Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 825/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 6 art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 - 5,  art.  17b. ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735); Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...] r. Nr [...], w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. W..

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że wnioskiem z dnia 20 stycznia 2021r. r. E. S., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – matką G. W..

W drodze wywiadu środowiskowego, ustalono że wnioskodawczyni, która opiekuje się swoją niepełnosprawną matką G. W., posiada usamodzielnione dzieci a jej mąż jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Opieka nad niepełnosprawną obejmuje: pomoc w ubieraniu, rozbieraniu oraz myciu, sprzątanie mieszkania, pampersowanie, załatwianie recept i dawkowanie leków, przygotowywanie posiłków a czasem nawet karmienie. G. W. posiada jeszcze dwoje dorosłych dzieci: syn mieszka w B. i nie interesuje się matką (ostatni raz odwiedził ją w 2018 roku) a druga córka jest na emeryturze, mieszka w Z. i odwiedza matkę sporadycznie. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że wnioskodawczyni faktycznie zajmuje się matką w podanym przez siebie zakresie.

W rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu pomocowego z dnia 10 lutego 2021 roku wnioskodawczyni przyznała, że jest rolnikiem i posiada z tego tytułu 25 - letni okres ubezpieczenia, ale nie zamierza uzupełniać złożonych oświadczeń. Natomiast z zaświadczenia z dnia 2 marca 2021 roku wydanego przez Urząd Gminy w A., wynika iż E. S. i jej mąż figurują m.in. w ewidencji podatników podatku rolnego jako właściciele gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 1,86 ha.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ odmówił wnioskodawczyni prawa do wnioskowanego świadczenia. W wyniku odwołania E. S., organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji, przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania, z uwagi na znajdujące się w kartach administracyjnych braki w części III wniosku o przyznanie świadczenia.

W uzupełnieniu III części wniosku o świadczenie E. S. oświadczyła że z dniem 11 grudnia 2020 roku zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Do tego czasu miała w tym gospodarstwie wykonywać "normalne czynności gospodarskie jak każda gospodyni", gdyż podsiadała "tylko drób i ogródki", co zajmowało jej ok. 3 h dziennie.

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1-4, art. 20, art. 23 ust. 1-4, art. 24 ust. 1-4, art. 26, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2020r. poz. 111 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz. 1466), art. 104, Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2021 r. poz. 735), wydaną z upoważnienia Wójta Gminy A., odmówiono wnioskodawczyni świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na G. W..

Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę, organ I instancji dnia 12 maja 2021 r. wezwał pełnomocnika wnioskodawczyni do usunięcia braków formalnych złożonego wniosku w III części tj. "oświadczenie wnioskodawcy o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez rolnika, małżonka rolnika lub domownika". W dniu 14 maja 2021 r. wnioskodawczyni uzupełniła ten wniosek osobiście w siedzibie organu, wskazując, iż jest rolnikiem i z dniem 1 stycznia 2019 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W dniu 27 maja 2021 r. E. S. dostarczyła oświadczenie, w którym jako datę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym podała 11 grudnia 2020 r. Ponadto wnioskodawczyni wyliczyła jakie czynności wykonywała w gospodarstwie rolnym i ile czasu jej zajmowały, zanim zaczęła sprawować opiekę nad matką - G. W. - Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia 13 marca 2019 r. zaliczył stan zdrowia G. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym w pkt. IV dotyczącym tego od kiedy niepełnosprawność istnieje, wpisano " nie da się ustalić".

Organ podał w motywach swego rozstrzygnięcia, iż odmówił E. S. prawa do wnioskowanego świadczenia, z uwagi na czas w jakim powstała niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jednocześnie przyznając, iż nie neguje faktycznego sprawowania opieki wnioskodawczyni nad matką, gdyż zostało to potwierdzone przeprowadzonym wywiadem środowiskowym. Według organu sprawowanie tej opieki, nie ma jednak związku z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż, w jego ocenie, nie uniemożliwia ono sprawowania stałej opieki nad osobą najbliższą.

Odwołując się od wydanej decyzji, E. S. wskazała, przez pełnomocnika, że skarży ją w całości oraz wnosi o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając decyzji:

Naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez:

* błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

* dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 2 u.ś.r., tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego przyjęcia, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez odwołującą z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy taki związek istnieje oraz błędnej wykładni ww. przepisów i oparcie rozstrzygnięcia o nieuzasadnione domniemanie o niezaprzestaniu przez odwołującą pracy w gospodarstwie rolnym,

Naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, tj. faktycznego zakresu opieki odwołującej nad matką w kontekście konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 obecnie nie można opierać decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził. Ponadto podkreślono, że ustalenia wywiadu środowiskowego potwierdzają fakt pełnego zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką i wynikającą z tego konieczność całkowitego wyłączenia się z prac gospodarskich oraz że skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości wykonywania żadnej pracy a w opiece tej nie pomaga jej nikt inny.

Zaskarżoną niniejszą skargą, decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, powołując się na przepisy u.ś.r., wskazano, że z akt sprawy wynika, że G. W. (wdowa, urodzona [...] r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 13 marca 2019 r. znak: [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności a ustalony stopień datuje się od 26 lutego 2019 r., ale nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje. W rozpatrywanej sprawie spełnione zostały, w ocenie organów, przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Jednak zdaniem organu II instancji, w analizowanej sprawie, pomimo błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., przez organ I instancji, organ ten zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na matkę G. W., gdyż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie organu podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności a opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły, co należy odnieść także do rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ wyjaśnił, że celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą, powołując się na orzecznictwo sądowoadministacyjne.

W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że w analizowanej sprawie nie ma bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy, czy też zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez E. S., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. E. S. wraz z mężem są właścicielami gospodarstwa rolnego, w którym - jak poinformowała - wykonywała normalne czynności gospodarskie jak każda gospodyni, posiadała jedynie drób i ogródki, a praca ta zajmowała jej 3 godziny dziennie. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że zaprzestała pracy w tym gospodarstwie od 11 grudnia 2020 r., natomiast jej mąż jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy. E. S. opiekuje się matką i zaspakaja jej codzienne potrzeby, tj. robi zakupy, utrzymuje higienę osobistą, zmienia pampersy, ubiera i rozbiera matkę, utrzymuje czystość w mieszkaniu, umawia wizyty lekarskie, wykupuje i dawkuje leki, przygotowuje posiłki i czasami zdarza się, że musi matkę nakarmić. Rodzeństwo skarżącej, podczas rozmów telefonicznych, poinformowało pracownika socjalnego, że nie mają możliwości stale opiekować się matką: brat pracuje, mieszka w B., natomiast siostra przebywa na emeryturze mieszka i w Z.. W ocenie pracownika socjalnego wyrażonej w wywiadzie środowiskowym z dnia 19 lutego 2021 r. wnioskodawczyni faktycznie opiekuje się matką, ale zakres wykonywanych czynności nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo organ podkreślił, że nie można jednak nie zauważyć, że matka skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 26 lutego 2019 r. Skarżąca zaś, zgodnie z oświadczeniem, zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym dopiero z dniem 11 grudnia 2020 r. Skoro zatem, jak oświadczyła skarżąca, brat nie interesuje się matką a siostra przyjeżdża sporadycznie, to przyjąć należy, iż do czasu wystąpienia z wnioskiem sprawowana przez nią opieka nad matką nie stanowiła przeszkody w pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca oświadczyła, że nie pracuje zawodowo, jednak nie wskazała na żadną okoliczność powodującą, iż opieka nad matką jest nie do pogodzenia z pracą w gospodarstwie rolnym, zwłaszcza że zajmowała jej jedynie 3 godziny dziennie. W ocenie organu II instancji, obiektywnie zatem możliwe jest takie zorganizowanie tej opieki (w tym przy udziale bezrobotnego męża), aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też pracować w gospodarstwie rolnym. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnia, czy też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (art. 17ust. 1 u.ś.r.) i odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest w pełni uzasadniona.

W skardze, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w dniu 10 września 2021 r., reprezentowana przez radcę prawnego M. M., E. S., zaskarżyła decyzję organu II instancji w całości oraz zarzuciła jej:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie decyzji organu I instancji; zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie a także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W ocenie Skarżącej stanowisko wyrażone przez organ II instancji w przedmiotowej decyzji jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego jak i procedury, opisane treścią ww. zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wnosiło o jej oddalenie, głownie powielając argumenty na rzecz dotychczasowego stanowisko w sprawie zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Następnie stwierdzić przyjdzie, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...] r., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. W.. Zasadniczym powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest, jak twierdzi organ odwoławczy, brak spełnienia po stronie osoby ubiegającej się o jego przyznanie ustawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a konkretnie brak bezpośredniego związku przyczyno-skutkowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Natomiast w przypadku rolników, małżonków rolników bądź ich domowników, świadczenia te przysługują odpowiednio: (1) rolnikom - w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; (2) małżonkom rolników lub domownikom - w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (art. 17b. ust. 1 u.ś.r.).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z przywołanych unormowań, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 oraz art. 17b. ust. 1 u.ś.r.) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, oraz alternatywnie: zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego (rolnik) bądź zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (małżonek lub domownik rolnika), w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia (prowadzenia gospodarstwa) jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższe należy odnieść odpowiednio także do niemożności podjęcia lub rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym lub jego prowadzenia, w związku z koniecznością podjęcia ww. opieki.

I chociaż na mocy art. 17b ust. 2. u.ś.r. takie zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się jedynie stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, to jednak warto podkreślić, że świadczenie to jest skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Należy przypomnieć zatem, że jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy, w związku z jej niepodjęciem lub rezygnacją z niej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 – Lex nr 2588317). A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19 – Lex nr 2755167).

Z uwagi na to, iż fakt niepełnosprawności podopiecznej i rzeczywistego sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad tą osobą, nie był ostatecznie w sprawie kwestionowany, należało przejść do omówienia definicji opieki w rozumieniu przepisów u.ś.r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (vide. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się także, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (vide: wyrok NSA z 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 691/19 – Lex nr 3020846).

Przenosząc poczynione dotychczas uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo zresztą ocenionego przez organy orzekające obu instancji wynika, że G. W., wdowa, urodzona w [...] r. mocą orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] r. znak: [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 26 lutego 2019 r., ale nie sposób ustalić od kiedy w ogóle niepełnosprawność istnieje. Niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawna posiada dwójkę innych dzieci, które jednak nie zajmują się matką i rzadko ją odwiedzają.

Skarżąca natomiast jest córką niepełnosprawnej w stopniu znacznym, podopiecznej G. W.. Bezspornie zatem mieści się w katalogu osób uprawnionych do przyznania wnioskowanego świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z poczynionych przez organ ustaleń, których skarżąca nie kwestionowała w toku postępowania wyjaśniającego wynika, że E. S. wraz ze swym mężem posiada gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha. Oświadczyła, że z dniem 11 grudnia 2020 roku zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym - dotychczas wykonywała "normalne czynności gospodarskie jak każda gospodyni" przy drobiu i w ogródku, które zajmowały jej ok. 3 h dziennie. Skarżąca posiada dwójkę usamodzielnionych już i zamieszkałych osobno dzieci.

Wnioskodawczyni podnosi, że opiekuje się matką stale, a pomoc ta polega na ubieraniu, rozbieraniu oraz myciu, sprzątaniu mieszkania, pampersowaniu, załatwianiu recept i dawkowaniu leków, przygotowywaniu posiłków a czasem nawet karmieniu. Przy czym faktu objęcia opieką matki i jej zakresu organy nie kwestionowały.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że skarżąca opiekuje się matką, jednak zakres i częstotliwość wykonywanych względem niej czynności opiekuńczych w związku z zakresem i specyfiką pracy w gospodarstwie rolnym skarżącej, nie wiąże się i nie wiązało z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji przez nią z tych czynności. Skarżąca jest rolnikiem i nie podała żadnych innych źródeł utrzymania siebie i męża który nie pracuje, bo jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Powyższe prowadzi do konstatacji, że skarżąca jeśli nawet nadal nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym to już na pewno opieka nad matką, nie umożliwia jej wykonywania tej pracy.

Skarżąca mieszka jedynie z bezrobotnym obecnie mężem i opiekuje się matką, która według orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, który istnieje u niej od 26 lutego 2019 r. co nakazuje zakładać, że od tej daty istnieje także wskazany przez skarżącą zakres czynności, jakie zmuszona jest wykonywać przy matce. Jak dalej ustalono, pomimo posiadania przez G. W. innych dzieci, nie zajmują się one matką i rzadko ją odwiedzają. Oznacza to, że skarżąca, co najmniej od lutego 2019 r. samodzielnie zajmuje się matką a mimo to oświadczenie o rezygnacji z wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z tą opieką, złożyła dopiero 11 grudnia 2020 roku, tj. po niemal 2 latach od momentu stwierdzenia u matki, takiej niepełnosprawności, jaka generowała co najmniej obecny poziom nakładu pracy skarżącej w zakresie opieki nad matką, który miałby obecnie uniemożliwiać jej pracę.

Tłumaczenie skarżącej nie mogło się ostać, ze względu na zakres a także charakter wykonywanej przez nią pracy w gospodarstwie. Jak bowiem wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowo-administracyjnego, rolnik jest organizatorem własnej pracy i ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (por. uchwała z dnia 11 grudnia 2012 r. NSA, sygn. akt I OPS 5/12, CBOSA) tym bardziej iż zakres ten obejmował dotychczas jedynie 3 h dziennie.

Z ustalonego prawidłowo stanu faktycznego sprawy wynika więc, że skarżąca opiekuje się matką, jednakże opieka przezeń sprawowana obiektywnie umożliwia jej takie zorganizowanie (w tym przy udziale bezrobotnego męża), aby skarżąca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też nadal pracować w gospodarstwie rolnym. Rację ma więc organ II instancji, że brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnia, czy też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką i w konsekwencji należało uznać, że nie została w sprawie spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b u.ś.r.). W tym stanie rzeczy, należało stwierdzić, że organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego a organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy.

Stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy A. zostały wydane zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a w toku postępowania administracyjnego, poprzedzającego ich wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Reasumując Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające, odpowiadało wymogom art. 6 art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W motywach decyzji SKO sporządzonej zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił przyczyny natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej podjęciu. Chybione są tym samym zarzuty skargi dotyczące naruszenia norm prawa procesowego i prawa materialnego. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami Skarżącej, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

A. P.