Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 105/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 243, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252 par. 2, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 926/08 w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 21 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 27 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 926/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z 21 maja 2008 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentacji wysłanej na wezwanie o dostarczenie dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku podniósł, że jego wynagrodzenie jest obciążone tytułami egzekucyjnymi, w wyniku czego do jego dyspozycji pozostaje 500 zł. Nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Z żoną nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, od 2004 r. mają rozdzielność majątkową małżeńską i pozostają w separacji faktycznej, więc skarżący nie ma wiedzy na temat dochodów żony, która odmówiła zarówno pomocy, jak i przekazania informacji na temat źródła i kwoty swoich dochodów. Wskazał również, że mieszka u brata. Nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego ani kosztów utrzymania domu.

Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. WSA podkreślił, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy mimo rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Uchylanie się od podania informacji na temat dochodów żony skarżącego oraz wątpliwości spowodowane brakami w dokumentacji potwierdzającej dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiło temu Sądowi dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy.

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Skarżący zarzucił, iż zaskarżone postanowienie narusza art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając zażalenie, skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację. Jego zdaniem WSA odwołał się do braku przedstawienia okoliczności, których przedstawienia od strony nie żądano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).

Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.

Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową. Sąd wezwał o przedstawienie: potwierdzenia wysokości uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów i wydatków rodziny; zeznań podatkowych; wyciągów z rachunków bankowych oraz wyjaśnień odnośnie sytuacji prawnej nieruchomości wskazywanej przez skarżącego jako jego adres oraz prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący nie przedstawił wymaganych dokumentów w komplecie, bowiem przesłał jedynie kopię zeznania podatkowego i decyzji o wykreśleniu z ewidencji prowadzonej działalności gospodarczej. Pozostałe okoliczności wyjaśnił zaś w swoim oświadczeniu. WSA uznał zatem, iż skarżący nie dowiódł, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykonał bowiem w pełni wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje zdaniem WSA budziły wątpliwości, ponieważ były zbyt ogólnikowe i niejednoznaczne. Uniemożliwiło to rozstrzygnięcie ponad wszelką wątpliwość, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na etapie zażalenia skarżący również nie wskazał nowych okoliczności, zwłaszcza tych nieujawnionych przed WSA, które mogłyby wpłynąć na zwolnienie z kosztów sądowych. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd pierwszej instancji wydając zaskarżone postanowienie, nie ma możliwości całościowego oglądu sprawy. Skarżący przemilcza kwestię sytuacji finansowej żony, która w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23) jest zobowiązana do pomocy mężowi. W kwestii obowiązku alimentacyjnego należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż nie jest on uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Skarżący błędnie przyjmuje natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jego żonę z pomocy finansowej, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony.

Słusznie zatem, choć bezskutecznie, Sąd pierwszej instancji zmierzał do zbadania, czy rodzina skarżącego będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy finansowej w stopniu, jaki nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.

Skoro strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, co oznacza, że to strona ma przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna i osobista nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.

Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącego w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła ocenę tej sytuacji. Ocena ta miałaby wpływ na uznanie, czy uprawdopodobniono, iż obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu, a co za tym idzie, na udzielenie pomocy ze środków budżetowych. Dla przykładu - nie wystarczy samo twierdzenie, że do dyspozycji skarżącego pozostaje 500 zł, skoro Sąd wyraźnie wzywał o wyciąg z rachunku bankowego, który miałby takiej ocenie podlegać.

Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa.

Wskazać również należy, iż analogicznie okoliczności faktyczne przedstawione przez skarżącego ocenił Naczelny Sąd Administracyjny już w innych swych postanowieniach (postanowienia NSA z 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09 i I FZ 125-126/09).

Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

-----------------------

1