Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 58/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art.8, art.9, art. 11, art.77 par 1, art.80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 ust 1 lit ai  c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Tomasz Famulski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 15 września 2017 r. -


UZASADNIENIE

P. J. (dalej: Strona, Skarżący) wnioskiem z dnia 19 lipca 2017 r. zwrócił się do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej: ZUS, Zakład, organ) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz pracy. W uzasadnieniu wniosku Strona wskazała, że nie posiada możliwości finansowych spłaty zadłużenia z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Na powyższe okoliczności przedłożyła liczne dokumenty w tym m.in. zaświadczenia lekarskie, karty informacyjne leczenia szpitalnego (szczegółowo wymienione w decyzji z dnia 15 września 2017 r.).

ZUS decyzją z dnia 15 września 2017 r. nr [...] odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2013 r. do czerwca 2017 r. w łącznej kwocie 60.432,67 zł.

Strona wnioskiem z dnia 29 września 2017 r. zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku Strona oświadczyła, że jest niezadowolona z decyzji odmownej i nie zgadza się ze stanowiskiem ZUS zawartym w.w. decyzji. Strona wskazała na brak możliwości spłaty tak wysokiego zadłużenia. Decyzja odmowna w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy uniemożliwia spłatę zadłużenia w jakiejkolwiek formie. Strona stwierdziła, że w jej przypadku zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem należności i tym samym spełnia wymogi określone powołanymi przepisami. Dodatkowo wskazała, że jest pod opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej: MOPS), a otrzymywany zasiłek pozwala jej tylko na zakup lekarstw, jedzenia i środków czystości. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona dołączyła decyzję ZUS z dnia 19 września 2017 r. w sprawie odmowy przyznania renty, oraz zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 22 września 2017 r. w sprawie zakończenia egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych.

Dyrektor ZUS, działający z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 23 listopada 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze. zm.; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1778, dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w okresie co najmniej od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2017 r. Strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów (wykreślenie z działalności od 6 lipca 2017 r.)

Zaległości figurujące na koncie strony objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS.

Dalej organ wskazał, że aktualnie Strona nie uzyskuje żadnego dochodu, korzysta z pomocy MOPS, która pozwala na zakup lekarstw, jedzenia i środków czystości. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki na utrzymanie w wysokości 700 zł (w tym koszty związane z leczeniem 400 zł oraz inne wydatki 300 zł). Posiada zaległości: 40.000 zł z tytułu podatków w wysokości, 7.000 zł z tytułu alimentów, 1.500 zł na rzecz T-Mobile, które to zobowiązania nie są spłacane. Jest właścicielem samochodu Peugeot Boxer z 2008 r., nieruchomości w Morawicy o powierzchni 1.500 m2, (która jest obciążona hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego Kraków- Prądnik) oraz wolnej od zabezpieczeń nieruchomości gruntowej w Rupniowie.

Dalej organ podał, że Strona przedłożyła dokumentację medyczną, z której wynika, że Strona choruje m.in. na cukrzycę i że leczyła się w poradni zdrowia psychicznego. Ponadto orzecznik ZUS uznał stronę za częściowo niezdolną do pracy do 30 czerwca 2018 r. stwierdzając jednocześnie, że "istnieje możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji". Organ wskazał, że strona nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności czy całkowitej niezdolności do pracy, które uniemożliwiałoby podjęcie zatrudnienia, a zatem należy przyjąć, że Strona jest osobą częściowo niezdolną do pracy, posiadającą możliwość podejmowania zatrudnienia i uzyskiwania dochodów. W dniu 19 września 2017 r. została wydana decyzja odmowna w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na nieopłacenie składek emerytalno-rentowych z tytułu prowadzonej działalności.

Następnie organ przywołał przepis art. 28 ust. 3 pkt 1- 6 u.s.u.s. i wskazał, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust 3 pkt 1 u.s.u.s., jak również nie mają zastosowania do Strony przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., gdyż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Organ wskazał, że nie można również stwierdzić, aby zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6, gdyż Strona posiada majątek ruchomy i nieruchomy. Nie zachodzi także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Podsumowując organ wskazał, że z tych powodów nie zachodzą wobec Strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a to uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Dalej organ podał, że wobec braku całkowitej nieściągalności ZUS może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie MGPiPS). Organ przytoczył przepisy § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia i wskazał, że do Strony nie ma zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż Strona nie wykazała, że w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia poniosła straty materialne uniemożliwiające – w przypadku opłacenia należności z tytułu składek - prowadzenie działalności. Strona nie przedstawia żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Organ podkreślił, że organ rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i ryzyko z nią związane ciąży na płatniku, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na jej funkcjonowanie oraz wysokość uzyskiwanych z niej dochodów. W każdą działalność wpisane jest ryzyko gospodarcze, które ponosi zawsze przedsiębiorca.

Dalej organ wskazał, że Strona przedstawiła dokumenty, które jednak nie potwierdzają sytuacji przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Zdaniem organu Strona nie wykazała w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż "Zgodnie z naszymi ustaleniami aktualnie nie prowadzi Pan działalności gospodarczej". Strona została uznana przez lekarza orzecznika za częściowo niezdolnego do pracy do 30 czerwca 2018 r., a zatem stan ten nie jest trwały i nie można wykluczyć, że w przyszłości Strona będzie miała możliwość uzyskiwania dochodów i spłaty zadłużenia. Dalej organ wskazał, że nie stwierdził wystąpienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa i uznał, że Strona posiada realne możliwości spłaty przedmiotowego zadłużenia, dlatego odmówił umorzenia posiadanych zaległości. Podsumowując organ stwierdził, że analiza sytuacji materialnej w odniesieniu do § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS nie wykazała, że w sprawie zachodzą przesłanki przewidziane w tym przepisie.

Dalej organ wskazał, że Strona do wniosku o umorzenie dołączyła dokumentację medyczną, tym samym sytuacja zdrowotna została w pełni udokumentowana i Zakład jej nie kwestionuje, jednak Strona nie wykazała, że choroba pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodów, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, czy całkowitej niezdolności do pracy, które uniemożliwiałyby podjęcie zatrudnienia. Wobec powyższego nie będzie miała zastosowania treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, mówiącego o przewlekłej chorobie zobowiązanego bądź konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Reasumując organ stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa i w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS doszedł do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący nie zgodził się z ww. decyzją ZUS, wskazując, że spełnia warunki do umorzenia, powtórzyła argumentację z wniosku o umorzenie i z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dołączył do skargi:

- zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 22 września 2017 r. w sprawie zakończenia egzekucji prowadzonej na podstawie dalszych tytułów wykonawczych;

- decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 9 października 2017 r. w sprawie przyznania zasiłku okresowego na podstawie ustawy o pomocy społecznej;

- postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. K. D. Kancelaria Komornicza w T. z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie umorzenia postępowania;

- zaświadczenie MOPS w K. z dnia 24 lipca 2017 r.;

- opinię psychologiczną z Poradni Zdrowia Psychicznego Krakowskiego Szpitala Psychiatrycznego "[...]" Sp. z. o.o. w K. z dnia 18 sierpnia 2017 r.;

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Skarżący pismem procesowym z dnia 7 lutego 2018 r. wniósł o dołączenie do akt sprawy niniejszej sprawy: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 16 stycznia 2018 r.; zaświadczenia lekarskiego z dnia 11 stycznia 2018 r. oraz zaświadczenia MOPS w K. z dnia 24 lipca 2017 r., na okoliczność potwierdzenia stanu zdrowia i niezdolności do pracy.

ZUS w odpowiedzi na wniosek Skarżącego z dnia 7 lutego 2018 r. pismem procesowym z dnia 28 lutego 2018 r. wniósł o oddalenie wniosków dowodowych powołanych przez Skarżącego w piśmie z dnia 7 lutego 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w sprawie niniejszej decyzja Dyrektora ZUS Oddział w K. utrzymująca w mocy decyzję własną, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6. Wobec treści wniosku Skarżącego, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 w przywołanym już powyżej rozporządzeniu MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 K.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 15 września 2017 r. w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one przepisy w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z porządku prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych Skarżącego, w ocenie Sądu stanowi wysokość bardzo dużą.

Z zaskarżonej decyzji jak i decyzji z dnia 15 września 2017 r. wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania w zaskarżonej decyzji, że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że Skarżący posiada "majątek ruchomy oraz nieruchomości" i na jednej z nich "dokonaliśmy częściowego zabezpieczenia". Z kolei w decyzji z dnia 15 września 2017 r. stwierdzono, że "Ustalenia organu wskazują, że posiada Pan majątek w postaci nieruchomości, na którym Zakład jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych". Zakład jednak nie zauważył, że owe nieruchomości to nieruchomość o powierzchni 0,1500 ha położona w Morawicach, co do której jak wynika z zalegającego w aktach sprawy (karty 5 - 7 akt administracyjnych) zawiadomienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. zakończono postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, gdyż " Według Organu egzekucyjnego szanse sprzedaży opisanej nieruchomości są nikłe" (podkreślenie Sądu). Druga z nieruchomości to nieruchomość gruntowa (łąka) położona w miejscowości R. o powierzchni 0,0600 ha, w której Skarżący posiada udział w wysokości [...]. Należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika jakakolwiek, choćby przybliżona wartość tych nieruchomości, a dodatkowo na nieruchomości położonej w Morawicach dokonano zabezpieczenia na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego K. Prądnik na kwotę 27.599,00 zł. Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący jest właścicielem lub współwłaścicielem tych nieruchomości to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, co potwierdza choćby przywołane przez Sąd zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. Również z doświadczenia życiowego wynika, że obciążenie hipoteką własności nieruchomości nie przekłada się na zaspokojenie wierzyciela, a egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności (jak w przypadku nieruchomości położonej w Rupniowie) jest zwykle utrudniona.

Z kolei ruchomości to samochód ciężarowy Peugeot Boxer 335 z 2008 r., motocykl Honda VT 700C Magna z 1986, samochód osobowy Daewoo Leganza z 1986 r., którego współwłaścicielem jest Skarżący ze S. J.. W kartach "Informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika" (karty 9 i 59 akt administracyjnych) organ co prawda wskazał przybliżone wartości tych ruchomości wg cennika "[...]", jednak podanie tych przybliżonych wartości jest zdaniem Sądu wysoce nieprecyzyjne, gdyż nie dokonano żadnych oględzin wskazanych ruchomości, ani w żaden sposób nie opisano ich stanu, co w sytuacji, gdy pojazdy te wyprodukowano, jak w przypadku motocykla i samochodu osobowego ponad trzydzieści lat temu i w przypadku samochodu ciężarowego dziesięć lat temu, to stopień ich zużycia może znacznie odbiegać od przyjętych średnich wartości z cennika.

Odrębną kwestią, do której ZUS rozpatrujący dwukrotnie sprawę w żaden sposób się nie odniósł, jest kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. K. D. Kancelaria Komornicza w T.. Z zalegającego w aktach sprawy postanowienia Komornika z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie umorzenia postępowania (karta 87 akt administracyjnych) wynika, że egzekucja prowadzona na podstawie tytułów wystawionych przez ZUS (szczegółowo wymienionych w postanowieniu) przeciwko Skarżącemu okazała się bezskuteczna (podkreślenie Sądu). Organ winien był powyższe postanowienie ocenić w kontekście wystąpienia przesłanki nieściągalności o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s., czyli sytuacji, w której naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Kończąc rozważania dotyczące ewentualnej możliwości wyegzekwowania od Skarżącego, czyli spełnienia przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 należy wskazać, że przekonania ZUS o możliwości wyegzekwowania od Skarżącego kwot zaległości nie uzasadniają również dotychczasowe działania ZUS. Z kart "Informacji o stanie należności z tytułu składek od 01.01.1999" (karty 11 i 61 akt administracyjnych) jednoznacznie wynika, że pomimo wystawienia przez ZUS tytułów wykonawczych, na dzień sporządzenia tych kart, to jest 2 sierpnia 2017 i 8 października 2017 nie wyegzekwowano żadnych kwot.

Podsumowując, należy wskazać, stanowisko organu co do stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki nieściągalności jest zdecydowanie przedwczesne i tym samym narusza w sposób oczywisty przepisy art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s.

Sąd oceniając dokonane ustalenia w zakresie zaistnienia przesłanki określonej w przepisie art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. stwierdził, że organ w obydwóch decyzjach przyjął, że Skarżący jest osobą zdolną do pracy i tym samym jest osobą zdolną do uzyskiwania dochodów, z których ZUS będzie mógł zaspokoić swoje należności. Zdaniem Sądu, ocena ta jest oceną dowolną i sprzeczną z materiałem dowodowym, który przedłożył Skarżący. Ocena Zakładu jest wyjątkowo lakoniczna i sprowadza się do twierdzenia, że sytuacja zdrowotna została w pełni udokumentowana i Zakład jej nie kwestionuje. W kolejnych dwóch zdaniach organ stwierdza, "Nie wykazał Pan jednak, że choroba Pana pozbawia możliwości uzyskiwania dochodów. Nie legitymuje się Pan orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności czy całkowitej niezdolności do pracy, które uniemożliwiałoby podjęcie zatrudnienia". Z tego ostatniego stwierdzenia wynika zatem, że podstawowym powodem, który przekreślił możliwość umorzenia zaległości z uwagi na stan zdrowia, był brak orzeczenia o niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy.

W ocenie Sądu Zakład prezentując powyższe stanowisko uznał, po pierwsze, że żadne inne dowody niż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności lub całkowitej niezdolności do pracy nie mogą uzasadniać spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Żądanie przedłożenia takiego orzeczenia jest tymczasem zupełnie bezpodstawne. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera żadnej gradacji dowodów, bowiem z art. 75 § 1 wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z drugiej strony w cyt. rozporządzeniu nie wymieniono, jako przesłanki umorzenia, orzeczenia o niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy. Oznacza to, że organ – podobnie jak w przypadku nieściągalności – ma obowiązek samodzielnie ocenić, czy choroba (choroby), na którą powołuje się wnioskodawca ma charakter przewlekły, a więc taki, który wyłącza zobowiązanego z codziennego funkcjonowania i nie pozwala mu na zajęcie się sprawami zawodowymi (podkreślenie Sądu). W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu stanowisko Zakładu w powyższym zakresie jest całkowicie błędne, a przede wszystkim naruszające przepis art. 80 K.p.a., który nakazuje dokonywać oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Po drugie, ocena wyrażona co do niewykazania, że choroba nie pozbawia możliwości zarobkowania, jest całkowicie dowolna. Sąd zauważa, że Skarżący przedłożył liczne dowody, które dokumentują jego sytuację zdrowotną. (karty 117-137 akt administracyjnych). Organ nie uwzględnił tych dowodów rozpoznając sprawę. Jak wynika z tych dowodów Skarżący pomimo, że ma tylko 43 lata jest osobą, która cierpi na liczne schorzenia (cukrzyca insulinoniezależna z wieloma powikłaniami m.in - makulopatia cukrzycowa obu oczu, która pozbawia Skarżącego możliwości wykonywanego zawodu kierowcy, zespół depresyjny dwubiegunowy, niedowład kończyn dolnych, neuropatia czuciowo ruchowa i inne). Skarżący został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy orzeczeniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. (karta 135 akt administracyjnych). Z kolei z załączonych zaświadczeń lekarskich wynika, że rokowania co do poprawy stanu zdrowia są "niekorzystne" (karta 122 akt administracyjnych). To tylko niektóre okoliczności, które wynikają z przedstawionej dokumentacji medycznej, których to okoliczności organ w ogóle nie wziął pod uwagę, poprzestając na arbitralnych stwierdzeniach, które Sąd zacytował powyżej.

Na marginesie już przyjdzie tylko zauważyć, że ocenę Sądu, dotyczącą dowolności dokonanej przez organ oceny materiału dowodowego w zakresie przedłożonej przez Skarżącego dokumentacji medycznej, potwierdza przedstawione przez Skarżącego, na etapie postępowania sądowego, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 stycznia 2018 r., w którym jednoznacznie stwierdzono, że Skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy (karta 29 akt sądowych).

Nieuwzględnienie tych dowodów przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 15 września 2017 r. jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie do przyjęcia, w świetle powyższych przepisów, jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a więc oceny dotyczącej niewystąpienia w sprawie sytuacji, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie opłacić należności ZUS, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ zarówno w zaskarżonej decyzji jak i decyzji z dnia 15 września 2017 r. również bardzo lakonicznie odniósł się do tej przesłanki, gdyż wskazano, że Skarżący nie wykazał w sposób bezsporny, że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i że korzysta z pomocy opieki społecznej. Dalej wskazano, że ponieważ Skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, to w przyszłości będzie miał możliwość uzyskiwania dochodów i spłaty zadłużenia.

W kontekście powyższego Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej, braku majątku i niezbędnych wydatków (także tych kosztów utrzymania niewynikających bezpośrednio z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek), a więc dotyczących zakupu żywności, odzieży, leków, itp. Organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym, jakie konkretnie w sytuacji życiowej Skarżącego, są realne szanse wyjścia przez Niego z zadłużenia. Dodatkowo przyjęcie, że Skarżący mimo braku dochodów ma realną możliwość spłaty zaległego zadłużenia i spłata ta nie pozbawi zobowiązanego środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb, nie znajduje uzasadnienia nie tylko w realiach niniejszej sprawy, ale również w doświadczeniu życiowym, którymi powinien kierować się organ przy rozstrzyganiu tego rodzaju okoliczności.

Takie działanie organu nie zasługuje na akceptację, bowiem odstąpienie od możliwości umorzenia należności powinno być oparte na argumentach przesądzających. Nie mogą być takimi okolicznościami zdarzenia przyszłe i niepewne. Brak konkretnych ustaleń we wskazanym wyżej zakresie czyni dowolnymi twierdzenia organu odnośnie niespełnienia przez Skarżącego przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, zaś całkowicie bezzasadne jawi się stanowisko organu co do możliwości spłaty należności w przyszłości.

W kontekście niniejszej sprawy, nie sposób również pominąć kwestii udzielania Skarżącemu pomocy ze środków opieki społecznej w postaci zasiłku okresowego. Jest to okoliczność znamienna, gdyż oznacza, że bez środków pomocy państwa, Skarżący nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

Organ nie wyjaśnił również, jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka.

Organ również i w tym przypadku naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.

Dokonując całościowej oceny zaskarżonej decyzji i decyzji z dnia 15 września 2017 r., Sąd stwierdza, że Zakład potraktował sprawę Skarżącego bezrefleksyjnie, w sposób automatyczny, i niezindywidualizowany. Organ przy tym naruszył szereg przepisów zarówno prawa materialnego i procesowego. t.j. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, 107 § 3 K.p.a. Naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

Należy również podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych.

Na podstawie art. 153 P.p.s.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ jest zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej. Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd nieprawidłowości, a przede wszystkim ustalić, po pierwsze, czy zachodzi całkowita nieściągalność, po drugie wnikliwie ocenić, czy wystąpiły przesłanki umorzenia zawarte w § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. Dokonując tych ustaleń i ocen organ odniesie się do aktualnej sytuacji Skarżącego, na którą składa się jego sytuacja zdrowotna i majątkowa (finansowa) i w tym kontekście dokona realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie w sprawie występował osobiście bez profesjonalnego pełnomocnika.