Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 608/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2 i 4, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 listopada 2019 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S. R. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952; w skrócie "u.ś.r.") przyznał S. R. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad K. R. na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r. w kwocie [...]zł miesięcznie.

Pismem z [...] stycznia 2019 r. (data wpływu do organu: [...] stycznia 2019 r.) S. R. (dalej też jako "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca"), reprezentowana przez r.pr. B. P., wniosła o przyznanie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad babcią, K. R. (której niepełnosprawność powstała po 18. roku życia), z jednoczesnym wnioskiem o uchylenie ww. decyzji Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2019 r. w przypadku przyznania Wnioskodawczyni żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] Wójt Gminy [...] (dalej też jako "Wójt" lub "organ I instancji"), odmówił Wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad K. R..

W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż niepełnosprawność K. R. powstała po 25. roku życia, a więc nie są spełnione przesłanki z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ wyjaśnił, że powołanym we wniosku wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 – orzekającym o niezgodności powyższej regulacji z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności –Trybunał Konstytucyjny nie uchylił przedmiotowej regulacji, jak również nie uchylił decyzji przyznających świadczenia, ani nie wykreował prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Orzeczenie o jedynie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. wiąże się z koniecznością podjęcia działań ustawodawczych, a ponieważ według stanu na dzień [...] lutego 2019 r. ustawodawca nie dokonał nowelizacji przedmiotowej ustawy w omawianym zakresie, to – zdaniem organu I instancji – w związku z treścią art. 6 k.p.a. należało uznać, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować w dotychczasowym brzmieniu. Ponadto organ podkreślił, że Wnioskodawczyni zostało przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią K. R., a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wówczas, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zaś w myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie to nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na skutek odwołania złożonego przez Wnioskodawczynię, reprezentowaną przez dotychczasowego pełnomocnika, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "SKO" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekło:

1. Uchylić decyzję Wójta z [...] lutego 2019 r. [...] w całości.

2. Uchylić z dniem [...] kwietnia 2019 r. decyzję Wójta z [...] listopada 2018 r. [...] o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2018 r. do [...] października 2019 r.

3. Przyznać S. R. świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią, K. R., od [...] maja 2019 r. do [...] października 2019 r.

4. Termin wypłaty świadczenia należy ustalić z Wójtem.

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że zgodnie z linią orzeczniczą wojewódzkich sądów administracyjnych, w związku z ww. wyrokiem TK o sygn. akt K 38/13, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem SKO błędne jest zatem stwierdzenie organu I instancji, że w związku z niedokonaniem nowelizacji przez ustawodawcę, ww. przepis istnieje i należy go stosować w tej formie. Orzeczenie TK również eliminuje działanie przepisu lub jego części uznanego za niezgodny z Konstytucją RP, jednakże Trybunał nie dysponuje możliwością uchylania przepisów ustaw, ponieważ jest to wyłączna kompetencja ustawodawcy.

Dalej SKO podkreśliło, że pełnomocnik Skarżącej wraz z wnioskiem złożył oświadczenie, iż z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym Skarżąca, mimo pobierania aktualnie specjalnego świadczenia opiekuńczego, nie spełnia przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. z tego względu, że równocześnie z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne oświadczyła o odstąpieniu od pobierania wcześniej przysługującego świadczenia, czyli zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. dokonała stosownego wyboru świadczenia.

Zdaniem SKO, decyzja Wójta nie została w pełnym stopniu rozpoznana, organ I instancji podczas wydawania decyzji oparł ją na przepisie niezgodnym z Konstytucją RP, a jej uzasadnienie w całości nie oddaje obrazu zaistniałej sytuacji, która znajduje odzwierciedlenie w przywołanym przez organ przepisie. Skarżąca bowiem niezależnie od siebie znalazła się w niekorzystnej sytuacji. W ocenie SKO, w związku ze spełnieniem przesłanek ustawowych, Skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, przy czym SKO ustaliło je na okres, na jaki Skarżąca miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednocześnie, z uwagi na powyższe oraz na skutek złożonego oświadczenia Skarżącej o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, SKO uchyliło decyzję Wójta z [...] listopada 2018 r. o przyznaniu zasiłku.

Skargę na opisaną decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła S. R., reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, który wskazał, że zaskarża tę decyzję w części – tj. w punkcie 3 –zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] maja 2019 r., a nie od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 24 ust. 4 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony do [...] października 2019 r., a nie na czas nieokreślony,

oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej w części decyzji i ustalenie na rzecz Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] stycznia 2019 r. na czas nieokreślony, a także o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżąca wyjaśniła, że tylko częściowo nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem w zakresie czasookresu, na który zostało przyznane jej świadczenie pielęgnacyjne. Mianowicie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w świetle art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W związku z tym autor skargi wskazał, że Skarżąca w dniu [...] stycznia 2019 r złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie wzywał jej do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji. Ponadto orzeczenie o stopniu niepełnosprawności K. R., którą opiekuje się Skarżąca, zostało wydane na stałe. W świetle tych okoliczności brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz Skarżącej do ram czasowych od [...] maja 2019 r. do [...] października 2019 r.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Zarazem wyjaśniło, że wskazało termin przyznania przedmiotowego świadczenia na dzień [...] maja 2019 r. jako kolejnego dnia przypadającego po dniu wydania przedmiotowej decyzji zmieniającej decyzję organu I instancji i przyznającej Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, a tym samym jako pierwszego dnia miesiąca, od którego świadczenie pielęgnacyjne – zdaniem SKO – winno zostać przyznane. Jednocześnie przedmiotowe świadczenie zostało przyznane do [...] października 2019 r., tj. do dnia, do którego Skarżąca zgodnie z decyzją organu I instancji uzyskała prawo do otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po upływie tego okresu, zdaniem SKO, Skarżąca winna wystąpić ponownie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na stałe i takie świadczenie winno być jej przyznane – zgodnie z treścią orzeczenia o niepełnosprawności K. R..

Na rozprawie w dniu [...] listopada 2019 r. pełnomocnik Skarżącej podtrzymał wnioski i wywody skargi oraz wyjaśnił, że intencją strony skarżącej było zaskarżenie całej decyzji SKO tak, aby umożliwić Skarżącej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego od [...] stycznia 2019 r. na stałe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia – który może obejmować całość albo tylko część danego aktu (zob.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uw. 1 do art. 134; a także wyroki NSA: z 05.03.2008 r., I OSK 1799/07; z 09.04.2008 r., II GSK 22/08; z 27.10.2010 r., I OSK 73/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA") – oraz rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Sąd doszedł do przekonania, że decyzja ta w całości nie może się ostać w obrocie prawnym, jako wydana z istotnym naruszeniem prawa materialnego i procesowego.

W ocenie Sądu na przeszkodzie takiemu orzeczeniu nie stało zaczepienie w skardze formalnie tylko punktu 3 ww. decyzji. Sąd uznał bowiem takie zawężenie przedmiotu zaskarżenia za nieskuteczne, a to z uwagi na ścisły związek istniejący pomiędzy poszczególnymi rozstrzygnięciami jednostkowymi zawartymi w pkt 1–3 zaskarżonej decyzji (jej pkt 4 w ogóle nie ma charakteru rozstrzygnięcia w technicznoprawnym znaczeniu, o jakim mowa w art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a.). Przede wszystkim rozstrzygnięcia zawarte w pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji wzajemnie się warunkują w ten sposób, że jeśli Skarżąca zmierza do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od wcześniejszej daty niż określona w pkt 3 zaskarżonej decyzji, to równocześnie, z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 5 u.ś.r., z odpowiednio wcześniejszą datą musi nastąpić uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, której dotyczy pkt 2 zaskarżonej decyzji. Z kolei pkt 1 zaskarżonej decyzji, uchylający decyzję organu I Instancji, jest ściśle związany z punktami 2 i 3 zaskarżonej decyzji, w tym sensie, że łącznie współtworzą one rozstrzygnięcie organu odwoławczego o charakterze reformatoryjnym przewidziane w art. 138 § 1 pkt 2 ab initio k.p.a., polegające na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i orzeczeniu co do istoty sprawy. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 zaskarżonej decyzji nie ma charakteru samoistnego, gdyż – jak trafnie zauważa się w doktrynie – organ odwoławczy nie może ograniczyć się do uchylenia decyzji wydanej w I instancji, gdyż jest on zobowiązany do wydania rozstrzygnięcia co do dalszego toku sprawy administracyjnej (zob. P.M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, uw. 22 do art. 138).

Wszystko to nakazywało przyjąć, że przedmiotem skargi – a co za tym idzie: także kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu – jest ww. decyzja SKO w całości, co zresztą pozostaje zbieżne z intencją Skarżącej, zgodnie z którą – jak to wyjaśnił jej pełnomocnik na rozprawie – było zaskarżenie całej decyzji SKO tak, aby umożliwić Skarżącej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego od [...] stycznia 2019 r. na stałe.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi, należy zauważyć, że nie było sporne pomiędzy stronami, iż Skarżąca spełniała wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie to nie budzi również wątpliwości Sądu, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wielokrotnie przywoływanego przez organy obu instancji – ale tylko przez SKO prawidłowo zinterpretowanego – wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), a także z uwagi na to, że wprawdzie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie (tu: świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego), jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, a w konsekwencji jego przyznania przez organ (por. np. wyrok WSA z 26.09.2019 r., III SA/Gd 423/19, CBOSA).

W rezultacie przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pozostaje wyłącznie to, od kiedy i na jaki czas – określony bądź nieokreślony – powinno zostać przyznane Skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne:

i) czy – jak twierdzi Skarżąca – od [...] stycznia 2019 r. (w którym to miesiącu złożyła ona wniosek o ww. świadczenie), na czas nieokreślony,

ii) czy – jak uznał organ II instancji – od [...] maja 2019 r. (tj. od dnia następnego po wydaniu zaskarżonej decyzji) do [...] października 2019 r. (do którego to dnia Skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego).

Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko strony skarżącej, w świetle którego kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia powyższego sporu ma prawidłowa wykładnia i zastosowanie przepisów art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r."). W myśl pierwszego z wymienionych przepisów: "Prawo do świadczeń rodzinnych [a więc w szczególności do świadczenia pielęgnacyjnego – zob. art. 2 pkt 2 u.ś.r. – uw. Sądu] ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego." Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r.: "Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia."

Jeśli idzie o początkową datę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, to – w ocenie Sądu – w kontrolowanej sprawie istniały podstawy do zastosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r. i ustalenia, że świadczenie to przysługuje Skarżącej od początku miesiąca, w którym złożyła ona wniosek, tj. od [...] stycznia 2019 r.

Na przeszkodzie zastosowaniu tego przepisu nie stoi w szczególności art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że: "W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

– przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami." Skoro bowiem ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń – a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje, w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: uostatecznienia się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne (tu: specjalny zasiłek opiekuńczy albo świadczenie pielęgnacyjne), gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (zob. wyrok NSA z 14.11.2017 r., I OSK 886/17, CBOSA) – to należy uznać, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, a jedynie wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Oznacza to, zdaniem Sądu, że sam fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie rodzicielskie, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy – tak jak w kontrolowanej sprawie – strona deklaruje gotowość zrzeczenia się (tu: wnioskuje o uchylenie decyzji dotyczącej) wcześniej ustalonego prawa do świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z 13.04.2018 r., I OSK 82/18, CBOSA).

W konsekwencji sam fakt, że Skarżąca miała wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres obejmujący m.in. miesiące styczeń–kwiecień 2019 r., a nawet pobrała za te miesiące ww. zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. W ocenie Sądu organ II instancji błędnie nie zastosował ww. przepisu i w pkt 3 zaskarżonej decyzji przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne dopiero od [...] maja 2019 r., zamiast już od [...] stycznia 2019 r. Niewykluczone, że powodem takiego rozstrzygnięcia było przekonanie organu o niemożności uchylenia decyzji przyznającej Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, z mocą wsteczną (od [...] stycznia 2019 r.). Jednakże przekonanie to, w okolicznościach kontrolowanej sprawy, było, zdaniem Sądu, nietrafne.

Oczywiście zasadnie organ II instancji uznał konieczność zachowania korelacji pomiędzy datą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego a datą uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Jest wszak poza sporem, że aby nie popaść w sprzeczność z art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 5 u.ś.r. należało doprowadzić – na podstawie art. 155 k.p.a. – do uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w części dotyczącej okresu, za który miało przysługiwać Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Ta słuszna myśl znalazła jednak wadliwy wyraz w zaskarżonej decyzji SKO, gdyż mocą tej decyzji uchylono decyzję dot. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania zaskarżonej decyzji, tj. z dniem [...] kwietnia 2019 r., zamiast z dniem [...] grudnia 2018 r.

Sąd w niniejszym składzie zaznacza, że jest mu znana, i przezeń akceptowana, utrwalona wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość" (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje (nielicznych) wyjątków, przy czym jednym z najistotniejszych jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 03.01.2013 r., I OSK 1129/12 oraz z 17.04.2014 r., I OSK 980/13 – dostępne w CBOSA; por. też wyrok NSA z 04.08.2017 r., I OSK 2257/16, CBOSA), w którym ponadto wskazuje się, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie, bezprzedmiotowym (zob. wyrok NSA z 12.04.2017 r., I OSK 1987/15, CBOSA).

W kontrolowanej sprawie, już w inicjującym postępowanie piśmie (wniosku) z [...] stycznia 2019 r. Skarżąca wyraźnie zadeklarowała gotowość rezygnacji z przysługującego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres oczekiwanego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – wnioskując o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek – co należy poczytywać za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę Strony na uchylenie, w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji. Zawarty w ww. piśmie wniosek o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy "w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" należało bowiem w okolicznościach tej sprawy rozumieć jako wniosek o jej uchylenie od momentu, kiedy to przyznanie świadczenia stało się w świetle prawa możliwe – czyli, jak to już wyżej wyjaśniono, z uwzględnieniem zasady określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od stycznia 2019 r. – co potwierdza treść skargi.

Z tych względów wadliwe okazało się także rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 zaskarżonej decyzji, mocą którego uchylono decyzję przyznającą Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy dopiero z dniem [...] kwietnia 2019 r., zamiast z dniem [...] grudnia 2018 r.

Jeśli zaś idzie o ustalenie okresu, na jaki powinno zostać przyznane Skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, to w ocenie Sądu rozstrzygnięcie w tym zakresie powinno zostać oparte wprost na regule z art. 24 ust. 4 u.ś.r., w myśl której prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Jeśli więc jest tak, jak twierdzi Skarżąca, że K. R. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe – czego, wobec braku tego dokumentu w aktach sprawy, Sąd nie był w stanie zweryfikować, a co organ II instancji ponownie rozpoznający sprawę winien wyjaśnić i należycie udokumentować – to ustalenie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić na czas nieokreślony.

Ustalając to świadczenie na okres do [...] października 2019 r., z powołaniem się na fakt przyznania Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na taki właśnie okres, organ II instancji naruszył art. 24 ust. 4 u.ś.r. przez jego niezastosowanie oraz art. 24 ust. 3 u.ś.r. przez jego bezpodstawne zastosowanie. Uszło bowiem uwagi organu, że okres, na jaki ustala się specjalny zasiłek opiekuńczy, jest wyznaczany właśnie na podstawie ostatniego z wymienionych przepisów, w świetle którego świadczenie to jest przyznawane maksymalnie do końca okresu zasiłkowego (przez który rozumie się okres od 01 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego – zob. art. 3 pkt 10 u.ś.r.), i to nawet w sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na stałe. Choć przywołany art. 24 ust. 3 u.ś.r. odnosi się ogólnie do "świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby", to jednak nie znajduje on zastosowania do zasiłków pielęgnacyjnych i świadczeń pielęgnacyjnych, z uwagi na "dedykowane" tym świadczeniom ww. szczególne unormowanie art. 24 ust. 4 u.ś.r.

Wszystko to świadczy o wadliwości rozstrzygnięć zamieszczonych w pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji. A z uwagi na objaśniony wyżej, ścisły z nimi związek także rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1 zaskarżonej decyzji, również i ta jej część nie mogła się ostać w obrocie prawnym.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku, tj. uchylił zaskarżoną decyzję w całości.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego ustalone według stawek minimalnych zgodnie z § 15 ust. 1 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), w wysokości [...] zł.

Ponownie rozpoznając sprawę w razie uprawomocnienia się nin. wyroku, organ II instancji wyjaśni w pierwszej kolejności, na jaki okres wydanym orzeczeniem o (stopniu) niepełnosprawności legitymuje się K. R., i na tej podstawie wyda decyzję reformatoryjną, podobną w swej strukturze do zaskarżonej decyzji, z tym że prawidłowo określi w niej – stosownie do wyrażonych wyżej przez Sąd ocen prawnych oraz poczynionych przez organ ustaleń – termin uchylenia decyzji przyznającej Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy oraz termin początkowy i czas, na jaki ustala się świadczenie pielęgnacyjne. Z kolei organ I instancji dokona rozliczeń koniecznych w następstwie wydania przez SKO powyższej decyzji reformatoryjnej, stosując odpowiednio art. 30 ust. 6 u.ś.r. – co oznacza, że kwoty specjalnego zasiłku opiekuńczego pobrane przez Skarżącą za miesiące, za które przysługiwać jej będzie świadczenie pielęgnacyjne, potrąci z kwoty dokonywanej spłaty tego ostatniego świadczenia za sporny okres.