Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 484/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej~Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 2 pkt 5 w zw. z art. 185  par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 stycznia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] i [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] oraz [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 2543/17 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2543/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], uchylił – z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] i utrzymaną przez nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] maja 2017 r. nr DP.024.11.1.2017. PK[...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...] (pkt 1) oraz zasądził od Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej na rzecz [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2).

Sąd Wojewódzki, podzielił bowiem wprawdzie stanowisko Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, że badana trybie nadzoru decyzja Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r. nie była dotknięta wadami kwalifikowanymi, wymienionymi w art. 156 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., ale jednocześnie uznał, że skarga wniesiona przez [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] prowadzić musiała do uchylenia obu w/w decyzji, choć z innych przyczyn, aniżeli w niej wskazane. Sąd Wojewódzki nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że kontrolowana w trybie nieważnościowym decyzja nie była obarczona wadą rażącego naruszenia prawa – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – a to (cyt.): "z powodu nie wyjaśnienia kluczowej kwestii niezbędnej dla przyjęcia takiego stwierdzenia. Ta zasadnicza kwestia sprowadza się bowiem do wyjaśnienia czy nieruchomości objęte wnioskiem likwidatora 1-go [...] S.A. w [...] ( w likwidacji) było mieniem opuszczonym w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz.U. nr 13, poz. 87 ze zm.)".

Ostatecznie zatem Sąd Wojewódzki przyjął, że (cyt.): " jeśli nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich ( Dz. U. nr 13, poz. 87 ze zm. ) to nie mogą do niej mieć zastosowania przepisy ustawy z 1958 roku. Jeżeli natomiast państwowa jednostka organizacyjna nie weszła we władanie mienia opuszczonego w sposób wyżej określony, to brak podstaw do uznania, że władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich. W takiej sytuacji do mienia tego mają zastosowanie przepisy ustawy z 1958 roku, chyba że władanie było oparte na innych przepisach szczególnych (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1960 roku, 3 CR 279/60 i z dnia 19 grudnia 1960 roku, 1 CR 412/60, OSNC 1962/3/90, uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 7 lutego 1959 roku, I CO 32/58, OSNCK 1960/3/61). Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest ustalenie, czy do przedmiotowej nieruchomości zastosowano dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Od tego, czy przedmiotowe mienie zostało objęte przez organy likwidacyjne na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich zależy - jak wyżej już wskazano – możliwość zastosowania przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37 ze zm. ). Konieczne jest zatem ustalenie, czy władanie nieruchomością przez państwowe jednostki organizacyjne opierało się na tytule prawnym, w tym wynikającym z przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, czy też władanie tym mieniem odbywało się bez tytułu prawnego. Oznacza to, że zasadniczą kwestią w tej sprawie jest dokonanie oceny czy w świetle protokołu z dnia 11 listopada 1947 r. mienie wskazane we wniosku likwidatora 1-go [...] S.A. w [...] ( w likwidacji) nieruchomości zostały objęte jako majątek opuszczony na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, bowiem od tego będzie zależeć, czy miała tu zastosowanie ustawa z 1958 roku. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że kwestia ta nie była w ogóle przedmiotem wnikliwej analizy, organ jedynie wskazał, że w protokole z dnia 11 listopada 1947 r. przedstawiciele Zarządu Miejskiego w [...] przejęli w zarząd nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], jako mienie opuszczone. W tych warunkach należy uznać, że zaskarżona decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, stąd też przedwcześnie zostało stwierdzone, że kwestionowana decyzja z dnia [...] sierpnia 1959 r. nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a."

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wnieśli: Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] oraz [...] S.A. z siedzibą w [...] a także [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] (w tym ostatnim przypadku tylko w zakresie pkt 1 wyroku).

W skardze kasacyjnej, wniesionej przez Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

-) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37, z późn zm.) - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że decyzja Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa w związku z tym, że w przypadku, jeśli nieruchomość znajdowała się we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. z 1946 r. Nr 13, poz. 87, z późn. zm.) to nie miała zastosowania w takim przypadku ustawa o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, w sytuacji w której stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. możliwe jest jeśli naruszony przepis nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, a jego treść jest jasna i nie wywołuje sporów co do jego bezpośredniego zrozumienia podczas gdy relacja przepisów w/w dekretu i w/w ustawy budziła wątpliwości już od początku obowiązywania ustawy,

-) art. 141 § 4 w zw. z art. 200 p.p.s.a. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające wyłącznie na wskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 16 uzasadnienia), że o kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a i art. 205 § 2 p.p.s.a, bez wyjaśnienia zastosowanej podstawy prawnej w kontekście rozpoznawanej sprawy;

2. prawa materialnego, w postaci: art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1959 r. jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa z przyczyn naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych, podczas gdy w niniejszej sprawie brak jest jednoznacznych dowodów, że przedmiotowa decyzja narusza prawo, w szczególności z uwagi na fakt, że wadliwości w ustaleniach faktycznych i gromadzeniu materiału dowodowego w celu ich ustalenia mogą być usuwane jedynie w postępowaniu odwoławczym, a nie w trybie nadzwyczajnym.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej wnosił o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto skarżący kasacyjnie organ wnosił również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W skardze kasacyjnej, wniesionej przez [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] i [...]S.A. z siedzibą w [...], zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. prawa materialnego, polegające na:

1. błędnej wykładni przepisu: art. 17 pkt 2 lit b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37) polegającą na przyjęciu, że przejście na własność Państwa na podstawie tego przepisu jest wyłączone w przypadku mienia, które stanowiło mienie opuszczone w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 08 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87, dalej: "dekret o mieniu opuszczonym"), jeżeli jego objęcie przez organy likwidacyjne nastąpiło na podstawie tego dekretu, bez względu na to, czy państwowa jednostka organizacyjna weszła we władanie tym mieniem na podstawie tego dekretu, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna polegać na przyjęciu, że przejście na własność Państwa mienia opuszczonego, objętego przez organy likwidacyjne na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych, nie następuje, jeżeli państwowa jednostka organizacyjna nie opiera swojego władanie mieniem na tytule prawnym wynikającym z przepisów tego dekretu,

2. oraz w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. co skutkowało przyjęciem, że konieczna jest ponowna ocena protokołu z dnia 11 listopada 1946 r. w toku postępowania administracyjnego, a nie jedynie w toku postępowania przed Sądem I instancji, ponieważ prawidłowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do wniosku, że nawet w wypadku uznania, że ww. protokół miałby potwierdzać objęcie nieruchomości o oznaczeniu whl [...] i [...] przez urząd likwidacyjny (czemu uczestnicy zaprzeczają) to w żadnym zakresie nie przesądza to o tym, iż przedsiębiorstwo państwowe [...]weszło w posiadanie w.w. nieruchomości w trybie określonym dekretem o mieniu opuszczonym;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, (cyt.): "w szczególności przepisów":

1. art. 7, art. 75, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt. 2 lit b ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - poprzez nieuprawnione przyjęcie, iż organ nie dokonał jednoznacznego ustalenia okoliczności związanej z kwalifikacją prawną spornej nieruchomości, jako podlegającej bądź nie dekretowi o majątkach opuszczonych w zakresie władania tą nieruchomością przez [...](przedsiębiorstwo państwowe), mimo tego, iż w treści decyzji Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] organ wskazuje, że okoliczność by sporna nieruchomość miałaby być mieniem opuszczonym nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z protokołu z dnia 11 listopada 1947 r., w szczególności w zakresie władania tą nieruchomością przez ww. przedsiębiorstwo państwowe - w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 135 p.p.s.a. - poprzez uchylenie zaskarżonej skargą decyzji, jak i poprzedzejącej ją decyzji organu, pomimo tego, że zaskarżona decyzja w sposób prawidłowy przyjmowała, że brak jest podstaw do kwalifikowania nieruchomości o oznaczeniach whl [...] i [...], jako mienia opuszczonego, objętego i przekazanego w trybie przepisów dekretu o mieniu opuszczonym,

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez:

-) wskazanie, jako podstawy prawnej wydanego wyroku przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a., tj. naruszenia prawa materialnego oraz procesowego jednakże bez wskazania, o jaką normę prawa materialnego bądź procesowego miałoby chodzić, zaś z treści merytorycznej uzasadnienia wynika, że uchylenie ma wynikać w głównej mierze z faktu braku rozważenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. naruszenia przepisów postępowania, nie zaś prawa materialnego, co stanowi naruszenie przepisów postępowania (podstawa ar. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a.), zaś sam Sąd I instancji w treści uzasadnienia wskazuje, że ocena kwestii merytorycznych - rozstrzygnięcia materialnego, jest na obecnym etapie przedwczesna wobec braku rozważenia przez organ tego, czy sporna nieruchomość winna być czy też nie, kwalifikowana jako mienie opuszczone, stosownie do dekretu o mieniu opuszczonym, co tym samym uniemożliwia stwierdzenie, co było przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu,

-) braku wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w zakresie naruszenia prawa materialnego, mając na uwadze fakt, iż Sąd I instancji wskazał jedynie, iż uchyla wskazane w sentencji zaskarżonego wyroku decyzje, jedynie z tej przyczyny, iż brak jest koniecznych ustaleń w zakresie kwalifikowania statusu prawnego spornej nieruchomości, a nie wadliwości dokonania takiej kwalifikacji.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne obie skarżące kasacyjnie Spółki wnosiły o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto obie skarżące Spółki wnosiły również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - w zakresie punktu 1 wyroku – naruszenie:

I. prawa materialnego, to jest:

1. art. 18 w zw. z art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż właściwość ministra władnego rozpoznania wniosku o zwrot innego mienia należy ustalać przy uwzględnieniu w pierwszej kolejności podmiotu władającego mieniem,

2. art. 18 oraz z art. 17 pkt 2 lit. b) w zw. z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (zwanej dalej u.s.p.) - poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przesłankami zwrotu "innego mienia" w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit b) uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym na podstawie tej ustawy było pozostawanie tego mienia we faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego podczas gdy przesłankami odmowy zwrotu mienia było jego trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo jego niezbędność dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia

II. przepisów postępowania, którym uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest:

3. art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7/ 77 i 80 k.p.a. - poprzez wadliwe dokonanie oceny materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, że:

a) nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], oznaczone hipotecznie whl [...] i whl [...] w dacie wydawania decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r. zostały trwale włączone do przedsiębiorstwa [...] oraz były niezbędne dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych,

b) cały obszar nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...] został trwale włączony do przedsiębiorstwa [...] oraz był niezbędny dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych,

2 art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) p.p.s.a. w zw. art. 44/ 75 ust. 1 i 2 oraz art. 92 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. - o postępowaniu administracyjnym w zw. art. 1, 77 i 80 k.p.a. - poprzez ustalenie że, Minister Żeglugi i Gospodarki Wodnej wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 1959 r. nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu zbadanie zaistnienia przesłanek odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości/ zamiast tego wskazując w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 1959 r. na okoliczności które nie były objęte hipotezą przepisu (cyt.): "art. u.s.p."

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] wnosiła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zaskarżonej części oraz przekazanie temuż Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie - uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi – wraz z zasadzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto wnosiła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W związku z w/w skargami kasacyjnymi zostały wniesione także odpowiedzi na nie.

W odpowiedzi na: skargę kasacyjną Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz skargę kasacyjną spółek: [...] spółka z o.o. i [...]S.A. - [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] wnosiła o ich oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniesioną przez [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], [...] spółka z o.o. i [...]S.A. wnosiły o jej oddalenie.

Ponadto w dniu 4 lutego 2019 r. wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo Prezydenta Miasta [...], który działając w imieniu Gminy Miasta [...] podniósł, że w związku z pozbawieniem Gminy Miasta [...] przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie udziału w postępowaniu przed tym Sądem zachodzi (cyt.): " konieczność stwierdzenia nieważności wyroku WSA" z uwagi na naruszenie art. 33 § 1 w zw. z art. 12 oraz art. 91 § 2 p.p.s.a. - poprzez (cyt.): "brak zawiadomienia Gminy Miasta [...] o wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego i o inny czynnościach w sprawie, w tym o wyznaczeniu rozprawy oraz prowadzenie postępowania z pominięciem Gminy Miasta [...] jako strony, co skutkowało pozbawieniem Gminy Miasta [...] możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 PPSA)".

W dniu 20 października 2021 r. wpłynęło natomiast do akt pismo Ministra Infrastruktury, w którym organ wnosił o dopuszczenie – w trybie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. – dowodu z dokumentów w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 1 lipca 2021 r. (sygn. akt [...]) ustalającego, że uchwała Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] (obecnie w [...]) z dnia 27 maja 1994 r. o wyborze: A.K., J. M., J. M., M. G., K. G., na członków zarządu spółki oraz o wyborze: E. K., K. M., T.H., J.H. i J. V. na członków komisji rewizyjnej (rady nadzorczej) nie istnieją, a także w postaci informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców dotyczącej [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] (KRS: [...]) - na okoliczność, iż [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] i [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] to ten sam podmiot prawa.

W związku z tym Minister Infrastruktury wnosił w w/w piśmie o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie lub o odrzucenie skargi na podstawie art. 189 p.p.s.a. w zw. z art. 193, art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. albo art. 58 ust. 1 pkt 5 p.p.s.a.

W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2021 r. [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] wnosiła następnie o oddalenie wniosków Ministra Infrastruktury zawartych w w/w/ piśmie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału j – wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) – skargi kasacyjne skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019, poz. 2325), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (w tym wypadku skarg kasacyjnych), bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przypadki nieważności postępowania przed sądem określa natomiast art. 183 § 2 p.p.s.a., który w pkt 5 przyjmuje, iż nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

W przedmiotowej sprawie, skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniesioną przez [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], została objęta decyzja Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Żeglugi i Gospodarki Wodnej z dnia [...] sierpnia 1959 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości położonych w [...] przy ulicy [...], oznaczonych hipotecznie whl [...] i whl [...]. Obie w/w decyzje zostały zaś doręczone: [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], [...] spółka z o.o. w [...], [...] S.A. w [...] i Gminie Miasta [...], gdyż to te wszystkie podmioty były stronami przedmiotowego postępowania. Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że status strony w w/w postępowaniu przysługiwał Gminie Miasta [...] z tego powodu, iż Gmina ta była właścicielem nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją i decyzją ją poprzedzającą. Niewątpliwie zatem Gmina Miasta [...] miała interes prawny w powyższym postępowaniu nadzorczym.

Tymczasem w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim Gmina Miasta [...] nie brała udziału, gdyż nie została w ogóle zawiadomiona o wszczęciu tego postępowania (nie doręczono jej odpisu skargi i innych pism procesowych) ani też nie zawiadomiono jej o wyznaczeniu rozprawy sądowej po przeprowadzeniu której został wydany zaskarżony wyrok.

Jak wynika z akt sprawy oraz z pisma Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 lutego 2019 r. o toczącym się postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, a które kończył zaskarżony wyrok, Prezydent Miasta [...] dowiedział się przypadkiem z treści pisma [...] spółki akcyjnej z siedzibą w [...] oraz [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością siedzibą w [...] z dnia 10 października 2018 r,, informującego o ustaniu stosunku pełnomocnictwa. W związku z tym, pismem z dnia 14 listopada 2018 r. nr [...], Gmina Miasta [...] wystąpiła do Sądu Wojewódzkiego o doręczenie jej odpisu skargi na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. wraz z odpisem odpowiedzi uczestników i organu. W następstwie tego, pismem z dnia 27 listopada 2018 r., Sąd I instancji poinformował Gminę Miasta [...], że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zakończone wyrokiem z dnia 29 maja 2018 r. a następnie, pismem z dnia 7 grudnia 2018 r., zostały Gminie Miasta [...] doręczone odpisy skarg kasacyjnych, wniesionych przez [...] spółka z o.o. i [...]S.A. z siedzibą w [...], odpis skargi kasacyjnej wniesionej przez Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz odpis skargi kasacyjnej wniesionej przez [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...].

Dodać też trzeba, iż w zarządzeniu z dnia 22 listopada 2018 r. sędzia sprawozdawca polecił by na dalszym etapie postępowania Gmina Miasta [...] była traktowana jako uczestnik postępowania (vide: k. 245 t. II akt sądowych).

W zaistniałej zatem sytuacji, w ocenie składu orzekającego, niewątpliwie Gmina Miasta [...] była stroną (uczestnikiem postępowania) zainicjowanego skargą na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r. a okoliczność, że nie brała ona w tym postepowaniu bez własnej winy udziału ewidentnie dowodzi, że została pozbawiona w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim możliwości obrony swoich praw. Okoliczność ta – w świetle przytoczonej na wstępie treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. - oznacza tym samym, że zaskarżony wyrok został wydany w postępowaniu dotkniętym wadą nieważności, a którą to okoliczność Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, a więc niezależnie od treści zarzutów podniesionych w skargach kasacyjnych.

Powyższe oznacza zatem, że wszystkie skargi kasacyjne musiały być uznane za skuteczne mimo, że nie podnoszono w nich przesłanki związanej z brakiem udziału Gminy Miasta [...] w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim. Okoliczność tę jednak – jak wyżej wspomniano – Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z urzędu.

W takim stanie rzeczy zaskarżony wyrok musiał podlegać uchyleniu bez badania zasadności zarzutów, sformułowanych w poszczególnych skargach kasacyjnych, gdyż ocena ich – na tym etapie sprawy i w takich warunkach – była niedopuszczalna.

W zaistniałym stanie faktycznym Sąd Wojewódzki ponownie więc przeprowadzi całe postępowanie sądowe, wywołane wniesieniem skargi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] lipca 2017 r., oczywiście już z zagwarantowaniem wszelkich praw procesowych przysługujących wszystkim stronom tego postępowania. W postępowaniu tym Sąd I instancji winien również także rozważyć celowość uwzględnienia stanowisk i wniosków przedstawionych przez strony już po wydaniu zaskarżonego wyroku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., gdyż uchylenie zaskarżonego wyroku nie było spowodowane uznaniem zasadności lub jej braku konkretnej skargi kasacyjnej. W takiej zatem sytuacji każda ze stron – zgodnie z generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego – była obowiązana ponieść koszty tego postępowania związane ze swoim w nim udziałem.