Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1114/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-09 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 09 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego; postanawia oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

W sporządzonym w dniu [...] lipca 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną z którą pozostaje w wspólności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca wyjaśnił również, że małżonka nie osiąga żadnych przychodów. Skarżący zaznaczył, że posiada budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Obecnie w budynkach tych nie jest jednak prowadzona działalność gospodarcza, ponieważ Starosta K. wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była głównym źródłem utrzymania skarżącego. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] zł. Zobowiązania te skarżący spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś wykonywał działalność gospodarczą. Skarżący wskazał również, że mimo korzystnego wyroku tutejszego Sadu, którym uchylono w.w decyzję, nadal nie może uruchomić w.w obiektu w takiej formie, jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Pomimo to nadal musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i umowy leasingowe. Ze złożonego wniosku wynika, że dochody uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł.

Pismem z dnia 31 lipca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2015 r. na wymienione powyżej wezwanie wynika, że skarżący posiada rachunek bankowy w N., jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, na rachunku tym nie dochodzi do żadnych obrotów i wobec tego wnioskodawca nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył również, że posiada pojazdy mechaniczne o łącznej wartości rynkowej [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Skarżący wyjaśnił także, iż jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Skarżący podał, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Wnioskodawca wskazał, że na dzień [...] lipca 2015 r. miał zatrudnionych dwóch pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący przedłożył również dokumenty wskazujące na prowadzenie wobec niego postępowań egzekucyjnych (k. [...] -[...] akt sądowych).

Skarżący podał również, że "B." sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2015, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia 2015 r. do czerwca 2015 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2015 r., odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r. Skarżący oświadczył ponadto, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2014 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że w 2014 r. uzyskał przychód z wytworzonych płodów rolnych w wysokości [...] zł. W 2015 r., t.j. do miesiąca czerwca poniósł natomiast koszty w wysokości [...] zł, przy czym: zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł.

Wnioskodawca wyjaśnił, że mieszka w domu, który w [...] należy do niego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa. Wnioskodawca wyjaśnił również, że posiada szereg nieruchomości w tym w nieruchomość w X. o pow. [...] m2, zabudowaną budynkami o pow. [...] m2 przeznaczonymi na potrzeby nieużywanej obecnie stacji paliw. Wnioskodawca jest ponadto właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha oraz lasu o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca wyjaśnił również, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu zaciągniętych zobowiązań w tym z tytułu:

- kredytu obrotowego w N. S.A. – wysokość kapitału do spłaty [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast,

- pożyczki w I. S.A. – wysokość kapitału do spłaty na [...] czerwca 2015 r. [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł,

- kredytu obrotowego nieodnawialnego w W. – wysokość kapitału do spłaty na [...] czerwca 2015 r. [...] zł, – wymagalny na [...] czerwca 2012 r.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1114/14 referendarz sądowy tutejszego sądu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu przywołanego postanowienia stwierdzono, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez niego kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego żony w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie referendarza sądowego także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Zaznaczono przy tym także, że skarżący mimo wezwania nie podał czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, w sprzeciwie skarżący podniósł, że dochody jego rodziny drastycznie spadły, w związku z czym nie jest on w stanie uiścić opłat od kosztów sądowych. Zaznaczono przy tym, że sytuacja finansowa skarżącego znacznie odbiega od tej przedstawionej przez Sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.

W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami.

W orzecznictwie przyjmuje się, iż dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl].

Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą, pracuje, oraz prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Skarżący wyjaśnił, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2014 r. w wysokości [...] zł, natomiast w okresie od stycznia do czerwca 2015 r. poniósł koszty w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że z tytułu upraw w 2014 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych kopii rocznych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, w 2014 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z rocznych zeznań podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2013 r. wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł, w 2014 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z tytułu emerytury – renty oraz innych krajowych świadczeń [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Ze znajdujących się w aktach sprawy deklaracji VAT-7 wynika, że skarżący w okresie od stycznia 2015 r. do czerwca 2015 r. osiągał obroty skutkujące powstaniem obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług.

Z załączonej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2015 r. wynika, że okresie od stycznia 2015 r. do czerwca 2015 r. skarżący osiągnął przychody w kwocie [...] zł ponosząc przy tym koszty w łącznej kwocie [...] zł.

Nadto zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Wnioskodawca podał bowiem, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w I. w wysokości [...] zł miesięcznie. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż wnioskodawca nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych.

Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania siebie wraz z rodziną na kwotę [...] zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej.

Odnośnie podmiotu B. Sp. z o.o. skarżący w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do syna (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 05 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13, z dnia 18.03.2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący oświadczył, że Spółka "B." prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W tym miejscu godzi się zauważyć, że utworzenie podmiotu gospodarczego B. Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, przykładowo w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych [por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11 dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl]. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad [...] ha, lasu o obszarze blisko [...] ha oraz zabudowanej nieruchomości o obszarze [...] m2. Ze znajdującej się w aktach sądowych ewidencji środków trwałych wynika ponadto, że skarżący dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, którego wartość nawet z uwzględnieniem dokonanym odpisów amortyzacyjnych wynosi [...] zł. W świetle powyższego uznać należy, że skarżący może ponosić koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.