Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1107/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1i art. 34 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Jerzy Krupiński Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 404/06 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 404/06, oddalił skargę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 15 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) dalej u.p.s. lub ustawa, przyznał A. G. zasiłek celowy w miesiącu grudniu 2005 r. w wysokości 45 zł. Jako cel przyznania świadczenia określono: żywność, obuwie, bielizna osobista, środki czystości i wyrobienie dokumentów. Nadto zaznaczono, że pomoc przyznano w odpowiedzi na wnioski A. G. z dnia 21 listopada 2005 r., 28 listopada 2005 r. i 5 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że biorąc pod uwagę trudną sytuację materialno-bytową i zdrowotną, oraz fakt spełnienia kryterium dochodowego, pomoc została przyznana. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium przywołało art. 39 u.p.s. określający okoliczności, w których może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ów nie określa wysokości zasiłku celowego i nie podaje kryteriów ustalania tej wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami ustalania tej wysokości są – z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że świadczenia nie muszą pokrywać całości wnioskowanych potrzeb czy poniesionych kosztów. Kwota 45 zł wynikała z możliwości finansowych MOPR, a nadto pod uwagę wzięto również inne formy pomocy świadczonej skarżącemu. Pomoc społeczna nie jest i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu, służące do zaspokojenia choćby tylko najbardziej uzasadnionych potrzeb.

A. G. wniósł skargę na powyższą decyzję. Zarzucił organowi drugiej instancji popełnienie kardynalnego błędu, jakim jest przyznanie pomocy tylko w formie zasiłku celowego. Uznał, że jeśli Ośrodek na wiele wniosków odpowiada tylko jedną decyzją w postaci zasiłku celowego, to jego wysokość winna zabezpieczać potrzeby wnioskodawcy w takiej wysokości i w takim zakresie, jakby to miało miejsce w sytuacji zastosowania różnych rodzajów pomocy, o których mowa w u.p.s. W świetle przepisów i duchu ustawy o pomocy społecznej, biorąc pod uwagę jego obecną sytuację, winien otrzymać pomoc na wnioskowane cele w pełnej wysokości kosztów.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, iż przedmiotem zaskarżenia jest odmowa przyznania A. G. zasiłku celowego w kwocie powyżej 45 zł tytułem pomocy finansowej.

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo ustaliły i oceniły, że z uwagi na kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przyznanie zasiłku celowego było zasadne (art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.s.).

Skarżący przyjął, że winien otrzymać pomoc na wskazane w swoich wnioskach cele w pełnej wysokości kosztów. Z definicji pomocy społecznej, zawartej w art. 2 ust. 1 ustawy nie sposób wyprowadzić wniosku, że każdy wniosek zainteresowanego winien być uwzględniony w całości. Pomoc społeczna, będąca instytucją polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy) osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jest rzeczą oczywistą, że pomoc świadczona w ramach praw socjalnych, finansowana jest ze środków publicznych, pochodzących od podatników. Ilość tych środków jest zawsze ograniczona, a nadmierne rozbudowanie systemów podatkowych, grozi kryzysem finansów publicznych (W. Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, RPEiS 1/04, s. 9-11). Polska należy do państw ekonomicznie słabiej rozwiniętych, a dostarczycielem większości podatków są głównie osoby mniej zamożne; wzrost wydatków socjalnych ponad rozsądny poziom prowadzi do osłabienia gospodarki, wzrostu bezrobocia, poszerzenia sfery ubóstwa. Skoro zatem najniższa płaca brutto w gospodarce narodowej wynosiła w całym 2005 r. 849 zł miesięcznie (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2005 r. – Dz. U. z 2004 r. Nr 201, poz. 2062), a w całym 2006 r. odpowiednio 899,10 zł (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2006 r. – Dz. U. z 2005 r. Nr 177, poz. 1469), zaś stopa bezrobocia na dzień 30 czerwca 2005 r. wynosiła na obszarze Powiatowego Urzędu Pracy w L. 12,7% (obwieszczenie Prezesa GUS z 27 września 2005 r. w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze działania powiatowych urzędów pracy – MP z 2005 r. Nr 57, poz. 789), to świadczenia z pomocy społecznej, przyznane i wypłacone A. G. w grudniu 2005 r. w łącznej kwocie netto 615,20 zł uznać należy za znaczne. Z kolei w całym 2005 r. na jedną rodzinę MOPR przyznał średnio 1092,80 zł, a samotnemu zainteresowanemu 6984,04 zł (6,39 razy więcej).

Mimo zatem umiarkowanej niepełnosprawności A. G., przy uwzględnieniu zakresu pomocy przyznanej w całym 2005 r., przyznanie zainteresowanemu zaskarżoną decyzją zasiłku celowego w kwocie 45 zł – przy uwzględnieniu rozmiarów świadczeń pomocy społecznej przyznanych Skarżącemu w grudniu 2005 r. i w całym okresie od stycznia 2005 do stycznia 2006 r. – nie narusza prawa materialnego i granic uznania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie pomoc społeczna należycie wspiera wnioskodawcę w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb. Świadczy o tym rozmiar przyznanej w poszczególnych miesiącach pomocy.

Odnośnie zawartego w skardze zarzutu załatwienia jedną decyzją więcej niż jednego wniosku wskazać należy, że takie działanie organu, podyktowane ekonomią postępowania administracyjnego, jest ze wszech miar pożądanym – zwłaszcza, jeśli ta sama strona składa w krótkim okresie wiele wniosków w podobnych przedmiotach.

A. G. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 3 ust.1 w zw. z art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej skutkujące przyjęciem, że zła sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu zasiłku celowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Przepisy ustawy o pomocy społecznej wymieniają cele, na jakie może być przyznany zasiłek celowy. Wyliczenie to ma wprawdzie charakter przykładowy, ale jego treść wskazuje, że ta forma pomocy społecznej ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Zasiłek celowy w niniejszej sprawie ma być przeznaczony na pewne elementarne dobra, które umożliwią skarżącemu bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka, jednakże przyznana kwota 45 zł w żadnym stopniu nie spełnia celów pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i w związku z tym podlegała oddaleniu.

Sąd bowiem dokonał prawidłowej wykładni art. 3 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1 ww. ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten określa generalne cele pomocy społecznej, której konkretyzacja w niniejszej sprawie dotyczyła przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. Sąd pierwszej instancji uznał, iż sytuacja skarżącego uzasadniała przyznanie takiego świadczenia. Kwestia ta była w sprawie bezsporna, a do rozstrzygnięcia pozostawała jedynie kwestia jej wysokości.

W ocenie skarżącego, wysokość zasiłku celowego nie zaspokaja niezbędnych potrzeb, na które został przyznany, co narusza powołane przepisy. Jednakże należy wskazać, iż przepis ten zawiera również ust. 3 i 4, które określają, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób korzystających z tej pomocy winny być uwzględnione, jeżeli m.in. mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W związku z tym, interpretacja ust. 1 cyt. ustawy musi być dokonywana z uwzględnieniem zasad przewidzianych w powyższych przepisach.

Z obszernego i szczegółowego uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd słusznie zastosował powyższy przepis. W oparciu o akta administracyjne sprawy Sąd dokonał oceny okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy skarżącemu w kwestionowanej wysokości, wskazując przy tym na fakt, że skarżący jest objęty stałą pomocą. Wysokość zaś przyznawanych świadczeń znacznie przewyższa średnią wysokość pomocy udzielonej przez ośrodek pomocy rodzinie i to kilkakrotnie chociaż skarżący jest osoba samotną. Ustalenia te nie zostały skutecznie zakwestionowane w skardze kasacyjnej, a one stały się m.in. podstawą uznania, że wysokość zasiłku celowego odpowiadała celom pomocy społecznej. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż zarzut błędnej wykładni powołanych przepisów jest chybiony.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Jednocześnie Sąd nie orzekł o przyznaniu ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia, bowiem przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a.

jako odnoszące się do kosztów postępowania między stronami, nie mają zastosowania do przyznania takiego wynagrodzenia. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.