Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2532/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19 - 22 marca 2013 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 189/14 w sprawie ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od M. K. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 189/14, po rozpoznaniu skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r., z dnia [...] października 2013 r., nr [...], ustalającą wynik egzaminu adwokackiego: 1/ uchylił zaskarżoną uchwałę; 2/ stwierdził, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3/ zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r. z siedzibą w K., stwierdziła, że M. K. uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego, gdyż z czwartej części egzaminu w dziedzinie prawa gospodarczego zdająca otrzymała ocenę niedostateczną.

Odwołanie od powyższej uchwały wniosła M. K., zarzucając jej naruszenie: - art. 78e ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.o.a.) poprzez niewłaściwą ocenę jej pracy, naruszającą prawo materialne, tj. art. 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.c.) w zw. z art. 605 k.c. w zw. z art. 536 k.c. poprzez ich błędną wykładnię, skutkującą nieuzasadnionym uznaniem sporządzonej przez zdającą umowy dostawy za nieważną, podczas gdy w świetle ugruntowanych poglądów doktryny i judykatury zaproponowane oznaczenie ceny nie pociąga za sobą skutku nieważności umowy. Zdająca zarzuciła organowi również nieuzasadnione ocenienie jej pracy jako niedostatecznej z uwagi na ogólne określenie praw i obowiązków stron umowy dostawy, podczas gdy wszystkie elementy zagadnień do IV części egzaminu zostały przez nią zachowane w stopniu co najmniej dostatecznym.

W postępowaniu przed Komisją II stopnia przedstawiona została opinia członka tej Komisji - adw. B. Ł.-D., dotycząca zasadności zarzutów odwołania. W opinii tej stwierdzono, że sporządzona umowa nie jest nieważna, ale jej poważne mankamenty dyskwalifikują ocenianą pracę, przez co nie zasługuje ona na ocenę pozytywną.

Uchwałą z dnia [...] października 2013 r. Komisja II stopnia utrzymała zaskarżona uchwałę w mocy. W uzasadnieniu podniesiono, że podczas dokonywania analizy prac egzaminacyjnych Komisja kieruje się regułą, iż od profesjonalnego pełnomocnika w obrocie prawnym, a zwłaszcza w obrocie gospodarczym, wymagany jest taki stopień zawodowej staranności, aby sporządzony przez niego projekt umowy zawierał postanowienia, które nie budzą wątpliwości interpretacyjnych, tak aby nie zachodziła konieczność dokonywania ich wykładni w oparciu o art. 65 k.c. Samo sporządzenie umowy zawierającej elementy przedmiotowo istotne nie jest wystarczające dla uzyskania oceny dostatecznej z tej części egzaminu, gdyż powinna ona spełniać wszystkie niezbędne wymogi prawne. Oceniając prace egzaminacyjne bada się: umiejętność sformułowania postanowień umowy, w tym właściwość zastosowanych przepisów prawa, sposób rozstrzygnięcia problemów określonych w zaleceniach dla zdających oraz zakres zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony postanowieniami umowy.

Zdaniem organu, sporządzona przez zdającą umowa dostawy budzi wątpliwości interpretacyjne oraz zawiera istotne mankamenty. Komisja odwoławcza podzieliła pogląd skarżącej, iż brak dokładnych kryteriów ustalenia cen w umowie dostawy nie powoduje jej nieważności, zachodzi jednak konieczność wykładni umowy w oparciu o art. 536 § 2 k.c. Rozwiązanie przyjęte przez zdającą nie określa ceny przedmiotu świadczenia, jak też nie wskazuje w sposób właściwy podstaw do jej ustalenia, co jest spowodowane tym, że nie jest możliwe obiektywne ustalenie ceny w dacie zawarcia umowy. Przyjęte rozwiązanie może zatem stanowić jedynie klauzulę waloryzacyjną. Organ wskazał, że rozwiązanie to jest nieczytelne i niezrozumiałe oraz podzielił pogląd egzaminatorów, że w umowie nie wskazano podstaw do obliczenia ceny, co jest niekorzystne dla strony reprezentowanej przez zdającą oraz uniemożliwia wyliczenie kary umownej.

Komisja poddała analizie wady, którymi jej zdaniem obciążona jest oceniana praca egzaminacyjna, pośród nich dostrzegając: - nieuwzględnienie art. 230 k.s.h. i niewzięcie pod uwagę potrzeby uzyskania zgody zgromadzenia wspólników na zaciągnięcie zobowiązania przez spółkę; - błędne określenie periodyczności dostaw zawarte w § 2 umowy, poprzez niewskazanie daty dostaw, co jest niekorzystne dla reprezentowanej strony oraz niemożność wypełnienia postanowień umowy dotyczącej okresu świadczeń; - brak ścisłego związku pomiędzy zakresem, a okresem trwania umowy, co zdaniem Komisji sprawia, że umowa ta nie może być uznana za okresową; - brak uregulowania trybu postępowania w zakresie oceny surowca przez dostawcę oraz uprawnień kontrolnych odbiorcy; - brak skonkretyzowania przesłanek kary umownej; - ograniczenie uprawnienia do odstąpienia od umowy do przypadku objętego art. 611 k.c.; - przyjęte rozwiązania stanowiły w istocie przeniesienie w niewielkim zakresie regulacji art. 605 k.c. - 611 k.c.; - brak skonkretyzowania obowiązków odbiorcy, rozłożenia kosztów pomiędzy strony, oznaczenia miejsca, procedury dostawy oraz wymaganych terminów; - brak skonkretyzowania obowiązków odbiorcy dotyczących miejsca, terminów i ilości surowca; - niewskazanie, że dostawca wystawi fakturę VAT; - niewprowadzenie możliwości wypowiedzenia umowy ani jej rozwiązania bez wypowiedzenia; - brak regulacji dotyczących rozliczeń wykonania umowy pomiędzy stronami, trudność w zrealizowaniu postanowień dotyczących reklamacji, błędne ustalenie odsetek oraz wprowadzenie w dużej części umowy postanowień będących powieleniem właściwych przepisów k.c., z niewielkim tylko udziałem dodatkowych postanowień i modyfikacji. Zdaniem Komisji II Stopnia, wskazane mankamenty pracy sprawiają, że zabezpieczenie interesów stron, w tym przede wszystkim interesów strony, którą zgodnie z zadaniem zdająca reprezentowała, jest zbyt wąskie, co w oczywisty sposób dyskwalifikuje jej pracę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. wniosła o uchylenie w całości uchwały Komisji II Stopnia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.; art. 139 k.p.a.; art. 8 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 78d ust. 7 p.o.a.; art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78e ust. 10 p.o.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej uchwale.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną uchwałę.

Sąd I instancji stwierdził, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały doszło do przekroczenia przez Komisję II granicy tzw. luzu decyzyjnego organu w zakresie oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej, poprzez naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd podniósł, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, będąc obowiązany do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, z uwzględnieniem ogólnych reguł postępowania administracyjnego. Sąd wskazał, że rozstrzygając w sprawach dotyczących wyników egzaminu adwokackiego, organy działają w ramach uznania administracyjnego (luzu decyzyjnego), który daje komisjom egzaminacyjnym prawo wyboru określonych konsekwencji prawnych, czyli wyboru optymalnego rozwiązania prawnego (treści rozstrzygnięcia). Wybór taki nie może być jednak dowolny, gdyż musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia uznała za niezasadne ustalenia organu I instancji w zakresie nieważności przygotowanej przez skarżącą umowy dostawy (zadanie z IV części egzaminu adwokackiego), co stanowiło zasadniczą przesłankę oceny niedostatecznej z tej części egzaminu. Przy braku innych zarzutów dyskwalifikujących pracę skarżącej można było, zdaniem WSA, domniemywać, że z tej części egzaminu skarżąca mogła uzyskać, co najmniej, ocenę dostateczną. Jednakże wskutek stanowiska organu odwoławczego, który wykazał inne błędy dyskwalifikujące pracę skarżącej, negatywna ocena z czwartej części egzaminu, jak również wynik całego egzaminu zawodowego został uznany za niedostateczny. Sąd I instancji uznał rozstrzygnięcie Komisji za decyzję reformatoryjną, bowiem organ uznał umowę dostawy za ważną, a jednocześnie podniósł nowe zarzuty oraz zmienił na niekorzyść skarżącej rangę pozostałych zarzutów, wcześniej uznanych przez Komisję I stopnia za drugorzędne. W efekcie negatywna ocena wystawiona skarżącej nie uległa zmianie. Zdaniem Sądu sposób oceniania pracy skarżącej, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję I stopnia, uległ zaostrzeniu. W związku z powyższym za uzasadniony WSA uznał zarzut naruszenia zasady o nieorzekaniu na niekorzyść strony skarżącej (reformationis in peius), tj. naruszenie art. 139 k.p.a. Zdaniem Sądu I instancji w wyniku reformatoryjnego rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego, skarżąca w istocie została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do zmiany kwalifikacji i zakresu zarzutów wobec jej pracy egzaminacyjnej, co narusza zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym.

Sąd I instancji nie zgodził się ze stanowiskiem organu, iż uchwałą II instancji nie zmieniono oceny egzaminu skarżącej, która od początku była negatywna. Twierdzenie to byłoby w pełni uprawnione dopiero po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organy obu instancji, z uwzględnieniem wszystkich nowych okoliczności sprawy oraz stanowiska strony, co do ich znaczenia dla wyniku tej sprawy. Zdaniem Sądu, wskutek powyższego naruszony został art. 10 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez uznanie nowych okoliczności faktycznych za udowodnione, bez możliwości wypowiedzenia się skarżącej w tym zakresie, stanowiących podstawę wystawienia oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu adwokackiego, przez co niezapewniono skarżącej czynnego udziału w postępowaniu oraz rozstrzygnięto sprawę na podstawie znanych tylko organowi dowodów.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasady reformationis in peius, tj. art. 139 k.p.a. Sąd stwierdził, że skoro skarżąca, po zapoznaniu się z oceną Komisji II stopnia podniosła zarzut, iż ocena ta wykracza poza granice zakreślone jej odwołaniem, gdyż z jednej strony potwierdza jej stanowisko, z drugiej zaś kwestionuje jej pracę z innych powodów, to obowiązkiem organu odwoławczego było odniesienie się do tych zarzutów. Odniesienie się do tego zarzutu wymagało przedstawienia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stanowiska organu, co do tego, czy dokonanie oceny niektórych aspektów pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego mniej korzystne dla skarżącej niż ocena dokonana w pierwszej instancji, było zasadne i dopuszczalne. Brak merytorycznego stanowiska organu w tym zakresie WSA zakwalifikował jako uchybienie procesowe dotyczące wymagań stawianych decyzji administracyjnej, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, organ nie odnosząc się merytorycznie do wszystkich zarzutów skierowanych wobec skarżonej uchwały, dopuścił się niestaranności obejmującej nienależyte ustalenie stanu faktycznego i rozpoznanie materiału dowodowego.

Sąd I instancji wskazał, że skarżona uchwała Komisji II stopnia została wydana z przekroczeniem granic luzu decyzyjnego. Tego rodzaju decyzja musi w sposób jasny i czytelny, a jednocześnie wyczerpujący i zindywidualizowany, wskazywać motywy jakimi kierowano się, podejmując rozstrzygnięcie. Uzasadnienie to w przypadku uchwały organu odwoławczego musi obejmować także wyraźne odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania. Skoro bowiem organ dysponuje przy określaniu konsekwencji prawnych określoną swobodą, to musi wykazać, że dokonując ich wyboru rozważył wszystkie możliwości rozstrzygnięcia, w tym – proponowane przez stronę. Tylko taki kształt uzasadnienia decyzji uznaniowej nie pozwoli postawić jej zarzutu arbitralności.

Sąd I instancji podniósł, iż nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, bada jedynie, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Dokonuje zatem kontroli prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z przepisami p.o.a. i k.p.a.

Powołując się na powyższe i działając na podstawie art.145 § 1 p.1 lit.c) p.p.s.a. Sąd uchylił skarżoną uchwałę uznając za przedwczesne rozstrzyganie w zakresie pozostałych zarzutów skargi.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r.

Wyrok zaskarżyła w całości i wniosła o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nietrafne uznanie, że w uchylonej uchwale Komisji II Stopnia z dnia [...] października 2013 r., znak: [...], organ administracyjny nie odniósł się merytorycznie do wszystkich zarzutów odwołania zdającej oraz dopuścił się niestaranności obejmującej nienależyte ustalenie stanu faktycznego i rozpoznanie materiału dowodowego z przekroczeniem granic tzw. luzu decyzyjnego, podczas gdy do takich naruszeń nie doszło, jak również poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji wyjaśnienia, które okoliczności faktyczne nie zostały przez organ administracyjny ustalone i poddane ocenie;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. decyzja utrzymująca w mocy decyzje organu I instancji, jest decyzją reformatoryjną;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nietrafne uznanie, że w sprawie zakończonej uchwałą Komisji II Stopnia z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] doszło do mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 139 k.p.a. oraz art. 10 i art. 81 k.p.a., podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło;

- a w konsekwencji błędne uchylenie ww. uchwały Komisji II stopnia w sytuacji, gdy skarga zdającej winna zostać oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z wymogami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ odwoławczy ustalił stan faktyczny i prawny sprawy. Komisja II Stopnia rozstrzygając sprawę dysponowała pracą skarżącej z czwartej części egzaminu adwokackiego. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, iż organ dokonał szczegółowej analizy złożonego odwołania i ponownie ocenił pracę egzaminacyjną skarżącej zgodnie z zasadą dwuinstancyjności. Kasator nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż Komisja II Stopnia nie odniosła się merytorycznie do wszystkich zarzutów odwołania. Organ odniósł się bowiem zarówno do kwestii ważności umowy w kontekście sposobu oznaczenia ceny przez zdającą, jak również precyzyjnie wskazała i omówiła inne mankamenty pracy zdającej, które regulowały prawa i obowiązki stron umowy, zdaniem organu zbyt ogólnie, a przez to w sposób niezabezpieczający w należytym stopniu interesów stron, zwłaszcza odbiorcy. Zdaniem organu, z uzasadnienia wyroku nie wynika z jakich konkretnie przyczyn stwierdzono naruszenie przez Komisję II Stopnia przepisów procedury w stopniu, który mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Za nietrafne kasator uznał również stanowisko WSA, w którym Sąd nie podzielił argumentacji organu, iż uchyloną uchwałą nie zmieniono oceny egzaminu skarżącej. Ponadto stwierdził, że skoro zarzut o naruszeniu art. 139 k.p.a. pojawił się już po wydaniu uchylonej przez Sąd I instancji uchwały, to oczywiste jest, że organ odwoławczy nie mógł się odnieść do tego zarzutu w uzasadnieniu uchwały. Błąd Sądu w tym zakresie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie należy wyjaśnić, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Kwestie te wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyrokach z dnia 14 grudnia 2011 r. II GSK 489/11, z dnia 11 marca 2014 r. II GSK 40/13, z dnia 22 maja 2014 r. II GSK 447/13). Podejmowanie decyzji uznaniowych ma miejsce wówczas, gdy organ administracji w granicach wytyczonych przepisami prawa i ustalonym stanem faktycznym, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że w określonych warunkach organ, przedkładając interes społeczny nad słuszny interes strony, może odmówić stronie przyznania dochodzonego przez nią prawa.

Organy podejmujące uchwałę w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego, tj. obie Komisje Egzaminacyjne nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli w ramach dokonywania ustaleń faktycznych prace egzaminacyjne, przy zastosowaniu sposobu oceny określonego w art. 78e p.o.a., zostaną ocenione pozytywnie, to wynik egzaminu zgodnie z art. 78f p.o.a., musi być pozytywny.

Sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny. Oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Ustawa reguluje precyzyjnie wymagania, jakie muszą spełniać prace z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego.

Zgodnie z art. 78e p.o.a. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny także nie są przejawem "luzu decyzyjnego", są natomiast realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę trafną.

Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Może się zatem zdarzyć, że prace różnych zdających, w których są przyjęte podobne rozwiązania prawne, prezentują jednocześnie tak różny poziom wiedzy i umiejętności zdającego, że są oceniane w różny sposób.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że nietrafny jest pogląd Sądu I instancji wyrażony w uzasadnieniu wyroku, iż organ orzekał z przekroczeniem granic "luzu decyzyjnego", gdyż w sprawie niniejszej żadnego luzu decyzyjnego nie było.

Niejasne, a zatem naruszające art. 141 § 4 p.p.s.a., są wywody Sądu I instancji dotyczące naruszenia przez organ administracji art. 80 k.p.a. przy ustalaniu stanu faktycznego i naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. przy rozpatrywaniu materiału dowodowego.

Sąd kasacyjny wskazuje, że z akt odzwierciedlających stan faktyczny sprawy wynika, iż dwaj egzaminatorzy oceniający w I instancji czwartą część egzaminu adwokackiego, w pisemnych opiniach wskazali na liczne wady i braki sporządzonej umowy dostawy listew. Obaj egzaminatorzy wskazali, że sposób ustalenia ceny listew nie został określony prawidłowo, co powoduje niemożność ustalenia tej ceny i skutkuje nieważnością umowy. Obaj egzaminatorzy uznali także, że umowa bardzo ogólnie określa prawa i obowiązki stron, szczególnie w zakresie odpowiedzialności za jej niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie, § 8 umowy uznali za niejasny, a zapisy w zakresie oprocentowania transakcji za nieprecyzyjne i prawnie bezskuteczne z uwagi na nieuwzględnienie obowiązujących w tej materii ograniczeń.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, oceniając zarzuty odwołania uznała, że wszystkie wady umowy, dotyczące sposobu określenia ceny listew, są ustalone prawidłowo, nieprawidłowo natomiast oceniony został przez egzaminatorów skutek tych wad w postaci nieważności umowy. Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała jednak, że wada w sposobie określenia ceny listew występuje w umowie, jak również, że prawidłowe są ustalenia faktyczne egzaminatorów oceniających pracę w I instancji, co do innych wad umowy. Wady te, zasygnalizowane w uzasadnieniach ocen wystawionych w I instancji, organ odwoławczy precyzyjnie opisał i uznał, że ich występowanie uzasadnia utrzymanie negatywnej oceny pracy.

W wyżej opisanej sytuacji uznać należy, że z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji uchylającego uchwałę z powodu naruszenia art. 77 § 1 i 80 k.p.a. nie wynika, co konkretnie powinno być ustalone ponownie i które dowody zostały przez organ ocenione nienależycie. Zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. jest zatem usprawiedliwiony, bowiem z jednej strony nie sposób prześledzić rozumowania Sądu prowadzącego do podjętego rozstrzygnięcia, a z drugiej nie są wystarczająco jasne wskazania, co do dalszego postępowania. Omawiany zarzut kasacyjny należy zatem uznać za trafny i uzasadniający uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Trafny jest także drugi zarzut kasacyjny, kwestionujący dwukrotne stwierdzenie przez Sąd, że uchwala utrzymująca w mocy uchwałę I instancji o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego jest "decyzją reformatoryjną". Odmienna ocena dowodów uzasadniających podjęte rozstrzygnięcie, przy utrzymaniu oceny negatywnej egzaminu, w żadnym razie nie może być uznana za decyzję reformatoryjną. Rozstrzygnięcie jest bowiem niezmienione – utrzymane w mocy, podobnie jak jego podstawa faktyczna (te same wady sporządzonej umowy). Nieco odmienna ocena znaczenia tych wad zawarta w uzasadnieniu uchwały nie stanowi o istnieniu decyzji reformatoryjnej (z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zatem drugi zarzut kasacyjny jest trafny w tym sensie, że pogląd Sądu nie ma oparcia w prawie.

Uchybienie to samodzielnie nie miałoby wpływu na wynik sprawy, jednak w sprawie niniejszej na wskazanym poglądzie Sąd I instancji opiera zarzut naruszenia przez uchwałę Komisji II stopnia art. 139 k.p.a., tj. orzeczenie na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie, a także naruszenia, wynikającego z art. 10 k.p.a., prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu oraz wypowiedzenia się, co do materiału dowodowego (art. 81 k.p.a.).

Zarzut kasacyjny kwestionujący to stanowisko Sądu I instancji jest usprawiedliwiony. Jak już wskazano wyżej, uchwała Komisji II stopnia w ogóle nie zmieniła oceny z części IV egzaminu oraz wyniku egzaminu adwokackiego (wynik negatywny). Nie zmieniła go w szczególności na niekorzyść strony. W toku tej oceny, dokonanej w zakresie oznaczonym w odwołaniu (tj. dotyczącym umowy sporządzonej w IV części egzaminu, zakwestionowany skutek nieważności umowy oraz ogólnikowość sformułowań), Komisja ustosunkowała się do obu zarzutów odwołania. Komisja nie postawiła pracy nowych zarzutów, a jedynie przeniosła akcenty, co do oceny znaczenia prawidłowo ustalonych faktów i uznała, że sporządzona umowa ma tyle wad wynikających z braku precyzji i ogólnikowości sformułowań, że choć nie jest nieważna, nie spełnia wymogów stawianych pracy egzaminacyjnej. Trudno tu dopatrzyć się naruszenia zakazu zmian rozstrzygnięcia na niekorzyść odwołującego się (art. 139 k.p.a.) jak również odsunięcia strony od udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Materiał dowodowy w postaci pracy egzaminacyjnej musiał być oceniony przez Komisję II stopnia w świetle treści odwołania i na tym etapie postępowania nie ma miejsca na dalsze działania strony. Natomiast kwestionowanie oceny Komisji II stopnia może mieć miejsce w skardze do Sądu. Strona w toku postępowania administracyjnego mogła wypowiedzieć się co do dowodu, jaki stanowi jej praca egzaminacyjna, zaś polemizować z ocenami mogła w odwołaniu i skardze. Jej prawa nie zostały zatem naruszone.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd weźmie pod uwagę wywody powyższe i oceni, czy zarzuty skargi są uzasadnione.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.