Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1136/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1;  art. 18 ust. 1c
journal: Dz.U. 2013 poz 687
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant specjalista Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi "A" w K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] nr [...] zezwolił na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "Budowa ul. [...] w T. od ul. [...] i [...] i od [...] do torów "B" wraz z przebudową infrastruktury technicznej w tym kanalizacji deszczowej i sieci". W wyniku wydania tej decyzji na własność Gminy T. przejęta została z mocy prawa nieruchomość położona w T. oznaczona jako działka [...] o powierzchni 57 metrów kwadratowych, powstała w wyniku podziału działki nr [...].

W związku z powyższym zostało wszczęte postępowanie w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W ramach postępowania wyjaśniającego ustalono, iż stanowi ona współwłasność "A" w K. oraz grupy właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. Ustalono również, iż w dziale III tej księgi wieczystej zostały ujawnione wpisy hipotek umownych zwykłych w kwotach 37875,20 zł, 9789,20 zł, 23293,30 zł, 16991,70 zł, 1101712,30 zł, 732150,80 zł, 301326,80 zł, 311506,80 zł, 975027,10 zł i 257113,70 zł na rzecz wierzyciela hipotecznego którym jest "C" S.A. I Oddział w K.

Zgodnie z oświadczeniem wierzyciela z dnia 14 grudnia 2012 r. wysokość świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej wraz z odsetkami wynosiła na ten dzień 681120,59 zł.

W ramach postępowania zostały przeprowadzone czynności w celu ustalenia wysokości należnego odszkodowania w tym sporządzono operat szacunkowy.

Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta T. orzekł o:

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz "A" w wysokości 9956,57 zł,

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej Nr [...], w wysokości 4008,84 zł,

- przyznaniu odszkodowania w wysokości 9956,57 zł na rzecz wierzyciela hipotecznego – "C" S.A. I Oddział w K.,

- zobowiązaniu Prezydenta Miasta T. do wypłaty odszkodowania, po dokonaniu jego waloryzacji na dzień wypłaty, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna,

- umorzeniu postępowania w odniesieniu do części właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej.

W uzasadnieniu wskazał, iż do przyznania odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu zobowiązuje art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, zgodnie z którym "jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami".

Od decyzji odwołała się "A". Zarzuciła organowi I instancji błędną wykładnię art.18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. W ocenie odwołującej się niezasadnie organ przyznał odszkodowanie wierzycielowi hipotecznemu. Podniosła, iż wypłata ta nie spowoduje wygaśnięcia zobowiązania. W ocenie Spółdzielni organ nie uwzględnił również zobowiązań posiadaczy spółdzielczego prawa do lokalu i i spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił skarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Nie kwestionował sposobu wykładni przez Prezydenta Miasta T. treści art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Uznał jednak, iż organ I instancji w sposób niewłaściwy ustalił krąg stron postępowania w sprawie oraz że Prezydent Miasta T. przyjął, że odszkodowanie przysługuje posiadającym tytuł prawny do nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowy drogi a nie dnia, kiedy stała się ona ostateczna.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględnił wskazania Wojewody [...] w zakresie stron postępowania i decyzją z dnia [...] r. nr [...], orzekł o:

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz "C" S.A. I Oddział w K. w wysokości 9689,22 zł za udział przypadający "A" w K.,

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej Nr [...], w wysokości łącznej 4276,19,

- zobowiązaniu Prezydenta Miasta T. do wypłaty odszkodowania, po dokonaniu jego waloryzacji na dzień wypłaty, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Od powyższej decyzji odwołała się "A". Zakwestionowała przede wszystkim to, iż Prezydent Miasta T. orzekł o przyznaniu odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu. W ocenie odwołującej się nie doszło na skutek przyznania odszkodowania do wygaśnięcia zobowiązania. Podniosła wreszcie, iż nie uwzględniono przy ustalaniu odszkodowania osób posiadających lokatorskie i spółdzielcze prawo do lokali.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł reformatoryjnie. Uchylił bowiem skarżoną decyzję w odniesieniu do części osnowy ustalającej odszkodowanie na rzecz wierzycieli hipotecznych w częściach przypadających ośmiu osobom posiadającym tytuł prawny do nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowy drogi publicznej i w tym zakresie orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz ww. osób. W pozostałym zakresie utrzymał skarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, iż rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta T. odpowiada prawu, jednakże należało dokonać korekty poprzez przyznanie właścicielom hipotecznym (a nie wierzycielom) odszkodowania – w przypadku hipotek ustanowionych na odrębnych nieruchomościach lokalowych.

Skargę na powyższą decyzję do tutejszego Sądu złożyła "A" w K. Domagając się uchylenia skarżonego aktu w części przyznającej odszkodowanie wierzycielowi hipotecznemu, uchylenia w tym samym zakresie rozstrzygnięcia organu I instancji oraz zasądzenia kosztów wedle norm prawem przewidzianych, zarzuciła Wojewodzie [...]:

- naruszenie art. 7,8,11,77 § 1 80 i 107 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolność podjęcia rozstrzygnięcia,

- naruszenie art. 12 ust. 4f, art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. oraz art. 44 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

W uzasadnieniu skarżąca przytoczyła argumentację podnoszoną wcześniej w ramach postępowania administracyjnego. W jej ocenie przyznanie odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu było nieuzasadnione, gdyż:

- część osób (członków spółdzielni będących posiadaczami własnościowych praw do lokali) nie posiada już żadnych zobowiązań wobec wierzyciela hipotecznego i w związku z tym powinny otrzymać należną im część odszkodowania,

- odszkodowanie w części należne jest osobom posiadającym spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu i realizującym swe zobowiązania wobec wierzyciela hipotecznego za pośrednictwem "A".

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na początku należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle § 2 wspomnianego przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia jako "P.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W świetle art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 poz. 687 ze zm. – dalej jako "specustawa drogowa") "decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza się podział nieruchomości". Nieruchomości wskazane tą decyzją (ust. 3 tego artykułu) stają się z mocy prawa:

1) własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych,

2) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych

- z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.

W związku z wywłaszczeniem ww. nieruchomości ich dotychczasowym właścicielom, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe przysługuje odszkodowanie, ustalone w drodze decyzji przez organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku, gdy na wywłaszczonej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka. Z chwilą bowiem, gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna, ustanowione na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości ograniczone prawa rzeczowe wygasają (art. 12 ust. 4c specustawy drogowej). Dlatego też ustawodawca przewidział szczególne rozwiązania w tym zakresie. Otóż zgodnie z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej "jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami". Tym ostatnim przepisem ustawodawca zabezpieczył wierzyciela hipotecznego w ten sposób, że zobowiązał do zaliczenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na poczet wierzytelności będących zabezpieczonych w sposób, o którym mowa w art. 18 ust. 1c specustawy drogowej.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest fakt konieczności ustalenia odszkodowania, jak również jego wysokość. Okoliczności te nie były kwestionowane zarówno przez skarżącą ani przez pozostałych uczestników postępowania. Analizując treść skargi "A" można dojść do wniosku, iż spór dotyczy przyznania odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu. W ocenie skarżącej pominięto również, przy ustalaniu odszkodowania, osoby posiadające spółdzielcze prawo do lokali oraz spółdzielcze lokatorskie prawa do lokali.

W ocenie składu orzekającego zarzuty podniesione w skardze nie mają uzasadnionych podstaw. Organ prawidłowo zastosował tu art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, gdyż zostały spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie. Wierzytelności "A" wobec "C" S.A. zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości o numerze ewidencyjnym [...]. Wygaśnięcie tej hipoteki (w związku z tym, że decyzja zezwalająca na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna) w świetle prawa w pełni uzasadniało zaliczenie odszkodowania na poczet należności wobec wierzyciela hipotecznego – czyli przyznanie mu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Warto tu stwierdzić, iż przepis specustawy drogowej nie pozostawia tu organom administracji publicznej możliwości wyboru. Zgodnie z art. 18 ust. 1c in fine specustawy drogowej "odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami". Zatem wystąpienie okoliczności, o których mowa w hipotezie tego przepisu w sposób jasny zobowiązuje do zaliczenia kwoty odszkodowania na poczet spłaty wierzytelności.

Nieuzasadniony jest również zarzut nieuwzględnienia przy ustaleniu odszkodowania osób posiadających prawo do lokali (spółdzielczych jak i lokatorskich). Zagadnienie to, jak trafnie stwierdził organ II instancji nie podlega właściwości organów administracji.

Sąd w rozpatrywanej sprawie nie dopatrzył się również naruszenia art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r. poz.1222 ze zm.). Przepis ten reguluje bowiem stosunki prywatnoprawne pomiędzy spółdzielnią mieszkaniową a członkami tej spółdzielni i nie podlega właściwości organów administracji.

Powyższe okoliczności wskazują, iż podniesione w skardze zarzuty nie były zasadne. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując w takim zakresie sprawę Sąd nie dopatrzył się innych naruszeń skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.