Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 97/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 101 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem R. a Prezydentem Wrocławia przez wskazanie organu właściwego do wydania decyzji o pokryciu kosztów pobytu M.K. w [...] w W., o zasiłku okresowym i zasiłku celowym na środki higieny osobistej i odzież postanawia wskazać Burmistrza R. jako organ właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 1 lipca 2022 r. Burmistrz R., reprezentowany przez kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem R. a Prezydentem Wrocławia przez wskazanie organu właściwego do wydania decyzji o pokryciu kosztów pobytu M. K. (dalej zainteresowana) w [...] w W., o zasiłku okresowym i zasiłku celowym na środki higieny osobistej i odzież. W uzasadnieniu wskazano, że ostatnie miejsce zamieszkania zainteresowanej znajdowało się pod adresem: ul. [...] we Wrocławiu. Zainteresowana figuruje w systemie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu od [...] 2019 r. do [...] 2020 r. Rodzina otrzymywała pomoc w formie zasiłków celowych i prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Od sierpnia 2021 r. do grudnia 2021 r. zainteresowana figuruje w składzie rodziny, która otrzymywała pomoc w formie zasiłku pielęgnacyjnego i zasiłku stałego. Od [...] 2022 r. przebywa ona w [...] w W., filii Fundacji [...], na rocznej terapii resocjalizacyjnej, zamkniętej. Nie była ona osobą bezdomną. Zainteresowana nie mieszka na terenie gminy R. od 10 lat i nie deklaruje powrotu na teren gminy R.; nie utrzymuje żadnych kontaktów i więzi z ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały w M. [...] (k. 3-4 akt sądowych).

W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Wrocławia wniósł o wskazanie Burmistrza R. jako organu właściwego do wydania decyzji o pokryciu kosztów pobytu M. K. w [...] w W., o zasiłku okresowym i zasiłku celowym na środki higieny osobistej i odzież. W uzasadnieniu wskazano, że zainteresowana ostatnio zameldowana była na pobyt stały w gminie R. Mieszkanie przy ul. [...] we Wrocławiu opuściła pod koniec [...] 2021 r. i nie ma tam możliwości powrotu. Spełnia ona kryteria uznania ją za osobę bezdomną, wobec czego właściwa w niniejszej sprawie jest gmina ostatniego miejsca jej zameldowania na pobyt stały (k.11-12 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory kompetencyjne i spory o właściwość, o których mowa w art. 4 ppsa. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 ppsa).

Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej ups). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ups).

Zasadą jest, że o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. Gdy stroną jest osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jej zameldowania na pobyt stały. W przypadku osoby bezdomnej z oczywistych względów nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Tym samym, nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, ale ustala się jej status, a gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały (postanowienia NSA z: 4.4.2007 r. I OW 109/06; 4.7. 2008 r. I OW 30/08). We wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 ups).

W art. 101 ust. 2 ups ustawodawca określił właściwość miejscową organu w odniesieniu do osób bezdomnych. Definicja legalna osoby bezdomnej uregulowana została w art. 6 pkt 8 ups, zgodnie z którym bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Ów przepis przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie ma stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, mającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie.

Rozstrzygnięcie powstałego sporu w rozpoznawanej sprawie wymaga w pierwszej kolejności ustalenia, czy M. K. winna zostać uznana za osobę bezdomną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi pozytywnej. Fakt, że od [...] 2022 r. przebywa ona w [...] w W. nie niweczy kwalifikacji jej osoby jako osoby bezdomnej. Przebywa ona bowiem w tej placówce na rocznej terapii resocjalizacyjnej, w trybie zamkniętym, w związku z chorobą alkoholową. Ze złożonego przez nią dnia 15 kwietnia 2022 r. oświadczenia wynika, że po zakończeniu terapii nie ma dokąd wrócić, ponieważ jest osobą bezdomną. Jak wskazała, w [...] w W. znalazła się dzięki programowi [...] prowadzonemu przez Kościół [...] (dalej Kościół), "żyjąc na ulicy i będąc osobą bezdomną" (k. 40-42 akt administracyjnych). To Kościół pokrył koszty przyjazdu zainteresowanej do W. i pierwszego miesiąca jej pobytu w placówce (k. 7). Fundacja [...] działa na rzecz osób bezdomnych, wykluczonych społecznie; jest zarejestrowana w KRS (k. 7, 22-20 akt GOPS R.).

Jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego I. B., w dniu 9 marca 2022 r. ostatni konkubent M. K. – B. D., z którym do [...] 2021 r. zamieszkiwała pod adresem: ul. [...] we Wrocławiu, oświadczył, że M. K. pod koniec [...] wyprowadziła się z mieszkania pod tym adresem i nie jest już jego konkubiną. Mieszkanie przy ul. [...] we Wrocławiu zostało przydzielone B. D. na czas określony, tj. 6 miesięcy od [...] 2020 r. do [...] 2021 r. O ile [...] 2021 r. został on wezwany przez Urząd Miejski we Wrocławiu do opuszczenia lokalu, opróżnienia go i wydania tymczasowego mieszkania, o tyle do niniejszego wezwania się nie zastosował. Na dzień 4 marca 2022 r. zamieszkiwał on tam w dalszym ciągu - wraz z obecną partnerką (w aktach MOPS Wrocław).

Z powyższych okoliczności wynika, że M. K., po zakończeniu programu terapeutycznego w [...] w W., nie ma możliwości powrotu do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] we Wrocławiu. Jednocześnie, zarówno jej oświadczenie o bezdomności poprzedzającej pobyt w [...] w W., jak i oświadczenie B. D. o jej wyprowadzce z mieszkania pod adresem: ul. [...] we Wrocławiu są spójne co do okoliczności, że od końca grudnia 2021 r. jest osobą bezdomną. W konsekwencji, z uwagi na fakt, że do 28 marca 2013 r. była zameldowana na pobyt stały pod adresem: M. [...], 22-360 R. (k. 35 akt GOPS R.; informacja z 23 marca 2022 r. w aktach MOPS Wrocław) i jest to ostatnie miejsce jej zameldowania na pobyt stały, właściwym organem w sprawie jest Burmistrz R. (art. 101 ust. 2 ups).

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, orzekł jak w sentencji.