Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 773/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-09-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Zakładu P. Sp. z o.o. w W. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego w sprawie ze skargi Zakładu P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 kwietnia 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2007 p o s t a n a w i a wniosek oddalić


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Zakładu P. Sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego.

Z danych zawartych w formularzu "PPPr" wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie produkcji wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych, produkcji metali i wyrobów z metali, produkcji urządzeń, produkcji pojazdów mechanicznych przyczep i naczep, budownictwa, handlu hurtowego i komisowego, transportu drogowego towarów, obsługi nieruchomości, wynajmu maszyn i urządzeń bez obsługi oraz wypożyczania artykułów użytku osobistego i domowego, obróbki i usuwania odpadów.

W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 95.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok wyniosła 133.747,06 zł, a ostatni rok obrotowy Spółka zamknęła stratą w wysokości 406.376,84 zł. Wskazano ponadto, iż Spółka dysponuje rachunkiem bankowym w Banku O. S.A., na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku brak było jakichkolwiek środków. Na dzień złożenia wniosku brak było funduszy również w kasie Spółki. Strona skarżąca posiada natomiast następujące zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług: za rok 2009 1.859.244 zł, za rok 2010 1.329.543 zł, za lata 2011 i 2012 2.531.750 zł, a z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2009-2012 kwotę 2.057.612 zł.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż ze względu na trudną sytuację finansową Spółka nie posiada środków finansowych na pokrycie wpisów sądowych w postępowaniach zainicjowanych złożeniem 24 skarg. Skarżąca nie posiada wartościowego majątku trwałego, nie dysponuje także wystarczającymi na pokrycie kosztów środkami na rachunkach bankowych, od ponad roku nie generuje zysku. Okoliczności stanu finansowego Spółki wskazują na trwałą niemożność uzyskania środków na pokrycie wpisów od skarg. Z uwagi na zabezpieczenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na majątku Spółki przybliżonej kwoty zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2011 roku jej konta są obecnie zajęte. Na datę złożenia wniosku nie zostało zatwierdzone sprawozdanie z działalności Spółki za 2015 rok.

W tym stanie rzeczy Starszy Referendarz Sądowy zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2016 roku wezwał pełnomocnika skarżącej Spółki o nadesłanie w terminie 7 dni dokumentów źródłowych mających zobrazować jej aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej przedłożył kopie następujących dokumentów: wyciągu z rachunku bankowego w Banku O. SA za okres od 1 maja do 25 sierpnia 2016 roku, zeznania CIT-8 za 2015 rok oraz dwustronicowego sprawozdania z działalności Spółki za 2015 rok. Z oświadczenia Prezesa Spółki Z.U. wynika, że na dzień 26 sierpnia 2016 roku Zakład P. Sp. z o.o. w W. nie posiadał środków trwałych, ani funduszy w kasie. Spółka zatrudnia 30 pracowników na podstawie zawartych umów o pracę.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych.

W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi.

Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10).

Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia przez stronę kosztów postepowania związanych z udziałem w sprawie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.

Brzmienie powołanego przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08 oraz z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12). To sprawą zainteresowanego jest przecież wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, jako że użycie w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, iż to wnioskodawca ma przekonać rozpoznającego wniosek, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z przewidzianego w tym przepisie dobrodziejstwa procesowego jakim jest instytucja prawa pomocy.

W ocenie orzekającego skarżąca Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że strona skarżąca nie przedłożyła wszystkich dokumentów źródłowych pozwalających na przeprowadzenie analizy jej kondycji finansowej i możliwości płatniczych. Przesłane sprawozdanie finansowe za rok 2015 nie jest kompletne. Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.) sprawozdanie finansowe składa się z:

1) bilansu;

2) rachunku zysków i strat;

3) informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia.

W przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie nadesłała żadnego z tych dokumentów. A to właśnie bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa byłyby wiarygodnym odzwierciedleniem faktycznej sytuacji finansowej Spółki. Pozwoliłyby zweryfikować dane dotyczące chociażby posiadanych środków trwałych (w formularzu "PPPr" wskazano bowiem wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok na kwotę 133.747,06 zł, zaś stosownie do oświadczenia Prezesa Zarządu Spółki Z.U. z dnia 26 sierpnia 2016 roku Spółka środków trwałych nie posiada), czy też struktury zatrudnienia. Orzekający nie dysponuje wiedzą na temat źródeł finansowania i wysokości środków finansowych przeznaczanych na wypłatę wynagrodzenia 30 zatrudnionym pracownikom. Przesłany wyciąg z rachunku bankowego [...] w Banku O. takich operacji nie obejmuje.

Odnosząc się do powołanego przez stronę argumentu, że od ponad roku nie generuje zysku, a poprzedni rok zamknęła stratą, należy podkreślić, iż w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 5 września 2013 r. sygn. II OZ 707/13, i z dnia 25 września 2012 syn. I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych, a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Jak wynika z przedłożonych dokumentów przychód za rok 2015 przychód Spółki nie jest niski, wyniósł bowiem 249.592,42 zł. Nie jest także zagrożony byt Spółki, w sprawozdaniu z jej działalności za 2015 rok ujęta jest informacja że Zakład P. Sp. z o.o. jest spółką o kontynuacji działalności w przyszłości.

Za uwzględnieniem wniosku strony skarżącej nie przemawia też fakt prowadzenia postępowania zabezpieczającego, ani zajęcie jej rachunków bankowych (na marginesie zauważyć należy, że decyzją z dnia 10 września 2015 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia 14 rachunków bankowych skarżącej Spółki, w tym rachunku nr [...] w B., wskazanego w "PPPr" jako jedyny posiadany rachunek bankowy). Przy ocenie przesłanek prawa pomocy badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a nie tylko aktualnie posiadane przez stronę kwoty pieniężne. W postanowieniu z dnia 30 maja 2008 roku sygn. akt I FZ 66/09 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Podkreślić również należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 roku, sygn. akt I OZ 191/11). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2012 roku, sygn. akt II FZ 796/11, zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1030) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Ze względu na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, m. in. w postanowieniach NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015r. sygn. akt I SA/Po 1072/14 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konkludując, powołane przez stronę skarżącą argumenty mające przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy nie mogły zostać uwzględnione bez kompleksowej i wolnej od wątpliwości oceny jej sytuacji materialnej. Ta zaś, wobec uchylenia się przez stronę od przedstawienia kompletnej dokumentacji źródłowej, nie mogła być przeprowadzona.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.