Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1619/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1, art. 40 ust. 1, art.13 ust. 2 pkt 5, art. 43
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 137
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie : WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E. J., J. J., B. J. i M. T. na decyzję Wojewody z dnia 4 października 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

W dniu 27 stycznia 2012 r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję znak: [...] o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...], objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] na rzecz: K. M., E. J., M. T., J. J. i B. J..

Decyzją z 29 maja 2012 r. znak: [...] Wojewoda uchylił w całości ww. decyzję Prezydenta Miasta K. oraz przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 9 stycznia 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł wobec K. M., E. J., M. T., J. J. i B. J. o odmowie zwrotu działek nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...] objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...].

Wojewoda decyzją z dnia 18 lipca 2013 r. nr: [...] utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Kr 1269/13 uchylił obie wymienione decyzje.

Decyzją z 31 marca 2017 r. znak: [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...] jednostka ewidencyjna [...], objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], na rzecz: A. R., E. J., M. T., J. J. i B. J..

Rozpoznając ponownie sprawę Prezydent Miasta K. wskazał, iż orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z 23 sierpnia 1952 r. nr [...], w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4 poz. 31), wywłaszczono nieruchomość składającą się z parceli budowlanej l. kat. [...], b. gm. kat. [...] o łącznej powierzchni 0.3169 ha stanowiącą własność J. i O. M. po 1/2 części, wraz z wszelkimi prawami i przynależnościami, a w szczególności z domem mieszkalnym jednopiętrowym oraz budynkami garażowymi i urządzeniami w granicach objętych zezwoleniem Z-cy Przewodniczącego P.K.P.G. na rzecz Skarbu Państwa, reprezentowanego przez [...] - Przedsiębiorstwo Państwowe [...].

W dniach [...] listopada 2009 r. i [...] listopada 2011 r. odbyły się rozprawy administracyjne połączone z oględzinami nieruchomości, w trakcie których ustalono, iż budynek nr [...] usytuowany na działce nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] jest murowany, dwukondygnacyjny, częściowo podpiwniczony, z jedną klatką schodową. W chwili oględzin stanowił pustostan. Wedle oświadczenia J. T., przedstawicielki administratora, w budynku odcięte są woda i gaz. Nie jest on także ogrzewany. Brak urządzeń sanitarnych i pieców na parterze. Na parterze znajduje się jedno duże pomieszczenie - dawny bar, oraz 4 pomieszczenia mniejsze. Na pierwszym piętrze znajdują się 3 mieszkania:

1. mieszkanie - 2 pokoje z kuchnią i łazienką,

2. mieszkanie -złożone z trzech pokoi oraz kuchni i łazienki.

Do trzeciego mieszkania dostęp był niemożliwy.

Pomieszczenia są opuszczone. Schody z parteru na I piętro są betonowe, natomiast na strych drewniane z balustradą. Ponad I piętrem znajduje się strych, niezagospodarowany.

Z kolei dostęp do działki nr [...], oznaczonej numerem adresowym ul. [...], odbywa się przez bramę z prętów żelaznych na słupkach betonowych, usytuowaną między budynkiem przy ul. [...] a portiernią opisywaną poniżej. Cała objęta wnioskiem o zwrot działka nr [...] zabudowana jest budynkami murowanymi z wewnętrznym podwórzem, wyłożonym płytami betonowymi i asfaltem, zajmującym obszar około 200 m2. Od strony południowej znajduje się portiernia - parterowa, murowana, niepodpiwniczona. Obecnie ulokowane są tam częściowo pomieszczenia administracyjne. Dalej ku północy - murowany, dwukondygnacyjny w części budynek. W części parterowej ulokowane są 2 garaże samochodowe, otwierane ku podwórzu, przeznaczone dla karetek pogotowia. Pozostałą część zajmują garaże zabudowane w kształcie podkowy, otwierane ku podwórzu. Z północnej strony podwórza widoczne są 3 wjazdy. We wnętrzu północnego budynku znajdują się żelbetonowe konstrukcje i siatka wyznaczająca boksy garażowe. Stanowisk garażowych znajduje się kilkadziesiąt. Pomieszczenia oświetlają świetliki w dachu. Od strony zachodniej znajduje się budynek warsztatowy, otwierany ku podwórzu trzema bramami dla samochodów. Na podwórzu znajdują się kratki ściekowe i włazy do kanałów. Teren działki nr [...] jest wykorzystywany jako baza [...] Pogotowia Ratunkowego.

W przedmiotowej sprawie przeprowadzono również postępowanie wyjaśniające w zakresie posiadania przez podmioty zarządzające sieciami infrastruktury miejskiej swoich sieci lub urządzeń na przedmiotowej nieruchomości.

Z treści pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji znak: [...] z 3 września 2009 r. wynika, że na ww. działkach nie ma sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Na działce nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] znajdują się przyłącza wodociągowe i kanalizacyjne do budynku nr [...] przy ul. [...].

Z treści pisma Zakładu Energetycznego [...] S.A. Oddział w K. z 1 września 2009 r. znak: [...] wynika, że na działce nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] brak urządzeń elektrycznych. Na działce nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] znajduje się natomiast wyszczególniona w piśmie infrastruktura energetyczna będąca własnością [...] S.A.

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w decyzji Wojewody z 29 maja 2012 r. nr [...] przesłuchany został świadek na okoliczność zagospodarowania nieruchomości w latach 1951-1961. Świadek, A. M., urodzony w [...] r. mieszkał z rodzicami w domu przy ul. [...] nr [...] w okresie od 1943 r. do 1972 r. Świadek nie był pracownikiem P.P.[...], lecz pracownikiem ww. przedsiębiorstwa był przez krótki czas jego ojciec. Świadek nie pamiętał dokładnie, w jaki sposób nieruchomości wykorzystywano w przedmiotowym okresie. Zapamiętał prowadzony w kamienicy frontowej zakład wulkanizacji oraz biura [...] "do mniej więcej 1949 r." i drobne prace remontowe wykonywane przez [...]. Świadek pamięta także, iż Kolumna Transportu nie pojawiła się bezpośrednio po wojnie; wydaje mu się także, iż "biura [...] i Kolumny Transportu Sanitarnego były jakoś połączone, [...] o ile mi wiadomo była tam czasowo".

W ocenie organu I instancji zeznaniom świadka należało przyznać moc dowodową w ograniczonym zakresie z uwagi na fakt, iż świadek nie pamięta zmian podmiotowych w zakresie użytkowników nieruchomości, a zwłaszcza terminów tych zmian. Częściowo jednak zeznania świadka zgodne są z ustaleniami wynikającymi z pozostałego, zebranego materiału dowodowego i w tym zakresie ocenione zostały jako wiarygodne.

W uzasadnieniu orzeczenia o wywłaszczeniu wskazano, iż: "Przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych, co stwierdza zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 10.VII.1951 r. nr. [...]"

Następnie organ I instancji pozyskał do akt sprawy następujące dokumenty, które jego zdaniem obrazują przebieg procedury wywłaszczeniowej:

- Zaświadczenie z 23 marca 1951 r. znak [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o przeznaczeniu nieruchomości Nr [...], w którym potwierdzono brak zastrzeżeń do przeznaczenia nieruchomości l. kat. [...], b. gm. kat [...] na cele garaży [...] do końca 1953 r.,

- pismo Przedsiębiorstwa Państwowego [...] do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 3 kwietnia 1951 r. znak: [...], dotyczące uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości (garaży) przy ul. [...] dla potrzeb [...]. Dokument powyższy zawiera informację, iż [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] użytkuje parcelę bud. l. kat. [...] wraz ze stojącymi na niej garażami, która niezbędna jest [...] zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem dla realizacji narodowego planu gospodarczego, natomiast po zakończeniu przez [...] użytkowania garaży przejmie je Ministerstwo Komunikacji Departament Samochodowy,

- pismo z 27 maja 1950 r. Ministerstwa Komunikacji skierowane do "[...]" Państwowe Przedsiębiorstwo [...] stwierdzające iż: "Po zakończeniu okresu użytkowania garaży "[...] przez [...] Ministerstwo Komunikacji wskaże użytkownika, który po przejęciu garaży zwróci koszt adaptacji minus koszt amortyzacji",

- pisma Ministerstwa Przemysłu Ciężkiego z 14 maja 1951 r. znak [...] do Przedsiębiorstwa Państwowego [...] oraz do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w których stwierdzono bezskuteczność starań o nabycie i udzielono zezwolenia P.P. [...] na zgłoszenie wniosku do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o nabycie nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczonej w Lwh [...] [...], a także stwierdzono konieczność nabycia garaży dla [...],

- pismo z 19 maja 1951 r. znak [...] Departamentu Org. - Prawnego do Dep. Inwestycji, wyrażające zgodę na przeznaczenie ww. działki dla [...] tylko na czas oznaczony (do 1953 r.)

- pismo z 19 czerwca 1951 r. znak [...], skierowane przez P.P. [...] do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, dotyczące wniosku [...] o zezwolenie na nabycie nieruchomości przy ul. [...] w K.. W piśmie stwierdzono, iż nabycie ma nastąpić na rzecz Skarbu Państwa, natomiast użytkownikiem do roku 1953 wg przewidywań Woj. KPG będzie [...]. Po wybudowaniu własnych obiektów [...] przekaże użytkowanie innemu wskazanemu wykonawcy narodowych planów gospodarczych np. Ministerstwu Komunikacji,

- wniosek z 7 lipca 1951 r. znak: [...] Departamentu Inwestycji w sprawie o udzielenie, w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przejmowaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zezwolenia Przedsiębiorstwu Państwowemu [...] w K. na nabycie dla potrzeb [...] nieruchomości położonej przy ul. [...] określonej jako parcela l. kat. [...], b. gm. kat. [...],

- zezwolenie Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 10 lipca 1951 r. znak [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu [...] na nabycie, dla potrzeb [...] nieruchomości położonej przy ul. [...], określonej jako parcela l. kat. [...], b. gm. kat [...], zgodnie z dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przejmowaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych,

- pismo [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 13 grudnia 1951 r. znak: [...] zawierające prośbę o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, ponieważ nakładem pieniężnym ww. przedsiębiorstwa zaadaptowano garaże i warsztaty samochodowe, które zajmowane były od listopada 1949 r. ("naszym dużym nakładem pieniężnym specjalnie adaptowane dla naszych celów garaże i warsztaty samochodowe, które zajmujemy od listopada 1949 r."),

- obwieszczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 16 maja 1952 r. znak: [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie parceli l. kat. [...], b. gm. kat [...]

- protokoły z "czynności komisyjnej zarządzonej pismem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...]", w których opisano szczegółowo nieruchomości oraz ich stan zagospodarowania. Opisano także dom jednopiętrowy przy ul. [...], zamieszkały przez osoby prywatne oraz pracowników [...].

- oszacowanie nieruchomości z 19 czerwca 1952 r. znak: [...], zawierające szczegółowe opisy nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Z opisu budynku jednopiętrowego przy ul. [...] wynika m.in., iż w 3/4 częściach przeznaczony jest na cele mieszkalne, a w 1/4 na cele użytkowe, przemysłowe (zakład wulkanizacyjny) i tak jest wykorzystywany ("Podłogi w Zakł. wulkaniz. dębowe, parketowe, reszta drewniane miękkie").

- zestawienie pn. "Nakłady poniesione przy adaptacji garaży [...] Ww. dokument datowany na dzień 23 maja 1952 r. i podpisany przez Głównego Księgowego "[...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...]" zawiera wykaz zawierający m.in. nazwę wykonawców, numer i datę rachunków, sumy rachunków oraz rodzaj robót. W wykazie robót znalazły się następujące pozycje: "ocena proj.", "projekt adapt.", "remont", "centralne ogrzewanie", "instalacje elektryczne". Łączna kwota za roboty wyniosła 58.026.13 zł.

Ww. dokumenty potwierdzają, zdaniem organu I instancji, prawidłowość prowadzonego postępowania poprzedzającego wywłaszczenie.

W dalszej kolejności Prezydent Miasta K. wskazał, iż jakkolwiek cel wywłaszczenia nie został wskazany w decyzji konkretnie poprzez odwołanie do szczegółowo określonej inwestycji realizowanej w ramach narodowych planów gospodarczych, lecz odwołano się wprost do zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 10 lipca 1951 r. znak [...] W treści natomiast ww. zezwolenia wskazano sygnaturę wniosku tj. [...], pod którą to sygnaturą pisma "[...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...]" zwróciło się w dniu 3 kwietnia 1951 o zezwolenie na nabycie nieruchomości (garaży) dla potrzeb [...].

Na podstawie opisanych powyżej dokumentów poprzedzających wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego oraz wytworzonych w jego trakcie organ I instancji wskazał, iż celem wywłaszczenia, realizowanym w ramach narodowych planów gospodarczych, było zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże "[...]") na cele "[...] Przedsiębiorstwa Państwowego [...]" do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, tj. wykorzystanie istniejących budynków uprzednio już użytkowanych, na których poniesiono określone nakłady o charakterze remontowym, nie zaś realizowanie nowej inwestycji (budowa obiektów).

Wywłaszczana nieruchomość to tzw. "Garaże [...]", czyli powstały w 1928 r. zespół garaży, składający się z 57 oddzielnie zamykanych stanowisk, z warsztatami, naprawczymi i stacją paliw ze zbiornikiem na 5000 litrów benzyny ("Nieznany portret Krakowa", B. Zbroja i K. Myślik, Wydawnictwo Warn 2010, s. 198-203).

Prezydent Miasta K. wskazał również na powszechnie znany fakt, iż z końcem lat 40-tych ubiegłego wieku podjęto decyzję o rozpoczęciu budowy kombinatu [...]. Inwestycja o szerokim zakresie robót budowlanych, realizowana od podstaw, wymagała zaplecza o charakterze technicznym, także dla pojazdów mechanicznych obsługujących budowę. Zgodnie z pismami ww. przedsiębiorstwa, po wybudowaniu własnych obiektów (jak przewidywano ok. 1953 r.) przedmiotowa nieruchomość miała zostać przekazana w użytkowanie innemu wykonawcy narodowych planów gospodarczych.

Organ I instancji podkreślił również, iż już w tracie postępowania wywłaszczeniowego oczywistym było jedynie czasowe wykorzystanie obiektów przez P.P.[...], a następnie przekazanie użytkownikowi wskazanemu przez Ministerstwo Komunikacji (pismo Ministerstwa Komunikacji z 27 maja 1950 r. i P.P.[...] z 3 kwietnia 1951 r.), a zakończenie okresu wykorzystania przez ww. przedsiębiorstwo nastąpi w 1953 r. (pismo Departamentu Organizacyjno-Prawnego do Departamentu Inwestycji Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 19 maja 1951 r. oraz pismo P.P.[...] do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 19 czerwca 1951 r.). Z zebranej dokumentacji wynika także, iż budynek frontowy (dwukondygnacyjny) miał charakter mieszkalno - usługowy, jego część wykorzystywano jako zakład wulkanizacyjny, a część mieszkalna służyła także pracownikom "[...] Przedsiębiorstwa Państwowego [...]". W protokole opisującym oględziny nieruchomości (z dnia 5 czerwca 1952 r.) wpisano ponadto, iż budynek portierni użytkowany był "na sypialnie szoferów i pokój biurowy".

Następnie Prezydent Miasta K. wskazał, iż zgodnie z regulacją art. 40 ust. l dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, datę wywłaszczenia stanowił dzień 13 grudnia 1951 r. (data zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie - pismo [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] z dnia 13 grudnia 1951 r. znak: [...]).

Przepis art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawierający legalną definicję zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia wskazuje, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel wywłaszczenia jeżeli pomimo upływu 7 lat od daty wywłaszczenia, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od tej daty, cel ten nie został zrealizowany.

Zdaniem organu I instancji, zebrany w postępowaniu materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, iż bezpośrednio po dacie wywłaszczenia nastąpiło wykorzystanie nieruchomości na cele wywłaszczenia. Z protokołu z "czynności komisyjnej zarządzonej pismem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...]", spisanego 23 maja 1952 r. wynika także, iż dnia 15 listopada 1949 r. poprzedni posiadacz ([...]) przekazał protokolarnie całą nieruchomość "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu [...] na cele parkowania i napraw technicznych pojazdów mechanicznych tegoż przedsiębiorstwa".

Po przejęciu nieruchomości przez [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] w piśmie z 19 czerwca 1951 r. przedsiębiorstwo informowało, iż dotychczas zainwestowało kwotę ok. 65 000 zł "i ma w programie dalsze nakłady mające na celu przystosowanie urządzeń do swoich potrzeb. Na te inwestycje nie posiadamy zabezpieczenia ze strony właścicieli, którzy nie zgadzają się na dobrowolny zwrot, ani potrącenie, a równocześnie upierają się przy ustaleniu czynszu wg najwyższej stawki stosowanej przy takich realnościach".

Zarówno wniosek wywłaszczeniowy z 13 grudnia 1951 r. jak i zestawienie z 23 maja 1952 r. pn. "Nakłady poniesione przy adaptacji garaży [...]" znak: [...] wskazują, iż P.P.[...] obiekt zajmowało i ponosiło nakłady adaptacyjne - remontowe. Także zeznania świadka A. M., choć mało precyzyjne, potwierdzają działalność P.P.[...] na objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości.

Organ I instancji wskazał również, iż wypełnienie przesłanki braku zbędności na cel wywłaszczenia, skutkuje uznaniem iż późniejsze, faktyczne wykorzystywanie wywłaszczonej nieruchomości przez Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego w K. nie stanowi już okoliczności o charakterze prawotwórczym w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

W przedmiotowym stanie faktycznym konkretnie wskazany cel wywłaszczenia miał być od początku celem tymczasowym, z przewidzianą już w toku postępowania wywłaszczeniowego zmianą podmiotu korzystającego z nieruchomości. Nowego użytkownika, w ramach narodowych planów gospodarczych, wyznaczyć miało Ministerstwo Komunikacji Departament Samochodowy.

Wobec wykorzystania nieruchomości na cel narodowych planów gospodarczych już bezpośrednio po dacie wywłaszczenia, a więc wypełnienia przesłanki braku zbędności na cel wywłaszczenia, późniejsze wykorzystywanie nie stanowi, zdaniem organu I instancji, okoliczności istotnej w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w świetle definicji zawartej w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się z kolei do zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 kwietnia 2014 r. dot. ustalenia: "co zostało i w jakim terminie na przedmiotowej nieruchomości wybudowane (zrealizowane)" organ I instancji ustalił, iż nakłady poniesione przy adaptacji garaży "[...]" przez P.P.[...] zawarte są w wykazie datowanym na dzień 23 maja 1952 r. Jedna z kolumn zestawienia: "data rachunku" zawiera daty rachunków wskazujące, iż w latach 1950 - 1951 zostały wykonane: projekty i ich oceny, a następnie liczne remonty: m.in. centralnego ogrzewania i instalacji elektrycznej.

W aktach sprawy znajduje się również protokół przejęcia z 25 czerwca 1952 r., na podstawie którego przedstawiciel transportu P.P.[...] i oraz przedstawiciel Wydziału Kwaterunkowego P.P.[...] przekazali pomieszczenia garażowe oraz biurowe i magazynowe przy ul. [...] w K. użytkowanych przez P.P.[...] dla Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego.

W ocenie organu I instancji ww. dokument, a zwłaszcza zawarty w nim, a sporządzony wówczas opis nieruchomości bezspornie poświadcza fakt wykorzystywania nieruchomości w tej dacie na cel wywłaszczenia. Wynika to m.in. z okoliczności, iż strony protokołu uzgadniają terminy odbioru np. benzyny w zbiorniku, gaśnic, przyczepy siodłowej bez tarcz i ogumienia, samochodu półciężarowego [...], regałów drewnianych itp. oraz informują, iż z dniem odbioru P.P.[...] "zdejmuje Straż Przemysłową i Pożarną". Z treści protokołu wynika także, że formalnym dniem przekazania (posiadania) nieruchomości był dzień 28 czerwca 1952 r. Jednakże, Przedsiębiorstwo Państwowe [...] zastrzegła sobie prawo do użytkowania 10 boksów garażowych na "wozy osobowe".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1269/13 wskazał także, iż: "organ uwzględni również treść art. 43 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku. Wykładnia tego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że objęcie w posiadanie, a co za tym idzie realizowanie jakichkolwiek celów inwestycyjnych na nieruchomości przed uzyskaniem orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie dekretu, nie może być rozumiane jako zrealizowanie celu wywłaszczenia. Przesądza o tym jednoznaczny zakaz takiego postępowania i jego penalizacja przez ustawodawcę."

Prezydent Miasta K. wskazał, iż ww. przepis zamieszczony w przepisach karnych dekretu stanowi, że: "Kto przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego albo bez zezwolenia właściwej władzy, wydanego w trybie określonym w dekrecie, obejmuje w posiadanie cudzą nieruchomość w całości lub części albo też w inny sposób narusza cudze prawo własności nieruchomości - podlega karze aresztu do lat dwóch".

W protokole sporządzonym przez przedstawicieli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...], spisanym w dniu 23 maja 1952 r. w obecności m.in. pełnomocnika J. i O. M. wskazano, iż dnia 15 listopada 1949 r. poprzedni posiadacz ([...]) przekazał protokolarnie całą nieruchomość "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu [...]". To przedsiębiorstwo prowadziło z właścicielami negocjacje w sprawie wysokości czynszu dzierżawnego, zaliczania i zabezpieczenia nakładów, o czym informowano w piśmie z 19 czerwca 1951 r.

W ocenie organu I instancji realizacja celu wywłaszczenia na objętej roszczeniem nieruchomości nie wynika z faktu prowadzenia prac remontowych czy dokonywania nakładów o charakterze inwestycyjnym, zarówno przed datą formalnego wywłaszczenia, czy też po tej dacie. Skoro bowiem zidentyfikowanym celem wywłaszczenia było wykorzystanie nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, czyli korzystanie z zespołu garaży wraz z infrastrukturą umożliwiającą obsługę i serwis pojazdów mechanicznych, to samo użytkowanie (z którego wynikają też konieczność utrzymania obiektu w należytym stanie, a więc dokonywania adaptacji i remontów) w okresie po dacie wywłaszczenia, musi zostać uznane za realizację celu.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli J. J., E. J., M. T. i B. J..

Wojewoda decyzją z dnia 4 października 2018 r. znak [...] utrzymuję w mocy część decyzji Prezydenta Miasta K. z 31 marca 2017 r. znak: [...] o odmowie zwrotu działek ewidencyjnych: nr [...] o pow. 0,2895 ha i nr [...] o pow. 0,0231 ha, położonych w obrębie [...], jednostka ewidencyjna [...], objętych księgą wieczystą nr [...], odpowiadających parceli l. kat. [...], b. gni. kat. [...], na rzecz: E. J., M. T., J. J. i B. J. - w stosunku do przysługujących im udziałów w ww. nieruchomości.

W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda wskazał, że w toku prowadzonego postępowania odwoławczego od decyzji Prezydenta Miasta K. z 31 marca 2017 r. znak: [...] zmarła A. R..

Do chwili wydania niniejszej decyzji, R. R. (wedle jego oświadczenia – jedyny spadkobierca testamentowy A. R.) nie dostarczył postępowania spadkowego lub sporządzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia.

W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r., sygn. SK 26/14 (Dz. U. z 2015 r., poz. 1039) organ odwoławczy niniejszą decyzją rozpatrzył sprawę w zakresie odnoszącym się do udziałów w przedmiotowej nieruchomości przypadających pozostałym wnioskodawcom, tj. E. J., M. T., J. J. i B. J., natomiast postanowieniem z 4 października 2018 r. Wojewoda zawiesił z urzędu postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu części przedmiotowej nieruchomości, tj. w stosunku do udziału przypadającego zmarłej A. R..

W dalszej części uzasadnienia decyzji Wojewoda stwierdził, ze w całości podziela ustalenia i wnioski organu I instancji

Ze względu na fakt, iż cel wywłaszczenia parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...], której obecnie odpowiadają działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] został określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu w sposób ogólny, organ I instancji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym pozyskał stosowne materiały archiwalne towarzyszące ówczesnemu postępowaniu wywłaszczeniowemu, pozwalające na sprecyzowanie celu wywłaszczenia.

W orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 23 sierpnia 1952 r. nr [...] odwołano się do zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z 10 lipca 1951 r. znak [...] W treści natomiast ww. zezwolenia wskazano sygnaturę wniosku znak: [...], pod którą to sygnaturą pisma [...] Przedsiębiorstwo Państwowe [...] zwróciło się w dniu 3 kwietnia 1951 o zezwolenie na nabycie nieruchomości (garaży) dla potrzeb [...].

Celem wywłaszczenia, realizowanym w ramach narodowych planów gospodarczych, było zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże "[...]") na cele "[...] Przedsiębiorstwa Państwowego [...]" do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, tj. wykorzystanie istniejących budynków uprzednio już użytkowanych, na których poniesiono określone nakłady o charakterze remontowym, nie zaś realizowanie nowej inwestycji (budowa obiektów).

Z szeregu zgromadzonych w aktach dokumentów wynika, iż prowadząc prace przy budowie [...], jednostce odpowiedzialnej za tę inwestycję niezbędna była swego rodzaju "baza", w postaci garaży dla samochodów ciężarowych i innych służących realizacji inwestycji oraz - co się z tym wiązało - warsztatów, pomieszczeń użytkowych oraz biurowych, a nawet mieszkalnych mogących służących chociażby kierowcom ww. samochodów. Należy przy tym zauważyć, iż z realizacją tak określonego celu wywłaszczenia wiązała się konieczność ponoszenia pewnych nakładów, tak aby nieruchomość w pełni przystosować do potrzeb wnioskodawcy.

W opinii organu odwoławczego słusznie stwierdził organ I instancji wskazując na ewidentną wyjątkowość wywłaszczeń dokonywanych w okresie od roku 1949 do roku 1956. Nie sposób bowiem zaprzeczyć, iż wywłaszczenie w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. Art. 40 ust. 1 tego aktu prawnego stanowił mianowicie, iż "orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej". Tym samym w praktyce niejednokrotnie zdarzało się, iż inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia była faktycznie realizowana, zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Sytuacja taka, wywołana uwarunkowaniami politycznymi i gospodarczymi lat 50-tych ubiegłego wieku (odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych w ramach gospodarki planowej i związanego z tym nacisku na terminową realizację kilkuletnich narodowych planów gospodarczych), stanowiła wówczas obiektywny stan o powszechnym zasięgu oddziaływania. Taki odmienny tryb przeprowadzania procedury wywłaszczeniowej oraz realizacji inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, był typowym sposobem postępowania w poprzednim systemie ustrojowym pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. w okresie od dnia 4 maja 1949 r. do dnia 5 kwietnia 1958 r.

Nie może budzić wątpliwości okoliczność wykorzystywania parceli l. kat. [...] przez Państwowe Przedsiębiorstwo [...] na cele budowy [...], w okresie od listopada 1949 r. aż do dnia 31 grudnia 1952 r. (o ile w dniu 25 czerwca 1952 r. został sporządzony protokół przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Wojewódzką Stację Pogotowia Ratunkowego, to w protokole tym wskazano, iż "PP zastrzega sobie prawo użytkowania 10-ciu boksów na wozy osobowe...", zaś jak wynika m.in. z pisma [...] z dnia 20 lutego 1981 r. nr [...], to rzeczywistą datą przekazania omawianego terenu Wojewódzkiej Stacji Pogotowania Ratunkowego był dzień 1 stycznia 1953 r.).

Niezależnie od samego faktu użytkowania przez wnioskodawcę wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i wykorzystywania jej w związku z budową [...], począwszy od listopada 1949 r. do końca roku 1952, odnosząc się do uwag odwołujących, nie można pominąć także i tej ważnej okoliczności, iż wnioskodawca w okresie tym ponosił szereg wspomnianych m.in. w piśmie PP[...] z 19 czerwca 1951 r. nakładów, których celem było zaadaptowanie, odpowiednie przystosowanie oraz rozbudowanie infrastruktury już istniejącej na terenie parceli l. kat. [...], tak aby była ona jak najbardziej przydatna dla realizacji zadań pełnionych przez Państwowe Przedsiębiorstwo [...]. Wśród nakładów poczynionych przy adaptacji garaży "[...] w zestawieniu z 23 maja 1952 r., których łączna kwota już wówczas wyniosła ponad 58.000 zł, znalazły się nakłady poniesione m.in. na liczne remonty, wyposażenie w instalację elektryczną, a także instalację centralnego ogrzewania. Jeśli chodzi natomiast o znajdujący się na nieruchomości budynek położony od strony ulicy [...], to i on był wykorzystywany w związku z realizacją celu wywłaszczenia. Jak bowiem wskazano w powoływanym już protokole z czynności komisyjnej zarządzonej pismem PWRN w K. z 16 maja 1952 r. nr [...] "cała przestrzeń będąca przedmiotem wywłaszczenia jest zabudowana budynkami murowanymi a to: od strony południowo-zachodniej tj. od ul. [...] domem jednopiętrowym, zamieszkałym przez osoby prywatne oraz pracowników [...]". Fakt użytkowania przynajmniej w części w/w budynku na cele mieszkalne potwierdził również przesłuchany w charakterze świadka przez Prezydenta Miasta K. A. M. (z kolei w drugim budynku znajdującym się na tej nieruchomości potwierdził on istnienie pomieszczeń biurowych "[...]", zauważając, iż "wydaje mi się, że były tam biura [...] i biura Kolumny Transportu Sanitarnego. Było to jakoś ze sobą połączone, [...] o ile mi wiadomo była tam czasowo" - w opinii organu II instancji, jak słusznie zauważył Prezydent Miasta K., przytoczone zeznania choć nie do końca pewne ze względu na fakt, iż świadek wielu okoliczności już nie pamiętał, w znacznej części pozostają w zgodności ze stanem nieruchomości wynikającym z przytoczonych dokumentów: prawdopodobnym jest na przykład, iż równoczesne korzystanie z wywłaszczonej nieruchomości przez "[...]" oraz Wojewódzką Kolumnę Transportu Sanitarnego (Wojewódzką Stację Pogotowania Ratunkowego) miało miejsce w okresie od czerwca przekazanie nieruchomości na rzecz tego ostatniego podmiotu).

Jednocześnie odnosząc się zarzutów dotyczących dopuszczalności wydania samej decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia 23 sierpnia 1952 r. nr [...] i jej prawidłowości, należy zauważyć, iż ocena prawidłowości i zgodności z prawem tego orzeczenia nie może odbywać się w toku postępowania o zwrot tej nieruchomości.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 14 kwietnia 2014 roku, w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1269/13. Organ I instancji ustalił, iż nakłady poniesione przy adaptacji garaży "[...]" przez P.P. [...] zawarte są w wykazie datowanym na dzień 23 maja 1952 r. Jedna z kolumn zestawienia: "data rachunku" zawiera daty rachunków wskazujące iż w latach 1950 - 1951 zostały wykonane: projekty i ich oceny, a następnie liczne remonty: m.in. centralnego ogrzewania i instalacji elektrycznej. W aktach sprawy znajduje się również protokół przejęcia z 25 czerwca 1952 r., na podstawie którego przedstawiciel transportu P.P.[...] i oraz przedstawiciel Wydziału Kwaterunkowego P.P.[...] przekazali pomieszczenia garażowe oraz biurowe i magazynowe przy ul. [...] w K. użytkowanych przez P.P.[...] dla Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego.

Prezydent Miasta K. wskazał również, iż przepis art. 43 ust. l zamieszczony w przepisach karnych dekretu stanowi, że: "Kto przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego albo bez zezwolenia właściwej władzy, wydanego w trybie określonym w dekrecie, obejmuje w posiadanie cudzą nieruchomość w całości lub części albo też w inny sposób narusza cudze prawo własności nieruchomości - podlega karze aresztu do lat dwóch".

W protokole sporządzonym przez przedstawicieli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. [...], spisanym w dniu 23 maja 1952 r. w obecności m.in. pełnomocnika J. i O. M., wskazano natomiast, iż dnia 15 listopada 1949 r. poprzedni posiadacz ([...]) przekazał protokolarnie całą nieruchomość "do użytkowania [...] Przedsiębiorstwu Państwowemu [...]". To przedsiębiorstwo prowadziło z właścicielami negocjacje w sprawie wysokości czynszu dzierżawnego, zaliczania i zabezpieczenia nakładów, o czym informowano w piśmie z 19 czerwca 1951 r.

W ocenie Wojewody nie sposób przyjąć w takiej sytuacji, iż wnioskodawca wywłaszczenia zajął nieruchomość w sposób bezprawny, skoro prowadzono rozmowy odnośnie umownego uregulowania tej sprawy.

Realizacja celu wywłaszczenia na objętej roszczeniem nieruchomości nie wynika z faktu prowadzenia prac remontowych czy dokonywania nakładów o charakterze inwestycyjnym, zarówno przed datą formalnego wywłaszczenia, czy też po tej dacie. Skoro bowiem zidentyfikowanym celem wywłaszczenia było wykorzystanie nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, czyli korzystanie z zespołu garaży wraz z infrastrukturą umożliwiającą obsługę i serwis pojazdów mechanicznych, to samo użytkowanie (z którego wynikają też konieczność utrzymania obiektu w należytym stanie, a więc dokonywania adaptacji i remontów) w okresie po dacie wywłaszczenia, musi zostać uznane za realizację celu. "(...) zrealizowanie celu wywłaszczenia nastąpiło na długo przed wprowadzeniem do obrotu prawnego obecnych reguł "zwrotowych", w szczególności terminów uregulowanych w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) bo pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości na cele realizacji narodowych planów gospodarczych (...) Ta okoliczność nie tylko wyklucza zwrot nieruchomości, i to bez konieczności badania zachowania owych terminów, ale przede wszystkim umożliwia nowemu właścicielowi swobodne dysponowanie i zagospodarowanie jej po tym zdarzeniu. Nie od rzeczy będzie też przywołanie zasady stabilizacji stosunków prawnych dawno ukształtowanych, którą akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (65/5/A/2015), np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 53/15 (publ. CBOSA, por. też cytowane w jego uzasadnieniu orzeczenia)."

W świetle powyższego należało utrzymać w mocy, jako prawidłową, część zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta K. z 31 marca 2017 r. znak: [...]

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. J., E. J., M. T. i B. J.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. Uzasadnienie decyzji, poza przytoczeniem treści decyzji organu l Instancji, stanowi niemal wierną kopię uzasadnienia decyzji Wojewody uprzednio uchylonej wyrokiem WSA. Brak realizacji wytycznych dotyczy przede wszystkim podstawowej okoliczności w sprawie, a zatem ustalenia celu wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia określony w uchylonej uprzednio przez WSA decyzji Wojewody z dnia 18 lipca 2013 roku, zgodnie z treścią której "celem wywłaszczenia parceli l. kat. [...] była konieczność przeznaczenia jej na potrzeby Przedsiębiorstwa Państwowego [...], głównie poprzez korzystanie ze znajdujących się na niej, odpowiednio przy tym adaptowanych, przede wszystkim garaży (...)" został uznany przez WSA za wadliwy, gdyż Sąd ten wskazał, że "w rozpoznawanej sprawie organy orzekające nie ustaliły, jaki był konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości, a ponadto wskazał, że "nabycie zatem nieruchomości niezbędnej np. dla realizacji inwestycji następowało nie tyle dla realizacji planu gospodarczego, ale realizowanego w ramach tego planu zadania inwestycyjnego ściśle określonego, W tej sprawie organy nie wykazały jaki był w powyższym rozumieniu cel wywłaszczenia". Pomimo zakwestionowania uprzednio ustalonego wywłaszczenia przez WSA, Wojewoda w zaskarżonej decyzji ponownie określa go w taki sam sposób tj. wskazuje, że "celem wywłaszczenia parceli I. kat. [...] było zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową do korzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem".

Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał również dokładne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego zakresie tego, co zostało wybudowane przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie, tj. przed dniem 13 grudnia 1951 roku, a co potem. Tymczasem w treści decyzji powołane zostało Zestawienie, brak jest natomiast stwierdzenia, że wszystkie powołane nakłady zostały dokonane zanim został wniosek o wywłaszczenie. Stwierdzenie takie powinno prowadzić do wniosku, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, ma związek z kolejnym wskazaniem Wojewódzkiego Administracyjnego, również niewykonanym przez Wojewodę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał bowiem organom uwzględnienie przy ocenie realizacji celu wywłaszczenia, że zgodnie z treścią przepisu art. 43 ust. 1 Dekretu kto przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego albo bez zezwolenia właściwej wydanego w trybie określonym w dekrecie, obejmuje w posiadanie cudzą nieruchomość w całości lub części albo też w inny sposób narusza cudze prawo własności nieruchomości - podlega karze aresztu do lat dwóch. A zatem w ocenie Sądu "realizowanie jakichkolwiek celów inwestycyjnych nieruchomości przed uzyskaniem orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na dekretu, nie może być rozumiane jako zrealizowanie celu wywłaszczenia".

W zaskarżonej decyzji wskazania tego nie wykonano.

Decyzja pomija, że powołane dokumenty wskazują wprost, że PP[...] nie przejęło nieruchomości od właścicieli, ale podmiotu trzeciego, co wyklucza jakiekolwiek domniemanie zgody właścicieli na działanie. Dodatkowo dokumenty te potwierdzają, że PP[...] dokonywało nakładów nieruchomość wbrew woli właścicieli ("na te inwestycje nie posiadamy zabezpieczenia ze właścicieli, którzy nie zgadzają się na dobrowolny zwrot, ani potrącenie"), a nadto nie płaciło czynszu dzierżawnego. Zatem o żadnej zgodzie - nawet gdyby była to okoliczność istotna z punktu widzenia ocenianego przepisu - nie mogło być mowy.

W aktach postępowania wywłaszczeniowego nie ma ani zezwolenia właściwej władzy na objęcie w posiadanie nieruchomości, ani decyzji w przedmiocie natychmiastowego wykonania decyzji wywłaszczeniowej, co oznacza się ulegała ona wykonaniu dopiero z chwilą uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej, tj. z dniem 15 lutego 1955 roku. Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez Wojewodę, a co w efekcie doprowadziło do przyjęcia w decyzji - wbrew ocenie prawnej zawartej w Wyroku WSA - że realizacja celu wywłaszczenia mogła mieć miejsce przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego. Dalej zarzucono naruszenie przepisu art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonawszy w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem tak określonych kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm., dalej "u.g.n."). Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Stosownie do 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Należy zwrócić nadto uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), zgodnie z którym art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość zawnioskowana do zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy prace rozpoczęto w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej oraz czy zakończono je w ciągu 10 lat od tegoż momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r.

Dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej konieczne jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany i w niniejszej sprawie spór sprowadza się w zasadzie wyłącznie do tej kwestii.

W orzecznictwie wskazuje się słusznie, że ustalenie celu wywłaszczenia co do zasady następuje poprzez przywołanie celu, jaki podano w decyzji wywłaszczeniowej. Jednak w sytuacji, gdy cel ten określony jest w decyzji w sposób ogólnikowy, to organ prowadzący postępowanie o zwrot jest zobowiązany doprecyzować w postępowaniu dowodowym cel wywłaszczenia, dążąc do jego skonkretyzowania dla danej nieruchomości. To uszczegółowienie (doprecyzowanie) winno nastąpić przede wszystkim na podstawie analizy całej dostępnej dokumentacji, zgromadzonej dla potrzeb przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1440/12, Lex Omega nr 1323497; podobnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 211/12, Lex Omega nr 1248554 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 737/13, Lex Omega nr 1491152). W przypadkach, gdy przepisy wywłaszczeniowe były tak skonstruowane, że dopuszczały późniejsze doprecyzowanie celu wywłaszczenia w ramach ogólniejszego zamierzenia, również tę okoliczność i z nią związane dowody należy uwzględnić. Ustalenia w kwestii precyzyjnego określania celu wywłaszczenia, a następnie jego realizacji, winny być dokonywane zgodnie z wymogami przepisów procedury administracyjnej.

Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości odbywało się w trybie dekretu Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 - według stanu prawnego na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej czyli od 31 stycznia 1952r., dalej w skrócie "dekret").

Z art. 13 ust. 2 pkt 5 dekretu wynika, że we wniosku o wywłaszczenie należało jedynie w sposób ogólny wskazać cel wywłaszczenia. Jak słusznie zauważa organ odwoławczy, stosownie do art. 39 ust. 1 dekretu, orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie pomimo tak ogólnie wskazanego celu. Orzeczenie to stanowiło podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej. Na początku lat 50-tych XX wieku, ze względu na uwarunkowania polityczne i gospodarcze, możliwe było nawet zrealizowanie inwestycji będącej celem wywłaszczenia jeszcze przed wydaniem przez właściwy organ orzeczenia o wywłaszczeniu. Artykuł 39 ust. 1 dekretu, zakładający wsteczną moc orzeczenia o wywłaszczeniu, uzasadniał takie właśnie postępowanie.

Poprzednio wydana w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym decyzja została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2014r. sygn. II SA/Kr 1269/13. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie".

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził:

"W rozpoznawanej sprawie organy orzekające nie ustaliły, jaki był konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości, zwrotu której domagają się skarżący. Wojewoda w swej decyzji stwierdza tylko w tym zakresie, że nieruchomość, zwrotu której domagają się wnioskodawcy, wywłaszczona została z przeznaczeniem na realizację narodowych planów gospodarczych, nie precyzując bliżej, co konkretnie w ramach tych planów miało być realizowane na wywłaszczonej nieruchomości. Stwierdzenie, że wywłaszczenie nastąpiło na realizację narodowych planów gospodarczych, nie może być uznane za określenie celu wywłaszczenia nieruchomości. (...). Brak jest natomiast jakichkolwiek ustaleń w zakresie stanu nieruchomości przed zajęciem, a także zmian w zagospodarowaniu nieruchomości w dalszym okresie, co mogłoby ewentualnie zostać ocenione w zakresie realizacji celu wywłaszczenia oraz terminu do uznania zbędności wywłaszczenia do realizacji celu. (...) W ponownym postępowaniu organy winny zatem precyzyjnie ustalić w kontekście realizacji celu wywłaszczenia, co zostało i w jakim terminie na przedmiotowej nieruchomości wybudowane (zrealizowane), następnie ocenić czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, czy też stała się ona w rozumieniu art. 137 ugn zbędna na cel wywłaszczenia. (...) Dokonując tej oceny, organ uwzględni również treść art. 43 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku. Wykładnia tego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że objęcie w posiadanie, a co za tym idzie realizowanie jakichkolwiek celów inwestycyjnych na nieruchomości przed uzyskaniem orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie dekretu, nie może być rozumiane jako zrealizowanie celu wywłaszczenia. Przesądza o tym jednoznaczny zakaz takiego postępowania i jego penalizacja przez ustawodawcę."

Zarzuty skargi sprowadzają się do naruszenia art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie wskazań Sądu zawartych w przywołanym wyżej wyroku.

W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, że w kontrolowanym ponownie postępowaniu organy, zgodnie ze wskazaniem Sądu, jednoznacznie ustaliły cel wywłaszczenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w kilku miejscach, organ wyraźnie wskazał, że "celem wywłaszczenia, realizowanym w ramach narodowych planów gospodarczych, było zajęcie zespołu garaży, pomieszczeń użytkowych, biurowych wraz z kamienicą frontową (dawne garaże "[...]") na cele "[...] Przedsiębiorstwa Państwowego [...]" do wykorzystania zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, tj. wykorzystanie istniejących budynków uprzednio już użytkowanych, na których poniesiono określone nakłady o charakterze remontowym, nie zaś realizowanie nowej inwestycji (budowa obiektów)", oraz: "Realizacja celu wywłaszczenia na objętej roszczeniem nieruchomości nie wynika z faktu prowadzenia prac remontowych czy dokonywania nakładów o charakterze inwestycyjnym, zarówno przed datą formalnego wywłaszczenia, czy też po tej dacie. Skoro bowiem zidentyfikowanym celem wywłaszczenia było wykorzystanie nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem, czyli korzystanie z zespołu garaży wraz z infrastrukturą umożliwiającą obsługę i serwis pojazdów mechanicznych, to samo użytkowanie (z którego wynikają też konieczność utrzymania obiektu w należytym stanie, a więc dokonywania adaptacji i remontów) w okresie po dacie wywłaszczenia, musi zostać uznane za realizację celu."

Okoliczność ta tj. cel wywłaszczenia określony jako korzystanie z nieruchomości zgodne z jej dotychczasowym przeznaczeniem i funkcją, zdaniem Sądu bezspornie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który zważywszy na upływ 70 lat od chwili wywłaszczenia, jest bogaty. W tym zakresie Sąd podziela wszystkie ustalenia organu II instancji obszernie zacytowane w pierwszej części uzasadnienia, nie ma zatem potrzeby ponownego ich przytaczania w tym miejscu. Z zebranego materiału dowodowego wynika także, że od początku przewidywano, że wywłaszczone nieruchomości będą wykorzystywane przez PP[...] czasowo, a następnie wskazany zostanie inny podmiot, który będzie z nich korzystał – i tak też w rzeczywistości się stało. Z protokołu przejęcia, sporządzonego w dniu 25 czerwca 1952 r., na podstawie którego nastąpiło przekazanie "pomieszczeń garażowych, biurowych i magazynowych przy ul. [...] w K. użytkowanych przez P.P[...] a przydzielonych Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego" wynika, że nieruchomość była wykorzystywana na cele wywłaszczenia do 1952 r., co więcej przedsiębiorstwo to zastrzegło sobie dalsze prawo do jej częściowego użytkowania tj. użytkowania w zakresie 10 boksów garażowych na "wozy osobowe".

Dalej wskazać należy, że zdaniem Sądu prawidłowe jest przyjęcie, że w świetle dekretu z 1949 r. dopuszczalne było nie tylko wywłaszczenie niezabudowanej nieruchomości, a następnie czynienie na niej nakładów inwestycyjnych, ale również możliwe było wywłaszczenie nieruchomości już zagospodarowanej. Zgodnie z art. 1 dekretu, nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Oznacza to, że ówczesny ustawodawca nie wskazał żadnych innych przesłanek wywłaszczenia nieruchomości poza tym, że ma być ona niezbędna dla "realizacji narodowych planów gospodarczych", w szczególności zaś nie wskazał, że ma to być nieruchomość dotychczas niezabudowana i objęta nowo planowaną inwestycją, choć zapewne była to sytuacja najbardziej powszechna. Za realizację celu wywłaszczenia należy uznać zatem również i taką sytuację, w której nieruchomość zostaje wywłaszczona po to, aby wykorzystywać ją na taki cel jaki wynika ze stanu jej zagospodarowania (zabudowania) na dzień wywłaszczenia. W tym zakresie organ wypełnił także wskazania Sądu zawarte w poprzednio wydanym wyroku wskazując, że na nieruchomości nie zostały poczynione nakłady związane z realizacją nowej inwestycji ale tylko takie, które wynikały z koniecznych remontów czy modernizacji.

Kolejno wskazać należy, że krótkotrwałość realizacji celu wywłaszczenia nie ma wpływu na ocenę, że został on zrealizowany.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienia wskazań Sądu zawartych w zdaniu z uzasadnienia wyroku: "Dotychczas ustalony stan faktyczny daje bowiem podstawy raczej do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, a nie odmowie zwrotu", podkreślić należy, że nie jest to wskazanie wiążące. Nie jest bowiem możliwe wyrażenie przez Sąd wiążącego poglądu natury materialnoprawnej przy jednoczesnym uchyleniu z decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania, a taka podstawa prawna uchylenia zaskarżonych decyzji została wskazana w wyroku sygn. II SA/Kr 1269/13 (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.).

Dalej odnieść się należy do zawartego w uzasadnieniu wyroku z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1269/13 sformułowania "organ uwzględni również treść art. 43 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku. Wykładnia tego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że objęcie w posiadanie, a co za tym idzie realizowanie jakichkolwiek celów inwestycyjnych na nieruchomości przed uzyskaniem orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie dekretu, nie może być rozumiane jako zrealizowanie celu wywłaszczenia. Przesądza o tym jednoznaczny zakaz takiego postępowania i jego penalizacja przez ustawodawcę."

Zgodnie z tym przepisem, "Kto przed uzyskaniem podlegającego wykonaniu orzeczenia wywłaszczeniowego albo bez zezwolenia właściwej władzy, wydanego w trybie określonym w dekrecie, obejmuje w posiadanie cudzą nieruchomość w całości lub części albo też w inny sposób narusza cudze prawo własności nieruchomości - podlega karze aresztu do lat dwóch". Jest to przepis penalizujący określone działanie, a zatem jak każdy przepis tego rodzaju związany jest z osobistą odpowiedzialnością sprawcy (osoby fizycznej) z tytułu- w tym przypadku - "objęcia w posiadanie cudzej nieruchomość w całości lub części" albo "naruszenia cudzego prawa własności nieruchomości w inny sposób". W aktach sprawy brak jest dowodów na to, że jakikolwiek wyrok w sprawie tego rodzaju zapadł, nie ma również żadnych dokumentów świadczących o tym, że ówcześni właściciele próbowali rozpocząć postępowanie tego rodzaju. Nie jest rzeczą organów administracyjnych ustalanie czy miało miejsce przestępstwo opisane w art. 43 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku, a w szczególności kto je popełnił, w czyim imieniu,

względnie na czyją rzecz działał. Bezsprzecznie bowiem sporna nieruchomość nie została przejęta w 1949 r. bezpośrednio od ówczesnych właścicieli. Z protokołu "czynności komisyjnej" z dnia 23 maja 1952 r., w której brał udział pełnomocnik właścicieli wynika, że w 1946 r. nieruchomości te przejęte zostały od właścicieli przez [...]), następnie korzystał z nich PGR i dopiero protokołem zdawczo – odbiorczym z 15 listopada 1949 r. przekazał nieruchomość PP[...].

Jak już ustalono wyżej, realizacja celu wywłaszczenia nie poległa na "realizowaniu celów inwestycyjnych na nieruchomości przed uzyskaniem orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie dekretu", a na korzystaniu z nieruchomości w zastanym stanie, przy czym korzystanie to (realizacja celu) miała miejsce zarówno przed 13 grudnia 1951 r. (złożenie wniosku o wywłaszczenie) jak i po tej dacie.

Prawidłowo zatem organ ustalił, że cel wywłaszczenia został na spornej nieruchomości zrealizowany, a zatem nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Ustalenia takie oparte zostały na obszernym materiale dowodowym, a z akt sprawy wynika, że w sprawie podjęto wszelkie możliwe działania celem pozyskania jak najpełniejszej dokumentacji, związanej z wywłaszczeniem i sposobem zagospodarowania spornej nieruchomości. Postępowanie wyjaśniające odpowiada zatem wymogom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a dowody zostały przez organ odwoławczy ocenione prawidłowo.

Wobec powyższego skarga jako bezzasadna została oddalona na zasadzie art. 153 p.p.s.a.