Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 28/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Jan Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 724/13 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 724/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, uwzględniając skargę E. K., uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zwanego dalej "SKO", w T. z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

W dniu 22 stycznia 2013 r. E. K. złożyła w Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem K. K..

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], Prezydent Miasta T. odmówił E. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem K. K..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że przyczyną odmowy przyznania zasiłku było niespełnienie przez wnioskodawczynię przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, określoną w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.". Niepełnosprawność małżonka w stopniu znacznym datuje się na 27 października 2011 r., a wnioskodawczyni zatrudniona była do 3 lutego 2009 r.

W odwołaniu E. K. podniosła, że ww. decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że z wywiadu środowiskowego wynika, że spełnia kryterium dochodowe i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 21 stycznia 2013 r. wynika, że niepełnosprawność K. K. datuje się od 27 października 2011 r. i wydane zostało do 31 stycznia 2015 r. Odwołująca się sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a rodzina składa się z 4 osób, z których nikt nie pracuje zawodowo. Rodzina skarżącej spełnia kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Źródło utrzymania rodziny stanowi zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek rodzinny oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Przed chorobą męża E. K. podejmowała różne prace dorywcze. W okresie od 17 listopada 2008 r. do 3 lutego 2009 r. świadczyła ona dla firmy P. S.A. z siedzibą w W. usługi jako przedstawiciel tej firmy na podstawie umowy cywilnoprawnej za wynagrodzeniem prowizyjnym. SKO wyjaśniło, że przedmiotowe świadczenie może być przyznane osobie, która rezygnuje z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tylko w stosunku do osoby pracującej można mówić o rezygnacji zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. Wprawdzie E. K. świadczyła usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej lecz zaprzestała ich prowadzenia 3 lutego 2009 r., jeszcze przed chorobą męża. Ponieważ ww. nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Kolegium uznało, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określona w art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie E. K., wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 16a u.ś.r. W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się z literalną wykładnią przepisu dokonana przez organy obu instancji dotyczącą art. 16a ust. 1 u.ś.r., która jak twierdzi jest dla niej krzywdząca. Podniosła, że w chwili gdy jej mąż zachorował nie pracowała, jednak to było wynikiem wyłącznie braku możliwości znalezienia pracy, (mimo jej poszukiwania). W sytuacji poważnej choroby jej męża, który wymaga całodobowej opieki, aktywne poszukiwanie i rozpoczęcie pracy stało się niemożliwe. W związku z tym nie powinna być obciążana skutkami braku zatrudnienia w dniu orzeczenia o niepełnosprawności męża. W ocenie skarżącej organy powinny kierować się wykładnią funkcjonalną i odwołać się do celu i funkcji jaką ww. przepis ma pełnić w systemie zabezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 października 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 724/13, uwzględniając skargę wskazał, że do listopada 2012 r. E. K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem K. K., który przeszedł we wrześniu 2011 r. udar mózgu i wymaga całodobowej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], SKO odmówiło E. K. przyznania tego świadczenia w związku z opieką nad mężem, wskazując, że przyczyną tej odmowy była nowelizacja u.ś.r. Zgodnie z jej przepisami takie świadczenie od dnia 1 stycznia 2013 r. może być przyznane jedynie, jeżeli niepełnosprawność powstała do ukończenia 18 roku życia albo do ukończenia 25 roku życia (niepełnosprawność powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). Skarżącą pouczono tam o możliwości ubiegania się i zasadach przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego, o jakim mowa w art. 16a u.ś.r., wprowadzonym do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), który zaczął obowiązywać od dnia 1 stycznia 2013 r.

Sąd wskazał, że istota sporu sprowadza się do niespełnienia przez skarżącą – zdaniem organów odmawiających przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego – przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wynikającej z art. 16a ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu, prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy nie zasługuje na akceptację. Organy dokonując wykładni ww. przepisu przyjęły mianowicie, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, ponieważ prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Sąd zwrócił uwagę na orzecznictwo, zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13; WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13, i inne). Zdaniem Sądu, to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu spowodowanym koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę niepozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). wymaganie od osób niepracujących – z tego powodu, że sprawują faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – podjęcia przez te osoby pracy byłoby fikcją, po to, by następnie (nawet po krótki okresie czasu) z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Reasumując, w ocenie Sądu nie sposób przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd podzielił tym samym stanowisko prezentowane w orzecznictwie (zob. też uzasadnienia wyroków: WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 630/13; WSA w Łodzi: z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 514/13, i z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13; WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 312/13; WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 523/13).

Sąd wskazał, że konsekwencją wadliwej wykładni był także brak niezbędnych dla rozstrzygnięcia ustaleń dotyczących możliwości i chęci podjęcia przez skarżącą zatrudnienia (czy osoba rezygnująca była zdolna do pracy) oraz związku tej rezygnacji z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czym naruszono przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy dokonały błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy, gdyż zdaniem Sądu prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu wymaga pod pojęciem "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nakazuje rozumieć także sytuację "rezygnacji z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Taka wykładnia do skarżącej, która wcześniej pobierała już świadczenie pielęgnacyjne jest tym bardziej pożądana i zasadna.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożyło SKO w Tarnobrzegu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi E. K. oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych; ewentualnie, w razie nieuwzględnienia powyższego wniosku, wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., przez naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. w powiązaniu z art. 3 ust. 2 tej ustawy poprzez przyjęcie, że przez rezygnacje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć także rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przyjęcie, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 K.p.a., przez przyjęcie, że organy były zobowiązane do badania w drodze postępowania dowodowego okoliczności nie wskazanych przez ustawę, jako przesłanka przyznania świadczenia.

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie sądowe w związku z pytaniem prawny zadanym Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu "czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji RP".

Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie, wskazując, że Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14, umorzył postępowanie, stwierdzając, że wydanie wyroku jest niedopuszczalne ze względu na brak przesłanek zawartych w art. 79 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego i procesowego.

Zarzut dotyczący naruszenia art. 16a ust. 1 u.ś.r. w powiązaniu z art. 3 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw. Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, Sąd I instancji, dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 u.r.ś., niewadliwie uznał, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w świetle tego przepisu należy rozumieć także rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

To, że ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodając art. 16a ust. 1, w którym kwestię przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnił od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie oznacza, że w przepisie tym nie została zawarta norma, która obejmowałaby określoną grupę osób, które także zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli taka rezygnacja nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Już wcześniej istniała bowiem taka norma, w związku z którą E. K. otrzymywała stosowne świadczenie. To, że racjonalny ustawodawca dokonał zmiany przepisów nie oznacza, że takiej normy nie zawarł w kolejnym, ale niezbyt precyzyjnym brzmieniu przepisu. Należy bowiem mieć na względzie, że powyższe uregulowanie miało na celu wyłącznie wyeliminowanie sytuacji, w których w poprzednim stanie prawnym uprawnienie do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego było nadużywane przez osoby wnioskujące o przyznanie pomocy finansowej ze strony państwa. Ratio legis art. 16a ust. 1 u.ś.r. jasno wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. W projekcie tym bowiem wskazano, że zawężenie kręgu osób uprawnionych do przyznania zasiłku nastąpiło w celu wyeliminowania występujących do tej pory niepożądanych zjawisk wyszukiwania przez osoby nieaktywne zawodowo osób niepełnosprawnych jedynie w celu uzyskania środków finansowych ze strony państwa, bez faktycznego sprawowania opieki nad taką osobą, co więcej wskazując, że w celu weryfikacji tych nadużyć wprowadzono odpowiednie procedury umożliwiające taką weryfikację (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw; druk sejmowy nr 724).

W tych warunkach nie było podstaw do stwierdzenia, że treść normy prawnej jaką zawiera art. 16a ust. 1 u.ś.r. pozbawiała prawa do zasiłku każdą osobę, która sprawowała już opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zrezygnowała też z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że niezbyt precyzyjna treść przepisu nie mogła decydować o sposobie dekodowania tej normy w sposób jaki przeprowadziły to organy administracji publicznej, tym bardziej, że ostatecznie ustawodawca w kolejnej nowelizacji doprecyzował treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. w tym zakresie (o czym w poniżej przedstawionym wywodzie).

Na uwagę też zasługuje, że w zakresie konstytucyjności ww. przepisu wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. Co prawda w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14, Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji" – to w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2012 r., poz. 1548), które na mocy tej ustawy zostały go pozbawione, został już rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134).

W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z 2012 r., wprowadzającej m.in. zaskarżony art. 16a ust. 1 u.ś.r., narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2012 r.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał podkreślił, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi.

Wykonując wspomniany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego Sejm podjął w dniu 4 kwietnia 2014 r. ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U poz. 567), w której uregulowano sytuację prawną osób, które utraciły prawo do świadczenia rodzinnego w związku z wejściem w życie ustawy 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa weszła w życie 15 maja 2014 r. Zgodnie z art. 5 w zw. z art. 8 tej ustawy w obecnym stanie prawnym istnieje możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z 2012 r. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przyznaje jednocześnie prawo do wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego za okres między wygaśnięciem tego prawa a dniem wejściem jej w życie, wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego.

Ponadto art. 17 tej ustawy zmienił treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. W ust. 1 pkt 1 tego przepisu, w nowym brzmieniu, ustawodawca już wyraźnie uregulował kwestię prawa do świadczeń rodzinnych również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten – zgodnie z art. 26 tej ustawy – wejdzie w życie 1 stycznia 2015 r.

Sąd I instancji dokonał zatem niewadliwie prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem niezależnie od wyniku wykładni językowej tego przepisu decydujące powinny być wyniki wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej, dające podstawę do uwzględnienia w pierwszej kolejności prokonstytucyjnej interpretacji normy prawnej zawartej w ww. przepisie. Jak już wyżej wskazano, zasadność takiej interpretacji została potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny po wydaniu przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku, co z kolei było podstawą do dokonania kolejnej nowelizacji ustawy, eliminującej wątpliwości interpretacyjne związane z zastosowaniem art. 16a ust. 1 ww. ustawy, czy norma zawarta w tym przepisie obejmuje również osoby, które zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W świetle argumentacji przedstawionej przez Trybunał Konstytucyjny w cytowanym wyroku i postanowieniu, które to argumenty w pełni akceptuje Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie, stwierdzić należy, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odpowiada prawu bowiem E. K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem od listopada 2012 r., zaś prawo do pobierania tego świadczenia utraciła w związku z treścią art. 11 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej z 2012 r., a w wyniku wydania przez SKO ostatecznej decyzji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], odmówiono jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad mężem. W tych warunkach również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Jak bowiem wynika z podstaw aksjologicznych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, ograniczenie osób uprawnionych do świadczeń, o jakim mowa w art. 16a ust. 1, mogło nastąpić w sytuacji wykazania przez organy administracyjne, że E. K. korzystała dotychczas ze świadczeń w wyniku nadużywania pomocy finansowej ze strony państwa. Jednak fakt, że sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym mężem nie był w ogóle kwestionowany przez organy w niniejszej sprawie, jak również nie zostało wykazane to, że E. K. dotychczasowe świadczenia uzyskiwała w wyniku nadużyć.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.