Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 417/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 28 ust 3 , 3a i 3b w zw. z art 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. decyzją

z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., [...] , odmawiającą zobowiązanej M. A., jako spadkobiercy po zmarłym mężu, M. A., umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy

w łącznej kwocie [...] zł, uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności koniecznych do umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej zwanej "u.s.u.s.", nie wystąpił także "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 28 ust.3a u.s.u.s. oraz brak "ważnego interesu osoby zobowiązanej", o jakim mowa w art. 28 ust.3b u.s.u.s.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 27.10.2011 r., zobowiązana M. A. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w S. z prośbą o umorzenie zaległych po zmarłym mężu, M. A. (ur. 1956 r.) zobowiązań z tytułu składek za lata 2006 - 2009, należnych w związku z prowadzoną przez męża od 1999 roku działalnością gospodarczą, powołując się na ciężką sytuację rodzinną i finansową. Strona wskazała, że nigdy z mężem nie korzystała z żadnej formy pomocy, gdyż starali się radzić sobie we własnym zakresie. Gdy mąż chorował, starli się opłacać składki kosztem zmniejszenia zakupu towaru do sklepu, co spowodowało, że odchodzili klienci, co skutkowało zwiększaniem się zaległości u dostawców, a także składek w ZUS. W opłacanej składce przez męża, zawarto koszty leczenia. W praktyce wyglądało to tak, że na wizytę u kardiologa wyznaczano mężowi 16 - miesięczny termin oczekiwania na wizytę. Aby zatem żyć, mąż musiał się leczyć prywatnie, co nie zwalniało go jednak z obowiązku opłacania składek. W 2010 r. mąż zmarł. Strona wskazała, że sama, mimo złego samopoczucia, nie korzysta z usług lekarskich, bo nie stać ją na leki. Strona wskazała, że z powodu pogarszającego się stanu zdrowia męża, przejęła po nim działalność gospodarczą. Po śmierci męża pozostało sporo zadłużeń oraz dom obciążony hipoteką; zawierała ugody z dostawcami oraz komornikami, a także pożyczała pieniądze od rodziny, aby ograniczyć odsetki komornicze. Sytuacja jej nie jest prosta, gdyż w Ładzinie funkcjonują dwa sklepy, a w oddalonym o 8 km W. są dwa supermarkety. Ma zatem konkurencję, i aby spłacać długi i nie dopuścić do licytacji domu, musi pracować codziennie od 6,00 -19,00 a latem do 21,00. Taka praca odbiła się na zdrowiu strony, i jej syn, który studiuje, musiał zmienić system studiów i obecnie na zajęcia dojeżdża 400 km, aby w pozostałe dni pomagać stronie. Będąc na studiach, syn stara się sobie dorabiać. Obecnie syn musiał z tego zrezygnować i wraz z synem utrzymują się jedynie z emerytury strony i z tego co zarobią w sklepie. Zobowiązana strona wskazała także, że podczas jej pobytu w szpitalu w S. w styczniu 2011 r. dokonano włamania do jej sklepu, skąd skradziono alkohole, papierosy, karty telefoniczne oraz szufladę od kasy fiskalnej wraz z gotówką. Końcowo strona wskazała, że mimo iż od 1976 r. mąż opłacał składki ubezpieczeniowe, nie otrzymała z tego tytułu nic, nawet zasiłku pogrzebowego, ten bowiem otrzymała ze swojego ubezpieczenia.

Rozpatrując powyższy wniosek organ rentowy stwierdził, że zainteresowana umorzeniem, jako spadkobierczyni M. A. jest odpowiedzialna

za zobowiązania spadkodawcy. Organ stwierdził, że strona zobowiązana jest czynnym przedsiębiorcą i osiąga z tego tytułu dochody, przy czym w roku 2010 r. zobowiązana otrzymała dochód [...] zł, a nadto otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych kwocie [...] zł. Nadto, z treści ksiąg wieczystych o numerach: KW nr[...] , KW nr [...] oraz KW nr [...] wynika, że zobowiązana jest właścicielem nieruchomości położonych na terenie gminy W., a ponadto jest właścicielką samochodu m-ki [...] rok produkcji 1997. Organ dalej wskazał, że strona ma zobowiązania kredytowe w bankach, w tym kredyt hipoteczny

w kwocie [...] zł oraz, że zaciągnęła pożyczki w kwocie [...] zł, wskazując przy tym, że zobowiązania te strona spłaca w kwocie [...] zł miesięcznie.

Następnie organ rentowy omówił wynikające z przepisów prawa przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne wynikające z art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania zaległości z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne stwierdzając przy tym, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie długu, o której mowa

w art. 28 ust. 3, 3 a i 3b u.s.u.s., tj. całkowita nieściągalność, bowiem strona ma majątek, podlegający zabezpieczeniu i egzekucji, a mianowicie, strona jest właścicielem ww. nieruchomości, a także właścicielem ww. samochodu. Ponadto pobiera emeryturę w kwocie [...] zł miesięcznie i osiąga dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Nadto, organ rentowy wskazał, że brak "ważnego interesu osoby zobowiązanej", o jakim mowa w art. 28 ust.3b u.s.u.s. Organ rentowy rozstrzygając wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji finansowej strony, i chociaż nie jest w stanie spłacić zaległości jednorazowo, to jednak posiada zdolność płatniczą, a z ujawnionego majątku Zakład może skutecznie dochodzić swojej należności. Wskazał, że w prowadzeniu działalności gospodarczej stronie pomaga jej studiujący syn, pobierający zasiłek dla bezrobotnych, zaś uzyskiwane dochody przeznaczane są na spłatę kredytów w kwocie [...]zł miesięcznie.

Organ rentowy wskazał, że spłata kredytów, jako zobowiązań prywatnych, nie może uzasadniać umorzenia wnioskowanej należności publicznoprawnej, strona bowiem powinna się ułożyć z wszystkimi swoimi wierzycielami, wskazując przy tym,

że należności publicznoprawne są uprzywilejowane w ich dochodzeniu w stosunku do prywatnoprawnych. Nadto Zakład wskazał, że zasadą jest płacenie składek a nie ich umarzanie, i że wzięto pod uwagą okoliczność, że powstałe zadłużenie jest wynikiem działalności gospodarczej prowadzonej przez zmarłego męża, która to jednak okoliczność – zdaniem organu – nie uzasadnia umorzenia należności, gdyż odpowiedzialność strony wynika z decyzji administracyjnej stwierdzającej odpowiedzialność dłużnika jako spadkobiercy przyjmującego świadomie spadek, bowiem wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI U 249/11, Sąd oddalił odwołanie strony.

Dalej organ wyjaśnił, że umorzenie należy odnosić do osób znajdujących się

w obiektywnie trudnej sytuacji majątkowej czy osobistej, powstałej z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika, uniemożliwiających opłacenie, czy też dochodzenie tych należności ze względu na zagrożenie ich egzystencji. Zdaniem Zakładu, mimo iż uwzględnił, że strona jest osobą schorowana, w trudnej sytuacji materialnej, to jednak w obecnej sytuacji brak przesłanek przemawiających za umorzeniem należności. Zakład nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie żadnych nadzwyczajnych okoliczności, uzasadniających umorzenie należności, o których mowa rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przeprowadzając pod tym kątem analizę przedłożonych dokumentów i sytuacji zobowiązanej, wskazał, że zobowiązana otrzymuje dochód

z prowadzonej działalności gospodarczej, otrzymuje świadczenie emerytalne, posiada majątek, z którego można dochodzić lub zabezpieczyć roszczenie. Dalej w motywach rozstrzygnięcia organ rentowy stwierdził, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zostało właściwie ocenione, że nie istniały okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności.

Organ nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie również przesłanek

z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, powtarzając dotychczasową argumentację, że umorzenie uprzywilejowanych należności wobec ZUS nie jest dopuszczalne również ze względu na posiadanie przez stronę innych zobowiązań wobec innych wierzycieli niż ZUS, co prowadziłoby do zaspokojenia tych wierzycieli kosztem Budżetu Państwa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S.

w S. na wyżej powołaną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

20 marca 2012 r. skarżąca powtórzyła argumentację wniosku o umorzenie składek i wniosła o poważne i wnikliwe rozpatrzenie jej sprawy, wskazując przy tym, że jest właścicielem domu i działek, które nie stanowią odrębnej własności. Działki te są zabezpieczone przez ZUS, a poza tym są zabezpieczeniem na rzecz banku. Wskazała, że koszt kredytu rośnie, zaś wartość nieruchomości spadła o 30 %, wskazując przy tym, że ZUS podkreśla, iż ma dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, który zabierany jest z konta przez bank na poczet zadłużenia kredytowego, a mimo to dług narasta. Wskazał, że próbuje wyjść na "prostą" i utrzymać własną firmę, jednak kosztem własnego zdrowia i wieku (56 lat). Skarżąca podniosła nadto, że aby utrzymać dom, musi ponosić koszty podatku od nieruchomości oraz koszty prądu, zaś by zmniejszyć koszty utrzymania, zamiast wyrzucać przeterminowany towar do śmietnika, zabiera go do domu, i to są koszty utrzymania skarżącej. Dalej skarżąca wskazała, że będzie miała na utrzymaniu cztery osoby, a kobiety w ciąży nie da się utrzymać przeterminowanymi artykułami spożywczymi. Syn aktualnie jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku, a jego narzeczona uczy się, przy czym jej rodzina odmówiła pomocy z uwagi na ciążę przed ślubem. Synowa źle znosi ciążę i nie może pracować. Do pomocy im pozostała tylko skarżąca, podnosząc przy tym, że syn rozważa rezygnację ze studiów ze względu na koszty dojazdu i rodzinę.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 11 lipca 2012 r. skarżąca poparła skargę, dodatkowo wyjaśniając, że jej dom jest zabezpieczony na rzecz banku hipoteką i cesją z ubezpieczenia, przy czym kredyt ten nie spłacany regularnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję, może decyzję w całości lub części uchylić, stwierdzić jej nieważność w całości lub części lub stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa. Sąd nie ma natomiast możliwości umorzenia zadłużenia skarżącej, ponieważ uprawnienie to jest zastrzeżone do kompetencji ZUS.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa skarżącej umorzenia należności

z tytułu zaległych składek po zmarłym mężu, M. A., umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 28 ust. 1 - 3

w związku z art. 32 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Szczegółowe zasady tego umarzania zostały uregulowane w rozporządzeniu

z 2003 r., wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3 b ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 rozporządzenia

z 31 lipca 2003 r. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Jak wynika z brzmienia powołanego wyżej przepisu wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków przewidzianych w jego treści, daje Zakładowi możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało, z woli prawodawcy, w gestii uznania organu.

Tak więc, nawet w sytuacji spełnienia przesłanek, o których mowa

w rozporządzeniu z 2003 r., organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości, a po stronie zobowiązanego nie powstaje odpowiadające temu roszczenie. Działa on tym samym w granicach uznania administracyjnego, co jednak nie oznacza dowolności

w podejmowaniu decyzji przez organy administracji publicznej.

Uznaniowy charakter decyzji, jaką jest decyzja zaskarżona do Sądu, nie zwalnia organu od przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego mającego na celu zebranie całego materiału dowodowego i dokonanie jego wszechstronnej oceny. Ponadto, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy szczegółowa analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Sąd oceniający zaskarżoną decyzję bada, czy nie nosi ona cech dowolności,

a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych, właściwie uzasadniając swoje stanowisko.

Należy również wskazać, że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 K.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem tej zasady jest przekonanie stron o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Sąd dokonując oceny decyzji w przedmiocie umorzenia składek – zgodnie

z utrwalonym orzecznictwem sądowym – nie ogranicza się jedynie do zbadania, czy zostały zachowane formalne przesłanki wymagane przepisami K.p.a. Sąd ma kompetencję do należytego zbadania sprawy, a więc do starannej oceny tego, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika (zobowiązanego). Sformułowana w art. 7 K.p.a. ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06 LEX nr 325379 , i z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07 LEX nr 451167). Przy ocenie decyzji organu rentowego należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "[...] gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny [...]. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym [...] norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Zakład wydający zaskarżoną decyzję naruszył zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego i nie wykazał się prawidłowym rozumieniem "uznania administracyjnego".

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ rentowy nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, dysponując obszernym materiałem dowodowym w postaci szeregu dokumentów źródłowych dotyczących stanu zdrowia, stanu majątkowego skarżącej i rodziny, sytuacji osobistej skarżącej.

Na podstawie tych dokumentów organ stwierdził, że umorzenie należności byłoby przedwczesne, bowiem majątek skarżącej (nieruchomości obciążone hipoteką na rzecz banku i samochód osobowy o znikomej wartości handlowej z uwagi na rok prod. - 1997) wystarczy na zaspokojenie należności Zakładu będącej przedmiotem wniosku o umorzenie i nie zachodzi całkowita nieściągalność należności.

Według składu orzekającego, organ nie uzasadnił swojego stanowiska w sposób należyty i nie wskazał, w jaki sposób skarżąca mogłaby znaleźć środki na wykonanie ciążących na niej zobowiązań wobec ZUS bez narażania się na powstanie ciężkich skutków wobec niej i jej rodziny.

Jest bezsporne w sprawie, że skarżąca ponosi odpowiedzialność za zaległe składki zmarłego męża, swoje składki zaś opłaca na bieżąco. Bezsporne jest,

że skarżąca ma na utrzymaniu swojego uczącego się syna, który podnosi swoje kwalifikacje z nadzieją skarżącej, że w perspektywie najbliższej przyszłości poprawi swoją i jej sytuację materialną, a także i zdrowotną skarzacej. Jak wynika z akt, syn skarżącej zmienił system nauki studiów by pomóc matce w prowadzeniu działalności gospodarczej w celu swojego utrzymania i matki, tj. spłaty kredytów, w tym hipotecznego by uniknąć licytacji domu matki, a tym samym w celu utrzymania "dachu nad głową". Jak wynika ze skargi, prawdopodobnie do wspólnego gospodarstwa doszły nadto dwie osoby (synowa z nowonarodzonym dzieckiem). W chwili obecnej skarżąca prowadzi działalność, mimo złego stanu zdrowia, osiągając z tego tytułu dochód w wysokości ledwie pozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Skarżąca nie korzysta i nie korzystała z innej formy pomocy publicznej. Wyraża wolę utrzymania siebie i rodziny z własnej pracy. Skarżącej w utrzymaniu pomaga syn, chociaż studiuje w odległości ponad 400 km od domu, i jest szansa, że uzyskując wyższe kwalifikacje, zbędna będzie w przyszłości pomoc publiczna. Jednak by strona skarżąca mogła wyjść z tak trudnej sytuacji, winna być rozważona wszechstronnie jej faktyczna sytuacja finansowa, rodzinna jak i zdrowotna, czego organ rentowny w rozpoznawanej sprawie nie uczynił w sposób wnikliwy.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, organ rentowy odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek przy obiektywnie trudnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącej, podczas gdy na gruncie dokonanych ustaleń faktycznych sprawy wprost wynika brak realnych perspektyw na podwyższenie poziomu dochodów strony skarżącej, wręcz przeciwnie, należy uwzględnić zmniejszenie poziomu dochodów przy rosnących kosztach kredytu, rosnącej konkurencji w pobliżu miejsca prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą, a także uwzględniając pogarszający się stan zdrowia skarżącej. Organ przyjął, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych, w postaci nieruchomości, tj. domu zajmowanego przez skarżącą i jej syna wraz z rodziną. Nie wzięto pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia domu, w kontekście sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej i jej rodziny, a mianowicie, czy skutkiem wyegzekwowania należności ZUS z majątku nieruchomego skarżącej nie będzie konieczność uzyskania innej pomocy państwa. Zakład nie dokonał w zaskarżonej decyzji szczegółowej analizy stanu zdrowia skarżącej, pominął bowiem okoliczność, że sama ma dolegliwości zdrowotne, a to nie przyczynia się do zwiększenia dochodu z działalności gospodarczej, a tym samym zmniejszenia zadłużenia. Zakład w zaskarżonej decyzji w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności wynikających wprost z materiału dowodowego, a mających kluczowe znaczenie dla jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W sposób arbitralny organ ocenił, że skarżąca jest czynnym przedsiębiorcą, otrzymuje co miesiąc świadczenie emerytalne i posiada majątek nieruchomy stanowiący przedmiot zabezpieczenia lub wyegzekwowania należności, a także samochód, bez uprzedniego ustalenia, czy jej stan zdrowia w ogóle rokuje poprawę oraz, czy ze względu na wiek, zawód, rodzaj schorzenia, miejsce prowadzenia sklepu daje realną szansę na spłatę zaległych składek.

Sytuacja skarżącej – zdaniem Sądu - jest na tyle złożona, że wymaga indywidualnego podejścia, w szczególności z punktu widzenia przesłanki określonej

w § 3 ust.1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 2003 r. Tak więc zaprezentowane stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę tym bardziej, że powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Sąd zwraca uwagę, że powołany przez organ interes publiczny - w tym przypadku sprowadzony do interesu jednego z działów finansów publicznych, określanego jako stan finansów ubezpieczeń społecznych, z zasady sprzeczny jest

z interesem prywatnym, tj. ważnym interesem osoby zobowiązanej, przy czym

z założenia ten pierwszy uzyskuje wyższą rangę. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić, ponieważ interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny

z indywidualnym interesem obywatela. Należy też przypomnieć – za cytowanym wyżej wyrokiem NSA z dnia 20 marca 2007 r. – że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Biorąc pod uwagę, że skarżąca w niniejszej sprawie musi spłacać kredyt hipoteczny, w przeciwnym przypadku utraci dom, i wówczas będzie zmuszona zwrócić się o pomoc publiczną, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności, nawet jeżeli jest realnie możliwe dzięki sprzedaży nieruchomości, może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Należy także wziąć po uwagę, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny.

W tym stanie rzeczy, w świetle powyższych rozważań zachodzi podstawa do uznania, że ustalenia dokonane przez organ w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie są wyczerpujące, zaś ich ocena jest pobieżna, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej argumentacji, a w poczuciu skarżącej - krzywdzącej, a w konsekwencji do naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s. jak i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zakład przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze ww. wskazania Sądu co do kierunku postępowania - winien szczegółowo rozważyć,

czy w świetle zebranego materiału dowodowego w sprawie w stosunku do skarżącej znajdują zastosowanie przesłanki, o jakich mowa ww. przepisach, z uwzględnieniem wyczerpującej motywacji rozstrzygnięcia. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy zaistniałych na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.