Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 710/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Kolanowski (spr.) Asesor WSA Bogusław Wożniak Protokolant Zuzanna Baca po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. A 1. uchyla zaskarżoną decyzje; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] orzekł o odpowiedzialności J. K. za zaległości podatkowe spółki z o.o. A w podatku od towarów i usług za kwiecień 2000 r., lipiec 2000 r., marzec 2001 r. i kwiecień 2001 r. wraz z odsetkami oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za maj 2001 r. wraz z odsetkami i w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 1999 wraz z odsetkami, a także za koszty egzekucyjne.

Organ ten wskazał, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A nie wykonała ciążącego na niej obowiązku z tytułu: podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień i lipiec 2000 r. oraz marzec i kwiecień 2001 r., podatku dochodowego od osób fizycznych za maj 2001 r., podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. Podjęte w tej sprawie działania egzekucyjne zmierzające do przymusowego wyegzekwowania nie uiszczonych zaległości podatkowych z majątku podatnika okazały się bezskuteczne.

J. K. w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o umorzenie postępowania oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że myśl przepisów ustawy Ordynacja podatkowa osoby trzecie – m.in. prezes zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - mogą być objęte odpowiedzialnością podatkową jedynie wówczas, gdy podatnik (tu: spółka z o.o. A ) nie wykonał dobrowolnie zobowiązania podatkowego – w konsekwencji czego powstała zaległość podatkowa. Zaległością podatkową - zgodnie z art. 51 ww. ustawy - jest podatek nie zapłacony w terminie płatności, a także nie zapłacone w terminie zaliczki na podatek oraz należności z tytułu podatków, zaliczek oraz rat nie wpłaconych w terminie płatności przez podatnika, płatnika lub inkasenta. Przedmiotem postępowania w sprawach odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika są wyłącznie kwestie związane z odpowiedzialnością tych osób, a celem wydanie decyzji, o której mowa w art. 108 ordynacji podatkowej. Podatnik ( A spółka z o.o.) nie jest już stroną tego postępowania, choć przedmiotem odpowiedzialności osoby trzeciej jest obowiązek wykonania jego zobowiązania podatkowego, którego stało się zaległością podatkową. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się kwestii związanych z ustaleniem istnienia obowiązku podatkowego oraz wysokością zobowiązania podatkowego, ale pod warunkiem, że wcześniejsze ustalenia dotyczące podatnika są już ostateczne (zostały wydane już i doręczone podatnikowi decyzje z dnia [...] z dnia [...] oraz z dnia [...]). Odpowiedzialność osób trzecich powstaje wyłącznie w drodze doręczenia konkretnej osobie trzeciej decyzji o takiej odpowiedzialności. Decyzja wydawana jest po przeprowadzeniu postępowania w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej, w którym stroną jest potencjalnie odpowiedzialna osoba. Zadaniem tego postępowania jest ustalenie czy w objętym przypadku zachodzą podmiotowe i przedmiotowe przesłanki odpowiedzialności.

Organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387), do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy (tj. przed l stycznia 2003 r.) stosuje się przepisy ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ww. ustawy. Zaległości podatkowe w przedmiotowej sprawie powstały przed wejściem w życie ww. ustawy z dnia 12 września 2002 r. i w takim wypadku do odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej należało zastosować przepisy art. 107-109, art. 116 oraz art. 118-119 ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.

Osoby trzecie, które ponoszą odpowiedzialność z tytułu cudzych zaległości podatkowych zostały enumeratywnie wymienione w art. 110 - 117 ordynacji podatkowej. Wśród tych podmiotów znajduje się m.in. członek zarządu spółki z o.o., który odpowiada za zaległości podatkowe spółki całym swoim majątkiem, jeżeli egzekucja prowadzona do majątku spółki okazała się bezskuteczna. Odpowiedzialność członka zarządu obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez niego obowiązków. Z akt niniejszej sprawy (odpisu z rejestru handlowego nr [...] ) wynika, że J. K. jest prezesem jednoosobowego zarządu A spółki z o.o. od 3 stycznia 1997 r.

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wówczas, gdy zaległości podatkowe nie dotyczą okresu, w którym osoba trzecia pełniła funkcję członka zarządu bądź, jeżeli wykaże, że:

- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości;

- niezgłoszenie wniosku o ogłoszeniu upadłości oraz nie wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z winy członka zarządu;

- spółka posiada mienie, z którego może zostać przeprowadzona egzekucja. Na okoliczności powyższe, które stanowią negatywne przesłanki orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe podatnika powinien powołać się ten członek zarządu, który pragnie uwolnić się od przedmiotowej odpowiedzialności.

Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji stwierdził, że w toku postępowania J. K. nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowania układowe, albo że niezgłoszenie ww. wniosków nastąpiło nie z jego winy. Organ wskazał także, iż J. K. nie wskazał mienia, z którego egzekucja jest możliwa. Z akt sprawy wynika, że 30 kwietnia 2001 r. do Sądu Rejonowego [...] wpłynął wniosek A spółki z o.o. (podpisany przez prezesa zarządu -J. K. ) o ogłoszenie jej upadłości, zarejestrowany pod sygn. akt [...]. Sąd Rejonowy zarządzeniem z dnia 28 marca 2002 r. wezwał stronę w terminie 7 dni do uzupełnienia braków przedmiotowego wniosku. J. K. nie uzupełnił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości A spółki z o.o. Pismem z dnia 9 lipca 2002 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego o przywrócenie terminu do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, zaś Sąd Rejonowy pismem z dnia 29 lipca 2002 r. zobowiązał wnioskodawcę do "uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości, przez złożenie odpisu wniosku uzupełnienie braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości oraz uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu oraz podanie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi w terminie 7 dni, pod rygorem zwrotu wniosku z dnia 9 lipca 2002 r." Pismem z dnia 20 listopada 2002 r. Sąd Rejonowy zarządził zwrot wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości (z uzasadnienia ww. pisma wynika jednoznacznie, że w dniu 6 maja 2002 r. przewodniczący zarządził zwrot wniosku A spółki z o.o. o ogłoszenie upadłości wobec nie uzupełnienia jego braków formalnych). Zarządzenie to pozostawione zostało w aktach ze skutkiem doręczenia z dniem 28 maja 2002 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że "J. K. tylko częściowo uzupełnił braki formalne ww. wniosku, albowiem uiścił wpis w kwocie 200,- zł, złożył załączniki do wniosku o ogłoszenie upadłości, przy czym lista wierzycieli nie odpowiadała zobowiązaniu (...), jednakże nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu ani też nie podał kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi." J. K. jak wynika z akt sprawy, wielokrotnie odwoływał się od postanowień Sądu Rejonowego, jednocześnie nie stosując się do jego zarządzeń, poprzez niedotrzymywanie ustawowych terminów do uzupełnienia braków przedmiotowego wniosku, czy też nie uzupełnianie braków formalnych wniosków jak i nie uiszczanie w terminie wpisów sądowych. Sytuacja powyższa nie prowadziła do wyjaśnienia faktycznej sytuacji finansowej spółki A, jedynie oddalała termin rozpoznania sprawy przez Sąd Rejonowy. Nie zmienia to jednak faktu, że końcowo Sąd Rejonowy zarządzeniem nr [...] z dnia 6 maja 2002 r. sygn. akt [...] - z powodu braków formalnych - zwrócił wnioskodawcy wniosek o ogłoszenie upadłości A spółki z o.o. z dnia 30 kwietnia 2001 r.

W ocenie organu odwoławczego działanie powyższe nie może stanowić przesłanki uwalniającej J. K. od odpowiedzialności za zaległości podatkowe. Prawo upadłościowe (Dz.U. Nr 118, poz. 512 ze zm.) określa, iż przedsiębiorca, który zaprzestał płacenia długów jak i również, gdy majątek przedsiębiorcy, który ogłosi swoją upadłość nie wystarcza na zaspokojenie długów będzie uznany za upadłego. W niniejszej sprawie dłużnik zaprzestał płacenia długów. Dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie zaspokajały wierzycieli, co między innymi wynika z uzasadnienia wniosku o ogłoszenie upadłości złożonego przez zarząd A spółki z o.o. w osobie J. K. Warunkiem zwolnienia zarządu spółki z o.o. z przedmiotowej odpowiedzialności jest tylko prawidłowy i prawnie skutecznie złożony wniosek o ogłoszenie upadłości. Nie wywiera takich skutków wniosek zwrócony lub odrzucony przez sąd, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Oceny, czy upadłość zgłoszono we właściwym czasie należy dokonać w świetle art. 5 § l i 2 prawa upadłościowego. Ustalenie zatem, czy we właściwym czasie zgłoszono upadłość wymaga uprzedniego ustalenia czy i kiedy zaprzestano płacenia długów lub czy i kiedy ujawniono, że majątek spółki nie wystarcza na płacenie długów. W omawianym przypadku "B" spółka z o.o. zaprzestała płacenia długów w 2000 r. Wykładnia określenia "we właściwym czasie" (o którym mowa w art. 116 ordynacji podatkowej), wprawdzie nie może abstrahować od treści § 2 i 1 art. 5 prawa upadłościowego, ale też nie może ich unormowań przenosić mechanicznie do wykładni art. 116 ordynacji podatkowej. Jeśli chce się sensownie wykorzystać instytucję upadłości do ochrony praw wierzycieli i jeżeli odpowiedzialność członków zarządu ma być realna, a ich obowiązki traktowane w sposób poważny, to czasem "właściwym" będzie czas, kiedy wiadomo już, że dłużnik nie jest w stanie zaspokoić wierzycieli w całości, ale kiedy jego stan majątkowy nie kwalifikuje go jeszcze jako "bankruta". Innymi słowy, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego było zamierzone - miało zapewniać elastyczność ocen przez uwzględnienie konkretnych okoliczności danego przypadku. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, zdaniem organu drugiej instancji, J. K. nie złożył skutecznie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. Za prawnie skutecznie złożonego nie można bowiem uznać wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z dnia 30 kwietnia 2001 r., zaś ponownie złożony w dniu 19 lutego 2004 r. wniosek w tym przedmiocie, postanowieniem z dnia 19 czerwca 2004 r. sygn. akt [...] - został przez Sąd Rejonowy oddalony. W tym kontekście uznać należy, że J. K. nie uczynił ze swej strony wszystkiego, by ochronić interesy wierzycieli. Nie może być bowiem mowy o jakimkolwiek zaspokojeniu wierzycieli w sytuacji, gdy - tak jak było to w drugim z ww. omówionych przypadków - wniosek o ogłoszenie upadłości zostaje zgłoszony wówczas, gdy majątek spółki nie wystarcza nawet na koszty postępowania upadłościowego. Ogłoszenie upadłości jest wówczas bezcelowe.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że przesłanką, która mogłaby uwolnić stronę od odpowiedzialności jest też wskazanie mienia, z którego egzekucja byłaby możliwa. W stosunku do majątku A spółki z o.o. było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podjęte działania egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania nie uiszczonych zaległości podatkowych z majątku podatnika na dzień orzekania w niniejszej sprawie okazały się bezskuteczne. Zarząd spółki A w osobie J. K. nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w jakiejkolwiek części.

W ocenie organu drugiej instancji w przeprowadzonym przez organy podatkowe postępowaniu osoba trzecia nie wykazała braku swojej winy w niezgłoszeniu we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W ocenie tego organu materiał dowodowy świadczy o licznych zaniedbaniach i zaniechaniach w działaniu ze strony J. K. przy składaniu i rozpatrywaniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki A zatem jego wina nie budzi żadnych wątpliwości. Postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, zaś przez niezgłoszenie w wymaganym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości liczne grono wierzycieli zostało pokrzywdzone.

Zdaniem organu odwoławczego orzeczenie o odpowiedzialności J. K. jako osoby trzeciej za zaległości spółki A z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień i lipiec 2000 r. oraz marzec i kwiecień 2001 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych za maj 2001 r. oraz w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego było zasadne. W postępowaniu prowadzonym zgodnie z art. 116 ordynacji podatkowej organ pierwszej instancji nie naruszył reguł prawnych w nim przewidzianych - prawidłowo zbadał i ocenił wszystkie przesłanki dotyczące wyłączenia przedmiotowej odpowiedzialności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]J. K. wniósł o uchylenie tej decyzji w całości i umorzenie postępowania względnie orzeczenie, że nie ponosi on odpowiedzialności za zaległości podatkowe A spółki z o.o.

Skarżący J. K. zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej zarzucił:

1) sprzeczność ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego oraz oparcie decyzji na nieprawdziwych okolicznościach i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy,

2) naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie i interpretację przepisów art. 116 § 1 i art. 194 § l ordynacji podatkowa oraz art. 172 § l rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe,

3) naruszenie przepisów postępowania - art. 188 ordynacji podatkowej, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skarżący J. K. podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego orzekł o jego osobistej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe A spółki z o.o. uznając, że ze swojej winy nie zgłosił we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości. Skarżący wskazał, że w toku postępowania wykazał, iż winy nie ponosi, co zostało wykazane złożonym postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 10 września 2003r. w sprawie [...].

W ocenie skarżącego nieprawdziwe jest ustalenie organów, że na dzień 31 grudnia 2000 r. łączna kwota zobowiązań spółki wynosiła 143.055,59- zł, gdyż spółka jeszcze na początku roku 2001 płaciła swoje zobowiązania.

Zdaniem skarżącego organy podatkowe dokonały błędnej wykładni art. 172 § l ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r., uznając w zasadzie, że orzeczenie Sądu upadłościowego w przedmiocie orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej nie ma znaczenia w sprawie niniejszej. Skarżący wskazał, że radca prawny Urzędu Skarbowego nie zapoznał się aktami sprawy sygn.akt [...] Sądu Rejonowego, co wynika ze sporządzonej przez niego notatki służbowej z dnia 8 lipca 2004 r. Skarżący podniósł, że Sąd w tamtej sprawie badał kiedy był właściwy czas do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i czy taki wniosek w ogóle powinien zostać złożony. Doszedłszy do przekonania, że nie złożono tego wniosku we właściwym czasie (zgodnie z art. 130 k.p.c., jako zwrócony nie wywołał skutków prawnych), Sąd zbadał przedstawione dowody na okoliczność braku winy w niezgłoszeniu tego wniosku na czas i doszedł do przekonania, że winy takiej skarżący nie ponosi, czemu dał wyraz zarówno wydając postanowienie z dnia 10 września 2003 r., jak i ustnie je uzasadniając.

Skarżący zarzucił, że powyższy dowód nie został przeprowadzony również w postępowaniu przed Dyrektorem Izby Skarbowej, mimo złożenia takiego wniosku. Tym samym zdaniem skarżącego decyzja tego organu została wydana bez zebrania niezbędnych informacji i dowodów koniecznych do jej podjęcia. Nie jest zgodne z dyspozycją przepisu art. 172 § l ww. rozporządzenia, iż przesłanka w postaci zaistnienia konieczności złożenia wniosku o upadłość nie została zbadana przez Sąd orzekający w sprawie orzeczenia wobec mnie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd upadłościowy zawsze bada czy zaistniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i orzeka (obligatoryjnie) o sankcji przewidzianej w art. 172 § l ww. rozporządzenia także wówczas, gdy nie została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy, a więc gdy wniosek o ogłoszenie upadłości nie został w ogóle złożony i merytorycznie rozpoznany, jak również gdy nie został on złożony we właściwym czasie. Jeżeli uczestnik nie przedstawi miarodajnych dowodów braku winy (lub braku przesłanek uzasadniających upadłość spółki), sąd musi zastosować sankcję przewidzianą w analizowanym przepisie.

Skarżący przedstawił, że w postępowaniu toczącym się przed sądem upadłościowym złożył dowody, na podstawie których sąd ustalił, iż nie ponosi on winy w niezgłoszeniu na czas wniosku o upadłość. W ocenie skarżącego wystąpienie owej przesłanki braku winy w niezgłoszeniu upadłości spółki wykazał w postępowaniu przed organami podatkowymi. W szczególności odpisem postanowienia Sądu z dnia 10 września 2003 r., w którym Sąd stwierdził brak podstaw do orzeczenia zakazu przewidzianego w art. 172 § l rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe, bowiem jedyną przesłanką pozwalającą na wydanie postanowienia o takiej treści był brak winy skarżącego w niezgłoszeniu na czas wniosku o ogłoszenie upadłości. Takie postanowienie sądu, na mocy art. 365 § l k.p.c., wiąże inne sądy i organy państwowe, w tym orzekające w postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 365 § l k.p.c. oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono to w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu - w tym przypadku przed organami skarbowymi - w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona ponownie badana.

Skarżący podniósł ponadto, że skoro Sąd nie znalazł podstaw do orzeczenia wobec niego zakazu przewidzianego w art. 172 § l ww. rozporządzenia, oznacza to, iż zaistniała przesłanka braku winy w niezgłoszeniu na czas wniosku o ogłoszenie upadłości, która to wyłącza orzeczenie ww. zakazu.

J. K. wskazał, że skoro Sąd Rejonowy w ww. sprawie przesądził brak jego winy w niezgłoszeniu upadłości spółki, to zachodzi również w sprawie niniejszej przesłanka wyłączająca na zasadzie art. 116 § l pkt. l b) ordynacji podatkowa możliwość orzeczenia o jego odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki A.

Skarżący przedstawił, że wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie orzeczenia zakazu i nałożenie wspomnianej sankcji jest możliwe niezależnie od tego, czy postępowanie upadłościowe zostało wszczęte czy też nie, a więc niezależnie od tego czy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony czy też nie. Odmienne stanowisko, zajęte w zaskarżonej decyzji, prowadziłoby do przyjęcia, że nałożenie sankcji przewidzianej w 172 § l ww. rozporządzenia byłoby niemożliwe w sytuacji, gdy nie doszło do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy, mimo istnienia przesłanek z art. 5 § l ww. rozporządzenia.

Zdaniem skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do dowodu jakim niewątpliwie jest i powinno być powołane postanowienie Sądu upadłościowego z dnia 10 września 2003 r., co stanowi naruszenie przepisu art. 116 ordynacji podatkowej, gdyż nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę dowody na okoliczności, które w świetle brzmienia tego przepisu wyłączają możliwość orzeczenia mojej osobistej odpowiedzialności za zobowiązania spółki - brak winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Skarżący zarzucił także, iż bezpodstawnie organ odmówił przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków M. K. i W. T. na okoliczność braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, czym naruszono art. 188 ordynacji podatkowej, bowiem żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. J. K. przedstawił, że udowodnienie braku jego winy w niezgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o upadłość spółki jest okolicznością mającą kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie. Ponadto nie został przeprowadzony wnioskowany dowód z akt sprawy [...] Sądu Rejonowego. Gdyby dowód ten został przeprowadzony, organy podatkowe nie przyjęłyby, że postanowienie Sądu zapadłe w tamtej sprawie nie stanowi dowodu braku mojej winy w niezgłoszeniu na czas wniosku o głoszenie upadłości.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zajęte w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga wniesiona przez J. K. zasługiwała na uwzględnienie.

Odpowiedzialność członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe jest odpowiedzialnością szczególną i obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez niego tych obowiązków w spółce. Art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn.zm.) przewiduje, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczona odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z jego winy bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Z ww. przepisu ordynacji podatkowej jednoznacznie wynika, że jeśli nie zgłoszono skutecznie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki i nie wskazano mienia z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, to zwolnienie członka zarządu z odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe spółki może nastąpić, jedynie w takim wypadku, gdy zostanie wykazane, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania układowego nastąpiło bez jego winy.

Zgodnie z art. 5 § 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) podmiot gospodarczy jest zobowiązany, nie później niż w ciągu 2 tygodni od zaprzestania płacenia długów, a reprezentant spółki w tym samym czasie - od ujawnienia, że majątek spółki nie wystarcza na zaspokojenie długów - zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości.

Nie budzi sporu między stronami ustalenie faktyczne, że w sprawie niniejszej nie doszło do skutecznego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, jak również, że skarżący nie wskazał mienia z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Sąd Rejonowy na zasadzie art. 172 ww. rozporządzenia wszczął z urzędu postępowanie w stosunku do J. K. co do orzeczenia wobec niego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni na zasadzie art. 17 § 1 tego rozporządzenia. Przedmiotem badania w ww. postępowaniu była kwestia wykonania przez skarżącego obowiązków określonych w wyżej cytowanym art. 5 ww. rozporządzenia oraz czy zachodzi przesłanka braku winy skarżącego w niewykonaniu tych obowiązków.

Sąd gospodarczy właściwy do prowadzenia postępowania upadłościowego może rozstrzygać w przedmiocie sankcji przewidzianej w art. 172 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), tak jak to miało miejsce w stosunku do skarżącego J. K. w sprawie XX Up. Zd 11/03 Sądu Rejonowego także wówczas, gdy nie została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy. (Tak uznał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 października 2001 r., III CZP 56/01, OSNC 2002/5/60)

Postanowieniem z dnia 10 września 2003 r. w sprawie XX Up. Zd 11/03 Sąd Rejonowy stwierdził brak podstaw do orzeczenia wobec J. K. zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni. Sąd ten w toku postępowania wszczętego na zasadzie art. 172 § 3 ww. rozporządzenia z mocy § 1 tego artykułu ogranicza się jedynie do badania czy osoba w stosunku do której wszczął postępowanie wykonała obowiązek określony w wyżej cytowanym art. 5 § 1 i 2 przedmiotowego rozporządzenia i jeśli stwierdzi, że obowiązek ten nie został wykonany to na zarzut tej osoby prowadzi postępowanie, w którym osoba ta może wykazywać, że nie ponosi winy w niewykonaniu wyżej określonych obowiązków. Takie właśnie stanowisko zajął Trybunał Konstytucyjny uzasadnieniu w wyroku z dnia 4 lipca 2002 r. w sprawie sygn.akt P 12/01 (OTK-A 2002/4/50) uznającym art. 172 § 1 prawa upadłościowego za zgodny z konstytucją i stwierdził, że "w art. 172 § 1 prawa upadłościowego ustawodawca nie odrzuca kategorii winy jako elementu odpowiedzialności tyle tylko, że na zasadach przyjętych i akceptowanych na gruncie prawa cywilnego, co w gruncie rzeczy oznacza odrzucenie zasady domniemania niewinności. Jednakże brak winy podmiotów w stosunku, do których ma być zastosowana sankcja przewidziana art. 172 § 1 prawa upadłościowego może być przesłanką odstąpienia od zastosowania sankcji lub jej złagodzenia, tyle tylko, że fakt ten musi wykazać podmiot w stosunku do którego istniał normatywnie określony obowiązek określonego zachowania. (...) Skoro sąd upadłościowy wykazał, że ma miejsce obiektywne naruszenie prawa, ponieważ przedsiębiorca nie wykonał obowiązku określonego w art. 5 § 1 lub 2, to osoba która chciałaby uwolnić się od odpowiedzialności związanej z takim naruszeniem prawa musiałaby wykazać, że nie ponosi winy za takie naruszenie prawa."

Zważywszy, że w stosunku do J. K. jednoznacznie można stwierdzić, iż nie wykonał on obowiązku określonego w art. 5 ww. rozporządzenia (sam skarżący tego nie kwestionował), to sąd upadłościowy jedynie w wypadku wykazania przez J. K. , że nie ponosi on winy za niewykonanie ww. obowiązku mógł stwierdzić brak podstaw do orzeczenia wobec niego zakazu określonego w art. 172 § 1 ww. rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 1999 r. w sprawie sygn.akt IV SA 2543/98 stwierdził, że "W art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego podkreślenia wymaga przewidziana przez ten przepis moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu jako aktu władzy państwowej. Jej swoistość wyraża się w tym, że obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.

Zważywszy zatem na treść postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 10 września 2003 r. wydanego w sprawie [...] i jego moc wiążącą na zasadzie art. 365 § 1 k.p.c. oraz jego formalną i faktyczną podstawę wskazać należy, że ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor Izby Skarbowej powinien uwzględnić przesądzoną tym postanowieniem okoliczność braku winy J. K. w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości A spółki z o.o.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt. II oparto na art. 152 ww. ustawy. Z uwagi na zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w sprawie niniejszej i na okoliczność, że nie wykazał on, aby poniósł inne koszty postępowania, Sąd nie zasądził żadnej kwoty z tego tytułu na rzecz skarżącego.