Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 644/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-09-01 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części obejmującej ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1,2, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 239 pkt 1 lit. a, art. 241, art. 243 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wniosku, na formularzu PPF, skarżąca oświadczyła, że jej rodzina składa się z pięciu osób, w tym troje dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne specjalnej troski. Miesięczny dochód rodziny stanowi zasiłek w wysokości [...] zł, z którego rodzina opłaca: nieruchomość [...] zł, prąd [...] zł, gaz [...] zł, lekarstwa dla dziecka [...] zł, środki czystości [...] zł, opał na zimę [...] zł. Z tytułu egzekucji komornik zabiera [...]. zł, wobec czego rodzina nie ma żadnych oszczędności i nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku kosztów sądowych i adwokackich. Posiadany majątek to dom o powierzchni [...] m2 oraz [..]ha ziemi.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła kserokopię oświadczenia z dnia 9 kwietnia 2015 r. złożonego przed organem, w którym podała, że od września 2014 r. "centrum życiowe jej rodziny" jest w [..], mąż od marca 2015 r. pracuje na umowę o pracę, rodzina ma zameldowanie na terenie [...], ona nie wykonuje w [...] pracy zarobkowej i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, umowę pożyczki w Banku PEKAO S.A. na kwotę [...] zł, rachunek na kwotę [...]zł za 2013 r. z tytułu ubezpieczenia społecznego jej męża w KRUS, wydruki z konta pojedynczych transakcji z roku 2013 i 2014, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013, faktury za prąd i zakup opału wystawione w roku 2013, zawiadomienie komornika sądowego z dnia [...]. i z dnia [...]. o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności córki, wyciąg z konta męża za okres od 1 stycznia 2013 r. do 24 grudnia 2014 r., zaświadczenie komornika sądowego z dnia [...]. o dokonanych wpłatach z tytułu posiadanego zadłużenia w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto B. S. oświadczyła, że posiada tylko jedną nieruchomość, w której jest mieszkanie o powierzchni [..] m2.

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym zarzuciła sądowi dokonanie błędnej oceny jej oświadczenia majątkowego w zakresie przyjęcia że jej rodzina posiada dom i odrębne mieszkanie. Wskazała, że tak nie jest, ponieważ w budynku mieszkalnym gospodarki rolnej jest odrębne mieszkanie. Ponadto, całą dotację rolniczą zabiera komornik. Zarzuciła, iż sąd pominął fakt, że jej pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń opiekuńczych i świadczeń pielęgnacyjnych niepełnosprawnej córki.

Wniesienie w ustawowym siedmiodniowym terminie prawidłowo sporządzonego sprzeciwu wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza sądowego traci moc, zaś sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ).

Wezwaniem z dnia 23 lipca 2015 r. Sąd wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy:

-wyciągu z posiadanych przez skarżącą i jej męża kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, przy czym sąd poinformował, iż wezwanie dotyczy pełnego wyciągu z rachunku bankowego obejmującego informacje o zmianach stanu rachunku uwzględniającego wszystkie rozliczenia pieniężne dokonywane we wskazanym okresie wraz z ustaleniem salda,

- dowodów potwierdzających kwoty wszystkich dochodów skarżącej i jej męża z okresu ostatnich trzech miesięcy,

- aktualnych dowodów (kopii rachunków) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu/mieszkania w [...] (C., K. wg. oświadczenia skarżącej na druku PPF z dnia 10.06.2015r. oraz w [...] (w miejscowości F. wg. oświadczenia skarżącej z dnia 9.04.2015r.), takich jak opłaty za energię elektryczną, gaz oraz telefon, z ostatnich trzech miesięcy,

- dowodów potwierdzających aktualną, z okresu ostatnich sześciu miesięcy, wysokość obciążenia skarżącej i jej męża w postępowaniu egzekucyjnym.

W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca oświadczyła, że z konta męża zostały zabrane przez komornika wpłaty z dotacji na rolnictwo i że nie posiadają żadnych oszczędności na koncie. Wskazała, że pełną dokumentację wydatków i dochodów dostarczyła do akt sprawy II SA/Sz 643/15. Wskazała, że nie jest w stanie przesłać obecnych faktur i rachunków gdyż zaginęły. Oświadczyła, iż mąż pracuje na zlecenie w [...], większość czasu jest bez pracy i dochodów, a ona i jej dzieci na terenie [...] nie mają żadnych dochodów ani świadczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Natomiast w zakresie całkowitym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1).

W rozpatrywanej sprawie B. S. zwolniona jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

W myśl art. 241 P.p.s.a., zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przepisie prawa lub w postanowieniu sądu administracyjnego bez określenia zakresu tego zwolnienia - oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Skarżąca korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Wobec powyższego wniosek B. S. należało rozpoznać w zakresie częściowym obejmującym żądanie ustanowienia adwokata z urzędu.

Z przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego co udowodni, zależy sposób rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa jest w przytoczonych przepisach.

Podkreślić należy, że ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże", który oznacza, iż to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i pełny. Natomiast ocena tego, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, należy do wyłącznej kompetencji sądu. Oceny sądu nie można wykluczyć, czy też zastąpić, zapewnieniami wnioskodawcy o wyczerpaniu zdolności płatniczych.

Strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym, osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10).

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Skarżąca we wniosku PPF wskazała na brak dochodów rodziny poza otrzymywanymi świadczeniami z opieki społecznej na niepełnosprawne dziecko w łącznej kwocie [...] zł. W oświadczeniu z dnia 9 kwietnia 2015r. złożonym przed organem wskazała, że mąż od marca 2015r. podjął pracę na zasadach umowy o pracę. W oświadczeniu z dnia 8 sierpnia 2015r. przesłanym do akt niniejszej sprawy, skarżąca wskazała, że mąż wykonuje prace zlecone. Z żadnego z przesłanych dokumentów czy oświadczeń nie wynika, jaki dochód osiągał mąż skarżącej z tytułu wykonywanej pracy. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 23 lipca 2015r. oświadczyła, że wszelkie rachunki i faktury znajdują się w sprawie II SA/Sz 643/15. Po analizie akt wskazanej sprawy Sąd stwierdził, iż skarżąca przesłała do akt sprawy II SA/Sz 643/15 takie same dokumenty jak do akt sprawy niniejszej tj. II SA/Sz 644/15, które to dokumenty obejmują faktury i rachunki za lata 2013-2014. Mimo pouczenia skarżącej w wezwaniu z dnia 23 lipca 2015r., że Sąd nie może zweryfikować aktualnej sytuacji finansowej skarżącej na podstawie rachunków sprzed kilku lat, skarżąca nie nadesłała żadnych aktualnych dowodów ponoszonych wydatków czy osiąganych dochodów. W przypadku zaginięcia rachunków zawsze istnieje możliwość wystawienia na prośbę klienta, kopii czy duplikatu przez właściwego wystawcę rachunku. W tej sytuacji, twierdzenia skarżącej o zaginięciu bieżących rachunków, nie są dla Sądu wiarygodne i nie zasługują na uwzględnienie.

Wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia między innymi: wykazów z rachunków bankowych własnych i męża, dowodów potwierdzających dochody jej i męża z ostatnich trzech miesięcy oraz aktualnych rachunków, których jednak nie nadesłała. Żądane dokumenty umożliwiłyby weryfikację rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni przez porównanie aktualnych wydatków i dochodów rodziny. Dla podjęcia decyzji, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, niezbędny jest pełny obraz sytuacji materialnej w jakiej się znajduje. Nie są bowiem wystarczające, dla merytorycznej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, dane zawarte tylko w formularzu PPF i oświadczenia strony.

Z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, brak jest podstaw aby przyjąć, że skarżąca uprawdopodobniła spełnienie ustawowych przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

W tej sytuacji, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.