Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1133/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust. 2  pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski ( spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Barbara Pasternak Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. P. - Kancelaria Adwokacka w K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 lipca 2017 r. znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 w związku z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, z późn. zm.) otrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r. znak: [...] w mocy.

Wyżej opisaną decyzją organ pierwszej instancji uznał, że wypłacony Z. R. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 czerwca 2007 r. do 31 lipca 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz jednocześnie zobowiązał ww. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 16.830,00 zł łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wymagalności do dnia zapłaty. Organ wskazał ponadto, że łączna wysokość odsetek na dzień wydania decyzji wynosi 9.616,98 zł i aktualnie wzrasta z każdym kolejnym dniem od dnia 15.06.2017 r. aż do dnia spłaty należności głównej o 3,2276 zł (16.830,00 zł x 7 % z 365 dni), wskazując szczegółowo sposób wyliczenia kwoty odsetek na dzień wydania kwestionowanej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że odwołująca się nie powiadomiła organu o fakcie równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego, co uznanie wypłaconego świadczenia za wskazany w decyzji okres jako nienależnie pobranego oraz żądanie jego zwrotu.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Z. R. wnosząc odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła organowi pierwszej instancji:

1) rażące naruszenie prawa materialnego - tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez domaganie się od skarżącej zwrotu świadczenia, mimo że w tej konkretnej sytuacji faktycznej skarżąca nie została pouczona (ewentualnie odpowiednio pouczona) o braku prawa do pobierania

świadczenia;

2) rażące naruszenie 7 K.p.a. w związku z art. 77 K.p.a. w związku z art. 80 K.p.a. w związku 107 § 3 K.p.a. - poprzez wydanie decyzji administracyjnej, która nie zrealizowała zaleceń organu drugiej instancji, co do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w której nie uwzględniono wytycznych w zakresie wykładni przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawartych w decyzji SKO z dnia [...] 2017 r. oraz decyzji organu odwoławczego z dnia [...] 2016 r.;

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez wskazanie w decyzji błędnej (nie doprecyzowanej) podstawy prawnej, mimo że przedmiotowe uchybienie było już przedmiotem wskazań SKO w decyzji z dnia [...] 2016 r. znak [...];

4) naruszenie art. 6 K.p.a. w związku z art. 8 § 1 K.p.a. poprzez użycie w treści uzasadnienia decyzji jako swoich rozważań - motywów zawartych w orzeczeniu WSA w Krakowie z dnia 13 lutego 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 1652/16. Odnośnie tego zarzutu ww. podniosła, że organ administracji publicznej w treści decyzji posługuje się ww. wyrokiem jednak bez wskazania, że jest to cytat lub pogląd wynikający

z orzecznictwa, co podważa zaufanie obywatela do wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, a także do organów administracji publicznej, które w sposób bezprawny posługują się treścią wyroku (formułując zdania w taki sposób, jakby to był zaprezentowany przez organ tok rozumowania - a nie wnioski wypływające z orzecznictwa), a w konsekwencji wątpliwe jest, czy organ rozpatrzył przedmiotową

sprawę in concreto, w nawiązaniu do indywidualnej sytuacji skarżącej;

5) rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych obejmujących miesiąc czerwiec 2007 r., mimo że od terminu pobrania świadczenia upłynęło w chwili wydania zaskarżonej decyzji więcej niż 10 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia 19 lipca 2017 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji podnosząc w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami przytoczonymi przez organ, W przypadku równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego, obowiązkiem organów administracji publicznej jest wydanie decyzji stwierdzającej, że zasiłek pielęgnacyjny stanowił świadczenie nienależnie pobrane, co otwiera drogę do jego zwrotu. Wydanie przedmiotowej decyzji jest uzależnione od spełnienia dwóch warunków: równoczesnego pobierania powyższych świadczeń oraz uprzedniego poinformowania beneficjenta zasiłku o niemożności równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] 2005 r. znak: [...] przyznano Z. R. bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny począwszy od dnia 1 grudnia 2005 r. w wysokości 144,00 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia [...] 2006 r. zmieniono od dnia 1 września 2006 r. wysokość przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego na kwotę 153,00 zł miesięcznie. W dniu 5 sierpnia 2016 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęła pisemna informacja z ZUS z której wynika, że Z. R. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego począwszy od dnia 1 października 2006 r. do nadal.

Dalej organ stwierdził, że z akt sprawy wynika, że Z. R. składając w dniu 20 grudnia 2005 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego została w sposób jasny i konkretny pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, w tym o fakcie uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Z pouczenia znajdującego się na formularzu wniosku w sposób czytelny wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Przy tak sformułowanym pouczeniu jego zrozumienie wbrew zarzutowi odwołującej się, w ocenie organu drugiej instancji było zrozumiałe nie tylko dla osoby posiadającej prawnicze wykształcenie. Dla ustalenia, od kiedy świadczenia są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności (art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy i orzecznictwo sądowoadministracyjne). W rozpatrywanej sprawie odwołująca się wypełniając i podpisując wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego miała świadomość i wiedzę o obowiązkach informacyjnych jakie ma względem organu pomocowego w przypadku uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W ocenie Kolegium prawidłowo ustalono w sprawie, że skoro od pobrania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 lipca 2016 r. upłynęło więcej niż 10 lat, to nie ma podstaw do orzekania o nienależnie pobranych świadczeniach za okres przypadający od 1 października 2006 r. do 31 maja 2007 r. Zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznano za chybiony w świetle regulacji art. 26 ust. 1 ustawy. Tym samym świadczenie wypłacone ww. za miesiąc czerwiec 2007 r. jako nienależnie pobrane podlega obowiązkowi zwrotu.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się Z. R. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zakwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła:

1) rażące naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej, zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony oraz zasady praworządności poprzez wydanie decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w której wyrażono odmienny pogląd prawny od prezentowanego w dwóch poprzednich decyzjach organu drugiej instancji w tej samej sprawie administracyjnej;

2) naruszenie art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie na podstawie wadliwe ustalonego stanu faktycznego - tj. poprzez pominięcie istotnych okoliczności w sprawie mających wpływ na wydane rozstrzygnięcie, co pociągnęło za sobą wadliwą subsumcję prawną;

3) naruszenie art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie rozważania, czy pouczenie udzielone skarżącej było odpowiednie i czy odpowiadało wymogom określonym w art. 8 i 9 K.p.a., mimo że jest to warunek sine quo non domagania się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia;

4) ewentualnie naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i zastosowanie art. 30 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez podtrzymanie decyzji organu pierwszego stopnia uznającej zasiłek pielęgnacyjny za nienależnie pobrany i zobowiązującej do jego

zwrotu, w sytuacji gdy strona nie była prawidłowo pouczona o niemożności jednoczesnego pobierania świadczeń - zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego.

Skarżąca podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dwukrotnie poddawało w wątpliwość prawidłowość pouczenia skarżącej, od którego uzależniona jest możliwość ubiegania się o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, to jednak w decyzji będącej przedmiotem skargi organ odstąpił od dotychczas prezentowanego stanowiska - wskazując, że decyzja z dnia [...] 2017 r. jest prawidłowa - mimo, że de facto w owej decyzji organ pierwszego stopnia nie podniósł żadnych nowych okoliczności faktycznych ani prawnych mogących skutkować odmiennym rozstrzygnięciem. Podkreśliła, że stan faktyczny ani materiał dowodowy na podstawie którego był on ustalany nie uległ zmianie, to jednak zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2017 r., która w jej ocenie była niemal powieleniem treści poprzednich decyzji (również jeśli chodzi o powielenie błędów np. w postaci braku wskazania prawidłowej i pełnej podstawy prawnej).

Podniosła także, że w decyzji z dnia 19 lipca 2017 r. błąd w ustaleniach faktycznych polega na pominięciu pewnych istotnych okoliczności, z pewnością mających wpływ na wynik sprawy. Jest to tym bardziej zaskakujące, że w poprzednio wydanych decyzjach organ drugiej instancji wziął owe fakty pod uwagę i były one powodem dla których wydawano decyzje kasatoryjne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm.), zwana dalej w skrócie "P.p.s.a.".

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Skarga jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie narusza przepisy postępowania w stopniu skutkującym jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, z późn. zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie z ust. 2 powołanego wyżej przepisu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

W ocenie organu skarżąca była zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego w okresie od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 lipca 2016 r. zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 16.830 zł wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia wymagalności do dnia spłaty.

Okolicznością wykluczającą możliwość pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego we wskazanym okresie był fakt przyznania jej od dnia 1 października 2006 r. dodatku pielęgnacyjnego. Skarżąca utraciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Przepis ten zakazuje jednoczesnego pobierania dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego. Tym samym wypłacanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego następuje bez podstawy prawnej. W tej sytuacji można mówić o "nienależnym świadczeniu", które charakteryzuje się obiektywnością w przeciwieństwie do pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego", któremu to świadczeniu należy przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działanie (zaniechanie).

Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, tzn. wiedząc, że mu się ono nie należy, a mimo to takie świadczenie dana osoba pobiera. Dotyczy to także osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń.

W ocenie Sądu wobec skarżącej organy zbyt pochopnie przypisały w tej sprawie świadomość działania w złej wierze, przy czym Sąd nie kwestionuje ustalenia, że skarżąca faktycznie w okresie od dnia 1 października 2006 r. do dnia 31 lipca 2016 r. pobierała równocześnie zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny. Zła wiara wyraża się w konkretnym i celowym zachowaniu dążącym z pełną świadomością lub godzącym się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych.

W tej sprawie szczególną uwagę należy zwrócić na pouczenie skarżącej o niemożności równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego. Organy obu instancji uznały, że pouczenie było prawidłowe, a tym samym skarżąca już w momencie otrzymania dodatku pielęgnacyjnego wiedziała o tym, że dalsze pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego narusza prawo.

Jak wynika z akt sprawy, organ odwoławczy trzykrotnie kontrolował dwukrotnie w postępowaniu administracyjnym decyzje organu pierwszej instancji. Kontrola ta, w zakresie oceny świadomości skarżącej co do konieczności poinformowania o pobieranym dodatku pielęgnacyjnym sprowadzała się do analizy zapisów znajdujących się na samym wniosku (urzędowym formularzu). Na tym formularzu znajdują się informacje na temat warunków, jakie muszą być spełnione dla uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, a także informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje w przypadku uzyskania uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego. Dodatkowo w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi.

Dwukrotnie oceniając ww. zapisy wniosku (urzędowego formularza) organ drugiej instancji stwierdzał, że nie są one na tyle precyzyjne aby stwierdzić, że skarżąca miała świadomość niemożności równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast w trzeciej decyzji pierwszoinstancyjnej, w której organ pierwszej instancji przyjął istnienie po stronie skarżącej pełnej świadomości co do treści pouczenia, organ drugiej instancji odstąpił od wcześniejszego stanowiska i na podstawie tych samych dokumentów doszedł do przekonania, że skarżąca składając w dniu 20 grudnia 2005 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego została w sposób jasny i konkretny pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, w tym o fakcie uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Samo pouczenie ma być, w ocenie organu odwoławczego, czytelne i jego zrozumienie było zrozumiałe dla samej skarżącej. Skoro zaś skarżąca wypełniając i podpisując wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego miała świadomość i wiedzę o obowiązkach informacyjnych jakie ma względem organu pomocowego w przypadku uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zdaniem Sądu stanowisko organu o prawidłowości pouczeń nie zasługuje na akceptację.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ odwoławczy w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego odstąpił od wcześniejszego poglądu zaprezentowanego w tej sprawie, z którego wynikało, że wyżej opisane pouczenie (informacja) nie była czytelna i na jej podstawie nie można było wydać decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Od dnia 1 czerwca 2017 r. do Kodeksu postępowania administracyjnego dodano zasadę ogólną, zgodnie z którą organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 K.p.a.), która formalnie w tym postępowaniu z powodu jego wszczęcia przed dniem 1 czerwca 2017 r. nie ma zastosowania, to jednak nie oznacza to, że organ administracyjny zajmując w konkretnej sprawie określone stanowisko może to stanowisko dowolnie modyfikować nie wyjaśniając stronie przyczyn zmiany.

Trafnie podnosi w skardze skarżąca, że to z zasady pogłębiania zaufania wynika obowiązek prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a. w wersji obowiązujące do 1 czerwca 2017 r.). Nie stanowi budowania pogłębiania zaufania takie postępowanie organu, który przyjmuje określony sposób wykładni (interpretacji) danego faktu i następnie podtrzymuje ta interpretację w kolejnej decyzji wydawanej w tej samej sprawie, po czym wydając trzecią w kolejności decyzję (cały czas w tej samej sprawie) bez jakiegokolwiek uzasadnienia odstępuje od wcześniejszego korzystnego dla strony (skarżącej) poglądu. W takiej sytuacji strona może uważać, że jakieś inne okoliczności, nie wymienione wprost w przepisach postępowania administracyjnego były podstawą do zmiany stanowiska organu.

Ponadto takie postępowanie organu odwoławczego stanowiło naruszenie zasady przekonywania (art. 13 K.p.a.) zgodnie z którą organ administracji publicznej powinien wyjaśniać stronie zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Naruszenie tej zasady polegało na tym, że w tej sprawie bez jakiegokolwiek uzasadnienia (czyli bez chociażby próby przekonywania) zmieniono pogląd co do oceny wniosku o zasiłek pielęgnacyjny złożony przez skarżącą i treści tego wniosku.

Budzi także wątpliwości i to stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym skoro sama skarżąca wypełniła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny i go podpisała, to na pewno zapoznała się z pouczeniami i informacjami. Już proste porównanie treści wniosku i podpisu skarżącej wskazuje, że to nie skarżąca osobiście wypełniania ten wniosek a jedynie go podpisała.

Ponadto jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12, skuteczne pouczenie o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Ocena świadomego działania świadczeniobiorczyni wymaga ustalenia, czy były jej znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy była ona skutecznie powiadomiona o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorczyni (skarżącej), z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/13).

Wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, który podpisała skarżąca i w którym zawarta była w zasadzie jedyna rzeczowa informacja został złożony w organie. Skarżąca, jak trafnie podniesiono to w skardze, w istocie nie miała do niego ani do zawartych w nim pouczeń dostępu. Z treści decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny organ nie wyjaśnił stronie w sposób przystępny i zrozumiały skutków niezastosowania się do zakazu łączenia świadczeń. Mowa jest jedynie w treści o ogólnym obowiązku powiadomienia organu o zdarzeniach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że udzielone skarżącej przy składaniu wniosku pouczenie okazało się nieskuteczne, a tym samym brak podstaw by uznać, że skarżąca pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia, działała w złej wierze, a tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane i wywodzić z tego obowiązek jego zwrotu. Ponadto skarżąca jest osobą schorowaną, niepełnosprawną, co wymusza na organach administracyjnych szczególną staranność w ocenie zachowań, które podlegają ocenie z punktu widzenia dodatkowych pozaprawnych kryteriów, jaką jest świadomość działania niezgodnego z prawem.

Mając powyższe na uwadze należy również stwierdzić, że zasadne są także i te zarzuty skargi, które dotyczą naruszenia przez organy administracyjne art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie na podstawie wadliwe ustalonego stanu faktycznego - tj. poprzez pominięcie istotnych okoliczności w sprawie mających wpływ na wydane rozstrzygnięcie, co pociągnęło za sobą wadliwą subsumcję prawną i zaniechanie rozważania, czy pouczenie udzielone skarżącej było odpowiednie i czy odpowiadało wymogom określonym w art. 8 i 9 K.p.a. W tej sprawie organy pominęły ocenę złożonego przez skarżącą wniosku o zasiłek pielęgnacyjny (urzędowego formularza) przy uwzględnieniu opisanych w wyroku okoliczności, mających świadczyć o świadomości skarżącej co do istnienia obowiązku niepobierania dwóch świadczeń pielęgnacyjnych.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy wadliwie uznał, że zaistniały przesłanki, o jakich mowa w przepisie art. 30 ust. 1, uzasadniające wydanie decyzji stwierdzającej, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji ma obowiązek zastosować się do wykładni przepisów prawa zawartej w tym wyroku i stosownie do tego orzec w sprawie.

Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

O wynagrodzeniu wyznaczonego dla skarżącej pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkcie II sentencji wyroku w związku z art. 250 P.p.s.a.