Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 325/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 24
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 11, 15,77, 80, 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

K. K. (dalej: Strona, Skarżąca) złożyła w dniu 12 grudnia 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała na swoją trudną sytuację finansową oraz życiową. Natomiast 20 stycznia 2020 r. wniosła kolejne wyjaśnienia w sprawie.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ, Zakład) decyzją z dnia 5 października 2021 r. nr [..] odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.), za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 140.108,63 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 123.552,04 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 02/2002-06/2002, 08/2002-05/2006 – 39.110,64 zł,

- odsetek liczonych na 13 grudnia 2019 r. przypadających od ww. składek – 58.424,00 zł (od należności za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006 odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia),

- odsetek w kwocie 25.667,00 zł liczonych na dzień przedawnienia przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/2002-08/2005,

- kosztów upomnienia - 350,40 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 13.879,62 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 02/2002-06/2002, 08/2002, 11/2002-01/2003, 05/2003, 06/2003, 08/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004-05/2006 – 4.382,62 zł,

- odsetek liczonych na 13 grudnia 2019 r. przypadających od ww. składek – 6.232,00 zł (od należności za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006 odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia),

- odsetek w kwocie 3 265,00 zł liczonych na dzień przedawnienia przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2002, 11/2002-01/2003, 05/2003, 06/2003, 08/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004-08/2005,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2002-06/2002, 12/2002, 02/2003, 03/2003, 05/2003-09/2003,11/2003, 12/2003, 03/2004- 08/2004, 03/2005-05/2005, 07/2005-05/2006 w łącznej kwocie 2.676,97 zł, w ty m z tytułu:

- składek – 1.078,77 zł,

- odsetek liczonych na 13 grudnia 2019 r. przypadających od ww. składek – 1.573,00 zł (od należności za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006 odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia),

- kosztów upomnienia - 25,20 zł.

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. oraz w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS), osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 68.501,06 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 02/2002-06/2002, 08/2002-05/2006 w łącznej kwocie 56.182,61 zł, w tym z tytułu:

- składek – 22.385,21 zł,

- odsetek liczonych na 13 grudnia 2019 r. przypadających od ww. składek – 33.447,00 zł (od należności za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006 odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia),

- kosztów upomnienia - 350,40 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2002-06/2002, 08/2002, 11/2002-01/2003, 05/2003, 06/2003, 08/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004-05/2006 w łącznej kwocie 10.614,62 zł, w tym z tytułu:

- składek-4382,62 zł,

- odsetek liczonych na 13 grudnia 2019 r. przypadających od ww. składek - 6232,00 zł (od należności za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006 - odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia),

c) Fundusz Pracy za okres 02/2002-06/2002, 12/2002, 02/2003, 03/2003, 05/2003- 09/2003,11/2003, 12/2003, 03/2004- 08/2004, 03/2005-05/2005, 07/2005-05/2006 w łącznej kwocie 1.703,83 zł, w tym z tytułu:

- składek - 675,63 zł,

- odsetek liczonych na 13 grudnia 2019r. przypadających od ww. składek – 1.003,00 zł (od należności za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006 odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia),

- kosztów upomnienia - 25,20 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że w okresie od 8 lutego 2002 r. do 6 maja 2006 r. Strona prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą K..

W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP na koncie Strony powstały zaległości.

Wnioskiem z dnia 12 grudnia 2019 r. (data wpływu do ZUS dnia 13 grudnia 2019 r.), Strona wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Prośbę swą uzasadniła ciężką sytuacją życiową i materialną, a przede wszystkim pogorszającym się w ostatnim czasie stanem zdrowia. Wyjaśniła, że dnia 2 marca 2019 r. z powodu bólu i zawrotów głowy oraz odurzenia trafiła do szpitala specjalistycznego, gdzie zdiagnozowano u Niej zmianę ogniskową rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym oraz zmianę torbielowatą wewnątrzkanałową. Ponadto dnia 6 grudnia 2019 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że Strona jest niezdolna do pracy na okres 3 miesięcy. Strona wskazała, że obecnie pozostaje pod stałą opieką lekarską, a fakt niezdolności do pracy uniemożliwia Jej poprawienie sytuacji materialnej. Oznajmiła, że nie ma możliwości spłaty wskazanej kwoty zadłużenia, ponieważ obecne dochody z trudem pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W piśmie z dnia 20 stycznia 2020 r. Strona stwierdziła, że w Jej przypadku zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności wskazane w art. 28 ust. 3 i ust. 6 u.s.u.s. oraz § 3 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS.

Poinformowała, że przedmiotowe zaległości nie powstały z winy Strony, lecz były spowodowane tym, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej osobą faktycznie zarządzającą firmą i pobierającą z tego tytułu dochody był J. G.. Dodała, że pomimo wielokrotnych prób odzyskania należności, nie udało się Stronie wyegzekwować żadnej kwoty.

Organ wyliczył szczegółowo dokumenty przedłożone do sprawy przez Stronę oraz uzyskane z urzędu, w tym m.in.:

- postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 21 grudnia 2005 r. i z dnia 28 czerwca 2012 r.,

- postanowienia Komornika Sądowego Rewiru[...] przy Sądzie Rejonowym w N. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego:

- z dnia 14 listopada 2007 r., sygn. [...] , [...],[...],[...],

- z dnia 15 października 2007 r., sygn. [...].

Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, Strona posiada m.in. na własność dom o pow. 20 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 2,82 ha, położone w miejscowości B., gmina Ł., oznaczone KW nr [...] i nr [...]

Ustalenia dokonane w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wykazały, że Strona figuruje jako właścicielka następujących nieruchomości:

- nieruchomości rolnej wraz z zabudowaniami o pow. 2,0300 ha, położonej w miejscowości B., gmina Ł., oznaczonej KW nr [...],

- działek rolnych o łącznej pow. 0,7900 ha, położonych w miejscowości Ś., gmina Ł., oznaczonych KW nr [...]. Na tej nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczeń hipotecznych na łączną kwotę 93.464,61 zł.

PZUS wskazał, że wprawdzie co do należności za okres 02/2002-08/2005 oraz 04/2006-05/2006 figurujących na koncie Strony upłynął termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości oznaczonej KW nr [...], nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Nieruchomość ta to grunty rolne kat. V - nieużytki (4 działki ewidencyjne nr: [...],[...],[...] i [...]z dojazdem drogą gruntową, bez możliwości zabudowy) położone w miejscowości Ś., o pow. łącznej 0,7900 ha. Prowadzona egzekucja sądowa z tej nieruchomości została umorzona dnia 14 listopada 2007 r. przez Komornika Sądowego z uwagi na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego (niska atrakcyjność handlowa nieruchomości - brak chętnych nabywców). Określona przez biegłego w operacie szacunkowym wartość łączna nieruchomości (w poziomie cen 2006 r.) wynosiła 22.357,00 zł.

Postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS prowadził także Naczelnik Urzędu Skarbowego w N., które zostało umorzone postanowieniami z dnia 21 grudnia 2005 r. i dnia 28 czerwca 2012 r. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.

Należności z tytułu zaległych składek za okres 09/2005-03/2006 są objęte postępowaniem egzekucyjnym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., które zostało zawieszone w związku z wpływem wniosku o umorzenie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551; dalej: ustawa z dnia 9 listopada 2012 r.).

Należności z tytułu zaległych składek za okres 02/2002-05/2006 figurujące na koncie Strony są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za okres 09/2005-03/2006 wpłynęło wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie upomnień, tj.:

- za okres 09/2005 -11/2005 - upomnienie z dnia 30 grudnia 2005 r.,

- za okres 12/2005 - 01/2006 - upomnienie z dnia 24 lutego 2006 r.;

- za okres 02/2006-03/2006 - upomnienie z dnia 17 maja 2006 r.

W dniu 12 marca 2019 r. został skierowany wniosek do Urzędu Skarbowego w N. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w związku z wpływem wniosku o umorzenie na podstawie ww. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego; postępowanie prowadzono na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. od dnia 7 grudnia 2017 r. do 2 sierpnia 2021 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 15 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności na podstawie ww. przepisów do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

Ponadto należności w całości za wskazany wyżej okres zostały zabezpieczone hipotecznie.

Z uwagi na powyższe PZUS rozpoznał wniosek Strony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj.: art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. stwierdzając brak wystąpienia jakiejkolwiek z przesłanek wskazanych w ww. przepisach.

Pismem z dnia 20 października 2021 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona sformułowała w obszerny sposób 31 zarzutów i ich uzasadnienie, które zostały następnie powtórzone w skardze do Sądu i zostaną przedstawione w dalszej części uzasadnienia. Zarzuciła m.in. pominięcie, że należności z tytułu składek są przedawnione oraz że dotychczasowe próby egzekwowania należności z tytułu składek były bezskuteczne. Wskazała, że wymienione w decyzji nieruchomości zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym.

PZUS decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej K.p.a.), w związku z art. 83 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 października 2021 r. nr [...].

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ opisał treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (s. 2-8 decyzji II instancji).

Wskazał m.in., że z oświadczenia Strony z dnia 20 maja 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, wynika, że Strona:

- jest panną,

- na podstawie umowy o pracę jest zatrudniona w P. Sp. z o.o., uzyskuje wynagrodzenie 2.800,00 zł brutto, tj. 2.035,62 zł netto,

- nie pobiera renty czy emerytury,

- nie posiada dochodu z innych źródeł,

- nie pobiera świadczenia z Urzędu Pracy,

- nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej,

- nie korzysta z innych form pomocy,

- ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w wysokości ok. 500,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości ok. 400,00 zł,

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

- posiada zobowiązania u osób fizycznych za 2020 r. w wysokości 3.600,00 zł, które są spłacane w dobrowolnych wpłatach w wysokości 200,00 zł miesięcznie,

- na własność posiada dom o powierzchni 20 m2 (B. , Ł.),

- na własność posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,82 ha,

- posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w wysokości 520,00 zł,

- posiada inne składniki mienia ruchomego:

- kuchenkę gazowo-elektryczną o wartości 300,00 zł,

- lodówkę o wartości 50,00 zł,

- telewizor o wartości 50,00 zł,

- nie posiada sposobu na uregulowanie należności, gdyż stan zdrowia pogarsza się, co może w najbliższym czasie uniemożliwić wykonywanie dotychczasowej pracy,

- zmaga się z chorobami: mononeuropatią kończyny górnej, nowotworem o nieokreślonym charakterze (rdzeń kręgowy), zaburzeniami korzeni i splotów nerwowych, niedoczynnością tarczycy nieokreślonej oraz macicą mięśniakowatą, znajduje się pod stałą opieką psychiatry,

- dom stanowiący własność nadaje się do remontu, na który Strony nie stać;

- ponoszenie kosztów ze względu na niepełnosprawność, konieczność zażywania leków wg zaleceń lekarza i prowadzenie samodzielnego gospodarstwa domowego niejednokrotnie przewyższa dochody.

W celu rozpatrzenia sprawy organ korzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Bazy REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Na ich podstawie organ ustalił, że:

- wg informacji zawartych w REGON do dnia 6 maja 2006 r. Strona prowadziła działalność.K.,

- jest właścicielem samochodu ciężarowego S. z [...]r.,

- jest właścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w N. prowadzi KW nr:

- [...]- nieruchomość rolna wraz z zabudowaniami położona w gminie Ł., miejscowość B. o powierzchni 2,0300 ha (udział 1/1);

- [...]- działki rolne (nr [...];[...]; [...]; [...]) w gminie Ł., miejscowość Ś. o powierzchni 0,7900 ha (udział 1/1), na majątku ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek (wpis do hipoteki 31 maja 2004 r. na kwotę 53.798,78 zł oraz 19 marca 2008 r. na kwotę 61.218,30 zł).

Dalej PZUS stwierdził, że zweryfikował zadłużenie Strony w zakresie ewentualnego przedawnienia należności i wskazał, że należności za okres 2/2002-8/2005 oraz 4/2006-5/2006 figurujące na koncie Strony uległy przedawnieniu, ale z uwagi na fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości oznaczonej KW nr [...], nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki.

Organ powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., który stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przewidujący wyłączenie możliwości przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał zaznaczył, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie tylko czyni instytucję zabezpieczenia hipotecznego bardziej efektywnym środkiem ściągalności wierzytelności i pozwala na elastyczne dostosowanie spłaty należności do możliwości dłużnika, ale również w pewnym stopniu zabezpiecza interesy płatników składek. Wynikają z niego bowiem gwarancje ochrony praw zarówno dla wierzyciela, jak i dłużnika hipotecznego. Zabezpieczenie hipoteczne, co do zasady, chroni należności wierzyciela w pełnym zakresie, tj. zarówno w odniesieniu do sumy głównej, jak i odsetek.

PZUS stwierdził, że czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z dnia 5 października 2021 r. nr[...].

Następnie organ opisał przesłanki zastosowania art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. i przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

W szczególności PZUS wskazał, że nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji – Strona jest właścicielem nieruchomości, a na jednej z nich ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek.

Postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS zostało umorzone:

- postanowieniem z dnia 14 listopada 2007 r. przez Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w N.; w uzasadnieniu wskazano tylko, że Strona nie posiada ruchomości podlegających zajęciu, a także po przeszukaniu pomieszczeń i schowków w trybie art. 814 K.p.c. nie ujawniono mienia ruchomego podlegającego zajęciu;

- postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., w dniach 22 sierpnia 2003 r., 7 czerwca 2004 r., 25 czerwca 2007 r. oraz 21 października 2009 r, sporządzono raporty o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych z uwagi na to, że pod wskazanym adresem Strona nie mieszka od kilku lat, pod wskazanym adresem zamieszkiwała matka Strony, która oświadczyła, że Strona nie zamieszkuje pod tym adresem i nie kontaktuje się z matką, ponadto matka Strony dodała, że nie posiada informacji odnośnie miejsca zamieszkania Strony.

Natomiast z czynności dokonanych dnia 12 kwietnia 2011 r. oraz 26 czerwca 2012 r. sporządzono notatki służbowe - wskazano, że Strona nie mieszkała pod wskazanym adresem, na posesji stał zaniedbany budynek mieszkalny, który jest cały czas zamknięty i nikt w nim nie mieszka.

Z rozmowy przeprowadzonej z sąsiadem wynikało, że Strona nie mieszka pod wskazanym adresem od kilkunastu lat, a matka Strony przebywa w placówce opiekuńczej. Nie ustalono miejsca pobytu Strony ani majątku. Podejmowano również próby zajęcia rachunków bankowych w kilkunastu bankach - brak rachunków bankowych w bankach, do których skierowano zawiadomienia o zajęciu; w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego występowano z zapytaniami do właściwych jednostek celem ustalenia majątku; według uzyskanych informacji nie ustalono składników majątkowych Strony, z których można by było prowadzić skuteczną egzekucję.

Organ zaznaczył, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z przepisu tego wynika bowiem, że przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z powyższego wynika zatem, że do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W przypadku czynności w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. PZUS zaznaczył, że dochodzenie należności z przedmiotu hipoteki jest nadal możliwe, co przemawia przeciwko zastosowaniu tej przestanki do umorzenia.

Dalej organ wskazał, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaległości zostały zabezpieczone przez ZUS hipoteką przymusową na nieruchomości oznaczonej KW nr [...]. Zatem istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu hipoteki. Nieruchomość ta to grunty rolne (4 działki ewidencyjne nr: [...],[...],[...]i [...]) położone w miejscowości Ś., o pow. łącznej 0,7900 ha. Prowadzona egzekucja sądowa z tej nieruchomości została umorzona dnia 15 października 2007 r. przez Komornika Sądowego Rewiru[...]przy Sądzie Rejonowym w N. na podst. art 985 § 1 K.p.c. Jednocześnie pouczono, że nowa egzekucja z tej nieruchomości może być wszczęta dopiero po upływie roku od daty umorzenia.

Biorąc pod uwagę, że ZUS jest jedynym wierzycielem, który dokonał zabezpieczenia na wskazanym majątku, organ uznał, że kwota uzyskana z ewentualnej sprzedaży nieruchomości w przyszłości mogłaby wystarczyć na pokrycie chociażby części należności wobec ZUS.

Natomiast należności z tytułu zaległych składek za okres 9/2005-3/2006 są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N.

W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej organ opisał brak wystąpienia jego zdaniem w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS (s. 13-20 decyzji).

Wskazał m.in., że decydując się na założenie działalności gospodarczej Strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej Strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.

W składanych wnioskach Strona powołała się na swoją sytuację zdrowotną. Wykazała choroby, z którymi się zmaga: mononeuropatia kończyny górnej, nowotwór o nieokreślonym charakterze (rdzeń kręgowy), zaburzenia korzeni i splotów nerwowych, niedoczynność tarczycy nieokreślona, macica mięśniakowata. Dodała, że pozostaje pod stałą opieką psychiatry. Do akt sprawy przedłożyła dokumentację medyczną potwierdzającą powołane problemy zdrowotne. Wynika z nich, że Strona legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, który został potwierdzony przez Powiatowy zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. 28 października 2020 r.

Zakład uznał za udokumentowane problemy zdrowotne Strony i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem dla Strony w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Przedłożona do sprawy dokumentacja medyczna nie potwierdza jednoznacznie, aby Strona nie mogła podejmować pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W trakcie postępowania Strona nie wykazała, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystała z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody Strony nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie ZUS, jeśli sytuacja materialna Strony byłaby trudna, taka pomoc zostałaby przyznana. Jeśli nie podejmuje takich prób, to wskazuje na okoliczności, że egzystencja Strony pozostaje niezagrożona.

Kolejno PZUS stwierdził, że to Strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Nie wykazując ich, nie może czynić zarzutów organowi administracyjnemu, że nie poczynił w tym zakresie dodatkowych ustaleń.

Organ wskazał również, że Strona miała pełną świadomość swojego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i nie podjęła żadnych czynności w celu wcześniejszej spłaty zadłużenia. Za odmową umorzenia stoi ocena struktury zadłużenia, tj. fakt, że zaniedbanie w tym zakresie dotyczy całego okresu prowadzenia działalności, co skłania do wniosku, że w sposób rażący uchybiła obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek. Świadomie, w wieloletnim horyzoncie czasowym naruszała przepisy prawa - u.s.u.s. oraz zawartą w art. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Nie opłacając składek terminowo doprowadziła do powstania tak wysokiego zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaległości dotyczą okresu 2002-2006 i na przestrzeni lat nie podjęła żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS.

"Wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu składek złożyła Pani dopiero 12 lipca 2018 r., który z uwagi na niepodpisanie przez Panią umowy nie został zawarty".

Skarżąca kredytowała swoją działalność ze środków pieniężnych należnych ZUS w postaci składek, tym samym zyskiwała nieuprawnioną przewagę konkurencyjną nad innymi podmiotami, które wywiązywały się ze zobowiązań publicznoprawnych w terminie. Takie działania w sposób rażący naruszały obowiązujący wszystkich płatników system ubezpieczeń społecznych.

Skarżąca wniosła do WSA w Krakowie skargę na powyższą decyzję PZUS nr [...]z dnia 18 stycznia 2022 r. zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa, a to:

1. art. 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności nieuwzględnieniu okoliczności, że:

"1) ze względu na moją sytuację rodzinną i stan majątkowy nie jestem w stanie opłacić tych należności, albowiem mam poważne problemy zdrowotne, jestem osobą samotną, niezdolną do pracy, niepełnosprawną, aktualnie bezrobotną i nie mogę liczyć na pomoc rodziny,

2) Wnioskodawca na chwilę obecną przebywa na zasiłku dla osób bezrobotnych, a w ostatnim czasie przebywała na zasiłku chorobowym i występowała z wnioskiem o przyznanie prawa do renty, a wobec powyższego fakt bycia zatrudnioną na podstawie umowy o pracę pozostawał bez znaczenia, ponieważ faktycznie nie była zdolna do wykonywania tej pracy i nie wykonuje tej pracy,

3) jestem osobą przewlekle chorą, co pozbawia mnie możliwości uzyskania dochodu, co zostało potwierdzone faktem, iż przez długi czas przebywałam na zwolnieniu chorobowym,

4) nie mogę uzyskiwać dochodów ze względu na mój stan zdrowia, co zostało potwierdzone (udowodnione) odpowiednimi dokumentami (zwolnieniem chorobowym, orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, dokumentacją medyczną, wnioskiem o przyznanie renty), a wobec powyższego błędne przyjęcie, iż nie udowodniłam braku możliwości uzyskiwania dochodów, podczas gdy wszystkie przedłożone dokumenty dowodzą faktu, iż nie mogę uzyskiwać dochodów,

5) jeżeli organ uznał za niewystarczające złożone do akt dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, to winien wezwać stronę do bardziej szczegółowego przedstawienia sytuacji,

6) pominięcie okoliczności, iż pozostaję w stałym leczeniu z uwagi na szereg schorzeń, a te schorzenia pozbawiają mnie możliwości uzyskiwania dochodów,

7) fakt bycia zatrudnioną pozostawał bez znaczenia, ponieważ nie jestem zdolna do wykonywania tej pracy i pozostawanie w stosunku pracy jest "formalnością",

8) aktualny stan zdrowia wyklucza moją aktywność zawodową całkowicie,

9) zasiłek chorobowy wynosił ok. 1.900,00 zł brutto, a wobec powyższego otrzymywałam znacznie niższą kwotę, a z tej kwoty musiałam się utrzymać sama,

10) ograniczenie analizy przesłanki ubóstwa do rachunkowego porównania kwoty zasiłku chorobowego z minimum socjalnym i całkowite pominięcie indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, podczas gdy przesłankę tą należy przeanalizować mając na uwadze indywidualną sytuację osoby,

aktualny stan zadłużenia jest tak wysoki w stosunku do aktualnych dochodów, iż Wnioskodawca nie posiada realnej możliwości zapłaty należności,

12) w przedmiotowej sprawie trudności finansowe są równoznaczne z niemożnością zapłaty należności,

13) przyjęcie, iż wnioskodawca faworyzuje zobowiązania cywilnoprawne, podczas gdy sytuacja taka nie występuję; z otrzymanych środków wnioskodawca utrzymuje się, a koszty utrzymania są wysokie w szczególności z uwagi na zły stan zdrowia i pozostawanie w stałym leczeniu,

14) ze względu na mój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jestem w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla mnie jako osoby samotnej,

15) uiszczenie zaległości pozbawiłoby wnioskodawcę jako osobę samotną możliwości zaspokojenia niezbędnych i podstawowych potrzeb życiowych, z bieżących dochodów utrzymuję się i nie jestem w stanie odłożyć jakichkolwiek środków na spłacanie zaległych składek ZUS,

16) pominięcie okoliczności, iż w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych,

17) pominięcie okoliczności, iż Wnioskodawca nie posiada składników majątkowych z których można by było prowadzić skuteczną egzekucję,

18) pominięcie, iż Wnioskodawca nie ma małżonka, ani następców prawnych, oraz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

19) pominięcie, iż należności z tytułu składek są przedawnione,

20) pominięcie okoliczności, iż dotychczasowe próby egzekwowania należności z tytułu składek były bezskuteczne,

21) pominięcie, iż Skarżąca nie osiąga żadnych stałych wpływów – otrzymuje jedynie zasiłki, a miesięczny dochód pozwala na opłacenie jedynie podstawowych kosztów utrzymania, czyli opłat za prąd, gaz, telefon, leki, bieżące koszty utrzymania, nie wystarcza natomiast na spłatę zaległości w opłacaniu składek,

22) błędne przyjęcie, iż brak korzystania z pomocy społecznej stanowi argument przemawiający za odmową umorzenia zaległości w ZUS",

2. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności nieuwzględnieniu okoliczności, że:

"1) Skarżąca była osobą niezdolną do pracy na zwolnieniu chorobowym, a aktualnie jest osobą bezrobotną, a zatem uzyskiwane przezeń środków na życie lub nawet wynagrodzenia jest zmienne i uzależnione od wielu czynników, a zatem przy rozważaniu, jakie wynagrodzenie osiąga Skarżąca, winna zostać wzięta pod uwagę sytuacja najbardziej aktualna, tj. stan choroby i przebywanie na "bezrobociu", po odliczeniu wszystkich należnych potrąceń, a nie określone w wysokości brutto, tj. przed opodatkowaniem,

2) Jej wyłącznym źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych,

3) sprzeczne z doświadczeniem życiowym przyjęcie, iż sytuacja życiowa, w tym finansowa, Skarżącej poprawi się, podczas gdy z uwagi na jej stan zdrowia, wiek, możliwości zarobkowania są ograniczone, a nawet wyłączone,

4) Skarżąca nie ma składników majątku, które podlegałyby egzekucji, za wyjątkiem wskazanych nieruchomości, przy jednoczesnym posiadaniu znacznej liczby zobowiązań, a jej wyłącznym źródłem utrzymania jest zasiłek, który z uwagi na swój charakter nie daje skarżącej ochrony i ustanie w niedługim czasie,

5) błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego tj. bezpodstawne przyjęcie, że Wnioskodawca nie wykazał, iż:

a) ze względu na stan majątkowy, stan zdrowia i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,

b) powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych niezależnych od niego zdarzeń, oraz

c) stan zdrowotny pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego zapłacenie należności",

3. art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także dokonanie jego oceny z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, przez co ocena ta stała się oceną dowolną. Organ nie dostrzegł bowiem, iż zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie uprawniał go do postawienia tezy, iż umorzenie należności będzie nieuzasadnione, podczas gdy w przypadku Skarżącej zachodzi zagrożenie zaspokojenia potrzeb życiowych o charakterze podstawowym,

4. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej dot. umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, pomimo naruszenia w toku postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ww. przepisów prawa, poprzez ich błędną wykładnię i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy majątek Skarżącej jest majątkiem, z którego można egzekwować należności ZUS,

5. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek, pomimo naruszenia w toku postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ww. przepisów prawa, polegającego na niepełnym zebraniu materiału dowodowego i dokonaniu błędnej oceny zebranego materiału dowodowego w zakresie, w jakim należało ustalić okoliczności potwierdzające, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, gdyż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

6. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek, pomimo naruszenia w toku postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ww. przepisów prawa, wyrażającego się preferencyjnym potraktowaniem interesu organu w porównaniu z interesem Skarżącej i brak jakiegokolwiek uzasadnienia powyższego działania przez ZUS, podczas gdy ZUS, jako organ administracji publicznej dążąc do załatwienia sprawy winien mieć na względzie zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywateli,

7. art. 107 § 3 K.p.a. polegające na błędnym, bo sprzecznym z zebranym w sprawie materiałem dowodowym ustaleniu, iż dochód strony po poniesieniu opłat stałych jest wyższy od minimum socjalnego, dlatego nie zachodzą w stosunku do jego osoby okoliczności przemawiające za umorzeniem składek, co narusza interes prawny Wnioskodawcy, bo pozbawia go podstaw egzystencji w przypadku egzekwowania zaległych składek,

8. art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez:

"- błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, iż aktualna sytuacja majątkowa i zdrowotna Wnioskodawcy ma charakter trwały i nie zachodzi groźba ubóstwa w sytuacji, gdy z dołączonej przez Wnioskodawcę do akt sprawy dokumentacji finansowej i medycznej wynika wprost, że Wnioskodawca pod względem finansowym na daną chwilę zaledwie wiąże koniec z końcem oraz w związku z przewlekłą chorobą rokowania, co do jego stanu zdrowia są niepewne, co daje jasno do zrozumienia, iż w skutek odmowy umorzenia należności z tytułu składek Wnioskodawca popadnie w skrajne ubóstwo.

- błędne przyjęcie, że na tle przedmiotowej sprawy nie udowodniono, że Wnioskodawca zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych biorąc pod uwagę, iż osiąga dochód jedynie ze świadczenia chorobowego, a aktualnie zasiłku dla bezrobotnych, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że świadczenie będzie pobierane przez Wnioskodawcę tylko przez niedługi czas,

- błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie Wnioskodawca ustalił sobie hierarchię ważności spłacanych należności, bagatelizując ważność należności z tytułu składek, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie wystarcza jej na pokrycie należności z tytułu zaległych składek, a organ w tym względzie ogranicza się do ogólnych i generalnych stwierdzeń,

- błędne uznanie, iż nie zachodzi pozbawienie Skarżącej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb w przypadku spłaty zaległości, a także pominięcie kwestii złego stanu zdrowia skarżącej, uniemożliwiającego podjęcie pracy",

9. art. 28 ust. 3a u.s.o.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, poprzez zaniechanie wydania decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, pomimo naruszenia w toku postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ww. przepisów prawa, poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

10. art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS, przez brak wykazania w uzasadnieniu decyzji, z jakich powodów nastąpiło preferencyjne potraktowanie interesu organu nad interesem strony, a zatem zawarcia arbitralnego wyrzeczenia bez wskazania przesłanek prawa materialnego w zakresie wskazanych powyżej przepisów. Powyższe skutkowało wydaniem decyzji w oparciu o dowolne uznanie administracyjne nie zawierające pełnych i jasnych rozważań w zakresie obu interesów t.j. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego co winno znaleźć w zaskarżanej decyzji,

11. art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez uznanie, że wobec Skarżącej nie zachodzi obecnie przesłanka całkowitej nieściągalności z uwagi na jej sytuację majątkową, podczas gdy w toku postępowania skarżąca wykazała, że zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.,

12. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię oraz poprzez uznanie, że wobec Skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z uwagi na fakt, że organ nie może jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy skarżąca wykazała dokumentami, że nie posiada majątku ani dochodów pozwalających na pokrycie zobowiązania w jakiejkolwiek części, 13. art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie i uznanie przez organ, że wobec braku spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności Zakład nie może umorzyć zobowiązań skarżącej,

14. naruszenie art. 28 u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS, poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie spełnia warunków i przesłanek do umorzenia nieopłaconych składek, a w konsekwencji bezzasadną odmowę umorzenia składek pomimo występowania obiektywnych przesłanek uniemożliwiających spłatę zadłużenia,

15. naruszenie art. 28 u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS, poprzez niezbadanie przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i niezindywidualizowania sytuacji Skarżącej w aspekcie istnienia Jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony przewlekłej choroby zobowiązanej, ograniczającej uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wobec powyższego Skarżąca wniosła o:

1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, oraz

2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej ewentualnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych,

3) z ostrożności o zwolnienie z kosztów sądowych w całości z uwagi na okoliczności wskazane w uzasadnieniu niniejszej skargi oraz charakter przedmiotowej sprawy,

4) z ostrożności o odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania ode mnie na rzecz organu w całości z uwagi na okoliczności wskazane w uzasadnieniu niniejszej skargi oraz charakter przedmiotowej sprawy.

W obszernym (10 stron) uzasadnieniu zarzutów Skarżąca rozwinęła sformułowane w petitum zarzuty i powtórzyła podnoszoną wcześniej argumentację.

W szczególności podniosła, że ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Z zaskarżonej decyzji jak i z decyzji I Instancji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, a jedynie ograniczył się do wskazania, że obecnie egzekucja jest nieskuteczna, jednak nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, czy braku majątku. Organ a priori przyjmuje, że skoro tak, to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości. Jest to stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy bezpodstawne.

Odnośnie zarzutów naruszenia przepisów rozporządzenia MGPiPS podniosła, że ZUS nie wyjaśnił jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano.

Odnosząc się do zarzutu samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności zarzuciła, że organ nie wziął pod uwagę, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje zapaści finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Organ nie podjął próby dokonania rzetelnego szacunku w omawianym zakresie. Wskazał natomiast, że wnioskodawczyni jest właścicielką rolnej nieruchomości gruntowej. Jednak ze względu na rodzaj majątku nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przypadku wdrożenia postępowania egzekucyjnego okaże się ono skuteczne. Jedna z nieruchomości jest zajęta, wiele lat temu zostały podjęte próby sprzedaży nieruchomości, jednak bezskutecznie. Rodzaj nieruchomości może czynić iluzorycznym prowadzenie z niej skutecznej egzekucji. Jeśli chodzi o samochód organ nie rozważył, iż ten samochód ma 25 lat i nie nadaje się do użytku. Zakład od wielu lat prowadzi bezskuteczne postępowanie egzekucyjne.

Opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto z uwagi na przewlekłą chorobę jest ona pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Uzyskuje dochód, który w całości przeznacza na bieżące, podstawowe utrzymanie i zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb.

Skarżąca jest osobą chorą, była osobą przebywającą na zwolnieniu chorobowym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (jest osobą samotną), nie ma oszczędności, ruchomości, ma zobowiązania finansowe, ponosi wysokie koszty leczenia. Aktualnie jest osobą bezrobotną. Możliwe, iż po zakończeniu "bezrobocia" pozostanie bez środków do życia i nie zapewni sobie nawet minimum socjalnego. Wówczas będzie zmuszona korzystać z pomocy społecznej. Kwota zaległości będącej przedmiotem niniejszej sprawy jest dla Skarżącej ogromna, pozostająca poza jej zasięgiem. Dążenie do zaspokojenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w niniejszej sprawie doprowadziłoby do pozbawienia zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej - ma problemy zdrowotne, nie ma pracy, jest samotna.

Organ wadliwie uznał, że skoro strona nie korzysta z pomocy społecznej, to po jej stronie nie występuje interes publiczny. Zapłata należności z tytułu składek nawet w niewielkiej części doprowadzi do niekorzystnych skutków w postaci ubóstwa po stronie Skarżącej, a taki stan z punktu widzenia interesu publicznego nie jest pożądany.

Zdaniem Skarżącej organ błędnie wskazał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, ponieważ ma ona zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co w przedmiotowej sprawie w ocenie organów nie miało miejsca. Ustawodawca w ww. przepisach nie wiąże wystąpienia przewlekłej choroby z całkowitą niemożnością uzyskiwania dochodu (tj. wystąpieniem całkowitej niemożności wykonywania pracy), jako przesłanką do umorzenia należności. Z przepisu wynika, że chorobą należy oceniać w kontekście możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności. Treść tego przepisu odnosi się wprost do uzyskiwania dochodu, ale takiego, który umożliwia opłacenie należności i w takim kierunku powinny podążać ustalenia i oceny organu. W przedmiotowej sprawie Wnioskodawca nie ma możliwości uzyskania dochodu, który umożliwiłby jej spłatę należności. Stan zdrowia osoby ubiegającej się o ulgę powoduje, iż nie uzyskuje ona dochodów umożliwiających opłacenie należności. Organ winien ocenić zarówno realne możliwości uzyskiwania dochodu, jak również czy dochody te umożliwią opłacenie należności przy jednoczesnym uwzględnieniu przesłanki interesu publicznego. Samo stwierdzenie, że choroba nie uniemożliwia uzyskania dochodu jest niewystarczające.

Nawet prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Sytuacja zdrowotna i majątkowa pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ w ogóle nie odniósł się ani do sytuacji zdrowotnej Skarżącej ani do możliwości uzyskiwania dochodu, który pozwoli na spłatę należności, albowiem pominął, iż Skarżąca nie ma możliwości podjęcia pracy, a utrzymywała się jedynie z zasiłku chorobowego, którego celem jest zapewnienie środków do życia w czasie choroby, a aktualnie utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych.

Organ pominął, że lekarz specjalista orzekł o niezdolności Skarżącej do pracy, a nadto Skarżąca przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności, a to znaczy, że stan zdrowia jest przesłanką warunkującą umorzenie należności.

Organ nie wskazał, na czym oparł wniosek o możliwościach Skarżącej do poprawy swojej sytuacji materialnej, przy jednoczesnym pominięciu wskazywanych przez Skarżącą okoliczności życiowych i zdrowotnych.

Przedmiotowa zaległość wynosi ok. 210.000,00 zł, a jedynym źródłem utrzymania Skarżącej jest zasiłek, który przeznaczane jest na bieżące potrzeby związane z codzienną egzystencją. Poza sporem przy tym jest, że problemy zdrowotne Skarżącej nie dają perspektywy poprawy Jej sytuacji materialnej i zwiększenia możliwości płatniczych, umożliwiających spłatę należności ZUS. Z uwagi na kłopoty ze zdrowiem Skarżąca została uznana za osobę niezdolną do pracy i niepełnosprawną, wymagającą w celu spełnienia ról społecznych długotrwałego leczenia oraz opieki. Postępujący charakter schorzeń, dołączające się kolejne schorzenia dają kłopoty z samodzielnym funkcjonowaniem i niemożność wykonywania wielu czynności życiowych. Opisana sytuacja powoduje, że przewlekła choroba Skarżącej pozbawia ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, co realizuje dyspozycję normy § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS.

Wydatki jakie ponosi Skarżąca są niezbędne dla życia każdego człowieka. W konsekwencji skoro po poniesieniu stałych wydatków z tytułu m.in. opłat eksploatacyjnych, leków pozostaje jej niewielka kwota na pokrycie kosztów pozostałego utrzymania, to powstaje pytanie z jakich środków miałyby być spłacone zaległości z tytułu składek w łącznej kwocie z odsetkami w wysokości ok. 210.000,00 zł, nawet gdyby miały być płacone w ratach. Skarżąca nie ma do kogo się zwrócić o pomoc.

Konieczne jest dokonanie oceny możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych z uwzględnieniem minimum socjalnego oraz minimum egzystencji.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, natomiast Skarżąca nie odpowiedziała na informację Sądu w przedmiocie warunków koniecznych do przeprowadzenia rozprawy zdalnej.

Wobec powyższego, stwierdzając brak możliwości technicznych do przeprowadzenia rozprawy, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 18 maja 2022 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 8 czerwca 2022 r.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję PZUS, którą odmówiono Skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i kosztów upomnienia, z odsetkami, za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 140.108,63 zł za okresy wymienione na wstępie niniejszego uzasadnienia, zawierające się w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą - 02/2002-05/2006.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia.

Kluczowym, a zarazem wstępnym zagadnieniem dla rozpatrywanej sprawy, jest zagadnienie przedawnienia należności objętych wnioskiem Skarżącej. Organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji.

W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organ obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Obowiązkiem PZUS rozpoznającego ponownie sprawę było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że "najstarsze" należności z tytułu składek dotyczą lutego 2002 r., a "najmłodsze" maja 2006 r. W tym zaś okresie przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się wielokrotnie. Na przestrzeni lat zmianie ulegały w sposób istotny zarówno przepisy regulujące termin przedawnienia należności, jak również określające przesłanki przerwania, a następnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności.

Sąd wskazuje, że w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. (Dz. U. 1998 r. nr 137, poz. 887), art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano (art. 1 pkt 9) zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu:

"5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana".

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f ("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna").

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 203 r., nr 45, poz. 391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze. zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 200 4 r., nr 99, poz. 1001 ze zm.).

Także do składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ma zastosowanie termin przedawnienia przewidziany dla składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.) i z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2006 r., nr 158, poz. 1121 z ze zm.).

Uwzględniając wskazane unormowania obowiązkiem organu było ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności, czy też początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień 1 stycznia 2012 r., oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Innymi słowy, organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, czy do przedawnienia należności za okresy od lutego 2002 r. do maja 2006 r., przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też termin 10 letni liczony od dnia wymagalności. Ma to istotne znaczenie, bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej.

W uzasadnieniu decyzji takich odpowiednich rozważań organ nie zawarł.

Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek organ powinien mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne.

Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie pomiędzy 2002 r. a końcem 2011 r., inne od 2012 r. a jeszcze inne od 2021 r. Do tego należy dostrzec istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności przerywających i zawieszających bieg terminu przedawnienia.

Sąd wskazuje, że organ II instancji nie przeprowadził w uzasadnieniu swojej decyzji wystarczającej analizy w oparciu o przedstawione przepisy kwestii przedawnienia poszczególnych składek, nie zauważając przy tym, że takiej analizy nie przeprowadził w dostatecznym zakresie również organ I instancji.

Organy ograniczyły się do wskazania, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności za okres 09/2005-03/2006 wpłynęło wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie upomnień (tytuły wykonawcze z dnia 9 listopada 2010), tj.:

- za okres 09/2005 -11/2005 - upomnienie z dnia 30 grudnia 2005 r.,

- za okres 12/2005 - 01/2006 - upomnienie z dnia 24 lutego 2006 r.;

- za okres 02/2006-03/2006 - upomnienie z dnia 17 maja 2006 r.

Należy tu jednak podkreślić, że nawet jeśli przyjąć, że z chwilą doręczenia upomnień obejmujących zaległości z tytułu składek za ww. okresy, wystąpił na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to trwał on jedynie do chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego tj. do dnia 28 czerwca 2012 r., kiedy Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. postanowieniem umorzył ww. postępowanie egzekucyjne.

Sąd zaznacza, że prawidłowo opisane przez organ okresy zawieszenia muszą być skorelowane (pozostawać we współzależności) z okresami przedawnienia wynikającymi z przedstawionych powyżej przepisów, czyli organ musi wskazać do każdej z zaległości z tytułu składek, na jakiej podstawie przyjął okres przedawnienia np. 5 letni czy 10 letni. W kontekście powyższego należy zauważyć, że w odniesieniu do żadnej z należności z tytułu składek nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, jak również nie wskazał ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Organ wskazał jeszcze, że ww. postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone dnia 12 marca 2019 r., a dnia 28 czerwca 2021 r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia.

Dodatkowo organ wskazał w aspekcie postępowania egzekucyjnego jedynie na okresy 09/2005-11/2005, 12/2005-01/2006 oraz 02/2006-03/2006, pomijając okres 02/2002-06/2002 oraz 08/2002-08/2005.

Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ orzekał o składkach z okresów za:

- ubezpieczenia społeczne - 02/2002-06/2002, 08/2002-05/2006 – przy czym organ wskazał, że odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia 13 grudnia 2019 r. za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006, odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/2002-08/2005, odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 09/2002-08/2005,

- ubezpieczenie zdrowotne: 02/2002-06/2002, 08/2002, 11/2002-01/2003, 05/2003, 06/2003, 08/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004-05/2006, odsetki za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006, odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 08/2002, 11/2002-01/2003, 05/2003, 06/2003, 08/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004-08/2005,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2002-06/2002, 12/2002, 02/2003, 03/2003, 05/2003-09/2003,11/2003, 12/2003, 03/2004- 08/2004, 03/2005-05/2005, 07/2005-05/2006, odsetki za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006,

- ubezpieczenia społeczne - 02/2002-06/2002, 08/2002-05/2006, odsetki liczone na 13 grudnia 2019 r. za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006,

- ubezpieczenie zdrowotne za 02/2002-06/2002, 08/2002, 11/2002-01/2003, 05/2003, 06/2003, 08/2003, 01/2004, 03/2004, 05/2004-05/2006, odsetki za 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006,

- Fundusz Pracy 02/2002-06/2002, 12/2002, 02/2003, 03/2003, 05/2003- 09/2003,11/2003, 12/2003, 03/2004- 08/2004, 03/2005-05/2005, 07/2005-05/2006, odsetki liczone na 13 grudnia 2019 r. za okres 02/2002-08/2005, 04/2006-05/2006.

Odnośnie wszystkich wyżej wskazanych okresów najistotniejsze stwierdzenie organu sprowadza się do wskazania, że skoro dokonano wpisu o zabezpieczeniu hipotecznym (dnia 31 maja 2004 r. (konto osobiste [...] plus decyzja [...] na kwotę 32.246,31 zł), a także wszczynano egzekucję z nieruchomości (data wszczęcia egzekucji z nieruchomości dnia 11 stycznia 2006 r., 8 lutego 2006 r., 1 marca 2006 r. oraz 19 maja 2006 r.), to mimo iż należności za okres 2/2002-8/2005 oraz 4/2006-5/2006 figurujące na koncie Skarżącej uległy przedawnieniu, to z uwagi na fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości oznaczonej KW nr [...], nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki.

Należy tu zaznaczyć, że jak wskazał sam organ, postępowanie obejmujące egzekucję z ww. nieruchomości zostało dnia 14 listopada 2007 r. umorzone przez Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w N. z uwagi na bezskuteczność (nie zgłosili się potencjalni nabywcy nieruchomości za cenę określoną zgodnie z przepisami i wyceną nieruchomości).

Podkreślić też trzeba, że do akt sprawy organ nie dołączył wypisów z księgi wieczystej , na którą się powoływał.

Z treści ww. KW wynika zaś m.in., że dokonano na rzecz ZUS dwóch wpisów hipotek przymusowych zwykłych:

1. dnia 31 maja 2004 r. na sumę 53.798,78 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wraz z odsetkami zwłoki naliczonymi od kwoty 28.715,31 zł na dzień 24 listopada 2003 r. od kwoty 14.305,47 zł na dzień 20 listopada 2003, oraz kosztami upomnień (decyzja określająca wysokość należności z tytułu składek znak: [...]i decyzja określająca wysokość należności z tytułu składek znak: [...],

2. dnia 19 marca 2008 r. na sumę 61.218,30 zł z tytułu należności objętych trzema tytułami wykonawczymi z dnia 16 stycznia 2008 r. nr: [...],[...], oraz [...].

Mając powyższe na uwadze należy wskazać po pierwsze, że ww. wpisy odwołują się do tytułów wykonawczych i decyzji określających, których brak jest w aktach niniejszej sprawy, zatem nie sposób jest rzetelnie przypisać te wpisy do konkretnych okresów składkowych.

Nie budzi przy tym najmniejszych wątpliwości, że jeżeli organy wiążą skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z wszczęciem postępowania w sprawie wydania decyzji o podleganiu do ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, czy też z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, abolicją lub wpisem hipoteki przymusowej, to do akt sprawy należy dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowania, wydanych decyzji, upomnień, dowody ich doręczenia, czy wpisów do hipoteki, by sąd mógł zweryfikować skuteczność tych czynności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1156/21).

Brak udokumentowania okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia uniemożliwia rzeczywistą kontrolę sądową zaskarżonej decyzji.

Po drugie, nie sposób realnie przyjąć, by należności zabezpieczone wpisami na nieruchomości z 2004 r. na kwotę 53.798,78 zł oraz z 2008 r. na kwotę 61.218,30 zł, skutecznie zabezpieczały ww. roszczenia, wobec wartości nieruchomości szacowanej przez biegłego na 22.357,00 zł.

Jak słusznie wskazał organ, co przytoczono już powyżej, w myśl art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Przedmiotową nieruchomość stanowią grunty rolne kat. V - nieużytki (4 działki ewidencyjne nr: [...],[...],[...],[...]z dojazdem drogą gruntową, bez możliwości zabudowy) położone w miejscowości Ś., o pow. łącznej 0,7900 ha. Prowadzona egzekucja sądowa z tej nieruchomości została umorzona dnia 14 listopada 2007 r. przez Komornika Sądowego z uwagi na bezskuteczność postępowania egzekucyjnego (niska atrakcyjność handlowa nieruchomości - brak chętnych nabywców). Określona przez biegłego w operacie szacunkowym wartość łączna nieruchomości (w poziomie cen 2006 r.) wynosiła 22.357,00 zł.

Postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS prowadził także Naczelnik Urzędu Skarbowego w N., które zostało umorzone postanowieniami z dnia 21 grudnia 2005 r. i dnia 28 czerwca 2012 r. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji.

Niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia należności Skarżącej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 165/21).

Organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1046/20).

Należy również podkreślić, że w decyzjach organów obu instancji nie przedstawiono w wystarczający sposób dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, a przede wszystkim nie przedstawiono dokumentów źródłowych, które pozwalałby Sądowi zweryfikować, czy nie przedawniły się także wymienione w decyzji koszty upomnień i koszty egzekucyjne.

Sąd zwraca uwagę, że do dnia 19 lutego 2021 r. koszty upomnień i koszty egzekucyjne powstałe w związku z egzekwowaniem składek przedawniały się na zasadach określonych w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przy czym należy zauważyć, że koszty upomnień i koszty egzekucyjne jako należności akcesoryjne nie dzielą losów egzekwowanych należności głównych (składkowych). To między innymi oznacza, że inaczej liczona jest data początku biegu terminu ich przedawnienia, który nie jest uzależniony od ich wymagalności, tak jak przy składkach na ubezpieczenia społeczne czy Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, lecz od daty powstania tych kosztów, czyli dnia dokonania danej czynności egzekucyjnej, czy też daty doręczenia upomnienia.

W rozpatrywanej sprawie organ w uzasadnieniu decyzji nie wykazał kiedy i w związku z egzekwowaniem których składek na ubezpieczenia społeczne powstały koszty upomnień i koszty egzekucyjne, a to oznacza, że również i w tym zakresie uzasadnienie przedmiotowej decyzji jest wadliwe.

Na marginesie Sąd wskazuje, że od dnia 20 lutego 2021 r. przedawnienie kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych uregulowane jest w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427, ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Mianowicie ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553) do u.p.e.a. dodano przepis art. 15 ust. 3c dotyczący przedawnienia kosztów upomnienia i dodano przepisy art. 65a u.p.e.a. dotyczące przedawnienia kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie tą samą ustawą do art. 24 u.s.u.s. dodano ust. 4a, zgodnie z którym do kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia przepisów ust. 4 oraz 5-6 nie stosuje się.

Z kolei zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy nowelizującej do przedawnienia kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 3, oraz kosztów upomnienia, o których mowa w art. 84 ust. 4 ustawy zmienianej w art. 3, których obowiązek zapłaty powstał przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przedawnienie jest obiektywnym stanem prawnym. Jego zaistnienie nie jest zależne od woli, czy uznania organu. Gdy organ orzeka po upływie okresu przedawnienia (a tak jest bezspornie w niniejszej sprawie) zobowiązany jest w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wykazać, że nie doszło do upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, o których orzeka, co jest oczywistym warunkiem dalszego procedowania. W niniejszej sprawie warunek ten nie jest spełniony.

Nieudokumentowanie przez organ rozpoznający ponownie sprawę okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być zatem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że ustanowiona w art. 15 K.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oznacza, że każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania jest dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi - na skutek wniesionego odwołania - przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 K.p.a.). Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że rozstrzygnięcia organu dwukrotnie rozpoznającego sprawę powinny być poprzedzone przeprowadzeniem przez niego każdorazowo postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dwukrotne rozpoznanie nie oznacza weryfikacji (kontroli) decyzji, ale obowiązek ponownego rozpoznania sprawy. O braku rozpoznania ponownie sprawy świadczy właśnie przytoczone przez Sąd stanowisko organu ponownie rozpoznającego sprawę w zakresie przedawnienia.

Co więcej, wbrew stwierdzeniu organu II instancji, czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia wcale nie zostały wystarczająco wyjaśnione w decyzji ZUS z dnia 5 października 2021 r. nr [...].

Podsumowując należy wskazać, że w świetle powyższych okoliczności organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na Skarżącej nie uległy przedawnieniu.

Mając to na uwadze, Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w szczególności przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Sąd wskazuje, że ocena sprawy w pełnym zakresie jest przedwczesna, ponieważ organy nie ustaliły w sposób prawidłowy kwestii przedawnienia poszczególnych składek, co w istocie powoduje, że nie wiadomo jaka kwota należności z tytułu składek powinna być przedmiotem rozpoznawanej sprawy.

To również oznacza, że organ nie ustalił jaki jest rzeczywisty przedmiot postępowania w sprawie o umorzenie należności składkowych. W takiej sytuacji analiza przesłanek określonych w wymienionych powyżej przepisach byłaby przedwczesna.

Zaznaczyć jednak trzeba, że Sąd dodatkowo stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowolność oceny dokonanej przez organ zarówno w zakresie całkowitej nieściągalności jak również w zakresie oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Należy zatem wskazać, że z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego realnie nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z dnia: 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał NSA w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Należy również podkreślić, że wbrew stanowisku organu, dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji Skarżąca jest właścicielką jakiejkolwiek nieruchomości, bez dokonania oceny rzeczywistej możliwości jej egzekucyjnej sprzedaży. Argumentu tego nie powiązano z ustaleniami dotyczącymi przewidywanej ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie Sądu, samo powoływanie się przez PZUS na fakt wpisu hipoteki i posiadanych przez Skarżącą nieruchomości, jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy Skarżąca posiada majątek nadający się w ogóle do skutecznej egzekucji. Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżąca posiada nieruchomość, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, ponieważ jak już Sąd wskazywał, nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie wartości posiadanej przez Skarżącą nieruchomości.

Kolejno Sąd wskazuje, że z akt administracyjnych sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że PZUS nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania stanowiska organu, co do niewystąpienia w sprawie przesłanki do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS.

Należy tu nadmienić, że Sąd co do zasady w pełni zgadza się z twierdzeniami organu, że decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżąca powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej Skarżąca wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Co do zasady skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie powinny być przerzucane na ogół obywateli.

Sąd przyznaje też rację organowi, że jako szczególnie naganne jawi się takie zachowanie Skarżącej, które skutkowało zaniedbaniem w zakresie opłacania składek w prawie całym okresie prowadzenia działalności, od jej samego początku.

Czym innym jednak jest ocena takiego zachowania, a czym innym obiektywna ocena bieżącej sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącej w sensie Jej możliwości i rokowania na uzyskanie spłaty zaległych należności.

Mając zatem na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazujący na trudną sytuację materialną i zdrowotną Skarżącej, co zresztą przyznaje organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, należało rzetelnie rozważyć, czy egzekucja przedmiotowej należności z majątku zobowiązanej nie spowoduje niemożności zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych.

W szczególności w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, który Sąd również podziela, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13). Zdaniem Sądu, organ nie może pominąć w sprawie o umorzenie składek oceny, czy egzekucja tych należności z majątku zobowiązanego może pozbawić zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusi go do dalszego korzystania z pomocy społecznej. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu należności składkowych prowadziło do konieczności dalszego korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika w jeszcze szerszym zakresie (podkreślenie Sądu). Wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS należy także mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Stwierdzenie organu, że fakt, iż Skarżąca nie podejmuje prób uzyskania form pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów, wskazuje, że egzystencja Strony pozostaje niezagrożona, jest nadużyciem i nie może być zaakceptowane.

Należy wreszcie wskazać, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Rzeczą organu było zatem ustalenie, czy na poziomie aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się Skarżącej ze zobowiązania wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi w istocie Jej egzystencji, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS.

Sąd stwierdza, że wprawdzie rację ma organ, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się PZUS nie zauważać (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej. Ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. W tym zakresie powinien mieć na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wraz z zarysowanymi tam kwestiami intertemporalnymi. Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, a także z możliwością skutecznej egzekucji zaległych składek i odsetek za zwłokę, po upływie terminu przedawnienia należności.

Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ powinien rozpoznać wniosek Skarżącej o umorzenie przeprowadzając postępowanie, w trakcie którego w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy, w szczególności w aspekcie wykazania braku lub nie całkowitej nieściągalności, a także ewentualnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Zebrany materiał dowodowy PZUS podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a. Motywy rozstrzygnięcia organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca, która zaskarżyła działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżąca w sprawie występowała osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.