Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 836/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oraz odmowa wszczęcia postępowania w sprawie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych uchyla zaskarżoną decyzję w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23; zwanego dalej k.p.a.) oraz w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, zwana dalej u.s.u.s.), po rozpatrzeni wniosku J. S. (dalej: Strona, Skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak: [...].

W uzasadnieniu organ podał, że z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia [...] czerwca 2017 r. Skarżący zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek, motywując żądanie drastycznym pogorszeniem stanu zdrowia, brakiem możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy fizycznej oraz trudna sytuacją materialną. Wskazał, że dochody uzyskiwane z zasiłku chorobowego nie pozwalają na spłatę zaległości w układzie ratalnym, do którego wcześniej się zobowiązywał.

Po przeprowadzeniu postępowania opisaną wyżej decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenie z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie własne podatnika oraz odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśnił, że zły stan zdrowia uniemożliwia mu podejmowanie zatrudnienia. Do wniosku dołączył aktualne zaświadczenie lekarskie. Ponadto oświadczył, że posiada dowody wpłat składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W oparciu o zgromadzoną dokumentację ZUS ustalił, że zadłużenie z tytułu nie opłaconych składek jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. oraz z wierzytelności wynagrodzenia przez Dyrektora Oddziału ZUS w W. Bezskuteczność postępowania egzekucyjnego wobec należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została stwierdzona. Aktualnie postępowanie egzekucyjne jest w części zawieszone z uwagi na złożony wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), zwanej ustawą "abolicyjną". Jednocześnie podkreślono fakt, iż w przypadku gdy dłużnik nie dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet należnych składek, ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami.

Ustalono, że gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi samodzielnie. Dochód uzyskuje z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie, aktualnie otrzymuje zasiłek chorobowy. Wydatki o charakterze stałym związane z eksploatacją mieszkania oraz kosztami leczenia oszacowane zostały na łączną kwotę ok. [...] zł. Obciążenie finansowe stanowi spłata kredytu w miesięcznych ratach po ok. [...] zł. Skarżący nie wykazał nieruchomości, innych praw majątkowych, ani wartościowych rzeczy ruchomych, mogących stanowić źródło zabezpieczenia należności z tytułu składek. Jednocześnie powołane zostały okoliczności dotyczące stanu zdrowia, na potwierdzenie których przedłożone zostały kopie dokumentacji medycznej.

Organ odmawiając umorzenia zaległych składek wskazał, że gospodarstwo domowe Skarżącego nie jest pozbawione źródła dochodu. Ponadto wykazał zobowiązanie kredytowe, które zgodnie z oświadczeniem jest spłacane w układzie ratalnym. Nadmieniono, że na wniosek Strony Oddział wyraził zgodę na ratalną spłatę zadłużenia z tytułu składek nie podlegających umorzeniu w związku z ustawą "abolicyjną". W dniu [...] sierpnia 2017 r. wysłano do Strony pismo wraz z przygotowaną umową o ratalnej spłacie należności, prosząc o jej odesłaniu po podpisaniu. Z uwagi na to, że Skarżący nie odesłał umowy pomimo jej odebrania, do zawarcia układu ratalnego nie doszło. Powyższe świadczy o nierównym traktowaniu wierzycieli i jednocześnie wskazuje na możliwość ratalnej spłaty zaległości z tytułu składek. Okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej poparte zostały stosowną dokumentacją medyczną, jednak z dokumentacji tej wynika, że po leczeniu szpitalnym Skarżący nie wyraził zgody na jego kontynuację.

Odnosząc się do przedłożonych przez Stronę dowodów wpłat składek na ubezpieczenie zdrowotne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że na koncie rozliczeniowym Skarżącego brak jest ww. wpłat. W tej kwestii można złożyć reklamację.

Organ powołał treść art. 28 u.s.u.s. i podkreślił, że szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek określone zostały rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym rozporządzeniem, Zakład ma prawo umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności w przypadku m.in: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W wyniku analizy sprawy stwierdzono, iż w odniesieniu do Skarżącego nie zachodzą przesłanki prawne wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Umorzenie należności określone art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest instytucją nadzwyczajną, a więc tym samym argumenty powoływane przez Wnioskodawcę powinny posiadać tę samą cechę. Szczególnie uzasadnione przypadki to sytuacje wyjątkowe, powstałe w wyniku wypadku losowego, lub okoliczności niezależnych od zobowiązanego. Skarżący nie wykazał, że zadłużenie powstało wskutek takich właśnie okoliczności.

Zdaniem organu argumentem przemawiającym za odmową umorzenia jest m.in. fakt, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę. Ponadto - decyzja w sprawie umorzenia należności jest oparta na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet wystąpienie przesłanki określonej ustawą nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia.

Organ podkreślił, że w myśl obowiązujących przepisów prawnych istnieje możliwość ratalnej spłaty powstałych należności. W tym przypadku umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.

W skardze Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. Wskazał, że błędne jest stanowisko organu, że odmówił dalszego leczenia. Podkreślił, że nie wyraził zgody na [...] lecz leczy się [...]. Wyjaśnił, że z zasiłku chorobowego w wysokości [...] zł ZUS zajmuje kwotę [...] zł, czyli zostaje na życie [...] zł z czego [...] zł to niezbędne wydatki. Od [...] listopada 2017 r. zostało przyznane mu świadczenie rehabilitacyjne z którego 25% również zostanie zajęta przez ZUS. Okoliczności te i możliwości te nie pozwalają na spłatę zadłużenia w ratach. Nadmienił, że spłaca w systemie ratalnym koszty egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1055 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuację pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1).

Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć trzeba, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz ust. 2 i 3 tej ustawy, ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może" ) stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym.

Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny. Takim dowolnym rozstrzygnięciem byłoby działanie wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma obowiązku tego robić, żądanie nie zostanie uwzględnione bez wyjaśnienia motywów albo z podaniem pewnej ogólnej zasady, którą organ zawsze się kieruje.

Uznanie administracyjne nie może więc oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę wskazówki wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).

Uznaniowy, charakter decyzji w przedmiocie umorzenia musi z kolei mieć wpływ na zakres i sposób jej kontroli w toku postępowania przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się zazwyczaj, że ocenie ze strony sądu podlega w takich przypadkach jedynie poprawność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji, nie zaś samo rozstrzygnięcie. Z tych też względów szczególnie istotne jest należyte uzasadnienie przez organ swojego stanowiska, które powinno być logiczne, spójne i znajdować oparcie w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie takiej decyzji, jako jeden z elementów, powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia, w przypadku jej zaskarżenia, ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie powinno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe wskazówki wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Organ wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. wbrew art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a. nie wyjaśnił i nie uzasadnił wystarczająco podjętego rozstrzygnięcia, uniemożliwiając w zasadzie Sądowi jego kontrolę.

Powyższe uchybienia Sąd dostrzegł w ocenie przesłanki umorzenia wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w szczególności w § 3 w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.. Sąd stwierdza, że Zakład nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska w tej kwestii.

Jak wskazano wcześniej, uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru określonego zachowania organu, w tym zawarte w § 3 w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazany przepis stanowi w tym zakresie m.in., że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, co ma podstawowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie, w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z ustaleń organu wynika, że Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dochód uzyskuje z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie, aktualnie otrzymuje zasiłek chorobowy. Wydatki o charakterze stałym związane z eksploatacją mieszkania oraz kosztami leczenia oszacowane zostały na łączną kwotę ok. [...] zł. Obciążenie finansowe stanowi spłata kredytu w miesięcznych ratach po ok. [...] zł. Skarżący nie wykazał nieruchomości, innych praw majątkowych, ani wartościowych rzeczy ruchomych, mogących stanowić źródło zabezpieczenia należności z tytułu składek. Jednocześnie powołane zostały okoliczności dotyczące stanu zdrowia, na potwierdzenie których przedłożone zostały kopie dokumentacji medycznej.

Organ odmawiając umorzenia zaległych składek wskazał, że wobec Skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne, gospodarstwo domowe Skarżącego nie jest pozbawione źródła dochodu oraz że wykazał zobowiązanie kredytowe.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że Skarżący choruje na [...]. Choroba uniemożliwia mu zarobkowanie. W momencie wydawania decyzji przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim.

Powyższe okoliczności nie znalazły swojego odniesienia w treści zaskarżonej decyzji, w jej uzasadnieniu, w zakresie odniesienia do przesłanki o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, tj. rozważenia zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. W formularzu ZUS – RD-OSR Skarżący wykazał wydatki związane z opłatami eksploatacyjnymi [...] zł oraz leki [...] zł. Nie ustalono jakie są rzeczywiste koszty utrzymania i inne niezbędne wydatki Skarżącego. Nie ustalono natomiast ile Skarżący przeznacza na wyżywienie, zakup środków czystości i odzieży. Organ nie wskazał zatem jakie realnie dochody posiada Skarżący oraz jakie są jego realne wydatki.

Tym samym ZUS w rozpatrywanej sprawie odnosząc się w uzasadnieniu decyzji do sytuacji życiowej i finansowej Skarżącego nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się Skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości, może zagrozić egzystencji Skarżącego, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie odniósł więc warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków Skarżącego, nie dokonując oceny, czy sytuacja Skarżącego jest tego rodzaju, że opłacenie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanki nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisu warunkującego umorzenie należności. Organ uzasadniając stanowisko powołał się jedynie na fakt, że niezapłacone składki są wynikiem prowadzenia działalności gospodarczej, której ryzyko prowadzenia obciąża przedsiębiorcę oraz prowadzone postepowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę.

Tymczasem uzasadnienie decyzji Zakładu powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej ( po zaprzestaniu przez niego prowadzenia działalności gospodarczej), niezbędnych wydatków (także na wyżywienie), w tym kosztów leczenia (także tych kosztów utrzymania nie wynikających bezpośrednio z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek), a więc dotyczących zakupu żywności, środków czystości, odzieży itp.

W konsekwencji organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym jakie konkretnie w sytuacji życiowej Skarżącego są realne szanse otrzymania pracy i uzyskiwania dochodów.

Takiego działania organu nie można uznać za prawidłowe.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do tego przepisu należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (tak wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14, opubl. CBOSA).

Jeszcze raz podkreślić należy, że organ podnosząc, że składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla Skarżącego zbyt ciężka i nie odniósł się do realnych konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny organ powinien, zdaniem Sądu dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Tym istotniejsze jest zatem, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, przy badaniu przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie wskazanych wartości wnioskującego o ulgę. To, czy nawet w razie ich potwierdzenia, organ zdecyduje o odmowie przyznania ulgi z uwagi na inne wartości, należy do sfery uznania administracyjnego, jednak należyte ustalenie faktycznej sytuacji strony i jej przeanalizowanie w kontekście wpływu postępowania egzekucyjnego na jej zdolność utrzymania jest obowiązkiem organu, a sformułowane na podstawie tej analizy wnioski muszą spełniać kryteria stawiane swobodnej ocenie dowodów. Stąd też uzasadnienie decyzji w tej kwestii nie może być ogólnikowe, ale poczynione w nim rozważania i postawione wnioski muszą - w kontekście ustalonych faktów - poddawać się ocenie co do poprawności rozumowania, warunku uwzględnienia wszystkich ważnych elementów sytuacji strony oraz wszechstronności oceny (co do zaistnienia przesłanek umorzenia). W przeciwnym wypadku można mówić o naruszeniu zasady zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.).

W tym kontekście organ powinien również jeszcze raz rozważyć, czy ocena że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi sytuacja ujęta w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, to jest "choroby zobowiązanego" jest w pełni uzasadniona wobec konsekwentnie zgłaszanego przez Skarżącego okoliczności związanej z leczeniem.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności. Dodatkowo organ przywołuje ogólne stwierdzenia o powinności Skarżącego do płacenia składek na ubezpieczenia społeczne, co jest oczywiste i nie jest kwestionowane.

Ponownie podkreślenia wymaga, że uzasadnienie decyzji organu powinno zaś zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, publ. LEX nr 399183 oraz CBOSA).

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości i właściwie, wnikliwie odnieść przesłanki umorzenia zawarte w § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia do konkretnej sytuacji Skarżącego, na którą składa się sytuacja zdrowotna i finansowa Skarżącego, oraz realnie ocenić możliwości podjęcia przez Skarżącego pracy, która pozwoli utrzymać siebie oraz spłacić zadłużenie.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.