (Dz.Urz. Woj. [....] Z dnia [...] sierpnia 2000 r., Nr [...], poz. [...]). W decyzji tej wskazano, ze nieruchomości zostały wydzielone pod budowę dróg i przechodzą na własność Gminy Miasta [...] z dniem, kiedy decyzja stanie się ostateczna (co nastąpiło w dniu [...] grudnia 2009 r.) i za wydzielone działki przysługuje odszkodowanie (art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Dopóki zatem ta decyzja funkcjonuje w obrocie prawnym i nie jest z niego wyeliminowana to istnieje przedmiot postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania. Z wnioskiem o jego ustalenie i wypłatę wystąpił P. K. (pismo z dnia [...] marca 2011 r.) i w sprawie tej – zanim zapadła zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2015 r. – orzekały już wcześniej organy administracji obu instancji (decyzjami z dnia [...] stycznia 2012 r., [...] lipca 2012 r., [...] listopada 2013 r., [...] lipca 2014 r.) i tut Sąd (wyrokiem z dnia 13 grudnia 2012 r., II SA/Rz 810/12).

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., organ odwoławczy dokonał reformacji decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2015 r. orzekając m.in. w ten sposób, że na poczet ustalonego tą decyzją odszkodowania na rzecz A Sp. j. z/s w R. w wysokości 1 157 643 zł zaliczył na rzecz w/w firmy wypłacone przez Prezydenta Miasta [...] odszkodowanie w wysokości 699 489 zł na podstawie decyzji z 2012 r. i zobowiązał Gminę Miasto [...] do wypłaty pozostałej części odszkodowania w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji (pkt 2).

Gmina Miasto [...] nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, zarzuciła we wniesionej skardze naruszenie art. 132 ust. 3a u.g.n. poprzez brak orzeczenia o waloryzacji odszkodowania wypłaconego byłemu właścicielowi na podstawie decyzji, które zostały uchylone wyrokiem z dnia 13 grudnia 2012 r., II SA/Rz 810/12. Wywodzi przy tym w uzasadnieniu skargi, iż kwota do wypłacenia przez nią powinna być mniejsza niż zwykła różnica pomiędzy kwotą 1 157 643 zł a kwotą 699 489 zł. O ile słuszną jest argumentacja wskazująca na obowiązek wypłaty przez Gminę Miasto [...] w istocie jeszcze tylko części odszkodowania, której wysokość "powinna być mniejsza niż zwykła różnica pomiędzy kwotą 1 157 643 zł a kwotą 699 489 zł". To zarzut naruszenia art. 132 ust. 3a u.g.n. przy wydawaniu zaskarżonej decyzji jest chybiony.

Przepis powyższy stanowi: "Jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania po jego waloryzacji na dzień zwrotu". Celem tego przepisu jest uregulowanie kwestii zwrotu wypłaconego odszkodowania w sytuacji, gdy jest ono prawnie nienależne w całości lub części. Dopuszcza on waloryzację wypłaconego odszkodowania, przez osoby zobowiązane do jego zwrotu, w przypadkach przewidzianych w tym przepisie.

W okolicznościach sprawy niniejszej nie jest kwestyjne, że doszło do odebrania prawa własności nieruchomości, a sporna była jedynie wysokość odszkodowania przysługującego byłemu właścicielowi (a nie czy odszkodowanie w ogóle jest należne). Skoro wypłacona mu dotychczas kwota odszkodowania, w świetle kolejnej już decyzji odszkodowawczej, jest należna to cyt. wyżej przepis u.g.n. nie może mieć zastosowania. Powyższy przepis, jak podkreśla się w orzecznictwie, należy odnosić do sytuacji, w której uchylenie decyzji odszkodowawczej (lub stwierdzenie jej nieważności) skutkuje nienależnością wypłaconego na tej podstawie tej decyzji odszkodowania (zob. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2014 r., I OSK 2811/12).

Sąd nie podziela zawartego w skardze Gminy Miasto [...] zarzutu naruszenia art. 153 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego poprzez uznanie za prawidłowy operat szacunkowy, który nie zawierał wskazania cen transakcyjnych nieruchomości podobnych. Zarzut ten nie jest trafny, bowiem operat szacunkowy z dnia [...] marca 2015 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego inż. R. W. nie jest dotknięty takim brakiem.

W art. 98 ust. 3 u.g.n. wskazano, że odszkodowanie za działki gruntu przejęte na własność podmiotów publicznoprawnych, jako wydzielone pod drogi publiczne w ramach podziału nieruchomości - czyli działki, o których mowa w ust. 1 tego artykułu – w pierwszej kolejności podlega uzgodnieniu pomiędzy ich dotychczasowym właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a podmiotem publicznoprawnym, który przejął te działki gruntu. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, wówczas na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie jest ustalane przez starostę w drodze decyzji, wg zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości.

Odesłanie do zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości oznacza konieczność stosowania przez starostę reguł procedury odszkodowawczej, które określone zostały w art. 128 i nast. U.g.n., tj. w przepisach zamieszczonych w Rozdz. 5 "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" Działu III tej ustawy.

W warunkach rozpoznawanej sprawy Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. ustalił na rzecz A Sp. j. z/s w R., tj. byłego właściciela odszkodowanie za działki poł. w obr. [...] [...] – [...], które z mocy prawa stały się własnością Gminy miasto [...] (na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2009 r.) na kwotę 699 489 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia [...] lipca 2012 r.

Nie jest kwestionowane, że w dniu 3 sierpnia 2012 r. odszkodowanie w wysokości w/w zostało przez Gminę Miasto [...] wypłacone byłemu właścicielowi, a wskutek jego skargi powołane wyżej decyzje organów administracji obu instancji zostały uchylone wyrokiem tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 810/12. Ostatnią decyzją odszkodowawczą (z dnia [...] maja 2015 r.) Starosta [...] ustalił odszkodowanie należne byłemu właścicielowi w wysokości 1 157 643 zł, natomiast organ odwoławczy przyjmując brak podstaw do wypłaty odszkodowania w pełnej na nowo ustalonej wysokości dokonał w tym względzie reformacji decyzji wydanej w I instancji: na poczet odszkodowania ustalonego przez Starostę zaliczył już wypłacone przez Prezydenta Miasta [...] na rzecz byłego właściciela odszkodowanie w wysokości 699 489 zł i zobowiązał Gminę Miasto [...] do wypłaty pozostałej części odszkodowania (pkt 2 zaskarżonej decyzji).

Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości Sądu, że w sytuacji takiej jak w rozpoznawanej sprawie – odszkodowanie należne zostało wypłacone w kwocie niższej od ostatecznie ustalonej – nie może dojść do ponownej wypłaty odszkodowania w pełnej wysokości. Zaliczenie na poczet należnego odszkodowania kwoty już wypłaconej jest obowiązkiem organu ustalającego na nowo uprawnienie. Jednakże w ocenie Sądu, zobowiązanie skarżącej Gminy do wypłaty pozostałej części odszkodowania w wysokości "zwykłej różnicy pomiędzy kwotą 1 157 643 zł a kwotą 699 489 zł" nie zasługuje na akceptację.

Otóż jak wcześniej wspomniano przy wydawaniu odrębnej decyzji o odszkodowaniu obligatoryjne jest stosowanie reguł procedury odszkodowawczej określonych w art. 128 i nast. u.g.n.

W art. 128 ust. 1 u.g.n. zawarte zostały trzy podstawowe zasady dotyczące odszkodowania za wywłaszczenie, a mianowicie:

1) wywłaszczenie prawa własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego "następuje za odszkodowaniem",

2) odszkodowanie wypłaca się na rzecz osoby wywłaszczanej, tj. osobie, na której prawo rzeczowe jest odbierane lub ograniczane,

3) wysokość odszkodowania ma odpowiadać wartości wywłaszczanego prawa rzeczowego.

Rozwiązanie to bez wątpienia wpisuje się w pojęcie słusznego odszkodowania, o którym mowa w Konstytucji RP. Art. 21 ust. 2 Konstytucji stanowi, iż "wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem". Przepis ten ustala więc dyrektywę w zakresie kształtowania wysokości odszkodowania, które powinno być słuszne, a więc ekwiwalentne w stosunku do wartości wywłaszczonej nieruchomości. Pojęciem słusznego odszkodowania zajmował się wielokrotnie TK. M.in. w wyroku z dnia 8 maja 1990 r., sygn. akt K 1/90 (OTK 1990, nr 1, poz. 2) stwierdził, że odszkodowanie słuszne to odszkodowanie sprawiedliwe. Sprawiedliwe odszkodowanie jest to jednocześnie odszkodowanie ekwiwalentne, bowiem tylko takie nie narusza istoty odszkodowania za przejętą własność. Również w orzeczeniu z dnia 19 marca 1990 r., K 2/90 (OTK 1990, nr 1, poz. 3) Trybunał stwierdził, że ujmowanie słusznego odszkodowania w kategoriach prawnych sprowadza się do zasady ekwiwalentności, tzn. w przypadku wywłaszczenia – do stworzenia wywłaszczonemu właścicielowi możliwości odtworzenia rzeczy przejętej przez państwo. W świetle postanowień Konstytucji RP pojęcie słusznego odszkodowania odnosi się do konieczności wyrażenia interesu publicznego i prywatnego, do zachowania właściwych proporcji w zakresie ograniczeń, których doznają właściciele.

Skoro więc odszkodowanie ma rekompensować wartość odbieranego prawa, to w przypadku wywłaszczenia nieruchomości odszkodowanie ustalone jest na podstawie wartości nieruchomości będącej przedmiotem odbieranego prawa. Oczywistym zatem jest, że jego wysokość nie może przekraczać wartości tej nieruchomości.

W świetle tego, co wyżej powiedziano rozstrzygnięcie organu odwoławczego (pkt 2 zaskarżonej decyzji bez wątpienia zostało podjęte bez uwzględnienia wynikającej z Konstytucji RP dyrektywy w zakresie kształtowania wysokości odszkodowania, które powinno być słuszne (a więc sprawiedliwe, czyli ekwiwalentne) i powiązanej z nią regulacji określonej w art. 128 ust. 1 u.g.n.

W ocenie Sądu, zobowiązanie Gminy Miasta [...], która już wcześniej wykonała swój prawny obowiązek – w części wypłacając w dniu [...] sierpnia 2012 r. odszkodowanie wynikające z ostatecznej decyzji z 2012 r., uchylonej wyrokiem tut. Sądu po zapłaceniu przez nią odszkodowania (w kwocie 699 489 zł) – do zapłaty części odszkodowania nie uwzględniającej w istocie upływu niemal czterech lat od zapłaty w/w kwoty, w tym więc ewentualnej zmiany siły nabywczej pieniądza., a przede wszystkim bez wyważenia interesu publicznego i prywatnego oznacza, że wysokość odszkodowania, które zobowiązana zapłacić jest skarżąca nie została ustalona z zachowaniem zasady słusznego odszkodowania, a więc bez respektowania przepisu art. 128 § 1 u.g.n.

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 132 ust. 1 i 1a u.g.n. zapłata odszkodowania następuje jednorazowo. Tymczasem w niniejszej sprawie tak nie było, z przyczyn niezależnych od którejkolwiek strony, dlatego też wszystkich konsekwencji nie może ponosić wyłącznie skarżąca Gmina [...] (jej obowiązek zapłaty reszty kwoty z odszkodowania musi zostać urealniony).

Z tych więc względów WSA w Rzeszowie orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 2015 r. (pkt I wyroku) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 P.p.s.a. (pkt II wyroku)