Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1762/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1, art. 141 par. 4, art. 174 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 par. 1, art. 34 par. 1, art. 33 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1287
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędziowie NSA Krystyna Nowak, WSA del. Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. H.-E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SA/Po 1842/04 w sprawie ze skargi B. H.-E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 25 października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od spadkobierców B. H.-E.: T. M. E. i małoletniego M. J. E. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. solidarnie kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2006 r., sygn. akt I SA/Po 1842/04, oddalił skargę B. H.-E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 25 października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną powyższego orzeczenia Sądu I instancji był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej p.p.s.a.

Z ustaleń stanu faktycznego podanego w zaskarżonym wyroku wynika, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., postanowieniem z dnia 8 września 2004 r., postanowił, że zarzuty wniesione przez B. H.-E. w dniu 23 sierpnia 2004 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., nr [...] do [...] i od [...] do [...] z dnia 12 sierpnia 2004 r. są bezzasadne, natomiast wniesione przez B. H.-E. w dniu 23 sierpnia 2004 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., nr [...] i [...] z dnia 12 sierpnia 2004 r. są zasadne. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że otrzymał stanowisko wierzyciela, tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 6 września 2004 r. nr [...], w którym wierzyciel stwierdził, że zgłoszone zarzuty w stosunku do tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] i od [...] do [...] są bezpodstawne oraz, że zarzuty wniesione do tytułów nr [...] i nr [...] z dnia 12 sierpnia 2004 są zasadne. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2002 r., nr 110, poz. 968 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., podstawą zarzutu mogą być wyłącznie ściśle określone przesłanki. Skarżąca w zarzutach z dnia 23 sierpnia 2004 r. podniosła zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 20 listopada 2003 r. zaświadczenie, w którym stwierdził, że skarżąca nie posiada zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz, że nastąpiło przedawnienie dochodzonego obowiązku, gdyż upłynął pięcioletni termin przedawnienia określony w art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. - Dz. U. z 1989 r., nr 25, poz. 137 ze zm.), zwanej dalej o.f.u.s., oraz że egzekwowalny obowiązek nie jest wymagalny w związku z trwaniem postępowania restrukturyzacyjnego oraz, że określenie obowiązku nastąpiło niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia w sprawie dodatkowej opłaty, a także brak doręczenia wszystkich upomnień do wystawionych tytułów wykonawczych i niedopuszczalność egzekucji.

Odnosząc się do zarzutów wniesionych przez skarżącą, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. oddalił zarzuty w zakresie braku dostarczenia wszystkich upomnień do wystawionych tytułów wykonawczych, gdyż w aktach egzekucyjnych znajdowały się potwierdzenia odbioru upomnień podpisane przez P. E. (męża skarżącej), wobec czego organ egzekucyjny uznał, że dokonano skutecznego doręczenia. Organ egzekucyjny oddalił także zarzuty w zakresie niedopuszczalności egzekucji, ponieważ nie dopatrzył się żadnych okoliczności powodujących niedopuszczalność. Ponadto, organ egzekucyjny postanowił umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z dnia 12 sierpnia 2004 r., ponieważ wierzyciel w postanowieniu zawierającym stanowisko w sprawie zarzutów z dnia 6 września 2004 r. uznał, że podniesiony zarzut sprzeczności egzekwowanego obowiązku z treścią decyzji o wymierzeniu opłaty dodatkowej jest zasadny.

Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie z dnia 16 września 2004 r., w którym zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego poprzez egzekwowanie obowiązku, który nie istnieje, a nawet gdyby istniał uległby przedawnieniu i nie był wymagalny oraz naruszenie prawa procesowego poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy i nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że fakt nieistnienia egzekwowanego obowiązku, o czym, w ocenie skarżącej, miało świadczyć zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z P. z dnia 20 listopada 2003 r., zgodnie z którym skarżąca nie posiada zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. w uzasadnieniu wydanego w dniu 20 października 2004 r. postanowienia, utrzymującego w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., podniósł, że skarżąca zalega z zapłatą składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za okres od września 1996 r. do września 1998 r. w kwocie należności głównej 6.700,45 zł powiększonej o odsetki oraz koszty egzekucyjne i koszty upomnień, a także z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od stycznia 1996 do września 1998 r. w kwocie należności głównej 44.557,00 zł powiększonej o odsetki oraz koszty egzekucyjne i koszty upomnień.

Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła, za pośrednictwem pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dalej określanego jako WSA, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w P. w części, w jakiej oddalają wniesione zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Skarżąca zarzuciła zaskarżonym postanowieniom naruszenie prawa materialnego poprzez egzekwowanie obowiązku, który nie istnieje, ewentualnie nie był wymagalny, a zakładając, że obowiązek był wymagalny, uległ przedawnieniu oraz naruszenie prawa procesowego poprzez naruszenie art. 27 § 1 u.p.e.a., poprzez podanie jedynie bieżącej stawki odsetek od zobowiązań, co uniemożliwia kontrolę przez zobowiązanego prawidłowości zaliczania należnych odsetek do tej pory, brak wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy i nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę z dnia 28 grudnia 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. uznał podniesione w skardze zarzuty za bezpodstawne i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oddalającego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 2 listopada 2006 r., między innymi podkreślał, że nie znajduje uzasadnienia w analizowanej sprawie uzasadnienia zarzut przedawnienia dochodzonych należności. Zgodnie z art. 35 ust. 3 o.f.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Jednakże na podstawie art. 35 ust. 4 powołanej powyżej ustawy bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. W ocenie WSA nie ulega wątpliwości, że analizowanej sprawie bieg terminu przedawnieniu został przerwany, w związku z czym zastosowanie znajdzie dziesięcioletni termin, w czasie którego organ egzekucyjny może dochodzić należności.

Zdaniem WSA, ze zgromadzonych w toku postępowania dowodów wynika także, że nie znajduje uzasadnienia twierdzenie skarżącej, że złożony przez nią wniosek o restrukturyzację należności wstrzymuje dochodzenie należności od przedsiębiorcy. W tej sprawie bowiem, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, a z niej wynika, że postępowanie restrukturyzacyjne w sprawie się nie toczy.

WSA wywodził także, że niezasadne są również zarzuty dotyczące braku doręczeń tytułów wykonawczych oraz upomnień w analizowanej sprawie. W aktach sprawy znajdują się bowiem zwrotne potwierdzenia odbioru upomnień podpisane przez męża skarżącej P. E. w dniu 11 maja 2004 r. oraz zwrotne potwierdzenie odbioru tytułów wykonawczych podpisane osobiście przez skarżącą w dniu 16 sierpnia 2004 r. Tym samym, WSA nie dopatrzył się naruszenia innych obowiązujących przepisów prawa materialnego i proceduralnego, w związku z czym skarga jest bezzasadna i nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wniesionej za pośrednictwem pełnomocnika ( adwokata ), B. H.-E., dalej jako skarżąca, wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przypisanych. Ewentualnie wnoszono o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z żądaniem skargi. W podstawach skargi kasacyjnej wskazywano na naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.: art. 29 § 1 i art. 34 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.p.s., poprzez jego niewłaściwą, zbyt wąską wykładnię, zgodnie z którą organ egzekucyjny jest całkowicie związany stanowiskiem wierzyciela, co uniemożliwia organowi egzekucyjnemu samodzielne eliminowanie najbardziej oczywistych uchybień postępowania egzekucyjnego w administracji i w konsekwencji nieuwzględnienie skargi;

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a.) art. 33 pkt 2 u.p.e.a., w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.p.s., poprzez jego niezastosowanie mimo, że egzekucja administracyjna nie była wymagalna w związku z nie zakończonym postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzonym w z wniosku skarżącej,

b.) art. 135 p.p.p.s. w zw. z art. 35 ust. 4 in fine o.f.u.s., poprzez nie uchylenie obu decyzji organów administracji, mimo oczywistego przedawnienia dochodzonych należności, objętych tytułami wykonawczymi nr [...] i [...],

c.) art. 141 § 4 p.p.p.s., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające na nie odniesieniu się do wszystkich zarzutów i okoliczności podniesionych przez skarżącą i uniemożliwienie w ten sposób

weryfikacji sposobu rozumowania WSA.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia, do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdza się, aby zaistniały przesłanki dające podstawę do unieważnienia zaskarżonego wyroku. Oznacza to związanie sądu odwoławczego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku.

Zgodnie zaś z art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Natomiast unormowania art. 174 p.p.s.a. wskazują, iż skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( pkt 1 ) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( pkt 2 ). Oceniając pod tym względem skargę kasacyjną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż odpowiada ona wymaganiom ustawowym.

W literaturze przedmiotu, jak również w orzecznictwie NSA wskazuje się, że gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego ( zob. B. Gruszczyński, Postępowanie kasacyjne na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Materiały na konferencję Sędziów NSA, Warszawa 2004, publikacja powołana w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, pod red. T. Wosia, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 542 oraz wyrok NSA z 9.03.2005 r., FSK 618/04, ONSA WSA 2005, nr 6, poz. 120 ).

W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznaje wywiedziony na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a, poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające na nie odniesieniu się do wszystkich zarzutów i okoliczności podniesionych przez skarżącą i uniemożliwienie w ten sposób weryfikacji sposobu rozumowania WSA. Stosownie bowiem do treści art. 141 § 4 p.p.s.a, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie sądu odwoławczego, WSA spełnił wymogi powoływanej regulacji, poprzez odniesienie się zarówno, co do zarzutu skarżącej wszechstronnego rozpatrzenia "wszystkich okoliczności spraw", jak również, co do zarzutu "nie dołączenia do tytułu wykonawczego dowodów doręczenia upomnień". W szczególności WSA na stronie 10 uzasadnienia danego wyroku, jednoznacznie stwierdza, że "... niezasadne są również zarzuty dotyczące braku doręczeń tytułów wykonawczych oraz upomnień w analizowanej sprawie. W aktach sprawy znajdują się bowiem zwrotne potwierdzenia odbioru upomnień podpisane przez męża skarżącej P. E. w dniu 11 maja 2004 r. oraz zwrotne potwierdzenie odbioru tytułów wykonawczych podpisane osobiście przez skarżącą w dniu 16 sierpnia 2004 r." Również za chybiony należy uznać zarzut naruszenia treści art. 135 p.p.p.s. w zw. z art. 35 ust. 4 in fine o.f.u.s., poprzez nie uchylenie obu decyzji organów administracji, mimo oczywistego przedawnienia dochodzonych należności, objętych tytułami wykonawczymi nr [...] i [...]. Przede wszystkim zarzut ten nie może być oceniany jako naruszający przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przepisy odnoszące się do instytucji przedawnienia mają charakter materialnoprawny ( zob. wyrok NSA z 15 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 257/06, opublikowany w: LEX nr 307369 ). Jednakże, nawet wywiedziony na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., nie znajduje wystarczającego usprawiedliwienia. Należy bowiem zwrócić uwagę autorowi skargi kasacyjnej, że WSA zawsze dokonuje oceny rozstrzygnięć organów na dzień ich wydania. W tej sytuacji nie ma jakiegokolwiek znaczenia okoliczność, że w dniu wydania wyroku przez WSA przedawniły się ( czy też nie przedawniły się ) dochodzone należności, objętych tytułami wykonawczymi nr [...] i [...].

Za równie nie skuteczny musi być także uznany zarzut naruszenia unormowań art. 33 pkt 2 u.p.e.a., w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.p.s., poprzez jego niezastosowanie mimo, że egzekucja administracyjna nie była wymagalna w związku z nie zakończonym postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzonym z wniosku skarżącej. Słusznie bowiem zauważył WSA, że w tej sprawie wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca, a z niej wynikało, że postępowanie restrukturyzacyjne w sprawie się nie toczy. Organ egzekucyjny nie może dokonać w tym zakresie własnych ustaleń, gdyż sprawa ta może być przedmiotem odrębnego postępowania. Ponadto, zasadnie przyjął WSA, że skarżąca miała możliwość zaskarżania aktów administracyjnych wydanych w toku postępowania restrukturyzacyjnego i w ten sposób ustalenie faktu, czy postępowanie zostało skutecznie wszczęte, czy też nie.

Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.: art. 29 § 1 i art. 34 § 1 u.p.e.a., w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.p.s., "poprzez jego niewłaściwą, zbyt wąską wykładnię, zgodnie z którą organ egzekucyjny jest całkowicie związany stanowiskiem wierzyciela". W judykaturze w przeważającym zakresie nie ulega bowiem wątpliwości, że wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Organ egzekucyjny nie może wnikać w merytoryczną zasadność stwierdzenia obowiązku, będącego przedmiotem egzekucji, skoro w tym zakresie sprawa może być przedmiotem analizy w odrębnym postępowaniu ( zob. wyrok NSA z 30 listopada 2000 r., sygn. akt III S.A. 2571/99, opublikowany w: ONSA 2002/1/27; wyrok NSA z 17 stycznia 2001 r., sygn. akt I S.A. 2167/00, opublikowany w: POP 2001/6/198. ).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a. oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.