Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1111/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 5  pkt 2  lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2021 r. sprawy ze skargi O. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania O. Z., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z [...] lutego 2021 r., nr [...], o odmowie przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – L. T.

Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 29 stycznia 2021 r. O. Z. wystąpiła o przyznanie prawa świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką L. T.. Do wniosku dołączone zostało oświadczenie o sprawowanej nad matką opiece; orzeczenie o ustalonym jej znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane (na stałe) przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. [...] sierpnia 2012 r. oraz orzeczenie o ustalonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ojca K. T., wydane (na stałe) przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. [...] października 2012 r.; zaświadczenie lekarskie i dokumentacja medyczną wystawione na K. T.. W treści orzeczenia L. T. zawarto zapis, że "nie można ustalić" od kiedy niepełnosprawność istnieje oraz, że "ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2012 r. ".

W następstwie rozpoznania tego wniosku Wójt Gminy C. decyzją z [...] lutego 2021 r. odmówił przyznania O. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że nie zostało spełnione kryterium momentu powstania niepełnosprawności wskazane w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej jako: "u.ś.r"), jak również nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził wprawdzie, że wnioskująca o świadczenie nie podejmuje zatrudnienia od 1 stycznia 2021 r. (zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, jak i pracy w tymże gospodarstwie), jak również sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, jednakowoż matka ta pozostaje w związku małżeńskim z K. T., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] października 2021 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności). Organ dostrzegał przy tym fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, niemniej stał na stanowisku, że wyrok ów, ze względu na jego zakresowy charakter, nie zmienił przepisów ustawy. Konieczne jest zatem, na co wskazał sam Trybunał, podjęcie w tym przedmiocie działań przez ustawodawcę.

Od powyższej decyzji O. Z. wniosła odwołanie, uznając ją za krzywdzącą. Poinformowała, że jej mama wymaga całodobowej opieki. Wskazała, że w celu zapewnienia matce oraz ojcu opieki zrezygnowała z zatrudnienia, gdyż nie chce oddawać rodziców do domu pomocy społecznej.

Decyzją z [...] marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało decyzję Wójta Gminy C. w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcie, odmiennie niż organ pierwszej instancji, oceniło konsekwencje prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. wywodząc, że po jego wejściu w życie (23 października 2014 r.) wydawanie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b nie znajduje już uzasadnienia. W konsekwencji czego sam fakt, że niepełnosprawność L. T. powstała najprawdopodobniej (nie ustalono daty powstania niepełnosprawności) po ukończeniu odpowiednio 18-go i 25-go roku życia nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do drugiej negatywnej przesłanki skutkującej odmową prawa do przedmiotowego świadczenia Kolegium, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, stwierdziło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, jest jedynym wyjątkiem określonym przez ustawodawcę, pozwalającym na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innej uprawnionej osobie, pomimo że osoba, która wymaga opieki pozostaje w związku małżeńskim. Skoro zaś w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że małżonek osoby wymagającej opieki, tj. K. T. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (legitymuje się jedynie umiarkowanym stopniem niepełnosprawności), to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom uprawnionym w dalszej kolejności, nie jest możliwe.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ zaznaczył, że sam fakt wymagania przez daną osobę całodobowej opieki nie stanowi podstawy do przyznania opiekunowi takiej osoby uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że ustawodawca określając przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określił również tzw. przesłanki negatywne, wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r., a wystąpienie jakiejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, nawet jeżeli osoba składająca wniosek o to świadczenie spełnia przesłanki pozytywne, wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Zdaniem Kolegium nie powinno budzić wątpliwości, że pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Podniosło, że zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Wskazało, że z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.; dalej jako: "k.r.o.") wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreśliło, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Podało, że przepis art. 130 k.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Zdaniem organu dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Kolegium nie kwestionowało tego, że opiekę nad L. T. sprawuje jej córka. Jednakże stało na stanowisku, że sam fakt sprawowania opieki nad matką przez córkę nie znosi obowiązków określonych w art 23 k.r.o. ciążących na małżonku – K. T..

Zaznaczało przy tym, że znane jest mu odmienne niż jego stanowisko sądów administracyjnych, wskazujące na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na jedną z osób, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, nawet w sytuacji, gdy osoba ta pozostaje w związku małżeńskim. Podkreślało jednak, że organy administracji publicznej nie posiadają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W związku z tym stwierdziło, że swoje ustalenia oparło na diagnozie osób/organów do tego wyspecjalizowanych. Wskazało, że wprawdzie, w ocenie Lekarza Specjalisty Medycyny Rodzinnej, K. T. nie jest w stanie sprawować opieki nad współmałżonką, gdyż sam boryka się z problemami zdrowotnymi, co potwierdza dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach sprawy. Niemniej zaznaczyło, że z wystawionego przez organ wyspecjalizowany, tj. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P., orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. K. T. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, przy czym wskazano, że ww. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe oznacza, że mimo posiadanych problemów zdrowotnych, co do zasady, może sprawować opiekę nad niepełnosprawną małżonką.

Na powyższą decyzję Kolegium, O. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej rażącą obrazę prawa materialnego poprzez przyjęcie, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego nad matką, ponieważ L. T. pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy Wójt stwierdził na podstawie wywiadu środowiskowego sporządzonego przez pracowników podległego mu urzędu, że skarżąca sprawuje opiekę nad obydwojgiem przewlekle chorych i niezdolnych do samodzielnej egzystencji rodziców, a także nie wzięcie pod uwagę, że K. T. oczekuje obecnie na orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem w ocenie skarżącej spełnione zostały wszystkie wymagane przesłanki do przyznania świadczenia. Jednocześnie do skargi załączyła kserokopię wniosku z [...] kwietnia 2021 r. o wydanie dla K. T. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Z tych względów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji. Jednocześnie wyjaśnił, że fakt ubiegania się przez K. T. o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest równoznaczny z jego posiadaniem oraz, że jest to okoliczność mająca miejsce po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki jego przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania określa art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten w ust. 1 wskazuje podmioty uprawnione do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego - są to: matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił przesłanki negatywne otrzymania tego świadczenia - zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. W pkt 2 lit. a tego przepisu wskazał m.in., że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej przez Sąd sprawie bezsporne jest, że L. T., nad którą sprawowana jest opieka, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a także, że pozostaje w związku małżeńskim. Jej mąż zaś na dzień wydawania decyzji nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jednie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie niekwestionowany jest fakt sprawowania opieki nad ww. przez jej córkę – O. Z..

Organ pierwszej instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką ze względu na dwie przyczyny, tj. niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności L. T. datuje się od [...] lipca 2012 r., kiedy skończyła 75 rok życia, a ponadto L. T. pozostaje w związku małżeńskim i jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – a zatem, według organu, stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką skarżącej nie przysługuje.

Kolegium wskazało natomiast, iż nie można różnicować prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności, gdyż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa tego świadczenia na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13). Jednocześnie podzieliło jednak pogląd organu pierwszej instancji, że świadczenie nie może być przyznane ze względu na wystąpienie w sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Pozostawanie bowiem przez L. T. w związku małżeńskim z K. T., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia uzyskanie przez skarżącą prawa do wnioskowanego świadczenia pomimo sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką i ciążenia na skarżącej obowiązku alimentacyjnego.

Sąd stwierdza, że ma rację Kolegium uznając, iż brak jest możliwości rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekonstytucyjny przepis, co skutkuje obowiązkiem pominięcia art. 17 ust. 1b u.ś.r. i brakiem możliwości odmowy na tej podstawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Problem ten był już wielokrotnie przedmiotem analiz sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, który – rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych – uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału z 21 października 2014 r. dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19 (a pogląd ten sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny) pozwala to na przyjęcie wniosku, że w tym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza. Zatem należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zob. np. wyroki NSA z 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16 i 2 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2407/16).

Oceniając natomiast podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. przyjętą w zaskarżonej decyzji, rzeczą Sądu w pierwszej kolejności było ustalenie czy wykładnia ww. przepisu przyjęta przez organ odwoławczy była prawidłowa. Organ bowiem stosując się do językowych reguł wykładni tego przepisu doszedł do przekonania, że fakt nielegitymowania się przez małżonka niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę uzyskania świadczenia przez jej córkę. Tego rodzaju wykładni przepisu, aczkolwiek podzielanej w części orzecznictwa sądów administracyjnych, czego przykładem mogą być przywoływane w motywach decyzji wyroki NSA z: 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 3539/18, czy 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 3804/18, a także wyrok NSA z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20), sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela.

Podziela natomiast odmienne zapatrywania prawne, prezentowane również w orzecznictwie sadów administracyjnych, gdzie nacisk kładzie się na konieczności interpretacji tego przepisu przy wykorzystaniu reguł wykładni systemowej, celowościowej oraz prokonstytucyjnej. Tytułem przykładu można tu przywołać wyroki NSA z 18 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1200/14, z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2103/20. Oparcie się bowiem li tylko na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów, których nie sposób pogodzić z konstytucyjnymi zasadami: sprawiedliwości społecznej (art. 2 in fine Konstytucji RP), ochrony rodziny i małżeństwa (art. 18 Konstytucji RP), prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) oraz pomocy ze strony władz publicznych osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69 Konstytucji RP). Odmowa bowiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionemu w dalszej kolejności krewnemu musiałaby nastąpić także w sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie być dla siebie wzajemnie wparciem, a to de facto oznaczałoby sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim. Jak zaś wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku I OSK 2103/20, nawiązując do argumentacji Trybunału Konstytucyjnego ujętej w przywołanych tam orzeczeniach, "(...) osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane tak jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich. Ponadto według treści art. 69 Konstytucji RP, osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które umożliwia sprawowanie efektywnej opieki przez członków rodziny nad osobami niepełnosprawnymi, jest niewątpliwie realizacją powinności wskazanej w powyższej normie konstytucyjnej (...). Dokonując wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy mieć także na uwadze stanowisko Trybunału, który uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. Wybranie spośród osób obowiązanych do alimentacji jedynie niektórych grup bliskich i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną wyrażone w art. 18 Konstytucji RP (...)". Naczelny Sąd Administracyjny zwracał również uwagę, że "nie można (...) zgodzić się z takim zapatrywaniem, że w sytuacji gdy oboje małżonkowie, z uwagi na obiektywnie istniejące przeszkody, nie mogą być dla siebie wzajemnie oparciem, to pozostali członkowie rodziny, którzy także mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki, nie mogą uzyskać tegoż świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest także dyskryminujące traktowanie osób pozostających w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi obiektywne okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają.". Uwzględniając powyższe uwagi przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia, przyjąć należy, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - nie wyłącza automatycznie możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego osobie z tego powodu, że małżonek niepełnosprawnego nie legitymuje się wskazanym w przepisie orzeczeniem. Przeciwnie, przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także wówczas, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tą - niejako w jego zastępstwie - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. winien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje sytuację, w której oświadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego narusza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, a przez to także wadliwe zastosowanie co miało wpływ na wynik sprawy. Oczywistym jest bowiem, że w świetle materiału zgromadzonego w aktach, małżonek niepełnosprawnej matki skarżącej (K. T.), choć nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to ze względu na swój podeszły wiek (92 lata), jak też stan zdrowia, udokumentowany orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a także załączoną do akt dokumentacją medyczną - sam z tego powodu potrzebujący wsparcia (vide zaświadczenie lekarskie z [...] stycznia 2021 r. wystawione przez lekarza specjalistę medycyny rodzinnej) - nie jest w stanie zapewnić opieki swojej niepełnosprawnej żonie. Taka zaś sytuacji nie może stanowić przeszkody, o której mowa w ww. przepisie wykładanym w powiązaniu z art. 2, art. 18, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz faktycznie sprawującej nad nią opiekę ich córki.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postepowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzają się do obowiązku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w sposób tę ocenę respektujący.