Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 504/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 207
journal: Dz.U. 2017 poz 2077
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art. 2 pkt 7, art. 98, art. 57 ust. 1
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Protokolant Specjalista Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. P. i S. P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Zarząd Województwa [...], po rozpatrzeniu odwołania z [...] r. M. P. i S. P., prowadzących działalność gospodarczą pod firmą "A" S.C. M. P., S. P., realizujących projekt pn. "Rozwój przedsiębiorstwa poprzez uruchomienie nowych usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczucia i wyglądu" na podstawie umowy z [...] r. nr [...] wraz z aneksami w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013, Priorytet III Turystyka, Działanie 3.2 Infrastruktura okołoturystyczna 3.2.1. Infrastruktura okołoturystyczna/przedsiębiorstwa, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego – utrzymał w mocy decyzję [...] Centrum Przedsiębiorczości w C. z [...] r. nr [...] w sprawie zobowiązania beneficjentów do zwrotu w terminie 14 dni dofinansowania w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami, w tym:

1) [...] zł wykorzystaną z naruszeniem procedur, stanowiącą środki finansowe w ramach płatności ze środków europejskich. Zwrot dotyczy środków finansowych otrzymanych przez beneficjenta w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, tj. od [...] r. do dnia zapłaty;

2) [...] zł wykorzystaną z naruszeniem procedur, stanowiącą środki finansowe w ramach dotacji celowej z budżetu państwa. Zwrot dotyczy środków finansowych otrzymanych przez beneficjenta w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków przez [...] Centrum Przedsiębiorczości, tj. od [...] r. do dnia zapłaty;

3) [...] zł wykorzystaną z naruszeniem procedur, stanowiącą środki finansowe w ramach płatności ze środków europejskich. Zwrot dotyczy środków finansowych otrzymanych przez beneficjenta w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013, które należy zwrócić na rachunek Instytucji Pośredniczącej wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, tj. od [...] r. do dnia zapłaty;

4) [...] zł wykorzystaną z naruszeniem procedur, stanowiącą środki finansowe w ramach dotacji celowej z budżetu państwa. Zwrot dotyczy środków finansowych otrzymanych przez beneficjenta w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013, które należy zwrócić na rachunek Instytucji Pośredniczącej wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków przez [...] Centrum Przedsiębiorczości, tj. od [...]r. do dnia zapłaty.

Podstawę prawną decyzji stanowiły m.in. przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej zwana k.p.a.), art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1, ust. 12 pkt 2 w zw. z art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm. – dalej zwana u.f.p.) oraz w zw. z art. 25 pkt 1 i art. 26 ust. 1 pkt 15 i 15a ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1376 ze zm.), art. 2 pkt 7 i art. 98 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. U. UE. L Nr 210 z 2006 r., str. 25 ze zm.) w zw. z art. 152 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady nr 1083/2006 (Dz. U. UE L Nr 347 z 2013 r., s. 320).

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie sprawy:

Beneficjent – s.c. "A" M. P., S. P. uzyskał dofinansowanie na trzy projekty związane z należącym do niego [...] "B" w M., dotyczące:

- inwestycji w bazę gastronomiczną (projekt nr [...] pn. "Rozwój przedsiębiorstwa poprzez inwestycje w bazę gastronomiczną"),

- inwestycji w remont i wyposażenie [...] "B" (projekt nr [...] pn. "Poprawa jakości infrastruktury zaplecza turystycznego województwa [...] poprzez remont i wyposażenie [...] "B" w M."),

- uruchomienia nowych usług rekreacyjnych (projekt nr [...] pn. "Rozwój przedsiębiorstwa poprzez uruchomienie nowych usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczucia i wyglądu") – który jest przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.

Uzasadniając potrzebę realizacji projektu, pn. "Rozwój przedsiębiorstwa poprzez uruchomienie nowych usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopo-czucia i wyglądu" wnioskodawcy podali m.in., że jego celem było wprowadzenie na rynek czterech nowych usług zapewniających wzrost konkurencyjności [...] na rynku regionalnym, tj. w zakresie fitness, siłowni, bowlingu i squash jako jednych z form aktywnej turystyki. Dla potrzeb hotelowych, klientów gastronomii, turystów, niezbędne jest uruchomienie działalności rozrywkowo – wypoczynkowej jak również nowych usług związanych z poprawą kondycji fizycznej, samopoczucia i wyglądu.

Zapewniając o trwałości projektu wnioskodawcy m.in. oświadczyli, że firma nie zmieni swojej formy organizacyjno – prawnej.

W dniu [...] r. pomiędzy [...] Centrum Przedsiębiorczości w C., pełniącym rolę Instytucji Pośredniczącej [...] Stopnia Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013 (dalej zwane: Instytucją Pośredniczącą), a beneficjentem została zawarta umowa o dofinansowanie wraz późniejszymi aneksami, mocą której beneficjent uzyskał dofinansowanie w łącznej kwocie [...] zł, które zostało wypłacone w kilku transzach.

Podczas kontroli sprawozdania z trwałości projektu o nr [...], który także był realizowane przez beneficjenta, [...]CP doszło do przekonania, że naruszył on zasadę trwałości projektu. Na podstawie dostarczonych wyjaśnień oraz dokumentacji powzięto informację, że beneficjent w okresie trwałości, tj. od [...].r do [...]r. nie wykonywał działalności polegającej na oferowaniu usług hotelowych i związanych z tym usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczuciu i wyglądu, tj. fitness i siłowni oraz usług relaksacyjno-rozrywkowych. Nieruchomość została wydzierżawiona innemu podmiotowi, tj. spółce "C" Sp. z o.o. Do akt kontroli załączono kopię umowy dzierżawy z [...] r. wraz z korespondencją prowadzoną w tej sprawie w ramach kontrolowanego projektu tj. [...].

Jako uzasadnienie zawarcia umowy dzierżawy beneficjent wskazał, że najistotniejszą okolicznością była choroba wspólników spółki "A", tj. M. P. oraz S. P., przypadająca na czas realizacji projektu. Z powodu ogólnego złego stanu zdrowia oraz niezdolności do pracy w okresie:

- od [...]r. do [...] r., a następnie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. przez M. P. oraz

- od [...] r. do [...] r., a następnie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. przez S. P., nie byli w stanie wypełniać w sposób należyty ciążących na nich obowiązków związanych z zarządzaniem i nadzorowaniem działalności spółki. Przedłożyli zwolnienia lekarskie oraz decyzje ZUS z [...] r., [...] r. oraz [...] r. o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego w ww. okresach.

Pismem z [...] r. beneficjent wyjaśnił, że projekt został całkowicie zakończony trzy lata temu. Zwrócony został także weksel in blanco i pozytywnie zweryfikowano sprawozdanie z obowiązku utrzymania trwałości projektu. W odpowiedzi (pismo z [...]r. znak [...]) [...]CP wskazało, że na zawarcie umowy dzierżawy beneficjent nie uzyskał zgody, a nawet o taką zgodę nie wystąpił i nie poinformował o niej [...]CP.

Odnosząc się do powyższego beneficjent w piśmie z [...]r. podkreślił, że trwałość przedmiotowego projektu nie obejmuje zaistniałych zmian wynikających z umowy dzierżawy.

W wyniku weryfikacji sprawozdania z trwałości projektu nr [...] oraz dostarczonej przez beneficjenta dokumentacji [...]CP stwierdziło wystąpienie nieprawidłowości w projekcie firmy "A" s.c. M., S. P. pn. "Poprawa jakości infrastruktury zaplecza turystycznego województwa [...] poprzez remont i wyposażenie [...] "B" w M.", a także w dwóch pozostałych projektach, które są związane z przedmiotową nieruchomością, tj. [...] "B", a które wskazano powyżej.

Zatem ustalenia dokonane w ramach innego projektu zostały przeniesione także na rozpatrywaną sprawę z uwagi na to, że występowała tożsamość podmiotu realizującego oraz przedmiotowa, tj. projekt obejmował realizację na tej samej infrastrukturze.

Na podstawie dokonanych ustaleń [...]CP ustaliło kwotę do zwrotu proporcjonalnie do okresu wydzierżawienia nieruchomości, czyli za okres od [...]r. do [...]r. (do końca okresu trwałości). Kwota do zwrotu wyniosła [...] zł wraz z odsetkami w wysokości liczonymi jak dla zaległości podatkowych.

Pismem z [...]r. znak [...] beneficjent został wezwany do zwrotu powyższej, kwoty w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania.

Pismem z [...]r. beneficjent oświadczył, że nie zgadza się na zwrot środków. Między stronami prowadzona była dalsza korespondencja, która nie wpłynęła na zmianę stanowiska w sprawie. Po bezskutecznym upływie terminu do zwrotu [...]CP działając jako organ I instancji wszczęła postępowanie w przedmiocie zwrotu części dofinansowania.

Pismem z [...]r. znak [...] beneficjent został poinformowany o wszczęciu postępowania z urzędu w przedmiocie zwrotu środków wypłaconych mu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013.

Następnie postanowieniem nr [...] z [...]r. dopuszczone zostały dowody z dokumentów.

W tym samy dniu do beneficjenta zostało wystosowane zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów i materiałów. Beneficjent nie skorzystał z możliwości zapoznania się z aktami sprawy.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego [...] Centrum Przedsiębiorczości w C., działające jako organ I instancji ustaliło, że beneficjent w okresie trwałości wydzierżawiał przedmiot projektu, tj. budynek hotelowy [...]kondygnacyjny wraz zapleczem sanitarno-magazynowym oraz obiektem gastronomiczno-sportowym z zapleczami, obejściem i parkingami oraz wyposażeniem na trwale zabudowanym, co – zdaniem organu - wypełnia przesłankę wynikającą z art. 57 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, polegająca na zaprzestaniu prowadzenia przez beneficjenta działalności związanej z realizowanym projektem w formie określonej w umowie o dofinansowanie. Nadto, środki trwałe zakupione w ramach otrzymanego dofinansowania stanowią podstawowy składnik majątku, który wykorzystywany poza projektem w innym charakterze i na innych warunkach powoduje przysporzenie beneficjentowi nieuzasadnionych korzyści.

Ponieważ beneficjent nie wykonywał osobiście działalności polegającej na oferowaniu usług hotelowych i związanych z tym usług gastronomicznych, rekreacyjnych i wypoczynkowych, tym samym nie osiągnął celu projektu, jakim zgodnie z wnioskiem aplikacyjnym był rozwój działalności poprzez wzrost konkurencyjności oraz rozbudowanie oferowanych przez beneficjenta dotychczas usług. W następstwie czynności weryfikacji sprawozdania z trwałości projektu nr [...] ustaliła, że:

- beneficjent pozostaje właścicielem nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] (obiektu funkcjonującego pod nazwą [...] "B"),

- beneficjent w okresie trwałości projektu, nie wykonywał i nie wykonuje osobiście działalności polegającej na oferowaniu usług hotelowych i związanych z tym usług gastronomicznych, rekreacyjnych i wypoczynkowych. Przedmiotową działalność wykonuje natomiast podmiot ("C" Sp. z o.o.)., któremu beneficjent od [...]r. oddał w dzierżawę infrastrukturę, w związku rozbudową której otrzymał dofinansowanie.

Z treści umowy dzierżawy wynika, że beneficjent jako wydzierżawiający, oddał dzierżawcy do używania i pobierania pożytków, nieruchomość położoną w M. przy ul. [...], oraz znajdujący się na tej nieruchomości budynek hotelowy [...]kondygnacyjny wraz z zapleczem sanitarno-magazynowym oraz obiektem gastronomiczno- sportowym z zapleczami, obejściem i parkingami oraz wyposażeniem na trwałe zabudowanym. Celem zawarcia umowy dzierżawy było prowadzenie przez dzierżawcę na nieruchomości stanowiącej przedmiot umowy, działalności gospodarczej w postaci świadczenia usług hotelarskich i gastronomicznych. Dzierżawca obowiązany był do zapłaty na rzecz wydzierżawiającego czynszu miesięcznego.

Zdaniem organu I instancji rzeczowa realizacja projektu nie przyczyniła się w okresie trwałości projektu do zaoferowania przez beneficjenta lepszych, bardziej nowoczesnych usług rekreacyjnych i wypoczynkowych, nie zwiększył się również zakres działalności firmy zgodnie z założeniami projektu. Tym samym beneficjent naruszył § 4 ust. 3 oraz §3 ust. 3 umowy o dofinansowanie. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzono, że nie zrealizował on prawidłowo projektu, tzn. nie utrzymał celu projektu założonego we wniosku o dofinansowanie, który stanowi integralną część umowy.

Na wydzierżawienie nieruchomości beneficjent nie uzyskał zgody [...]CP, ani nawet nie wystąpił o jej uzyskanie. Nigdy wcześniej nie przedstawiał umowy dzierżawy oraz faktur za dzierżawę i aż do chwili złożenia sprawozdania z trwałości projektu nr [...], tj. [...]r., nie poinformował [...] o dokonanych czynnościach istotnych z punktu widzenia należytej realizacji projektu i obowiązków umownych, poprzez co nie dopełnił obowiązków wynikających z §11 ust. 3 umowy o dofinansowanie.

Nabyte w ramach projektu aktywa trwałe po [...]r. nie były używane wyłącznie przez beneficjenta zgodnie z celem określonym we wniosku o dofinansowanie, co zdaniem organu I instancji stanowiło naruszenie § 8 ust. 3 pkt 1 umowy o dofinansowanie.

Beneficjent oddając infrastrukturę, na którą otrzymał pomoc publiczną w dzierżawę [...]r. innemu przedsiębiorcy nie dochował warunków umowy, tj.:

- nie osiągnął celu (rozbudowy zakresu prowadzonej działalności turystycznej, rozwoju działalności poprzez wzrost konkurencyjności i rozszerzenie zakresu usług o usługi fitness, siłowni, bowlingu i squash),

- nie zapewnił trwałości realizacji projektu (nie świadczy usług turystycznych i nie uzyskuje przychodów związanych z działalnością turystyczną),

- nie utrzymał nowej inwestycji przez okres trzech lat tj. od [...]r. do [...]r. (infrastruktura została przekazana [...]r. innemu przedsiębiorcy do użytkowania i pobierania pożytków).

W związku z powyższymi ustaleniami, [...]r. [...] Centrum Przedsiębiorczości w C. wydało decyzję nr [...], którą zobowiązało beneficjenta do zwrotu dofinansowania w kwocie [...] zł wraz z odsetkami.

Od decyzji beneficjent wniósł odwołanie, w którym zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Do odwołania dołączył aneks z [...]r. do umowy dzierżawy zawartej [...]r., oświadczenie dzierżawcy z [...]r. oraz pismo "C" sp. z o.o. dotyczące zajęcia przez komornika przedmiotów ruchomych sfinansowanych ze środków [...]CP w łącznej w wysokości [...]zł.

Rozpoznając sprawę ponownie IZ RPO W[...] wskazała, że zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2077., dalej: u.f.p.), w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9 pkt 1, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, z zastrzeżeniem ust. 8 i 10.

Naruszenie procedur przy wykorzystaniu środków europejskich, określonych w tym przepisie, dotyczy przede wszystkim procedur wskazanych w umowie o dofinansowanie projektu, zawieranej na podstawie art. 206 u.f.p., w tym również w zakresie prawidłowego i racjonalnego wydatkowania środków. Zgodnie z przepisem art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

Jednym z istotnych elementów składających się na procedury, których przestrzeganie jest ważne w kontekście możliwości finansowania wydatków z funduszy strukturalnych, jest postępowanie zgodne z procedurami przewidzianymi umową o dofinansowanie, na które poprzez przystąpienie do umowy beneficjent wyraził zgodę. Naruszenie procedur, określonych w przepisie art. 184 ust. 1 u.f.p., przy wykorzystaniu środków europejskich (art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.), dotyczy przede wszystkim procedur wskazanych w umowie o dofinansowanie projektu, zawieranej na podstawie art. 206 u.f.p. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 30 u.z.p.p.r., umowa o dofinansowanie zawarta z beneficjentem przez instytucję zarządzającą albo działającą w jej imieniu instytucję pośredniczącą lub instytucję wdrażającą stanowi podstawę dofinansowania projektu ze środków europejskich.

Nadto zauważył, że zgodnie z przepisem art. 207 ust. 8 i 9 pkt 1 u.f.p. w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja, która podpisała umowę z beneficjentem, wzywa go do

1) zwrotu środków lub

2) wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 w art. 70 ust. 1 pkt b "Zarządzanie i kontrola" wskazuje, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za zarządzanie programami operacyjnymi i ich kontrolę, w szczególności za pomocą zapobiegania, wykrywania i korygowania nieprawidłowości oraz odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami z tytułu zaległych płatności w stosownych przypadkach. Państwa członkowskie zgłaszają te nieprawidłowości Komisji i informują Komisję na bieżąco o przebiegu postępowań administracyjnych i prawnych.

Zgodnie z art. 2 pkt 7 tego Rozporządzenia, jako "nieprawidłowość" rozumieć należy jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Elementem niezbędnym definicji jest wystąpienie szkody (realnej lub potencjalnej) w budżecie ogólnym Unii Europejskiej, rozumianej jako finansowanie nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego, a więc wydatku poniesionego z naruszeniem prawa. Należy zatem mieć na uwadze, iż dla kwalifikacji nieprawidłowości nie ma znaczenia kwota nieprawidłowości (nie została ustalona minimalna kwota nieprawidłowości) i etap realizacji projektu, na którym została ona wykryta, ale sam fakt jej zaistnienia.

Do nieprawidłowości dochodzi w wyniku działalności podmiotu gospodarczego. Zdaniem IZ RPO W[...] należy przyjąć szeroką wykładnię przesłanki naruszenia prawa, obejmującą zarówno naruszenie prawa unijnego, jak i prawa krajowego. Przyjęcie takiej rozszerzającej wykładni naruszenia prawa oznacza, że do popełnienia nieprawidłowości, w rozumieniu art. 2 pkt 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 dochodzi również wtedy, gdy naruszony został przepis krajowy ustanawiający wymogi związane z wydatkowaniem środków finansowych budżetu Unii, przyjęty w obszarach nieuregulowanych prawem unijnym lub ustanawiający wymogi bardziej rygorystyczne od tych, które wynikają z przepisów prawa Unii Europejskiej. Zakres regulacji nieprawidłowości obejmuje już stan szkody potencjalnej. Celem art. 2 pkt 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 jest zapobieganie niewłaściwemu wydatkowaniu środków publicznych przez beneficjentów i już sama możliwość wystąpienia szkody mieści się w zakresie regulacji tej że przesłanki. Realna szkoda oznacza natomiast sytuację, gdy beneficjent, przez swoje działanie lub zaniechanie prowadzące do naruszenia prawa, doprowadza do wykorzystania otrzymanych środków unijnych, tzn. sfinansowania "nieuzasadnionego wydatku" w wyniku otrzymanej refundacji lub zaliczki.

Szkodę realną i potencjalną można też zdefiniować następująco - realna szkoda występuje, gdy naruszające prawo działanie, bądź zaniechanie beneficjenta wywołało rzeczywisty uszczerbek w budżecie unijnym, natomiast szkoda potencjalna ma miejsce wtedy, gdy sprzeczne z prawem zachowanie beneficjenta może skutkować powstaniem uszczerbku w budżecie ogólnym Unii Europejskiej.

Celem przepisu art. 2 pkt 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 jest doprowadzenie do takiego stanu, w którym każdy wydatek finansowany ze środków europejskich zostanie dokonany z uwzględnieniem wszystkich wiążących regulacji - zatem również powszechnie obowiązujących przepisów prawa krajowego oraz postanowień umowy o dofinansowanie.

Z ustaleń stanu faktycznego sprawy wynika, że:

- beneficjent nadal pozostaje właścicielem nieruchomości, dla której dofinansowanie zostało udzielone,

- od [...] r. - do nadal beneficjent nie wykonuje osobiście działalności gospodarczej

- nie zawiesił on prowadzenia działalności gospodarczej na okres wydzierżawienia przedmiotu projektu,

- przedmiot projektu jest nieprzerwanie użytkowany i wykorzystywany na usługi hotelarskie,

- utrzymywany jest wskaźnik zatrudnienia (chociaż nie zawsze w wysokości założonej z uwagi na zwolnienia pracowników i poszukiwania nowych - przerwy w utrzymaniu wskaźnika zatrudnienia).

Beneficjent w okresie trwałości wydzierżawił przedmiot objęty projektem.

W zakresie stanu faktycznego IZ RPO W[...] podkreśliła, iż jest on bezsporny między stronami, a spór skupia się przede wszystkim wokół interpretacji przepisów dotyczących znaczącej modyfikacji projektu przez beneficjenta w okresie trwałości obejmującym okres od [...], tj. od dnia podpisania umowy dzierżawy [...]r., tj. do dnia zakończenia okresu trwałości. Dzierżawcą jest firma "C" Sp. z o.o. należąca do [...] wspólników beneficjenta.

Z ustaleń stanu faktycznego wynika więc, że działalność wykonywana przez beneficjenta nie polega - wbrew założeniom wniosku o dofinansowanie - na oferowaniu usług rekreacyjnych i wypoczynkowych, służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczucia i wyglądu. Beneficjent w okresie trwałości projektu nie czerpie przychodów z tego rodzaju usług (a więc nie wykorzystuje nabytej w ramach projektu infrastruktury do działalności w sektorze turystyki), ale z dzierżawy obiektu, wykorzystywanego przez inny podmiot (zgodnie z §2 umowy dzierżawy z [...] r.).

Zatem beneficjent nie zrealizował założeń wniosku o dofinansowanie i nie osiągnął założonych w nim celów, polegających na rozwoju działalności poprzez wzrost konkurencyjności oraz oferowaniu nowych usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczuciu i wyglądu, tj. usługi fitness i siłowni oraz usług relaksacyjno-rozrywkowych, tj. usług squash i bowling. Rzeczowa realizacja projektu nie przyczyniła się zatem w okresie trwałości projektu do zaoferowania przez beneficjenta nowych usług relaksacyjno-rozrywkowych oraz nie zwiększył się zakres działalności firmy zgodnie z założeniami projektu. Tym samym beneficjent naruszył §4 ust. 3 oraz §3 ust. 3 umowy o dofinansowanie. Biorąc powyższe pod uwagę, IZ RPO W[...] stwierdziła, że beneficjent nie zrealizował prawidłowo projektu, tzn. nie utrzymał celu projektu, założonego we wniosku o dofinansowanie, który stanowi integralną część umowy.

IZ podkreśliła też, że dofinansowanie zostało przyznane na podstawie weryfikacji zindywidualizowanej zdolności podmiotu (wnioskodawcy) do realizacji projektu. Zasadza się tu istota obowiązku osobistej realizacji projektu przez beneficjenta, jako tego którego zdolność do tej realizacji, została uprzednio zbadana. Na gruncie dofinansowania kwalifikacjami będzie np. zdolność finansowania części projektu, czy właściwa sytuacja finansowa wnioskodawcy. Tym samym to spółka "A" S.C. będąc wnioskodawcą winna była realizować projekt i utrzymać go w okresie trwałości, jako podmiot, który wykazał się kwalifikacjami na etapie wyboru do dofinansowania. Tym samym możliwość wystąpienia znacznej szkody sprowadzona w niniejszym przypadku jest do faktu, że podmiot trzeci z pominięciem kryteriów przyznawania pomocy korzystał z infrastruktury zakupionej w ramach dofinansowania, która to szkoda wpisuje się w zakres procedur obowiązujących przy realizacji umowy o dofinansowanie.

Beneficjent zawierając umowę dzierżawy naruszył swoim działaniem zasady dotyczące trwałości projektu, jak i zasady uregulowane w umowie o dofinansowanie, co stanowi nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1086/2007. W sytuacji stwierdzenia przez organ I instancji nieprawidłowości, organ zastosował art. 207 u.f.p., który normuje procedurę zwrotu dofinansowania.

Doszło więc do niezachowania zasady trwałości projektu, wynikającej z faktu, że beneficjent w okresie trwałości nie wykonywał działalności polegającej na oferowaniu usług hotelowych i związanych z tym usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczucia i wyglądu, gdyż nieruchomość jest dzierżawiona innemu podmiotowi.

Fakt ten powoduje, że spełniona została również przesłanka określona w art. 57 ust.1 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, polegająca na uzyskaniu przez przedsiębiorcę - Beneficjenta nieuzasadnionej korzyści. Beneficjent nie świadczy już bowiem usług w oparciu o nabytą z udziałem dofinansowania infrastrukturę i nie uzyskuje dochodów ze świadczenia tych usług, jakie deklarował w treści wniosku o dofinansowanie, lecz wynagrodzenie z tytułu dzierżawy.

Z uwagi na powyższe, zaskarżoną decyzją organ odwoławczy orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji [...] Centrum Przedsiębiorczości o zwrocie dofinansowania we wskazanych w niej kwotach.

W skardze wywiedzionej na to rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania zarzucając:

1. wydanie decyzji z naruszeniem art. 7 w zw. z art 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 84 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkiem czego organ wyprowadził wadliwe wnioski, że skarżący nie zrealizował zadań przewidzianych w treści projektu;

2. naruszenie art. 80 w zw. z art. 7 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że w sprawie doszło do uzyskania nieuzasadnionej korzyści, podczas gdy wszechstronna ocena dowodów prowadzi do odmiennego wniosku, oraz oparcie rozstrzygnięcia jedynie na części dowodów, a także nieudowodnienie okoliczności wystąpienia przesłanki w postaci uzyskania nieuzasadnionej korzyści.

3. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w przyjęciu, że zawarcie [...] r. umowy dzierżawy obiektu stanowi przyczynę braku realizacji celów projektu, mimo że pozostaje to w sprzeczności z rzeczywistym stanem rzeczy, który znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym,

4. naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że środki na realizację programów finansowych z udziałem środków publicznych zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, podczas gdy przepis ten nie miał zastosowania w sprawie, gdyż ustalone procedury obowiązujące skarżącego nie zostały przez niego naruszone, zaś wszystkie otrzymane przez skarżącego w ramach dofinansowania środki zostały wykorzystane w sposób rzetelny, zgodnie z ich przeznaczeniem i celem projektu,

5. interpretowanie umowy nr [...] z [...] r. w sposób dowolny, sprzeczny z jej rzeczywistą treścią, na niekorzyść beneficjenta, w szczególności poprzez uznanie, że wywiązanie się z umowy wymaga osobistego działania beneficjenta, podczas gdy w umowie brak zapisów stanowiących o tym, a także stanowiących, iż wydzierżawienie należącego do beneficjenta przedsiębiorstwa jest równoznaczne z niewywiązaniem się z warunków umowy, mimo że jej cele zostały osiągnięte.

6. naruszenie art. 57 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że przedmiotowy Projekt nie cechuje się trwałością, podczas gdy analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do zupełnie odmiennych wniosków, wszystkie cele projektu mimo braku osobistego działania beneficjenta zostały zrealizowane.

7. naruszenie art. 207 ust. 9 u.f.p. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że w przedmiotowej, sprawie istnieją podstawy do wydania decyzji ustalającej obowiązek zwrotu środków, co wywiedzione zostało przez organ przede wszystkim z faktu, że przedsiębiorstwo zostało przez beneficjenta oddane w dzierżawę osobie trzeciej.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła obszerną argumentację mającą potwierdzić słuszność stawianych zarzutów. Podniosła, że okolicznością uniemożliwiającą wspólnikom osobistą realizację projektu był zły stan zdrowia ich obojga i to ta nagła i niespodziewana sytuacja zmusiła ich do wydzierżawienia [...], a dzierżawca w umowie zobowiązał się do realizacji wszystkich celów projektu, dlatego nie zachodziło niebezpieczeństwo w postaci nieosiągnięcia celów projektu lub narażenia budżetu Unii na straty. Wskazała, że w okresie po zawarciu umowy dzierżawy M. P. sprawowała osobisty nadzór nad realizacją projektu. Z materiału dowodowego ocenianego obiektywnie wynika, że pomimo wydzierżawienia obiektu zostały zrealizowane wszystkie cele projektu, czego organ nie zbadał poprzestając jedynie na przyjętym z góry założeniu, że beneficjent nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją projektu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Akty poddane kontroli sądów administracyjnych zostały wymienione w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej w skrócie "P.p.s.a." ). Stosownie do art. 3 § 3 P.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.

Taką ustawą szczególną, przewidującą kontrolę sądów administracyjnych sprawowaną w stosunku do działania organów administracji publicznej jest także ustawa z 6 grudnia 2006r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1376 ze zm.), która w art. 30c ust. 1 stanowi, że po wyczerpaniu postępowania odwoławczego przed właściwą instytucją oraz w przypadku, o którym mowa w art. 30i pkt 1 (pozostawienia protestu bez rozpatrzenia - przyp. Sądu), wnioskodawca może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a.

Badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy orzekające i stwierdził, że skarga jest niezasadna.

Określając ramy prawne rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że zgodnie z art. 98 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności (DZ. U. UE L nr 210 z 2006r. str. 25 ze zm.), państwa członkowskie w pierwszej kolejności ponoszą odpowiedzialność za śledzenie nieprawidłowości, działając na podstawie dowodów świadczących o wszelkich większych zmianach mających wpływ na charakter lub warunki realizacji lub kontroli operacji, lub programów operacyjnych oraz dokonując wymaganych korekt finansowych. Zgodnie z art. 98 ust. 2 w/w rozporządzenia, państwo członkowskie dokonuje korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty dokonywane przez państwo członkowskie polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach programu operacyjnego. Państwo członkowskie bierze pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze.

W art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady 1083/2006 zdefiniowano pojęcie "nieprawidłowości", które oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.

Analiza powyższej regulacji wskazuje, że określa ona trzy elementy "nieprawidłowości": 1) działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego, 2) które powoduje jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa Unii oraz 3) które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.

Naruszenie prawa wspólnotowego, obejmuje zarówno naruszenie prawa unijnego, jak i prawa krajowego. Oznacza to, że do popełnienia nieprawidłowości, z punktu widzenia art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady 1083/2006, dochodzi również wtedy, gdy naruszony został przepis krajowy ustanawiający wymogi związane z wydatkowaniem środków finansowych budżetu Unii, przyjęty w obszarach nieuregulowanych prawem unijnym lub ustanawiający wymogi bardziej rygorystyczne od tych, które wynikają z przepisów prawa Unii. Dlatego też zarówno wykrycie naruszenia prawa Unii Europejskiej, jak też naruszenia prawa krajowego takiego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego, stanowi nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 7 rozporządzenia 1083/2006 i skutkuje powstaniem obowiązku odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo, w tym nałożenia korekty finansowej (art. 98). Dodać trzeba, że szkoda, o której mowa w art. 2 pkt 7 rozporządzenia Rady 1083/2006, powstaje niejako automatycznie, gdy beneficjent otrzymujący dofinansowanie realizuje projekt niezgodnie z prawem, przy czym do powstania szkody w budżecie UE nie jest wymagane powstanie faktycznego uszczerbku majątkowego w budżecie. Przyjęcie, że doszło do naruszenia przepisów regulujących realizację dofinansowywanego projektu nie wymaga więc dodatkowo wystąpienia rzeczywistego uszczerbku finansowego, lecz wystarczy sama możliwość jego wystąpienia. Szkoda nie musi być konkretną stratą finansową, gdyż do stwierdzenia, że miała miejsce nieprawidłowość wystarczy, że istniało zagrożenie, że szkoda powstanie (zob. wyrok NSA z 19 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 51/13).

Innymi słowy przesłanką żądania zwrotu dofinansowania jest wykazanie naruszenia procedury, które mogło doprowadzić do uszczuplenia środków unijnych.

W zakresie nakazania zwrotu wypłaconego beneficjentom dofinansowania istotny był m.in. art. 57 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, który stanowi, że:

Państwo członkowskie lub instytucja zarządzająca zapewniają, aby operacja obejmująca inwestycje w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne zachowała wkład funduszy wyłącznie jeżeli w terminie pięciu lat od jej zakończenia nie zostanie poddana zasadniczej modyfikacji wynikającej ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej i mającej wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny.

Uznaje się, że działania wchodzące w zakres pomocy z EFS nie zachowały tego wkładu wyłącznie wtedy, gdy są one zobowiązane do utrzymania inwestycji w ramach mających zastosowanie przepisów dotyczących pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i jeśli zostały one poddane zasadniczej modyfikacji spowodowanej zaprzestaniem działalności produkcyjnej w terminie określonym w tych przepisach.

Państwa członkowskie mogą skrócić termin określony w akapicie pierwszym do trzech lat w przypadkach dotyczących utrzymania inwestycji przez małe i średnie przedsiębiorstwa.

Wreszcie przypomnieć trzeba, że art. 70 ust. 1 pkt b rozporządzenia wskazuje, że państwa członkowskie są odpowiedzialne za zarządzanie programami operacyjnymi i ich kontrolę, w szczególności za pomocą zapobiegania, wykrywania i korygowania nieprawidłowości oraz odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami z tytułu zaległych płatności w stosownych przypadkach. Państwa członkowskie zgłaszają te nieprawidłowości Komisji i informują Komisję na bieżąco o przebiegu postępowań administracyjnych i prawnych.

Jak wynika z powyższych regulacji kwoty, co do których zostanie stwierdzone, że zostały nienależnie wypłacone, podlegają procedurze odzyskiwania.

W realiach rozpoznawanej sprawy, uwzględniając uwagi wyżej przedstawione, istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w świetle zaistniałego stanu faktycznego doszło do naruszenia prawa uzasadniającego zwrot przez stronę skarżącą udzielonego jej dofinansowania.

Analizując tę kwestię odwołać się trzeba - oprócz powołanego wyżej art. 57 rozporządzenia Rady nr 1083/2006 - do umowy o dofinansowanie projektu inwestycyjnego z [...] r., zawartej pomiędzy Instytucją Pośredniczącą, a beneficjentem, mocą której beneficjent uzyskał dofinansowanie w łącznej kwocie [...] zł. Umowa ta określa zasady przyznawania i wykorzystywania dotacji z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu państwa oraz ogół praw i obowiązków stron tej umowy.

Zgodnie z dyspozycją § 4 ust. 3 umowy "Beneficjent zobowiązuje się do realizacji Projektu z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzetelnie, racjonalnie i oszczędnie z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i procedurami w ramach Programu oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową realizację Projektu oraz osiągnięcie celów (produktów i rezultatów) zakładanych we wniosku o dofinansowanie". W myśl § 3 ust. 3 "Beneficjent zobowiązuje się do realizacji Projektu, zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie stanowiącym załącznik nr 2 do Umowy, o którym mowa w § 1 pkt 17 oraz harmonogramem rzeczowo-finansowym stanowiącym załącznik nr 3 do Umowy. Zmiana wniosku o dofinansowanie oraz harmonogramem rzeczowo-finansowym wymaga pisemnej akceptacji [...] z zastrzeżeniem ust. 2 oraz §17 ust. 4".

W niniejszej sprawie rzeczowa realizacja projektu nie przyczyniła się w okresie trwałości do zaoferowania przez beneficjenta lepszych, bardziej nowoczesnych usług rekreacyjnych i wypoczynkowych, gdyż to nie on takie usługi oferował – robiła to Sp. z o.o., która przejęła hotel na podstawie umowy dzierżawy. Nadto beneficjent nie uzyskał zgody organu na zawarcie umowy dzierżawy, której zawarcie spowodowało, że nie została utrzymana trwałość projektu. Wreszcie korzyści majątkowe z korzystania z infrastruktury powstałej za środki pochodzące z dofinansowania zostały osiągnięte nie przez beneficjenta, lecz przez podmiot trzeci, który nie ubiegał się o dofinansowanie.

Przytoczyć także należy treść § 8 ust. 3 pkt 1 umowy, zgodnie z którym "W związku z realizacją inwestycji w ramach Projektu Beneficjent oświadcza, że aktywa trwale będą użytkowane zgodnie z celem określonym we wniosku o dofinansowanie".

Natomiast w niniejszej sprawie nabyte w ramach projektu aktywa trwałe nie były używane zgodnie z celem określonym we wniosku o dofinansowanie, gdyż nie były używane do prowadzenia działalności hotelowej, lecz stanowiły przedmiot umowy dzierżawy, co stanowi naruszenie powołanego wyżej zapisu umownego.

Końcowo należy omówić także § 13 umowy, stanowiący, że "Beneficjent zobowiązuje się do zapewnienia trwałości Projektu i niedokonywania znaczącej modyfikacji Projektu zgodnie z art. 57 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006."

Kwestię, co należy rozumieć pod pojęciem trwałości projektu reguluje art. 57 rozporządzenia Rady nr 1083/2006, zgodnie z którym "Państwo członkowskie lub instytucja zarządzająca zapewniają, aby operacja obejmująca inwestycje w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne zachowała wkład funduszy wyłącznie jeżeli w terminie pięciu lat od jej zakończenia nie zostanie poddana zasadniczej modyfikacji wynikającej ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej i mającej wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny.

Uznaje się, że działania wchodzące w zakres pomocy z EFS nie zachowały tego wkładu wyłącznie wtedy, gdy są one zobowiązane do utrzymania inwestycji w ramach mających zastosowanie przepisów dotyczących pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i jeśli zostały one poddane zasadniczej modyfikacji spowodowanej zaprzestaniem działalności produkcyjnej w terminie określonym w tych przepisach.

Państwa członkowskie mogą skrócić termin określony w akapicie pierwszym do trzech lat w przypadkach dotyczących utrzymania inwestycji przez małe i średnie przedsiębiorstwa."

Oznacza to, że za zmianę trwałości projektu uznaje się takie zmiany, które prowadzą do zmiany charakteru projektu, warunków realizacji albo zmiany charakteru własności infrastruktury powstałej w wyniku realizacji projektu.

Przesłanki te zostały w sprawie spełnione, gdyż – z punktu widzenia beneficjenta - doszło do zmiany charakteru projektu i warunków jego realizacji, gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności hotelowej i rozpoczęło się uzyskiwanie przychodów z umowy dzierżawy. Doszło też do faktycznego zaprzestania działalności przez beneficjenta i uzyskanie nieuprawnionej korzyści (z tytułu umowy dzierżawy zamiast z działalności hotelowej).

Stosownie do § 11 ust. 1 i ust. 3 umowy, beneficjent zobowiązuje się m.in. do systematycznego monitorowania projektu oraz niezwłocznego informowania Instytucji Pośredniczącej o zaistniałych nieprawidłowościach lub problemach, a także pomiaru wartości wskaźników projektu. Zobowiązuje się przy tym do niezwłocznego poinformowania pisemnie Instytucji Pośredniczącej o wszelkich zdarzeniach zaistniałych w trakcie realizacji projektu i mogących mieć wpływ na zakres przedmiotowy oraz warunki realizacji projektu określone umową.

Beneficjent stosownej informacji nie złożył.

Zaprzestanie realizacji projektu lub jego realizacja w sposób niezgodny z umową skutkują zwrotem dofinansowania wraz z odsetkami (§ 18 ust. 1pkt 1 i ust. 3).

Strony podnoszą, że oddanie obiektu w dzierżawę było spowodowane okolicznością siły wyższej, tj. chorobą obu wspólników s.c. "A".

W tym zakresie zauważyć należy, że na podstawie § 21 ust. 1 umowy o dofinansowanie, beneficjent nie jest odpowiedzialny lub uznany za naruszającego postanowienia umowy w zakresie, w jakim niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy było wynikiem siły wyższej, o ile powiadomił o tym organ i udowodnił jej wystąpienie.

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy beneficjent [...] r. zawarł z ""C"" Sp. z o.o. umowę dzierżawy obiektu, który był objęty dofinansowaniem, a o tym fakcie nie powiadomił Instytucji Pośredniczącej.

Samo niedopełnienie warunku powiadomienia o zmianach Instytucji Pośredniczącej jest złamaniem wyżej wskazanych warunków umowy.

Nadto - zdaniem Sądu - wydzierżawienie obiektu spowodowało, że kryteria podane we wniosku (zwiększenie konkurencyjności i stabilności firmy na rynku, jej dalszy rozwój) nie zostały zrealizowane. Na rynku konkurencyjnym występuje bowiem dzierżawca. Również wiedza beneficjenta mająca być gwarantem prawidłowej realizacji projektu straciła na znaczeniu, skoro to nie beneficjent realizuje projekt, przy czym to właśnie jego (beneficjenta) cechy indywidualne miały odgrywać znaczącą rolę. Podobnie strategia rozwoju firmy czy rozbudowa istniejącej bazy służącej relaksowi i poprawie kondycji i wyglądu nie będą realizowane według koncepcji beneficjenta. Czyni to zarzuty skargi w tym zakresie niezasadnymi.

Niezależnie od tego, Sąd nie podzielił argumentów skarżących co do wystąpienia siły wyższej uzasadniającej zawarcie umowy dzierżawy. Skarżący siły wyższej upatrywali w ogólnie złym stanie zdrowia oraz niezdolności do pracy w okresie od [...] r. Oświadczyli, że nie byli w stanie wypełniać w sposób należyty obowiązków związanych z zarządzaniem i nadzorowaniem działalności spółki i tym samym zostali zmuszeni wydzierżawić obiekty spółce z o.o. "C", której udziałowcami są ich [...], aby możliwa była kontynuacja realizacji projektu.

Przede wszystkim, o zaistnieniu siły wyższej beneficjent powinien niezwłocznie poinformować Instytucję Pośredniczącą udowadniając ten fakt w formie pisemnej. Wymogu tego skarżący jednak nie dopełnili, co nie jest w sprawie sporne.

Odnośnie kwestii siły wyższej przypomnieć należy, że przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (w art. 47 ust. 1 i 2) wyszczególniają przykłady kategorii "siły wyższej" i choć nie stanowią katalogu zamkniętego, chorobę beneficjenta do katalogu tego nie można zaliczyć, gdyż nie spełnia przesłanek wskazanych w rozporządzeniu, do których należą:

a) wystąpienie zdarzenia niezależnego od stron umowy,

b) zdarzenia, które zasadniczo i istotnie uniemożliwia wykonanie części lub całości zobowiązań umownych.

c) zdarzenia, któremu nie można zapobiec, przezwyciężyć go poprzez działanie z należytą starannością.

Rację ma organ twierdząc, że z całą pewnością i ponad wszelką wątpliwość, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachodzą przesłanki określone w pkt a) i c). Nie zachodzi jednak przesłanka z pkt b). Nie było bowiem przeszkód np. w zatrudnieniu osoby, która realizowałaby czynności związane z zarządzaniem [...] w imieniu właścicieli.

Zauważyć trzeba, że beneficjenci nie zlikwidowali ani nawet nie zawiesili działalności gospodarczej, a zatem sami nie potraktowali swego stanu zdrowia jako istotnej przeszkody w prowadzeniu faktycznej działalności. Warto dostrzec i to, że umowę dzierżawy podpisali [...] r., gdy tymczasem ogólnie zły stan zdrowia potwierdza zwolnienie lekarskie dopiero od [...] r.

W tych okolicznościach Sąd podzielił stanowisko organu, że beneficjent w części okresu trwałości projektu nie wykonywał działalności polegającej na oferowaniu usług hotelowych i związanych z tym usług służących poprawie kondycji fizycznej, samopoczuciu i wyglądu, gdyż od [...] r. wykonuje ją dzierżawca i to on czerpie przychody z tego rodzaju usług. Natomiast beneficjent nie wykorzystuje nabytej w ramach projektu infrastruktury i uzyskuje przychody z dzierżawy obiektu wykorzystywanego przez inny podmiot, niebędący stroną umowy o dofinansowanie. Potwierdza to także treść umowy dzierżawy, gdzie w § 1 strony postanowiły, że przedmiotem dzierżawy jest budynek hotelowy wraz z zapleczem sanitarno-magazynowym oraz obiekt gastronomiczno-sportowy z zapleczami, obejściem i parkingami, a nie – wbrew argumentom skargi - przedsiębiorstwo skarżących. W okresie trwałości beneficjent nie realizuje więc założeń wniosku o dofinansowanie i nie utrzymuje założonych celów projektu polegających na rozbudowie przedsiębiorstwa i zwiększeniu jego oferty, nie oferuje usług jakie w związku z realizacją projektu miał oferować na rynku, gdyż nie posiada obiektów, które utworzył z udziałem środków z dofinansowania, a faktyczną działalność w nich wykonuje inny podmiot, który uzyskuje korzyści z dofinansowania choć nie aplikował o dofinansowanie i nie został poddany ocenie na etapie ubiegania się o dofinansowanie.

Mając na uwadze i to, że beneficjent nie poinformował Instytucji Pośredniczącej o zmianach istotnych z punktu widzenia należytej realizacji projektu, do czego był zobowiązany m.in. na podstawie § 11 ust. 3 umowy o dofinansowanie, a nadto zaprzestał działalności określonej w projekcie, czego skutkiem była zmiana warunków realizacji projektu oraz nieuzasadniona korzyść ze zrealizowanego projektu uzyskiwana nie przez beneficjenta, lecz przez podmiot trzeci – doszło do naruszenia trwałości projektu, tj. naruszenia § 13 umowy o dofinansowanie oraz art. 57 Rozporządzenia Rady nr 1083/2006.

Uznać zatem należało, że wobec niewywiązania się przez beneficjenta z zapisów § 13 umowy o dofinansowanie, z uwagi na poddanie projektu zasadniczej modyfikacji w rozumieniu art. 57 ust. 1 rozporządzenia nr 1083/2006, wystąpiły przesłanki do zwrotu przyznanego dofinansowania. Naruszenie postanowień umownych jest bowiem równoznaczne z naruszeniem procedur obowiązujących przy realizacji dofinansowanego projektu zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, które beneficjent obowiązany był stosować przy realizacji projektu. Zasadnie zatem organ przyjął, że stanowi to podstawę do żądania zwrotu części wypłaconej kwoty, proporcjonalnej do okresu, w jakim nieprawidłowości te wystąpiły w okresie trwałości projektu tj. od [...] r. (zawarcie umowy dzierżawy) do [...] r. (koniec kresu trwałości), tj. zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. i właściwymi zapisami umowy.

W związku z tym organ słusznie wezwał beneficjenta do zwrotu części dofinansowania wypłaconego w ramach wniosków o płatność w kwocie [...] zł wraz z odsetkami tj. części proporcjonalnej do okresu niezachowania trwałości projektu.

Zdaniem Sądu należy zwrócić uwagę, odnosząc się jednocześnie do argumentów skargi – że swoista cesja praw z umowy o dofinansowanie była co do zasady niedopuszczalna, a ewentualnie możliwa jedynie za wyraźną zgodą Instytucji Pośredniczącej. Przyjęcie innego założenia oznaczałoby pozbawienie tej Instytucji jakichkolwiek uprawnień do kontroli realizacji projektu i pozostawienia prawa do samodzielnego decydowania o jego losie beneficjentowi. Takie zasady jednak nie są akceptowane przy dysponowaniu środkami publicznymi, czego wyrazem są przytoczone wyżej przepisy, które Sąd wskazał jako mające zastosowanie w sprawie.

Sąd – wbrew zarzutom skargi - podziela stanowisko Zarządu Województwa, że w niniejszej sprawie doszło do zasadniczej modyfikacji projektu przez stronę skarżącą w rozumieniu art. 57 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1083/2006, tj. modyfikacji wynikającej ze zmiany dysponenta elementów infrastruktury zakupionej z dofinansowania oraz zaprzestania działalności wskazywanej we wniosku o dofinansowanie przez podmiot, który dofinansowanie uzyskał. Powoduje to także naruszenie tego samego art. 57 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1083/2006 poprzez uzyskanie nieuzasadnionej korzyści nie tylko przez beneficjenta (który uzyskuje dochody z dzierżawy zamiast z działalności hotelowej), lecz także przez inny podmiot (dzierżawcę), gdyż infrastruktura służy obecnie spółce "D", co w sposób oczywisty wiąże się z uzyskaniem korzyści przez ten podmiot, który nie aplikował o środki, a jego wniosek nie był poddany procedurze konkursowej.

Zdaniem Sądu – wbrew zarzutom skargi – organ ustalił właściwie i w wystarczającym zakresie okoliczności stanu faktycznego sprawy, a następnie dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego z punktu widzenia postanowień samej umowy o dofinansowanie oraz wszystkich mających zastosowanie przepisów prawa wspólnotowego, krajowego, a także wynikających z dokumentów regulujących dodatkowo zasady realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013. W zakwestionowanej decyzji organ bardzo szczegółowo wskazał przy tym wszystkie podstawy prawne przeprowadzonej oceny, dokonując niewadliwej interpretacji zastosowanych regulacji i wyciągając z ustalonego stanu faktycznego prawidłowe wnioski, wyprowadzone z poszanowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Nie naruszono więc zasad, określonych w przepisach art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 80, art. 84 k.p.a.

Zdaniem Sądu beneficjent, zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., słusznie został zobowiązany do zwrotu dofinansowania. W konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji było prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.