Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 463/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenie rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Marszałek Województwa [...] (dalej organ pierwszej instancji), decyzją z dnia [...] nr [...]1) umorzył postępowanie w sprawie ustalenia, czy zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci: M. J., M. J. i M. J. wypłacone M. K. (dalej strona lub skarżąca) w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, 2) uznał zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na ww. dzieci wypłacone stronie w okresie od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. w łącznej wysokości 2.660 zł za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, 3) zobowiązał stronę do zwrotu w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna, nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami na ww. dzieci w okresie od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. w łącznej wysokości 2.660 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, który wypłacił świadczenia podlegające zwrotowi.

W uzasadnieniu akcentował następujące okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia.

Wskazał, że decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta R. przyznał M. K. (dalej strona lub skarżąca) zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci: J. K., M. J., M. J. i M. J., na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.

Następnie Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] ustalił, że w sprawie M. K. i A. J. (byłego męża strony i ojca trojga z ww. dzieci, noszących jego nazwisko) od 4 sierpnia 2011 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, o czym poinformował OPS w R.

Kolejno, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej Kolegium lub organ odwoławczy) decyzją nr [...] z dnia [...] stwierdziło nieważność decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przyznającej stronie zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w okresie zasiłkowym 2011/2012 w części dotyczącej dzieci: M., M., M. J., ponieważ ta decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

OPS w R. przekazał do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] wniosek strony, celem ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: M., M., M. J. na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r., na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych.

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...]w ramach przedmiotowego postępowania wezwał stronę do uzupełnienia wniosku i dostarczenia dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych. Ponieważ ocenił, że strona tego obowiązku nie dopełniła - wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia z powodu braków formalnych.

Mając na uwadze okoliczność, że stronie zostały wypłacone świadczenia rodzinne na podstawie decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta R., której nieważność stwierdziło Kolegium, organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone stronie w okresie od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W oparciu o zgromadzoną dokumentację organ ustalił, że ojciec ww. dzieci, A. J. od 4 sierpnia 2011 r. był zatrudniony na terenie Niemiec i od sierpnia 2011 r. był uprawniony na mocy przepisów wspólnotowych, do ubiegania się o zagraniczne świadczenia rodzinne, na zamieszkałe w Polsce dzieci. Strona składając w dniu 9 listopada 2011 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami nie wskazała w składzie rodziny ojca dzieci i przedłożyła wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sygn. akt [...]zasądzający od byłego męża alimenty na rzecz wymienionych dzieci.

W toku postępowania strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących jej wiedzy o wyjeździe A. J. do Niemiec oraz jego uprawnieniach do niemieckich świadczeń rodzinnych na wymienione dzieci. W dniu 17 lutego 2015 r. strona zgłosiła się do OPS w R. celem złożenia wyjaśnień i oświadczyła, iż: "odnośnie wyjazdu Pana A. J. nie jestem w stanie określić daty, nie byłam informowana o wyjeździe. O tym, że jest za granicą dowiedziałam się w lecie 2012 roku (nie potrafię dokładnie określić daty), przyszedł do mnie w celu poinformowania mnie, że chce złożyć w Niemczech wniosek o zasiłek rodzinny. Po rozmowie pojechał do ROPS K. finalizować sprawę. Nie mam pojęcia o tym czy on został uprawniony do świadczeń, nie informował mnie o tym do chwili obecnej ".

Mając na uwadze powyższe organ pierwszej instancji podał, że nie stwierdził, aby do kwietnia 2012 r. strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w sprawie nie występują przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2, 3 i 4 tej ustawy. Z tego względu świadczeń rodzinnych pobranych w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. nie można uznać za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie mieszczą się one w zamkniętym katalogu definicji świadczeń nienależnie pobranych wymienionych w tym przepisie. Dlatego postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone stronie na wymienione dzieci w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi uznano za bezprzedmiotowe i w tym zakresie umorzono postępowanie.

Inaczej organ ocenił pobranie świadczeń w okres od 1 maja do 31 października 2012 r. W tej kwestii wskazał, że strona składając w dniu 9 listopada 2011 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami podpisała (w druku wniosku) przyjęcie do wiadomości pouczenia o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Oświadczyła także, iż zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń rodzinnych. Ponadto w decyzji z dnia [...] została pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w tym w przypadku utraty i przybycia źródeł dochodu, wyjazdu członka rodziny poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca w dniu 14 maja 2012 r. poinformowała OPS w R., iż: "ojciec dzieci ubiega się o świadczenia rodzinne w Niemczech (w M.). Nie znam dokładnego adresu miejsca pracy. Proszę o wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych do wyjaśnienia". Następnie, w dniu 17 maja 2012 r. zmieniła zdanie i zwróciła się do OPS w R. z prośbą o dalszą wypłatę zasiłku rodzinnego. Z kolei, w dniu 8 czerwca 2012 r. do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...]zgłosiła się strona wraz z A. J. celem złożenia formularzy E401 i E411 otrzymanych z instytucji niemieckiej wraz z dokumentami. Wobec powyższego organ uznał, iż strona od maja 2012 r. wiedziała, że ojciec dzieci przebywa na terenie Niemiec, a następnie z nim współpracowała w celu uzyskania prawa do niemieckich świadczeń rodzinnych, jednocześnie pobierając świadczenia rodzinne w Polsce. Strona co prawda poinformowała OPS w R. o przebywaniu A. J. na terenie Niemiec, ale jednocześnie poprosiła na własną odpowiedzialność o kontynuację wypłaty świadczeń rodzinnych. Ponadto strona uniemożliwiła ustalenie jej uprawnień do świadczeń rodzinnych w Polsce przez organ właściwy w sprawie, na podstawie przepisów wspólnotowych, gdyż nie uzupełniła wszystkich dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia jej wniosku na okres zasiłkowy 2011/2012.

W odwołaniu od tej decyzji strona wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 i 3 decyzji - zaskarżając ją w tej części; zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz przepisów postępowania. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania. Wskazała, że nie miała świadomości, że świadczenia rodzinne za granicą zostały przyznane; jej wiedza ograniczyła się do okoliczności, że ojciec dzieci zamierza wystąpić z takim wnioskiem do zagranicznej instytucji, co nie oznacza, że świadczenie zostanie przyznane. Dlatego 17 maja 2012 r. zdecydowała się na kontynuację pobierania świadczeń w Polsce.

Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Przytoczył regulację prawną zamieszczoną w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wywiódł, że decyzja dotycząca zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego, a organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o uznaniu, że wypłacone stronie świadczenia rodzinne były nienależnie pobranymi. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę uprawnioną wypłaconych na jej rzecz świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami (wynik tych czynności skutkuje wydaniem jednej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych).

Kolegium podało, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż w okresie od 1 maja do 31 października 2012 r. zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określone w przepisie art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zostały one wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Strona w wyżej wymienionym okresie pobrała nienależnie świadczenia na dzieci: M. J., M. J. i M. J. w łącznej wysokości 2.660 zł, a stosownie do art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Kolegium podkreśliło, że strona składając wniosek o świadczenia rodzinne podpisała zobowiązanie do niezwłocznego poinformowania podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w tym także o uzyskaniu prawa do niemieckich świadczeń rodzinnych. Również w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne została zobowiązana do poinformowania o powyższych zmianach organu wypłacającego świadczenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zaskarżyła w całości decyzję organu odwoławczego i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1), dalej Rozporządzenie Nr 883/2004 oraz 2) przepisów postępowania, a to art. 7, 8 i 77 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała zarzut o niedopuszczalności jednoczesnego orzekania o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie, co uzasadniła odwołując się do poglądów judykatury.

Ponadto podkreśliła, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uznania świadczeń za pobrane nienależnie; eksponując konieczność odróżniania świadczeń nienależnych i nienależnie pobranych. Wskazała, że nie miała świadomości, iż świadczenia rodzinne zostały za granicą przyznane, a o ich wypłacaniu powzięła informację już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Akcentowała też okoliczność, że kwota wypłacana została pomniejszona (częściowo zawieszona) o kwotę świadczeń wypłacanych w Polsce – nie może więc być mowy o podwójnym pobieraniu świadczeń. Odwołując się do orzecznictwa stwierdziła, że dla oceny nienależnego pobierania świadczeń kluczowe znaczenie ma chwila, kiedy świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń i z którą powinien zawiadomić organ.

Kolejno skarżąca przytoczyła art. 68 Rozporządzenia Nr 883/2004 określający zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń i wywiodła w zakresie zarzutu naruszenia tego przepisu poprzez nie przeprowadzenie przez organ badania okoliczności relewantnych prawnie w nim wymienionych.

Skarżąca zaprzeczyła twierdzeniu organów, że nie złożyła dokumentów wymaganych do ustalenia uprawnień do świadczeń. Nadto odwołała się do zasad określonych w art. 7, 8 i 77 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze. zm.), dalej ustawa.

Zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio.

Art. 30 ustawy w ustępie 1 statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W judykaturze podkreśla się różnicę pomiędzy "nienależnym świadczeniem", które jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła i "świadczeniem nienależnie pobranym", czyli pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09; dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Decyzja organu pierwszej instancji zawiera trzy rozstrzygnięcia. Po pierwsze, umorzono postępowanie w sprawie ustalenia czy zasiłki rodzinne z dodatkami wypłacone na troje dzieci w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Po drugie, uznano zasiłki rodzinne z dodatkami wypłacone na troje dzieci za okres od 1 maja do 31 października 2012 r. za świadczenia nienależnie pobrane. Po trzecie, zobowiązano do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Strona odwołała się od rozstrzygnięć zamieszczonych w punkcie 2 i 3 decyzji organu pierwszej instancji; co jednoznacznie wyraziła w petitum odwołania. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Sąd stwierdza, że organ odwoławczy zakresem postępowania odwoławczego objął całą decyzję organu pierwszej decyzji i orzekł również co do jej części (rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 decyzji organu pierwszej instancji – umarzające postępowanie w sprawie ustalenia czy zasiłki rodzinne z dodatkami wypłacone w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi), od której odwołanie nie zostało wniesione. Tym samym doszło do naruszenia art. 127 § 1 w zw. z art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej k.p.a.

Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Postępowanie odwoławcze oparte jest na zasadzie skargowości. Nie ma ono charakteru inkwizycyjnego, a zatem w żadnym wypadku nie może być wszczęte z urzędu (por. wyr. NSA z dnia 17 listopada 1998 r., IV SA 2006/98, niepubl.; wyr. NSA z dnia 10 czerwca 1998 r., IV SA 1260/96, niepubl.). Skuteczne wszczęcie postępowania odwoławczego wymaga zatem wniesienia odwołania przez uprawniony podmiot. Decyzja wydana w trybie postępowania odwoławczego, mimo niewniesienia odwołania jest decyzją oczywiście wadliwą i winna zostać usunięta z obrotu prawnego. Wadliwe jest również rozpatrzenie odwołania od części decyzji, co do której odwołanie nie zostało wniesione – jeżeli charakter rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego pozwala na wydanie w postępowaniu odwoławczym decyzji obejmującej tylko tę część rozstrzygnięcia, co do której wniesiono odwołanie. Tak właśnie jest w analizowanej sprawie. Odwołanie mogło zostać rozpatrzone wyłącznie co do zaskarżonego punktu 2 i 3 decyzji organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 tej decyzji ma odrębny charakter i nie wystąpiły jakiekolwiek przeszkody w zawężeniu postępowania odwoławczego jedynie do zaskarżonego punktu 2 i 3 decyzji organu pierwszej instancji, zgodnie z wyartykułowaną wolą strony.

Orzekając odwoławczo co do wszystkich rozstrzygnięć zamieszczonych w decyzji z dnia [...] Kolegium naruszyło wskazany art. 127 § 1 k.p.a. w związku z art. 16 § 1 k.p.a., który to przepis prawny ustanawia ogólną zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Zgodnie z nią decyzje, od których nie służy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w wypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Mając na uwadze okoliczności sprawy, w tym bezsporną okoliczność wniesienia przez stronę odwołania, Sąd zakwalifikował dostrzeżoną wadliwość jako naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium będzie obowiązane ograniczyć rozpatrzenie sprawy do tej jej części, która została objęta odwołaniem, a więc do części objętej rozstrzygnięciami oznaczonymi jako punkt 2 i 3; rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 decyzji z dnia [...] ma charakter ostateczny.

Sąd stwierdza, że utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie rozstrzygnięcia zamieszczonego w jej punkcie 2 i 3 jest wadliwe, gdyż nie ustalono stanu faktycznego sprawy w sposób pozwalający na wydanie zgodnej z prawem decyzji w tym zakresie. Okoliczności sprawy relewantne prawnie zostały przez organ odwoławczy pominięte, pomimo zasygnalizowania ich istnienia przez stronę w odwołaniu.

Do odwołania strona dołączyła nieprzetłumaczone z języka niemieckiego dokumenty dotyczące świadczeń rodzinnych przyznanych w Niemczech ojcu trojga dzieci, na które strona otrzymywała przedmiotowe świadczenia w Polsce. Niewątpliwie dokumenty sporządzone w języku obcym, które nie zostały przetłumaczone nie stanowią dowodu pozwalającego – w takim ich kształcie – na poczynienie na ich podstawie stanowczych ustaleń. Jednak powyższe nie oznacza, że dopuszczalne jest ich zignorowanie.

W odwołaniu skarżąca wprost odnosiła się do tych dokumentów i wywodziła na okoliczność naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy oraz art. 68 Rozporządzenia Nr 883/2004. Wskazała, że ostatni z przywołanych przepisów szczegółowo określa zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń. Podkreśliła, że przepisy unijne przewidują przypadek zawieszenia uprawnień do świadczeń rodzinnych oraz zasady określania dodatku dyferencyjnego. Podała, że po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, po rozmowie z ojcem dzieci, powzięła informację, że instytucja niemiecka przyznała i wypłaca świadczenia, jednakże z uwzględnieniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; tj. pomniejszając (częściowo zawieszając) kwotę świadczenia o wysokość świadczeń wypłacanych w Polsce. Stwierdziła, że nie może zatem być mowy o podwójnym pobieraniu świadczeń; ze skutkiem braku możliwości kwalifikowania pobranych przez nią świadczeń za okres od 1 maja do 31 października 2012 r. jako świadczeń pobranych nienależnie.

W tym stanie rzeczy konieczne było ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla oceny, czy wypłacone skarżącej świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi. Słusznie bowiem strona skarżąca wskazuje na art. 68 Rozporządzenia Nr 883/2004. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu prawnego (przytaczanym w zakresie istotnym dla sprawy) w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa: b) w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych: i) w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem że taka praca jest wykonywana i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym. Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Jednakże taki dodatek dyferencyjny nie musi być przewidziany dla dzieci zamieszkujących w innym Państwie Członkowskim, kiedy uprawnienie do przedmiotowego świadczenia wynika wyłącznie z miejsca zamieszkania.

Poczynienie ustaleń na okoliczność wypłacanych, w analizowanym okresie, przez dwa Państwa Członkowskie świadczeń rodzinnych dawałaby podstawę do oceny należności/nienależności świadczeń wypłaconych w Polsce, a w szczególności - co jest kluczowe ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia – do oceny należności/nienależności ich pobrania. Jednakże organ odwoławczy, pomimo wyraźnie wyartykułowanych w tym zakresie zarzutów odwołania, kwestii tej nie poświęcił żadnej uwagi. Jedynym zarzutem odwołania, do którego ustosunkowało się Kolegium, był zarzut jednoczesnego orzekania o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie; o czym poniżej.

W tym stanie rzeczy dostrzeżoną wadliwość kwalifikować trzeba zarówno jako naruszenie art. 127 § 2 w związku z art. 11 i art. 107 § 2 k.p.a.; jak i naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – wszystkie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Art. 127 § 2 k.p.a. stanowi, że właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Przepis ten rozstrzyga o właściwości organu; a jednocześnie stanowczo nakłada na organ odwoławczy obowiązek rozpatrzenia odwołania. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy; ale z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że organ ten nie może pominąć treści (zarzutów) odwołania. Systemowe odczytanie tego przepisu – w kontekście art. 11 k.p.a. (Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu) - wskazuje, że ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy winno obejmować również ocenę zarzutów odwołania. Dopiero odniesienie się do tych zarzutów pozwala na wyjaśnienie stronie dlaczego organ był obowiązany (uprawniony) do wydania określonego rozstrzygnięcia. Zgodnie natomiast z art. 107 § 2 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego strona winna dowiedzieć się między innymi o tym, jak ten organ ocenił podniesione przez nią zarzuty; a stanowisko w tym zakresie powinno być umotywowane.

Z zaskarżonej decyzji strona nie może się dowiedzieć dlaczego Kolegium nie podzieliło jej oceny, że nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń – w kontekście twierdzenia strony, że nie może być mowy o podwójnym pobieraniu świadczeń bowiem świadczenia wypłacone w Niemczech uwzględniły kwoty zasiłków pobranych przez skarżącą. Kolegium ww. zarzutów nie rozpatrzyło. Skutkiem powyższego jest także brak ustaleń faktycznych dotyczących wypłaconych przez drugie Państwo Członkowskie świadczeń rodzinnych, a ustalenia te są konieczne do oceny pobrania przez skarżącą przedmiotowych świadczeń, jako należnego bądź nienależnego. Trzeba mieć bowiem na względzie i tę okoliczność, iż celem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest między innymi zapobieganie kumulowaniu świadczeń. Wykładnia systemowa zewnętrzna nakazuje uwzględnienie tego celu regulacji również w zakresie oceny należności (nienależności) pobrania świadczeń.

Art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zaniechanie przez Kolegium poczynienia koniecznych ustaleń dowodowych dotyczących wypłaconych przez drugie Państwo Członkowskie świadczeń rodzinnych i dokonania oceny czy doszło do podwójnego wypłacenia świadczeń - w celu stwierdzenia, czy przedmiotowe świadczenia pobrane przez stronę zostały pobrane nienależnie, stanowi naruszenie ww. przepisów prawnych, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu koniecznym będzie poczynienie powyższych ustaleń faktycznych, a następnie przeprowadzenie kolejnych etapów procesu stosowania prawa w sposób uwzględniający ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku.

Odnosząc się do zarzutu skargi, który nie był przedmiotem wcześniejszych rozważań Sądu stwierdzić przyjdzie, że chybiony jest zarzut o niedopuszczalności orzekania jednocześnie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie. Sąd wskazuje, że wyroki, na które powołuje się skarżąca zostały wydane w innym stanie prawnym i tezy w nich zawarte nie odnoszą się do aktualnie obowiązującej regulacji. Art. 30 ust. 5 ustawy został bowiem zmieniony przez art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2015.1302). W poprzednim stanie prawnym ustawodawca wyodrębniał decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, natomiast po zmianie typizował decyzję jako decyzję o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jako Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. Poczynając od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji wydana została w dniu [...], a zatem po wejściu w życie powołanej zmiany – co czyni dopuszczalnym i prawidłowym zamieszczenie w jednej decyzji obydwu wskazanych rozstrzygnięć, bez potrzeby powstrzymania się z orzekaniem w sprawie zwrotu do momentu, gdy ustalenie nienależnego pobrania stanie się orzeczeniem ostatecznym.

Z powodów wyżej szczegółowo wyjaśnionych Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.