Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 859/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 2 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 sierpnia 2022 roku nr KO.441.228.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 859/22

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję z dnia 21 czerwca 2022 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Masłowice przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Masłowicach, w przedmiocie odmowy Z.W. (dalej: skarżąca, strona) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że organ pierwszoinstancyjny odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem J.A. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm. - zwanej dalej u.ś.r.).

Organ pierwszoinstancyjny wskazując na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał, że do dnia wydania decyzji u.ś.r. nie została zmieniona w części dotyczącej zapisu art. 17 ust. 1b, zatem organy muszą ten zapis uwzględniać podejmując decyzje w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując organ pierwszoinstancyjny przyjął, że skarżąca nie spełnia warunków ustawowych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i odmówił prawa do tego świadczenia.

Na decyzję organu I instancji strona wniosła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na art. 17 art. 3 pkt 21 art. 17 ust. 1a art. 17 ust. 1b u.ś.r. przypomniało, że J.A. (ur. [...] r.) - ojciec skarżącej - w związku z opieką nad którym ubiega się o świadczenie, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia 06.04.2022 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 30.04.2023 r. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 07.11.2021 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23.03.2022 r.

Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że czynności, które wykonuje skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem polegają na prowadzeniu gospodarstwa domowego i nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nie zgodzono się natomiast z Wójtem Gminy Masłowice, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Jednakże pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznano, że organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na ojca. W rozpatrywanej sprawie spełnione są bowiem dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej jej ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad ojcem.

Przypomniano, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12.05.2022 r., wynika, że skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje z mężem i dorosłym synem. Ojciec skarżącej zamieszkuje obok domu skarżącej. Z informacji podanych przez stronę podczas przeprowadzania wywiadu wynika, że J.A. choruje na serce, nerki, płuca, dnę moczanową, osteoporozę oraz jest po złamaniu talerza biodrowego i żebra (po upadku ze schodów w dniu 06.11.2021 r.). Skarżąca podła, że wydarzenie z listopada 2021 r. zaważyło głównie na konieczności opieki nad ojcem. Zdaniem strony, ojciec od tego czasu nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga stałej pomocy i opieki drugiej osoby.

Kolegium zauważyło, że w związku z tym, iż ostatnia aktywność zawodowa skarżącej trwała do 31.07.2021 r., zaś z akt spraw nie wynika, aby po tym okresie podejmowała próby znalezienia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a niepełnosprawność J.A. istnieje od 07.11.2021 r., to na gruncie analizowanej sprawy nie można mówić – w ocenie organu - o rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

W ocenie Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad ojcem.

Zdaniem organu II instancji ustalony zakres wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego.

Oceniono, że czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, ogrzewanie domu, opłacanie rachunków, realizacja recept czy też robienie zakupów, należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo, stanowiąc zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Co więcej większość czynności, na które wskazuje skarżąca, nie jest wykonywana codziennie. Natomiast wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad ojcem, to jest podawanie lekarstw, przygotowywanie ubrań, pomoc przy kąpieli, umawianie wizyt lekarskich nie stanowią czynności, które uniemożliwiają podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej i nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej. Podkreślono, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że ojciec skarżącej jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Wręcz przeciwnie, samodzielnie spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu, samodzielnie wykonuje także toaletę jamy ustnej i golenie. Ponadto zauważono, że J.A. oprócz skarżącej ma jeszcze czworo dzieci, na których także ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, zwanej dalej w skrócie k.r.o.).

W trakcie postępowania wyjaśniono, że:

– J.A. wraz z żoną i synem zamieszkuje w miejscowości M., jest zatrudniony na pełen etat jako ślusarz. Jego żona nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Leczy się z powodu choroby nowotworowej. W chwili obecnej choroba jest w reemisji, jednak K.A. musi być pod stałą kontrolą onkologa. Rodzina nie posiada gospodarstwa rolnego. Jedynym żywicielem rodziny jest J.A., w związku powyższym nie ma możliwości pomocy finansowej na rzecz ojca oraz nie ma możliwości, by syn zapewnił odpowiednią opiekę ojcu;

– H.K. zamieszkuje w tej samej miejscowości, co ojciec i prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje razem z mężem we własnym domu jednorodzinnym i utrzymuje dwoje dzieci na studiach. H.K. pracuje w szkole na stanowisku nauczyciela. Mąż również pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy. Posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 0,1765 ha przeliczeniowe. H.K. z uwagi na pracę zawodową nie może opiekować się ojcem, a także zobowiązania finansowe nie pozwalają partycypować w kosztach utrzymania ojca J.A.;

– M.P. zamieszkuje w A. Przebywa w Polsce na urlopie raz w roku pod adresem ojca. W tym czasie przebywała na urlopie u ojca i pracownik socjalny miał możliwość przeprowadzenia wywiadu. Oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje i pracuje za granicą. Nie figuruje w ewidencji podatkowej. Oświadczyła, iż nie ma możliwości, by opiekować się ojcem lub partycypować w kosztach zapewnienia takiej opieki. Ma także dorosłą córkę na studiach, której musi pomagać;

– I.A. zamieszkuje w tej samej miejscowości, co ojciec i prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje razem z mężem i dwójką dzieci. W chwili obecnej nigdzie nie pracuje, z uwagi na niezdolność do pracy pobiera zasiłek chorobowy. Mąż I.A. pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku spawacza. I.A. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 0,6065 ha przeliczeniowe. Z uwagi na stan zdrowia (złamanie kości jarzmowej i problemy neurologiczne) i fakt posiadania małych dzieci nie może podjąć się opieki nad niepełnosprawnym ojcem J.A. Sytuacja finansowa rodziny nie pozwala na pomoc w tym zakresie na rzecz ojca.

Organ podkreślił, że sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba.

Zauważono jednocześnie, że skarżąca podejmując zatrudnienie mogłaby skorzystać również z usług opiekuńczych, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym.

W tych okolicznościach, z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, za prawidłowe uznano negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez skarżącą żądania. Skarżąca nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia ojca żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 sierpnia 2022 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. - dalej: ustawa p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy zgodne wnioski w tym przedmiocie zostały złożone przez stronę skarżącą w skardze, a przez organ administracji w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 13) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach -kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślić na wstępie należy, iż na pełną aprobatę zasługuje stanowisko Kolegium uwzględniające treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy powołując się na treść powyższego wyroku Trybunału uznał, że moment powstania u ojca skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast organy uznały, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez skarżącą opieki nad ojcem nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko organów, o czym mowa niżej.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że z akt sprawy wynika, iż ostatnim miejscem zatrudnienia skarżącej był Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w M., gdzie pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 02.03.2020 r. do 31.07.2021 r. na stanowisku opiekun osób starszych. Z akt sprawy wynika również, że od zakończenia powyższej pracy do dnia, w którym, skarżąca oceniła, że ojciec nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga opieki (tj. do dnia upadku ze schodów 6 listopada 2021 r.) nie podejmowała prób znalezienia zatrudnienia. Rację ma organ oddawczy podnosząc, że z powyższego nie można wysnuć wniosku, że skarżąca zrezygnowała z pracy z powodu potrzeby opieki nad ojcem.

Z akt sprawy wynika nadto, że skarżąca prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje z mężem i dorosłym synem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża i syna. Posiada również niewielkie gospodarstwo rolne o powierzchni 0,0165 ha przeliczeniowe, które wydzierżawiła około 3 lata temu innej osobie. Z.W. oświadczyła, iż nie ma korzyści majątkowych z tego tytułu i nie otrzymuje żadnych dopłat i dotacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;

Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym ojcem - sprawowana przez skarżącą - wykluczała podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W tym miejscu należy więc zauważyć (odwołując się do informacji z wywiadu środowiskowego z dnia 12.05.2022 r.), że skarżąca zamieszkuje we własnym domu jednorodzinnym obok domu ojca. Wyjaśniła, że zajmuje się podawaniem leków, przygotowywaniem posiłków, umawianiem wizyt lekarskich, opłacaniem rachunków, robieniem zakupów, sprzątaniem, a także wykonuje czynności pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej ojciec nie jest w stanie samodzielnie się wykąpać i wymaga bezwzględnie w tym zakresie pomocy. Ojciec posiłki spożywa samodzielnie, jednak nie jest w stanie ich przygotować. Wstaje z łóżka i siada. Skarżąca codziennie w godzinach 8.00-10.00 pomaga ojcu wstać, ubrać się, przygotowuje śniadanie i podaje leki. Między 10.00-12.00 robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, opłaca rachunki, wykupuje zalecone leki. W godzinach 12.00-14.00 zajmuje się przygotowaniem obiadu i podaje ojcu leki. Od 14.00 do 16.00 sprząta po obiedzie i robi pranie. Od 16.00 do 18.00 pomaga ojcu przy kąpieli oraz przeprowadza rehabilitację tj. smarowanie maścią i drobne ćwiczenia. W godzinach 18.00-20.00 przygotowuje kolację i podaje ojcu leki. Następnie wraca do swojego domu, jednak zagląda w późniejszych godzinach do domu ojca, by sprawdzić czy śpi. Podczas wizyty w środowisku pracownik socjalny przeprowadzający ww. wywiad środowiskowy potwierdził, że ojciec skarżącej poruszał się po mieszkaniu samodzielnie. Skarżąca zaznaczyła przy tym, że wcześniej ojciec poruszał się jedynie za pomocą chodzika.

W ocenie Sądu takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, czy umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, sprzątanie czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które – mimo, że mogą być czynnościami absorbującymi i czasochłonnymi - nie mogą być jednocześnie uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Natomiast czynności związane z opieką nad ojcem polegające na czynnościach pielęgnacyjnych, czy podawaniu leków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Zauważyć przy tym należy, iż zaopiekowany, jak wynika z wywiadu środowiskowego, nie jest osobą pampersowaną, samodzielnie porusza się po swoim domu. Nie sposób zatem zgodzić się z twierdzeniami skarżącej (i przedstawionym harmonogramem dnia), że opieka nad ojcem zajmuje skarżącej znaczną część dnia.

W ocenie Sądu z powyższego bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie można także przyjąć w tak zakreślonym stanie faktycznym, jak czyni to skarżąca, że sama gotowość w niesieniu pomocy przez skarżącą ojcu zarówno w dzień, jak i w nocy będzie miała decydujący wpływ na stwierdzenie zaistnienia przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decydujące bowiem w tym przypadku jest, jaki jest rzeczywisty zakres opieki, jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej, w aspekcie podejmowanych przez skarżącą działań faktycznych w stosunku do zaopiekowanej oraz analiza innych czynników ważnych dla tej oceny (możliwość pomocy ze strony innych osób w opiece – jak w analizowanym przypadku – o czym w dalszej części niniejszych rozważań).

Przypomnieć należy, iż system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia nie istnieje taki związek.

W ocenie Sądu sprawowanie opieki we wskazanym wymiarze umożliwia podjęcie zatrudnienia na część etatu, czy też takiego zorganizowania opieki, także przy współudziale innych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji, aby pomoc ta w razie konieczności była zapewniona. Z akt sprawy wynika, że J.A. oprócz skarżącej ma jeszcze czworo dzieci: córki H.K., I.A. mieszkające w tej samej miejscowości, co niepełnosprawny w stopniu znacznym ojciec oraz M.P. zamieszkałą w A., a także syna J.A. mieszkającego w M.

Fakt, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do alimentacji względem ojca nie jest bez znaczenia dla rozpoznania sprawy. W ocenie Sądu w opiece nad ojcem powinny pomagać także inne dzieci, pomimo faktu, że niejednokrotnie ich własna sytuacja życiowa obliguje do opieki nad najbliższymi, lub łożenia środków finansowych na potrzeby własnych dzieci.

Obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podzielany jest pogląd, że dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych. Z tego powodu okoliczność, że np. osoba zobowiązana mieszka w innej miejscowości, czy też pozostaje w zatrudnieniu nie oznacza niemożności wykonania analizowanego obowiązku, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, nie tylko przez osobiste świadczenie. Z taką sytuacją mamy natomiast do czynienia w realiach niniejszej prawy. Pracujące dzieci J.A. mogą choćby w ograniczonym zakresie przyczynić się do pomocy w opiece nad ojcem, poprzez świadczenie pomocy bezpośredniej w opiece lub też – o ile to możliwe – dofinansowanie, pokrycie częściowe świadczeń, czy środków na pokrycie koniecznych wydatków. W przypadku zstępnej pracującej za granicą należy zauważyć, że – owszem - praca poza granicami kraju uniemożliwia bezpośrednio pieczę nad ojcem, ale nie stoi na przeszkodzie w partycypacji chociażby w kosztach np. opiekunki/opiekuna.

Sąd nie kwestionuje przy tym ustalonego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności zapewnieniu mu pomocy w codziennej egzystencji, należy jednak podkreślić za organami, które nie negują również faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zauważa, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącej i jej ojca, jako osoby wymagającej opieki nie jest łatwa, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA).

Słusznie, w ocenie Sądu, organ drugiej instancji stwierdził, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną (por. m.in. wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 691/19).

Zaznaczyć przy tym należy również, że ustalenia związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. m.in.: wyrok NSA z 16 kwietnia 2021, I OSK 2859/20, z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21, z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19).

Zdaniem Sądu organy sprostały normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm. – dalej k.p.a.). Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało zatem oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Należy jeszcze końcowo wyjaśnić, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi, bada zaskarżony akt pod względem jego zgodności z przepisami prawa, nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Powyższe wynika wprost z przytoczonych na początku niniejszego uzasadnienia zasad, jakie wiążą sąd administracyjny w procesie dokonywanej przezeń kontroli. Dostrzegając zatem i nie kwestionując trudnej sytuacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że o ile państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to nie każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. Państwo może określać warunki udzielania pomocy, w tym przesłanki odmowy jej udzielenia. Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony państwa nie stanowi przy tym naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 ustawy zasadniczej.

Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że rezygnują one z dochodu osiąganego tytułu działalności zarobkowej. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskowane świadczenie stanowić ma ekwiwalent za utracony dochód z tytułu działalności zarobkowej, z którego osoba opiekująca się niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszona jest zrezygnować. Mylnie zdaje się zakładać skarżąca, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje bezwzględnie z tego tytułu, że jeden z członków jej rodziny jest niepełnosprawny w stopniu znacznym i wymaga w związku z tym stałej opieki. Nie akceptuje przy tym jasnych warunków uzyskania powyższego świadczenia, a w zasadzie warunków samej możliwości ubiegania się o nie. Wnioskowana forma pomocy państwa, jak wielokrotnie podkreślono, przysługuje pod konkretnymi warunkami i sama konieczność wypełniania obowiązków alimentacyjnych względem ojca, nawet w poszerzonym zakresie z racji na jego niepełnosprawność, nie aktualizuje w żadnym wypadku bezwarunkowej zasadności jej przyznania.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił jako bezzasadną.

is