Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 181/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 88, 89
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 6 maja 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2015 roku sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 13 października 2014 r. P. W. – zwany dalej "skarżącym" zwrócił się do Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (ROPS) o przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz pomocy rzeczowej, wskazując, że w 2009 r. zakończył naukę w Szkole Policealnej, w 2013 r. zdał maturę, a prośba umotywowana jest trudną sytuacja życiową.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał brzmienie właściwych w sprawie przepisów oraz dotychczasowy stan faktyczny. Organ wskazał, że w sporządzonym przed uzyskaniem pełnoletności indywidualnym programie usamodzielniania skarżący zadeklarował, iż będzie ubiegał się o pomoc na usamodzielnienie i na zagospodarowanie w formie rzeczowej po zakończeniu nauki szkolnej, który to moment przewidziano na 2009 r. W 2005 r. roku doszło do weryfikacji programu, w którym skarżący powtórnie określił zamiar ubiegania się o przedmiotową pomoc po zakończeniu nauki (studiów wyższych), tj. w 2011 r. Organ ustalił, iż skarżący ukończył kształcenie w 2009 r., w związku z czym od dnia 13 maja 2009 r. uchylono pomoc na kontynuowanie nauki. Organ wskazał, iż od czerwca 2009 r. do sierpnia 2014 r. skarżący nie podejmował kontaktu z ośrodkiem w celu poinformowania go o rozpoczęciu nauki, w szczególności o podjęciu studiów wyższych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że po zakończeniu pobierania pomocy na kontynuowanie nauki w 2009 r. skarżący usamodzielnił się w roku 2010 r., prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, oraz że obecnie figuruje w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy jako bezrobotny. Organ wskazał, iż mimo dostrzeżenia przez organ trudnej sytuacji skarżącego, jego wniosek nie może zostać rozpatrzony pozytywnie z powodu niezrealizowania indywidualnego programu usamodzielniania - niepodjęcia studiów wyższych.

Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniósł, iż w maju 2013 r. zdał maturę, do czego organ I instancji się nie odniósł. Ponadto wskazał, że w 2009 r. ostatni raz otrzymał pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki, że podczas przeprowadzonego w 2014 r. wywiadu środowiskowego zaznaczył, iż świadectwo dojrzałości otrzymał w 2013 r., a w związku z sytuacją życiową nie zamierza podjąć studiów oraz że w dniu 1 grudnia 2014 r. dostarczył do organu prośbę o weryfikację indywidualnego programu usamodzielniania.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (SKO) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ przywołał brzmienie właściwych przepisów oraz przytoczył ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji życiowej skarżącego. Zaznaczył, że w okresie pozostawania bez pomocy organu I instancji, tj. po zakończeniu nauki szkolnej w 2009 r., a przed podjęciem zatrudnienia (5 miesięcy), jak i w przerwie między zakończeniem jednej pracy i podjęciem drugiej (7 miesięcy) skarżący nie zwracał się o przyznanie pomocy. Potwierdził ustalenia organu I instancji, iż w związku z niepodjęciem studiów wyższych oraz podjęciem zatrudnienia w 2010 r. zasadnym jest twierdzenie, iż skarżący nie zrealizował programu, co pozbawia go prawa do ubiegania się o wnioskowaną pomoc. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że w 2014 r. zgłosił prośbę weryfikacji programu, organ odwoławczy wskazał, iż wnioskowana pomoc z art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie zdolnej do samodzielnej egzystencji oraz zobowiązującej się do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania, a skarżący programu tego nie zrealizował. W ocenie organu przerwanie programu może stanowić podstawę do odmowy przyznania przedmiotowej pomocy, bowiem przyznanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie następuje pod warunkiem realizacji programu, której to okoliczności nie da się stwierdzić w niniejszej sprawie.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając jej naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ przyczyn zmiany sposobu realizacji programu usamodzielniania; art. 10 ust. 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu zapoznanie się z całokształtem materiału dowodowego i ustosunkowania się do niego; art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 240 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez uznanie, iż odstąpienie od pierwotnego planu usamodzielniania stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Skarżący podniósł, że modyfikacja sposobu realizacji programu spowodowana była jego trudną sytuacją życiową. Jak wskazuje, musiał podjąć zatrudnienie celem uzyskania środków do życia, a to z kolei uniemożliwiło mu kontynuację nauki – okoliczności tej organy I i II instancji nie wzięły pod uwagę. Skarżący wskazał, że art. 88 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej nie przewiduje utraty możliwości ubiegania się o pomoc w razie zmiany sposobu wykonywania programu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), stwierdzić należy, że została ona wydana z poszanowaniem obowiązujących przepisów. Wniesioną w sprawie skargę należało więc oddalić.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia (przyznanie świadczenia w postaci pomocy rzeczowej na zagospodarowanie) są przepisy art. 88 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182, dalej: "u.p.s."). Zgodnie bowiem z art. 240 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity z 2013 r., poz. 135 ze zm.) do pomocy dla osób usamodzielnianych, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opuściły rodzinę zastępczą albo placówkę opiekuńczo-wychowawczą, albo pobierają pomoc przyznaną im na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stosuje się przepisy dotychczasowe, którymi w rozpatrywanej sprawie są regulacje zawarte we wskazanych wyżej normach zawartych w u.p.s.

Zgodnie z art. 88 ust. 1 u.p.s. osoba pełnoletnia opuszczająca dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną. Osoba usamodzielniana objęta jest dodatkowo pomocą w sprawach wymienionych w pkt 1-5 cytowanego przepisu; przysługuje jej m.in. pomoc pieniężna na usamodzielnienie (pkt 1).

Art. 88 ust. 6 u.p.s. uzależnia z kolei przyznanie przedmiotowej pomocy od zobowiązania się osoby usamodzielnianej do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia, opracowanego wspólnie z opiekunem usamodzielnienia, zatwierdzonego przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie. Właściwe w sprawie szczegółowe regulacje dotyczące indywidualnego programu usamodzielniania zawiera Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2012 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2012 r., poz. 954, dalej: "rozporządzenie"), którego § 8 stwierdza, że indywidualny program usamodzielnienia staje się podstawą przyznania świadczeń na usamodzielnienie, a zmiany w indywidualnym programie usamodzielniania może dokonać osoba usamodzielniana wspólnie z opiekunem usamodzielnienia w przypadku zmiany sytuacji życiowej tej osoby (§ 8 ust. 1 i 3 zdanie pierwsze rozporządzenia).

Wskazać ponadto należy, iż w przypadku, gdy osoba usamodzielniana kontynuuje naukę, pomoc pieniężną na usamodzielnienie wypłaca się po ukończeniu nauki. W uzasadnionych przypadkach starosta może wypłacić pomoc pieniężną na usamodzielnienie w trakcie trwania nauki (art. 89 ust. 6 u.p.s.).

Rozstrzygając w niniejszej sprawie, opierając się na aktach administracyjnych, przyjdzie najpierw stwierdzić, iż skarżący został skierowany do rodziny zastępczej postanowieniem sądu rodzinnego i przebywał w niej od 1988 r. do momentu osiągnięcia pełnoletniości, tj. do września 2003 r. Przed osiągnięciem pełnoletniości, w lutym 2003 r., uzgodniono ze skarżącym indywidualny program usamodzielniania, w którym przewidywał ubieganie się o pomoc na usamodzielnienie i zagospodarowanie w formie rzeczowej po zakończeniu nauki szkolnej, które przewidziano na rok 2009 r. Na mocy dokonanej w 2005 r. weryfikacji programu, skarżący wskazał, że o przedmiotową pomoc będzie ubiegał się po zakończeniu studiów wyższych w 2011 r., których w rezultacie nie podjął. Od momentu zaprzestania nauki w Policealnej Szkole Medycznej w 2009 r. skarżący nie kontynuował edukacji, podjął zatrudnienie oraz zaczął samodzielnie prowadzić gospodarstwo domowe wychowując urodzonego w 2004 r. syna. W konsekwencji tego rozstrzygający w przedmiocie wniosku organ I instancji odmówił skarżącemu pomocy pieniężnej na usamodzielnienie twierdząc, że zaprzestanie realizacji programu i porzucenie kontaktu z organem od roku 2009 r. jest równoznaczne z przerwaniem jego realizacji, co z kolei stanowi podstawę do odmowy udzielenia wnioskowanego świadczenia. Rozstrzygnięcie to podtrzymał organ odwoławczy. Jego decyzję zakwestionował skarżący wskazując, że wspomniane okoliczności należy rozumieć jako modyfikację programu ze względu na sytuację życiową, a nie jego przerwanie.

W ocenie Sądu argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z powołanymi na wstępie rozważań prawnych przepisami indywidualny program usamodzielniania, do którego realizacji zobowiązuje się osoba usamodzielniana, stanowi podstawę przyznawania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Założenia indywidualnego programu usamodzielniania muszą być przez osobę usamodzielnianą wypełniane, a ewentualna ich modyfikacja, zgodnie z właściwym w sprawie § 8 ust. 3 rozporządzenia, dopuszczalna jest jedynie w przypadku zmiany sytuacji życiowej usamodzielnianego.

Skarżący wskazuje, że organ nie wziął pod uwagę przyczyn zmiany sposobu realizacji rozstrzygając w przedmiotowej kwestii. Zważyć jednak należy, że od roku 2009 r. skarżący nie utrzymywał kontaktu ani z opiekunem, ani z samym organem, nie informował go o ewentualnych przeszkodach w wypełnianiu ustaleń programu w dotychczasowym brzmieniu, mimo iż podstawowego jego założenia – podjęcia studiów wyższych i ich ukończenia do roku 2011 r. – w istocie nie realizował. Ponadto, skarżący faktycznie rozpoczął samodzielne życie podejmując zatrudnienie w roku 2010. W tej sytuacji nieuzasadnione jest twierdzenie, iż skarżący wciąż bierze udział w procesie usamodzielniania. Usamodzielnianie stanowi określony proces, który, mimo iż nie istnieje wyraźna ustawowa cezura, kończy się wraz z osiągnięciem swoistej autonomii bytowej. Obecna sytuacja życiowa skarżącego charakteryzuje się, w ocenie Sądu, taką właśnie autonomią, na co wskazuje chociażby uzyskanie kwalifikacji zawodowych, dysponowanie lokalem mieszkalnym, czy prowadzenie gospodarstwa domowego.

Zgodzić więc przyjdzie się z poglądem wyrażonym w doktrynie i orzecznictwie, że, mimo iż przepis art. 88 ust. 1 u.p.s. – w swym literalnym brzmieniu – jako warunek uzyskania przez osobę usamodzielnianą pomocy na zagospodarowanie w formie pieniężnej, wskazuje samo zadeklarowanie się tej osoby do realizacji indywidualnego programu usamodzielniania, to przerwanie realizowanego już programu może stanowić podstawę do odmowy przyznania przedmiotowej pomocy. Przyznanie pomocy na usamodzielnianie następuje pod warunkiem realizacji programu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 maja 2012., sygn. akt II SA/Lu 328/12, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl; por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 379). W tym kontekście podnieść należy, że organ stwierdzając przerwanie realizowania programu usamodzielniania w 2009 r. poprzedził to poinformowaniem skarżącego o istniejącej wtenczas możliwości skorzystania z pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej oraz pomocy na usamodzielnienie - z możliwości tej skarżący nie skorzystał, wysyłając wniosek o weryfikację pismem datowanym dopiero na dzień 1 grudnia 2014 r. (dowody na wymienione okoliczności w aktach administracyjnych sprawy). Nie można więc zarzucić, iż działanie organu było w tym przypadku niewłaściwe – miał on podstawy do uznania, iż skarżący, w obliczu wyrażonej przez siebie woli oraz braku późniejszej aktywności w sprawie indywidualnego programu usamodzielniania realizację tego programu przerwał, osiągając jednocześnie stan dostatecznej samodzielności.

W konsekwencji powyższego zarzut skarżącego, iż organ bezpodstawnie odmówił weryfikacji indywidualnego programu usamodzielniania uznać trzeba za chybiony, ponieważ na dzień składania wniosku realizacja przedmiotowego programu została już przerwana. Innymi słowy skarżący chciał modyfikować program w istocie już porzucony. Trudno zresztą przyjąć, iż pięcioletni okres, jaki dzieli moment ostatniego kontaktu skarżącego z organem (rok 2009 r.) i moment wysłania wniosku (rok 2014) nie ma wpływu na ocenę aktualności uzgodnionego programu. W ocenie Sądu prośbę o wnioskowaną modyfikację wnieść należało raczej w momencie zmiany sytuacji życiowej skarżącego, przed datą przewidywanej realizacji punktu dotyczącego ukończenia studiów wyższych, a więc przed rokiem 2011. W zastanym stanie faktycznym wniosek skarżącego uznać trzeba za spóźniony i potraktować go raczej jako próbę uzupełnienia pomocy w związku ze złą sytuacją materialną, w jakiej się znalazł. Zauważyć należy, co zresztą słusznie podniósł organ I instancji, że w sytuacjach takich istnieje możliwość złożenia wniosku o udzielenie wsparcia w innych formach przewidzianych przez u.p.s. Powoływanie się na kwestię uprzedniego, przerwanego w realizacji indywidualnego programu usamodzielniania ocenić trzeba jako nieuzasadnione.

Na dezaprobatę zasługuje również zarzut skarżącego, iż organ ograniczył go w prawie zapoznania się z całokształtem materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz ustosunkowania się do niego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym, o czym świadczą zgromadzone w toku sprawy dokumenty (oświadczenia z dnia 14 października 2014 r.). Nadmienić ponadto należy, iż skarżący nie doprecyzował, w jaki sposób organ miałby uniemożliwić mu zapoznanie się z dokumentacją sprawy. Sformułował jedynie ogólny zarzut nie wskazując konkretnych okoliczności go potwierdzających.

W związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec o oddaleniu wniesionej skargi.