Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SO/Wa 62/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia z 14 kwietnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku W.S. o wyłączenie sędziego postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2016 r.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] października 2015 r. W.S. (dalej również jako: "Skarżący" albo "Strona") wniósł o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Beaty Krajewskiej od rozpoznania spraw, w których W.S. występuje w charakterze Skarżącego przeciwko Ministrowi Finansów. Postanowieniem z 17 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek wskazując, że ogólnikowe twierdzenia wymienione w żądaniu wyłączenia sędziego nie mogą wskazywać na brak jego bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy.

Pismem z [...] stycznia 2016 r. Skarżący złożył zażalenie od postanowienia Sądu z dnia 17 grudnia 2015 r. W zażaleniu wniósł również o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych załączając do zażalenia wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżący wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w W., w L., otrzymuje emeryturę w wysokości 648 [...], nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani żadnego majątku.

W dołączonym do wniosku uzasadnieniu wyjaśnił, że jego tygodniowy dochód stanowi kwota 151,20 [...] zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do [...], co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył zobowiązanie finansowe w wysokości 6.200 [...] – spłacane w tygodniowych ratach po 75 [...] (325 [...] w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (2.280 [...]). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota 648 [...], a wydatki wynoszą 641 [...]. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki (325 [...]), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 [...], 360 zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 [...]), opłatę telefoniczną (35 [...]), [...] (42 [...]).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z [...] lutego 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową od Rządu A. "dla osób o niskich dochodach", to czy osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium W., a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium A., czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżącego wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium A. ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski.

W odpowiedzi Skarżący nadesłał pismo z dnia 15 marca 2016 r., w którym wyjaśnił, iż w sprawach V SAB/Wa 25/15, V SAB/Wa 26/15, V SAB/Wa 27/15, V SAB/Wa 28/15, V SAB/Wa 29/15, V SA/Wa 2820/15, V SA/Wa 2818/15, V SA/Wa 3970/15,V SA/Wa 3971/15 oraz V SA/Wa 3972/15 przesłał poszerzone informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej. Z dostępnych materiałów wynika, że jedynym źródłem jego dochodów jest "emerytura", zaś w A. nie podejmował żadnych prac. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w L. jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy [...] w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żony wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]". Skarżący wyjaśnił również, że jego rodzina zamieszkała w Polsce udzielała mu pomocy materialnej podczas choroby żony w latach 2000 - 2013, jak również pokrywała koszty związane z jego podróżami i pobytem w Polsce. Wskazał, że w ciągu ostatniego roku kilkakrotnie przebywał w Polsce, przeglądając akta spraw w pomieszczeniu czytelni akt WSA w Warszawie, ale nie prowadził rejestru pobytów w Sądzie. Jednocześnie podniósł, że rodzina nie ma obowiązku pokrywania kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Nadto wnioskodawca oświadczył, iż uwzględniając miesięczne koszty stałe: spłatę zobowiązania pieniężnego, tj. 325 [...], opłaty za media (48 [...]), telefon (35 [...]), [...] (42 [...]) przy przeciętnych wydatkach na korespondencję (191 [...]), na wyżywienie, ubranie leczenie pozostaje kwota około 40 zł w miesiącu.

Odnosząc się do wezwania do przedstawienia tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. W okolicznościach zwolnienia wnioskodawcy z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie znacznego czasu, od wydanej decyzji – w październiku 2015 r. upłynęło 5 lat – żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Odnosząc się z kolei do wezwania w zakresie przedstawienia kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wyjaśnił, że w załączonym do pisma "[...]" za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., od dnia [...] października 2015 r., godz. 13;59, zaciągnięte zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...] spłacane jest cotygodniowo w kwocie 75 [...] na rzecz [...] przez [...] - szybsze płatności. Wskazany dokument potwierdza również comiesięczne wydatki na telefon ([...] na rzecz [...]). Do pism znajdujących ww. aktach załączone są kopie trzech dokumentów sporządzonych w języku [...], w postaci wyciągu z dnia [...] grudnia 2015 r. "[...]" za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., rachunku za energię elektryczną i gaz za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] listopada 2015 r. oraz rachunku za wodę i ścieki z [...] października 2015 r.

Postanowieniem z 14 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykonał należycie zarządzenia z [...] lutego 2016 r. (pismem z [...]marca 2016r.), którym został wezwany do podania konkretnych informacji, jak również do złożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski.

Strona wniosła sprzeciw od postanowienia. W ocenie Skarżącego oceniający jego wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy uznał za zbędne oświadczenie Skarżącego złożone w pkt 13 urzędowego formularza wniosku oznaczonego "PPF". Skarżący stwierdził, że referendarz powinien dokładnie zapoznać się z treścią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący ponownie oświadczył, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – kodeks karny. Złożone oświadczenie dotyczy wszystkich punktów części I i II uzupełnionego wniosku, stosownie do przepisu art. 255 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw wszczętych po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.

Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 245 § 1, 3 i 4 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić należy, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy albo Sąd oceniają spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Dlatego złożenie oświadczenia o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z zm.) nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z 14 kwietnia 2016 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym.

Dokonując oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku, zawartych w nim oświadczeń, przedstawionych dokumentów oraz dodatkowych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią Sąd stwierdza, że na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Powoływane okoliczności, takie jak zamieszkiwanie Skarżącego w W., stanowią pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże nie zwalniają Strony z obowiązków nałożonych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy.

Odpowiadając na wezwanie Skarżący wielokrotnie odwoływał się do swoich oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu PPF, uznając je za wyczerpujące i wystarczające do wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. Sąd podkreśla, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej Strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania niezbędne jest posiadanie pełnej wiedzy z zakresu możliwości majątkowych wnioskującej Strony. Dlatego ustawodawca przewidział w przepisach ustawy p.p.s.a. uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożył na niego obowiązki w tym zakresie. Jak stanowi przepis art. 255 p.p.s.a.: "Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".

Odpowiadając na skierowane do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie Skarżący wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w L. jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy [...] w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]" i ponosi miesięczne opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej, gazu, wody i opłatę za odprowadzane ścieki w łącznej kwocie około 50 [...].

Biorąc pod uwagę powyższe oświadczenia, wskazać należy na rodzące się wątpliwości, których wnioskodawca dostatecznie nie wyjaśnia. Referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę na sprzeczności pojawiające się w składanych przez Skarżącego wyjaśnieniach. Skoro bowiem Skarżący korzysta w W. z mieszkania socjalnego, przyznanego dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej żony, to dlaczego oświadcza jednocześnie, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie wdając się w konstrukcję prawną udzielonej Skarżącemu pomocy socjalnej za granicą, założyć jednak można, że istota takiej formy pomocy polega na zajmowaniu mieszkania przez osobę chorą, jak również przez jej opiekuna, co niewątpliwie powoduje prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Kwestii tej wnioskodawca jednakże nie wyjaśnia.

Kontynuując powyższy wątek wskazać należy, iż w ocenie wnioskodawcy sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została przez niego wyczerpująco uzasadniona. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim Skarżący nie przedstawił tytułu prawnego, na podstawie którego korzysta z mieszkania wraz z tłumaczenia na język polski. Pamiętać trzeba, iż wobec podniesionych wyżej wątpliwości dotyczących zajmowania mieszkania socjalnego, nie można w oparciu o twierdzenia Skarżącego, jak również przedłożone kopie dokumentów sporządzonych w języku [...], jednoznacznie stwierdzić, że zajmowane przez niego mieszkanie w L. jest w istocie mieszkaniem socjalnym, przyznanym w związku z opieką nad chorą żoną. Wskazać ponadto należy, iż Skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego, a z pewnością nie można uznać za takie samego stwierdzenia wnioskodawcy, zgodnie z którym nastąpiło to na podstawie tzw. "[...]". Na marginesie dodać wypada, iż pojęcia tego wnioskodawca również nie wyjaśnia i nie precyzuje na czym miałby polegać "[...]".

Następnie wskazać należy na wątpliwości, jakie powstają w wyniku analizy oświadczeń wnioskodawcy w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów (648 [...]) i ponoszonych wydatków (641 [...]). Mianowicie Skarżący stwierdza, iż po odliczeniu kosztów od uzyskiwanego dochodu pozostaje mu kwota 40 zł. Pomijając okoliczność, że trudno porównywać wartości wskazane w różnych walutach, nie można uznać za wiarygodne wyjaśnień, by wnioskodawca był w stanie utrzymać się z dochodu w wysokości 40 zł. Biorąc pod uwagę oświadczone wydatki, stwierdzić należy, iż z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, na które składają się nie tylko wydatki na wyżywienie i środki czystości, ale również inne opłaty związane choćby z utrzymaniem mieszkania, leczeniem czy transportem, wymagane jest posiadanie środków finansowych o wartości przekraczającej oświadczony przez Skarżącego dochód. Należy przy tym pamiętać, iż wnioskodawca nie złożył oświadczenia, że korzysta w W. z pomocy społecznej czy opieki socjalnej w tym zakresie.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących swoich dochodów i wydatków, zgodnie z wezwaniem, to jest kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę 151,20 [...]/tydzień, określoną przez Skarżącego jako "emeryturę", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium A. ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Nie można uznać, by wykonaniem wezwania było załączenie kopii dokumentu " [...] za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r.". Niezależnie od tego, iż jest to kopia nieprzetłumaczona na język polski, podnieść należy, iż dokument ten ewidencjonuje wpływ kwoty 151,20 [...], przy której – wskazując jako przykład – występują oznaczenia: "[...]", "[...]", "[...]". Powołane ciągi znaków są niezrozumiałe, dokumentują jedynie wpływ określonej kwoty i nie wskazują tytułu wpłaty.

Wnioskodawca nie udzielił również odpowiedzi na pytanie o posiadane rachunki bankowe. Wprawdzie wskazał, iż odpowiedź w tym zakresie została zawarta we wniosku sporządzonym na formularzu PPF, jednakże wskazać należy, iż powołane przez Skarżącego rubryki nr 6, 7.2.2., 7.2.3., 8, jak również 9, nie zawierają pytania o posiadanie rachunku bankowego, lecz o stan rodzinny, posiadane zasoby, jak również o stan majątkowy. Nie oznacza to jednak, że wpisując w tych rubrykach odpowiedzi "nie posiadam" wnioskodawca udzielił odpowiedzi na pytanie, czy posiada rachunki bankowe, lecz to, że nie posiada zasobów pieniężnych, czy też innego majątku. Brak jasnej odpowiedzi w tym zakresie ma znaczenie z uwagi na to, że wnioskodawca przedstawia kopię dokumentu sporządzonego w języku [...], wystawionego przez instytucję finansową [...] który może stanowić wyciąg z rachunku bankowego. Podkreślić jednakże należy, iż gdyby nawet przyjąć, że w istocie wydruk ten pochodzi z rachunku bankowego wnioskodawcy, to nie zawiera on opisu dokonywanych operacji – tytułów operacji – co uniemożliwia ocenę dokonywanych wpłat i wypłat. W tym miejscu przypomnieć również należy, iż dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej Strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres czasu nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej Strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając zatem na uwadze, iż wnioskodawca nie udzielił wyczerpujących odpowiedzi na zadane pytania i nie złożył żądanych dokumentów źródłowych, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Podkreślić należy, że przesłanką zastosowania instytucji prawa pomocy nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków.

Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić Stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się Strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy Strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym Strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04).

W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy Strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych Skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15).

Sąd w pełni podziela zaprezentowane stanowisko orzecznictwa. W ocenie Sądu analiza materiału zgromadzonego w sprawie budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na niektóre pytania Skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi, bądź udzielił odpowiedzi niepełnych, a niekiedy niewiarygodnych. Ponadto nie przedstawił dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń.

Należy również podkreślić, iż ani referendarz sądowy ani Sąd rozpoznający sprzeciw nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

Zatem już tylko z tej przyczyny za prawidłową uznać należy ocenę referendarza sądowego zgodnie z którą wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony. Sąd podziela również opinię przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu z 14 kwietnia 2016 r. zgodnie z którą, oceniając zasadność przyznania stronie prawa pomocy nie można pominąć kwestii dotyczącej sytuacji majątkowej rodziny Skarżącego pozostającej w Polsce, jak również jego podróży pomiędzy W. a Polską oraz jego wyjaśnień na temat sposobów ich finansowania. Dla oceny, czy Strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów zarówno wnioskodawcy jak i jego rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). W niniejszej sprawie referendarz sądowy uwzględniając orzecznictwo sądów wezwał Skarżącego do udzielenia informacji, czy Skarżący posiada rodzinę, w tym również w Polsce, na której ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, w tym obowiązki alimentacyjne. W odpowiedzi wnioskodawca wskazał jedynie, iż rodzina zamieszkała w Polsce udzielała pomocy w latach 2000-2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżą i pobytem Skarżącego w Polsce. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy złożonych wyjaśnień nie można uznać za wyczerpującą odpowiedź na zadane pytanie. Podkreślić należy, obowiązek alimentacyjny obejmuje również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, zatem nie można zgodzić się z twierdzeniami Skarżącego, że "rodzina nie ma żadnego obowiązku pokrywania takich kosztów". Zauważyć przy tym należy, iż Skarżący nie widzi żadnych przeszkód by jego "rodzina" ponosiła wszelkie koszty jego podróży, które z doświadczenia życiowego nie mogą być uznane za niewielkie, jak również koszty związane z jego pobytem w kraju, a jednocześnie kwestionuje obowiązek pomocy w partycypacji w kosztach sądowych. Taka postawa Skarżącego świadczy o niezrozumieniu istoty instytucji prawa pomocy, a co najmniej do założenia a priori, że prawo pomocy mu się należy. Pamiętać jednak należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Jak to bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, w razie nie wykazania omawianego uprawnienia próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Zatem brak odpowiedzi na pytania dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy, również wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził stanowisko, zgodnie z którym, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Niezależnie od powyższego stwierdzić należało, iż nie kwestionując tego, że podróże i pobyt wnioskodawcy w kraju mogą być finansowane przez członków jego rodziny, to mając na uwadze związane z tym koszty, nie sposób jest przyjąć za wiarygodne by były one wielokrotnie pokrywane przez bliżej nieokreśloną "rodzinę" Skarżącego. Nadmienić także wypada, że Skarżący nie sprecyzował i nie wyjaśnił w jaki sposób podróżuje między W. a Polską (komunikacja lotnicza, czy inne środki transportu), do czego został wezwany.

Odnosząc się z kolei do oświadczonych zobowiązań i wydatków stałych przypomnieć trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Pożyczka zaciągnięta przez skarżącego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Niezależnie zatem od tego, iż Wnioskodawca nie nadesłał kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, wskazać należy, iż spłata takiego zobowiązania nie może być zaliczona do wydatków niezbędnych dla utrzymania. Podobnie należy potraktować wydatki na telefon – 35 [...] miesięcznie oraz [...] – 42 [...] miesięcznie. Jeśli chodzi o ten ostatni wydatek Skarżący nie wyjaśnił, co należy rozumieć przez "[...]" oraz czy taki wydatek wiąże się z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, mając przy tym na uwadze, że – zgodnie z jego oświadczeniem – nie wykonuje on pracy zarobkowej na terytorium W., do której musiałby dotrzeć.

Kontynuując powyższy wątek zauważyć także trzeba, iż w orzecznictwie znany jest pogląd, zgodnie z którym, koszty związane z udziałem w licznych postępowaniach administracyjnych i sądowych nie są kosztami, które mieszczą się w kategorii kosztów niezbędnych do utrzymania (vide: postanowienie NSA z 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13). Podzielając to stanowisko stwierdzić zatem należy, iż wskazane we wniosku wydatki dotyczące korespondencji pomiędzy Skarżącym a organami administracji oraz Sądem (191 [...], 200 PLN, 160 PLN, 78 [...], 48 [...]), jak również koszty licznych postępowań sądowoadministracyjnych (2.280 [...]) nie mogą zostać uwzględnione w postępowaniu o prawo pomocy.

Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. W przedłożonej dokumentacji mającej potwierdzić zasadność wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się wiele istotnych luk. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania uniemożliwiło referendarzowi sądowemu dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Sąd podziela wnioski referendarza sądowego zawarte w zaskarżonym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, iż oświadczenia Skarżącego wzbudzają wątpliwości, nie są wiarygodne i nie jest możliwe na ich podstawie dokonanie właściwej oceny sytuacji materialnej Strony. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i jego możliwości płatniczych.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.