Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 38/02
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Powołane przepisy: article: art. 41 par. 1 pkt 9, art. 68 par. 1-3, art. 68[3], art. 69 par. 2
journal: Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
article: art. 16 ust. 1 pkt 4, art. 19 pkt 1, art. 20 ust. 3
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: W sprawach ze stosunku służbowego sędziego w stanie spoczynku właściwa jest droga sądowa przed sądem pracy.

TEZY

W sprawach ze stosunku służbowego sędziego w stanie spoczynku właściwa jest droga sądowa przed sądem pracy.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Mariana W. na uchwałę Kolegium Sądu Okręgowego w R. w przedmiocie wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia po rozpoznaniu na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie z dnia 18 lipca 2001 r. SA/Rz 236/01 - uchyla zaskarżony wyrok i odrzuca skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Sądu Okręgowego w R. pismem z dnia 4 grudnia 2000 r. zawiadomił Mariana W. /sędziego w stanie spoczynku/, że na podstawie art. 68 par. 1-3 oraz art. 68[3] Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./ załatwił odmownie prośbę dotyczącą wyrażenia zgody na podjęcie zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. Marian W. - traktując pismo Prezesa Sądu Okręgowego w R. jako decyzję administracyjną - wniósł o jej zmianę i wyrażenie zgody na podjęcie zatrudnienia w charakterze radcy prawnego. Pismem Prezesa Sądu Okręgowego w R. z dnia 15 stycznia 2001 r., (...) Marian W. zawiadomiony został, iż Kolegium Sądu Okręgowego postanowiło jednogłośnie uchwałą podjętą w dniu 10 stycznia 2001 r. - trybie art. 41 par. 1 pkt 9 Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./ - nie uwzględniać odwołania od decyzji z dnia 4 grudnia 2000 r. w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia w charakterze radcy prawnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Marian W. wniósł o uchylenie uchwały Kolegium Sądu Okręgowego w R. z dnia 10 stycznia 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w R. z dnia 4 grudnia 2000 r. w sprawie odmowy wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, względnie o stwierdzenie ich nieważności.

W uzasadnieniu skargi wskazał na naruszenie art. 2, art. 32 i art. 65 Konstytucji RP, art. 1, art. 6-7. art. 9-10, art. 28, art. 77, art. 107 i art. 127 Kpa a także art. 68 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wskazał ponadto, że ani decyzja Prezesa Sądu Okręgowego ani uchwała Kolegium Okręgowego w Rzeszowie nie zawierają uzasadnienia i w związku z tym trudno jest się zorientować, jakimi motywami kierowano się przy ich podejmowaniu.

Zdaniem sędziego Mariana W., w stosunku do sędziego w stanie spoczynku stosuje się odpowiednio przepisy art. 68 par. 1 ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych, który stanowi, że sędzia nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia bez uprzedniej zgody prezesa właściwego sądu. Jest to zatem decyzja uznaniowa i mimo braku uzasadnienia decyzji należy domniemywać, że wyłączono możliwość podjęcia przez sędziego w stanie spoczynku jakiegokolwiek zatrudnienia. Takie stanowisko stanowi - zdaniem skarżącego - zaprzeczenie art. 68 tej ustawy, która nawet w stosunku do sędziów w stanie czynnym przewiduje taką możliwość.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2001 r. uchylił uchwałę Kolegium Sądu Okręgowego z dnia 10 stycznia 2001 r. i poprzedzające ją rozstrzygnięcie Prezesa Sądu Okręgowego w R. z dnia 4 grudnia 2000 r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy w sprawach skarg na decyzje administracyjne i inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

W myśl art. 20 ust. 3 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym przez akty lub czynności z zakresu administracji publicznej należy rozumieć wszelkie akty, czynności podejmowane przez organy wymienione w ust. 2, które nie mają charakteru cywilnoprawnego.

W uzasadnieniu orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny poparł stanowisko wyrażone w orzeczeniu z dnia 21 maja 1998 r. II SA 330/98 i uznał, iż czynność Prezesa Sądu Okręgowego odmawiająca sędziemu w stanie spoczynku zgody na podjęcie zatrudnienia nie jest czynnością o charakterze cywilnoprawnym z zakresu prawa pracy, a nosi znamiona czynności wymienionej w art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o NSA, czyli czynności z zakresu administracji publicznej. Publicznoprawny akt w sprawie zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia przez sędziego w stanie spoczynku podlega - zdaniem Sądu - kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto Sąd uchylając uchwałę Kolegium Sądu Okręgowego w R. i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w R. w uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że zaskarżona uchwała jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 4 grudnia 2000 r., poza wskazaniem w swej treści przepisu stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięć, nie zawierają uzasadnienia, co nie pozwala na zbadanie czy przy wydaniu zaskarżonej uchwały spełniona została powinność uwzględnienia słusznego interesu strony, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny.

Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając naruszenie art. 19 pkt 1 oraz art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 68 i art. 68[3] ustawy z dnia 20 czerwca - Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. 1999 nr 7 poz. 35 ze zm./ wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

Prezes NSA podniósł, że żaden przepis prawa nie wskazuje wyraźnie organu, przed którym sędzia w stanie spoczynku może dochodzić roszczeń wobec pracodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest on właściwy w tych sprawach na inne niż określone w punkcie 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Tymczasem problem ten był już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r. III RN 180/99, jaki zapadł na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich wniesionej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, oddalającego skargę w przedmiocie wyrażenia zgody na dodatkowe zatrudnienie sędziego SN w stanie spoczynku.

Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu stwierdził, że przepis art. 16 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy o NSA nie ma zastosowania w odniesieniu do żądań sędziego w stanie spoczynku wnoszonych wobec pracodawcy. Uznał jednak, że niewątpliwie sędziemu takiemu przysługuje droga sądowa, co wynika wprost z art. 45 Konstytucji RP. Wskazał ponadto, że przy istniejącej luce prawnej /nieokreślenie w przepisach, jaki sąd jest właściwy/ należy stosować odpowiednie przepisy stanowiące, iż w sprawach o roszczenia ze stosunku służbowego sędziemu przysługuje droga sądowa /art. 69 par. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./.

Przez drogę sądową w sprawie o roszczenie - zdaniem Sądu Najwyższego - należy rozumieć drogę przed sądem powszechnym. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, to właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd powszechny. Na rzecz takiego stanowiska - zdaniem Sądu Najwyższego -przemawia to, że sędzia orzekający w stanie czynnym może dochodzić swoich roszczeń przed sądem pracy. Sędzia w stanie spoczynku pozostaje nadal w stosunku służbowym i nie ma żadnego przepisu prawa szczególnego, który by przekazywał sprawy z tego stosunku do właściwości NSA. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia, niedopuszczalną z innych przyczyn, a także gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków skargi. Stosownie do art. 19 pkt 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym Sąd ten nie jest właściwy w sprawach należących do właściwości innych sądów. Wnoszący rewizję nadzwyczajną podzielił pogląd, że jeżeli istnieje przepis szczególny uprawniający pracownika do złożenia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, to właściwa jest droga administracyjnosądowa, jeżeli zaś takiego przepisu brak, bądź istnieje przepis expressis verbis wskazujący na sąd powszechny, to właściwy jest sąd powszechny.

Tak więc rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozpoznał sprawę merytorycznie uznając tym samym swoją właściwość do rozpoznania sprawy z zakresu wyrażenia zgody na podjęcie dodatkowego zatrudnienia przez sędziów w stanie spoczynku, jest rażącym naruszeniem powołanego na wstępie art. 19 pkt 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z art. 68 i art. 68[3] ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Trafnie powołuje się ona na wyrok Sądu Najwyższego - z dnia 6 stycznia 1999 r. /III RN 180/98 - OSNAPU 1999 nr 21 poz. 670/. W wyroku tym Sąd Najwyższy zajmował się kwestią dopuszczalności drogi sądowej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i stosowania regulacji dotyczących stanu spoczynku w aspekcie prawa do podejmowania zatrudnienia przez sędziów w stanie spoczynku. Wprawdzie sprawa dotyczyła sędziego Sądu Najwyższego w stanie spoczynku, jednakże Sąd Najwyższy, ze względu na stosowanie w tym względzie do sędziów Sądu Najwyższego przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych /t.j. Dz.U. 1994 nr 7 poz. 25 ze zm./ dokonał analizy przepisów art. 68 i art. 68[3] tego Prawa, na których naruszenie wnioskodawca wskazywał w swej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konkluzji Sąd Najwyższy uznał, że roszczenia ze stosunku służbowego, w jakim pozostaje sędzia po przeniesieniu w stan spoczynku jest roszczeniem, które może być dochodzone przed sądem pracy. Stanowisko to podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, zostało ono też zaakceptowane w Komentarzu do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa pod redakcją Jacka Gudowskiego /Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002 r. str. 318/. "Sędzia w stanie spoczynku pozostaje w stosunku służbowym, a prezes właściwego sądu wykonuje wobec niego czynności władcze wynikające z tego stosunku w zakresie określonym w ustawach.

Stosunek między sędzią sądu powszechnego a właściwym sądem nie podlega więc kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, albowiem istnieje domniemanie właściwości sądu powszechnego, a nie ma przepisu szczególnego przekazującego sprawy z tego stosunku do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego /w dalszych wywodach komentatorzy odnieśli się też do dopuszczalności wykonywania przez sędziego w stanie spoczynku zawodu adwokata lub radcy prawnego - uwaga 7 do art. 105 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - Dz.U. nr 98 poz. 1070 ze zm./.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[16] Kpc orzekł jak w sentencji.