Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1095/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Autorskie prawo
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 89, art. 24, art. 25
journal: Dz.U. 2013 poz 1410
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant ref. staż. Patrycja Młynarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2019 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz W. K. kwotę 2200 (słownie: dwa tysiące dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Urząd Patentowy RP (dalej "Urząd RP" lub "organ"), decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. wydaną po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy z wniosku W. K. prowadzącego działalność pod firmą Z. z siedzibą w P. (dalej "wnioskodawca", "skarżący") o unieważnienie patentu nr [...] na wynalazek pt. "Tłok roboczy do czyszczenia rurociągów [...]" udzielonego na rzecz P. z siedzibą w P. (dalej "uczestnik" lub "uprawniony" ), na podstawie art. 89 ust. 1 oraz art. 24, 25, art. 26 i art. 27 ustawy Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm., dalej "pwp") oraz art. 98 k.p.c., w związku z art. 256 ust. 2 pwp oddalił wniosek oraz orzekł o kosztach postępowania.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 1 sierpnia 2016 r., do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek skarżącego o unieważnienie patentu nr [...] na wynalazek pt. "Tłok roboczy do czyszczenia rurociągów [...]" udzielonego na rzecz P. z siedzibą w P..

Wnioskodawca wniósł o unieważnienie patentu nr [...] w całości z powodu niepełnienia w dacie zgłoszenia warunków określonych w art. 24 ustawy Prawo własności przemysłowej (zwanej dalej "pwp"), a w szczególności z powodu braku nowości oraz braku poziomu wynalazczego rozwiązania ujawnionego w tym patencie.

W uzasadnieniu swojego interesu prawnego wnioskodawca wskazał, że uprawniony z patentu prowadzi przeciw wnioskodawcy postępowanie sądowe o naruszenie patentu nr [...], poprzez wykorzystanie i świadczenie usług piggingu tłoków roboczych o konstrukcji wkraczającej w zakres ochrony zdefiniowanej w zastrzeżeniach patentu [...], zawisłe przed Sądem Okręgowym w P., sygn. akt: [...].

W uzasadnieniu żądania unieważnienia patentu na sporny wynalazek wnioskodawca stwierdził, że sam uprawniony z niniejszego patentu [...] przyznaje w treści opisu patentowego w czwartym akapicie na stronie 2 "Do tej pory stosuje się tłoki z pierścieniami na obwodzie, prostopadłymi do osi tłoka". Wskazał, że uprawniony w niniejszym patencie jako cechę znamienną wskazał nachylenie zewnętrznego użebrowania (3) pod zmiennym kątem 90 stopni od osi podłużnej tłoka. Wnioskodawca stwierdził, że zewnętrzne użebrowanie pod kątem 90 stopni to przecież znane zgodnie z wiedzą uprawnionego z patentu [...] pierścienie prostopadłe do osi tłoka.

Ponadto wnioskodawca zauważył, że w toku rozpatrywania zgłoszenia spornego patentu, w sprawozdaniu o stanie techniki, Urząd Patentowy wskazał publikację [...] z dnia 6 kwietnia 1989 r. jako materiał niweczący poziom wynalazczy przedmiotowego rozwiązania dotyczącego tłoka roboczego do czyszczenia rurociągów. Stwierdził, że połączenie dwóch stożkowych części czołowych znanych z publikacji [...] cylindrycznym korpusem, jak w rozwiązaniu według patentu nr [...] jest działaniem oczywistym dla znawcy, a przydatność do czyszczenia rurociągów o dużej liczbie kolanek o małych promieniach skrętu takich tłoków roboczych uzależniona jest wyłącznie od długości cylindrycznej części korpusu tłoka.

Wnioskodawca poddał również w wątpliwość przemysłową stosowalność rozwiązania według patentu nr [...] z uwagi na nieujawnienie w opisie patentowym ani w zastrzeżeniach patentowych, ani nawet na rysunkach rozchodzenia się zewnętrznych żeber (3) tłoka roboczego według patentu nr [...] pod zmiennym kątem od 30 do 90 stopni względem osi tłoka. Ponadto stwierdził, że rysunki, a także opis patentu [...] nie ujawniają jak zewnętrzne użebrowanie jest położone na skrajnych częściach tłoka, jeśli w widoku z boku układ tych użebrowań jest równoległy do jednej z tworzących skrajnych stożkowato ukształtowanych końcówek tłoka roboczego.

Zdaniem wnioskodawcy analiza przywołanych dowodów prowadzi do wniosku, że już w dacie zgłoszenia nr [...] uczestnik postępowania miał świadomość, że od dawna pierścienie prostopadłe do osi tłoka są znane, a sprawozdanie o stanie techniki sporządzone przez Urząd Patentowy RP potwierdziło zarówno brak nowości jak i poziomu wynalazczego, a także postawiło pod znakiem zapytania przemysłową stosowalność rozwiązania zgłoszonego do ochrony za nr [...].

W odpowiedzi na wniosek o unieważnienie patentu [...] uprawniony pismem z dnia 8 listopada 2017 r. wskazał, że zawarte we wniosku argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Wniósł o nie uwzględnienie wniosku w całości oraz zwrot kosztów według norm przypisanych.

Uprawniony wskazał, że wniósł o ochronę rozwiązania, w którym "pierścienie usytuowane są względem osi wzdłużnej pod zmiennym kątem od 30 do 90 stopni." Wyjaśnił, że ubiegał się o taki zakres usytuowania pierścieni, gdzie możliwy jest bardzo szeroki zakres pochylenia pierścieni, uzależniony od aktualnych warunków, gdzie usytuowanie pierścienia pod kątem 90 stopni, jest tylko jednym z wielu - granicznym - wariantów tego rozwiązania. Uprawniony potwierdził, że w sprawozdaniu o stanie techniki Urząd Patentowy wskazał publikację [...] jako materiał niweczący poziom wynalazku. Wskazał, że wnioskodawca załączył wykaz patentów analogów do zgłoszenia [...], które są tym samym rozwiązaniem, rejestrowanym w różnych krajach, nie zaś rozwiązaniami analogami.

Uprawniony podniósł, że w korespondencji z Urzędem Patentowym wykazał, że jedyną wspólną cechą tych rozwiązań jest ich przeznaczenie czyli do czyszczenia rurociągów. Zastosowana metoda w obu przypadkach jest całkowicie odmienna. W rozwiązaniu [...] metoda czyszczenia rurociągów, polega na wtryskiwaniu przez centralny otwór tłoka powietrza pod wysokim ciśnieniem. Powietrze to wydostaje się przez dysze (27) powodując czyszczenie powierzchni wewnętrznej rurociągu, wskazując jednocześnie, że przeciwstawione rozwiązanie służy do czyszczenia rurociągów sprężonym powietrzem. Rozwiązanie według patentu [...] powoduje czyszczenie rurociągów poprzez skrobanie, w pierwszym etapie poprzez skrobanie - zdzieranie zanieczyszczeń pierścieniami (3}, w dalszej kolejności poprzez skrobanie warstwy zanieczyszczeń kształtowymi elementami czyszczącymi (5) wkręcanymi każdorazowo w powierzchnię tłoka w zależności od przewidywanego rodzaju zanieczyszczeń. Ponadto, przesuwanie tłoka wewnątrz rurociągu odbywa się poprzez parcie cieczy o wartości stałej lub pulsacyjnej, co jest przedstawione w opisie patentowym. Uprawniony stwierdził, że Urząd Patentowy uznał jego argumentację, czego efektem było udzielenie patentu na sporny wynalazek.

Zdaniem uprawnionego, wnioskodawca w nieuzasadniony sposób porównuje stożkową część według WO 89/02790, mającą konstrukcje zewnętrzną, a szczególnie konstrukcję wewnętrzną, pokazaną w opisie i na rysunku, przeznaczoną do sterowania strumienia powietrza, do stożkowych elementów zamykających powierzchnie czołowe tłoka według [...]. Nie są to tożsame elementy, tym bardziej w nowej konstrukcji nie są elementem oczywistym dla znawcy. Fizycznie stanowią te płaszczyzny powierzchnię oporową dla słupa wody.

Uprawniony wskazał także, że stosowalność przemysłowa tłoka sprawdziła się w procesach produkcyjnych, o czym jest zdecydowanie przekonany wnioskodawca, występując przeciwko uprawnionemu na drogę sądową. Uprawniony stwierdził, że pokazanie w opisie zewnętrznego użebrowania w skrajnych częściach tłoka nie jest konieczne, przy założeniu, że podstawowe elementy czyszczące to pierścienie oraz elementy czyszczące na powierzchni bocznych tłoka. Ten zarzut nie ma pokrycia w rzeczywistości.

Podsumowując uprawniony stwierdził, że teza wnioskodawcy, jakoby patent [...] był udzielony sprzecznie z obowiązującymi zasadami dotyczącymi zdolności patentowej, według art. 24-27 pwp, ze względu na brak nowości, poziomu wynalazczego oraz przemysłowej stosowalności łącznie, nie została w przedmiotowym wniosku wykazana.

Na rozprawie przed Kolegium w dniu 25 stycznia 2018 r. wnioskodawca podtrzymał wniosek o unieważnienie patentu na sporny wynalazek oraz stanowisko zawarte we wniosku. Wniósł o zobowiązanie strony przeciwnej do okazania wyrobu według spornego patentu. Dodatkowo, w związku z postawieniem zarzutu rozszerzenia zakresu ochrony spornego wynalazku jako podstawę prawną wniosku wskazał art. 37 § 1 i 2 pwp. Zobowiązał się do przedłożenia do akt sprawy uwierzytelnionego tłumaczenia na język polski obcojęzycznych dokumentów, na które powołuje się we wniosku o unieważnienie patentu. Przedłożył do akt sprawy informację od kontrahenta uprawnionego ze spornego patentu w języku angielskim, na okoliczność braku nowości spornego patentu, i zobowiązał się do przedłożenia do akt sprawy uwierzytelnionego tłumaczenia na język polski tego dokumentu. Podniósł, że opatentowany przez uprawnionego tłok nie ma prawa niczego czyścić. Wskazał, iż tłok musi być monolitem, aby nadawał się do czyszczenia, a tłok według spornego patentu monolitem takim nie jest, gdyż składa się z trzech części. Wskazał, że w monolicie tłoka musi być zatopione metalowe mocowanie elementów czyszczących, co w opisie patentowym nie jest ujawnione. Podniósł, że tłok, którego dotyczy spór przed sądem w Poznaniu jest tłokiem różnym od tego według spornego patentu. Wskazał, że sąd odrzucił zarzut naruszenia spornego patentu. Uprawniony podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na wniosek. Stwierdził, iż nie widzi przeszkód, aby uprawniony okazał na kolejnej rozprawie tłok według spornego wynalazku.

Kolegium Orzekające postanowiło oddalić wniosek wnioskodawcy o zobowiązanie uprawnionego do okazania tłoka według spornego patentu.

Wnioskodawca przedłożył do akt sprawy swoje stanowisko na piśmie jako załącznik do protokołu z rozprawy. Wskazał, że w opisach złożonych przez wnioskodawcę dokumentów, między innymi w [...] ujawnione są tłoki z użebrowaniem na powierzchni korpusu tłoka i jego części czołowych w postaci pasów rozchodzących się pod zmiennym kątem od 30 do 90 stopni względem osi podłużnej, co czyni to rozwiązanie nie nowym w świetle przeciwstawionego dokumentu patentowego. Wnioskodawca stwierdził również, że powietrze i woda są płynami i zachowują się w rurociągach w sposób w pełni analogiczny. Wskazał, że przeciwstawiony dokument ujawnia również tłoki o stożkowej powierzchni i cylindrycznym korpusie, a powierzchnia czołowa tworzy wystający pierścień nachylony względem osi podłużnej tłoka pod kątem 90 stopni. Stwierdził, że nie ma podstaw do uznania cylindrycznego kształtu tłoka według spornego patentu za cechę nieoczywistą, bowiem opis patentowy nie zawiera żadnego komentarza na ten temat.

Wnioskodawca wskazał również, że wynalazek według spornego patentu nie spełnia warunków dostatecznego ujawnienia oraz nie nadaje się do realizacji, bowiem nie wskazano jak dobrać parametry elastyczności i sztywności tłoka, aby spełnił swoje zadanie, nie wskazano również z jakich materiałów wykonano korpus tłoka i czołowe powierzchnie. Wnioskodawca podniósł, że brak jest również wskazówek wymiarów lub proporcji tłoka roboczego pozwalających bez zbędnego eksperymentowania metodą prób i błędów osiągnąć zamierzony rezultat. W całym opisie nie wyjaśniono także co ma oznaczać zmienny kąt nachylenia użebrowania względem osi podłużnej tłoka.

Dodatkowo wnioskodawca podniósł zarzut rozszerzenia zakresu żądanej ochrony, bowiem w pierwotnych materiałach podano, że tłok jest wykonany z tworzywa sztucznego, natomiast w opisie patentowym brakuje wskazania z jakiego materiału jest wykonany. Ponadto w materiale zgłoszeniowym opisane jest, że tłok napędzany jest pod niskim ciśnieniem wody, natomiast w spornym patencie napędza się tłok pod wysokim ciśnieniem. Jednocześnie podniósł, że brak jest w opisie jakiekolwiek informacji o osi podłużnej głównego tłoka roboczego.

W piśmie z dnia 5 kwietnia 2018 r. uprawniony wniósł o umorzenie postępowania lub oddalenie wniosku oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według spisu kosztów jaki zostanie przedstawiony podczas ostatniej rozprawy.

W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2017 r., Urząd Patentowy zobowiązał wnioskodawcę do złożenia pod rygorem umorzenia uwierzytelnionego tłumaczenia przeciwstawionych dokumentów załączonych do wniosku. Również Kolegium Orzekające wezwało i zakreśliło wnioskodawcy termin do dostarczenia uwierzytelnionych tłumaczeń. Wnioskodawca w zakreślonym terminie nie przedłoży uwierzytelnionych tłumaczeń co winno skutkować umorzeniem postępowania. Ponadto uprawniony wskazał, że wniosek o unieważnienie patentu [...] nie znajduje merytorycznego uzasadnienia.

W ocenie uprawnionego dowodami niweczącymi przedmiot nowości rozwiązania chronionego spornym patentem nie jest dokumentacja zgłoszeniowa, ani poszczególne strony zgłoszenia do których odwołuje się wnioskodawca. Uprawniony stwierdził, że zgłoszenie patentowe samo w sobie nie może szkodzić zdolności patentowej rozumianej jako nowość i poziom wynalazczy. Stwierdził, że aby wykorzystać informację z dokumentacji zgłoszeniowej należałoby wskazać inny dowód, niż dokumentacja zgłoszeniowa, potwierdzający, iż przed datą zgłoszenia miało miejsce podanie do publicznej wiadomości określonych danych.

Uprawniony wskazał, że brak zdolności patentowej spornego wynalazku wnioskodawca wywodzi także z dokumentu [...]. Według analizy uprawnionego przeciwstawione rozwiązanie jest urządzeniem, którego elementem wewnętrznym jest tłok. Urządzenie to ma podobne przeznaczenie czyli do czyszczenia rurociągów. Ponadto przeciwstawione rozwiązanie oprócz tego, że zawiera w sobie tłok, napędzane jest sprężonym powietrzem wydostającym się z urządzenia w określony sposób pod stosownym ciśnieniem a tłok stanowi element sterujący, zatem pełni funkcje zaworu i w żadnym przypadku nie ma styczności z powierzchnią wewnętrzną czyszczonego rurociągu. W treści dokumentu brak jest informacji, że tłok może być wyposażony w otwory gwintowane pomiędzy pierścieniami mogącymi być użebrowaniem zewnętrznym w postaci pasów rozchodzących się pod zmiennym kątem od 30 do 90 stopni względem osi podłużnej głównego tłoka roboczego oraz, że w wyżłobieniach między użebrowaniem znajdują się równomiernie rozłożone na obwodzie tłoka otwory gwintowane mocujące robocze elementy czyszczące. Nie można zatem doszukać się w tłoku sterującym z przeciwstawionego dokumentu wszystkich cech technicznych rozwiązania spornego patentu.

Według uprawnionego wnioskodawca nie wyjaśnił dlaczego przeciętny znawca z dziedziny techniki miałby bez wysiłku twórczego opracować urządzenie do czyszczenia rurociągów opisane w spornym patencie, mając do dyspozycji opis zgłoszeniowy [...] przedstawiający urządzenie do czyszczenia wewnętrznych ścian rurociągu za pomocą strumienia powietrza utworzonego w tym urządzeniu i odpowiednio skierowanego na wewnętrzne ściany rurociągu.

Uprawniony uznał także za niezasadny zarzut braku dostatecznego ujawnienia spornego rozwiązania. W jego ocenie wszystkie informacje pozwalające na odtworzenie wytworu według wynalazku zawarte są w opisie, a także poparte rysunkami. Według uprawnionego informacje zawarte w opisie i na rysunkach stanowią dla znawcy techniki odpowiednie i wystarczające wskazówki dla odtworzenia budowy rozwiązania.

W piśmie z dnia 23 maja 2018 r. wnioskodawca wskazał, że utrzymanie w mocy patentu nr [...] jest niezgodnie z obowiązującym prawem, gdyż przyznany zakres wyłączności rozciąga się na znane rozwiązania i pozwala uprawnionemu ścigać wnioskodawcę o naruszenie tego patentu. Wnioskodawca wskazał, że dokonując zgłoszenia nowego wynalazku zgłaszający winien zawsze wskazać znany stan techniki i na tym tle opisać swój wynalazek. W tej części opisu uprawniony opisał stosowanie tłoków z pierścieniami prostopadłymi do podłużnej osi tłoka. W ocenie wnioskodawcy informacje te świadczą o braku nowości rozwiązania według spornego patentu. Wnioskodawca wskazał, że pierścienie same w sobie jak ma to miejsce w spornym patencie nie stanowią elementu czyszczącego, lecz są osłoną dla roboczych elementów w obu porównywanych rozwiązaniach. Takie same przeznaczenie urządzenia według [...] oraz funkcja pełniona przez pierścieniowe występujące w tłoku według ww. dokumentu oraz [...] pozwalają na porównanie konstrukcji obu urządzeń niezależnie od rodzaju ich napędu i rodzaju roboczych elementów czyszczących w obu rozwiązaniach.

Wnioskodawca poddał w wątpliwość możliwość realizacji rozwiązania przedstawionego na rysunku Fig. 1 patentu [...]. Wskazał, iż wątpliwości te wynikają z braku dostatecznego ujawniania w dokumentacji patentowej na czym ma polegać zmienność kąta nachylenia zewnętrznych żeber tłoka do jego osi podłużnej. Niezgodność rysunku z zastrzeżeniem wyraża się także w tym, że na skrajnych stożkowych częściach tłoka według spornego patentu w wyżłobieniach pomiędzy żebrami brak jest równomiernie rozłożonych na obwodzie tłoka otworów do mocowania roboczych elementów czyszczących.

Wnioskodawca poddał także w wątpliwość skuteczność działania tłoka roboczego według patentu [...], bowiem w opisie patentowym nie wskazano żadnych zależności pomiędzy średnicą rurociągu, promieniami kolan, nie ma też wzmianki o konieczności stosowania szeregu różnych tłoków, a jedynie wspomina się o możliwości zmian roboczych elementów czyszczących. Stwierdził, że wskazane wątpliwości wskazują na brak możliwości realizacji rozwiązania bez konieczności wykonania prac eksperymentalnych o niepewnym skutku.

Wnioskodawca wniósł o zobowiązanie uprawnionego ze spornego patentu do okazania tłoka roboczego według tego patentu i złożenia do akt sprawy zdjęć takich tłoków wykonanych w otoczeniu pozwalającym na ocenę proporcji pomiędzy ich wymiarami.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 28 czerwca 2018 r. wnioskodawca podtrzymał wniosek o zobowiązanie uprawnionego ze spornego patentu do okazania tłoka roboczego wg patentu i założenie do akt sprawy zdjęć takich tłoków wykonanych w otoczeniu pozwalającym na ocenę proporcji pomiędzy ich wymiarami. Uprawniony wniósł o oddalenie tego wniosku jako bezpodstawnego, bowiem nie ma to znaczenia dla oceny przesłanek do uzyskania patentu. Wskazał, iż przedmiotem oceny powinna być dokumentacja zgłoszeniowa patentu, tym bardziej że w toku postępowania podobny wniosek był składany przez stronę przeciwną i został przez Kolegium Orzekające oddalony. Ponadto uprawniony podtrzymał wniosek o umorzenie postępowania z powodów niedotrzymania terminu przedłożenia do akt sprawy uwierzytelnionego tłumaczenia obcojęzycznego dokumentu przedłożonego do akt sprawy.

Wnioskodawca podtrzymał wniosek o unieważnienie spornego patentu, wskazując że dokumentacja patentowa nie opisuje szczegółowo przykładu wykonania tłoka ujawnionego na rysunkach, a także nie jest ujawnione z jakiego materiału wykonany jest tłok, mimo że pierwotne zgłoszenie zawierało informację, że jest on wykonany z tworzywa sztucznego. Przedłożył do akt sprawy kartę z dokumentacji biegłego sądowego ukazującą tłoki stosowane w praktyce przez uprawnionego. Ponadto przedłożył do akt sprawy protokół sądowy z dnia [...].10.2012r. z przesłuchania świadka.

Uprawniony wniósł o nieuwzględnianie ww. dowodów złożonych przez stronę przeciwną, ponieważ zdjęcia nie posiadają daty pewnej. Wskazał, że produkt uprawnionego nie jest przedmiotem niniejszej sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. Urząd Patentowy RP oddalił wniosek Skarżącego o unieważnienie patentu nr [...] z powodu spełnienia ustawowych warunków przyznania prawa wyłącznego na rozwiązanie objęte tym patentem.

Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 89 ust. 1 w związku z art. 24, 25, 26 i 27 pwp oraz art. 6-8 kpa, w związku z art. 252 pwp.

W ocenie strony skarżącej organ błędnie przyjął, że na ważność udzielonego patentu nie mają wpływu okoliczności wskazane przez skarżącego w toku przeprowadzonego postępowania, a w szczególności aby w zastrzeżeniu niezależnym patentu występowały w jego części znamiennej znane cechy tłoków roboczych, a które wskazuje się we wstępnej części opisu patentowego. W konsekwencji nieprawidłowo organ przyjął, że znany stan techniki nie stanowił przeszkody rejestracyjnej wynalazku na dzień złożenia wniosku o ochronę patentową. Skarżący zarzucił ponadto, że organ nie przeprowadził dowodu z oględzin tłoków, o co wnioskował skarżący, wytworzonych zgodnie ze spornym patentem, wskazując na niejednoznaczność ilustracji przykładu chronionego rozwiązania oraz treści zastrzeżenia niezależnego. Wskazał ponadto, że uprawniony oferuje na rynku tłoki o innej konstrukcji niż w opisie patentowym.

Z uwagi na niewłaściwą ocenę stanu faktycznego sprawy przez organ, zdaniem skarżącego, wskazane wyżej okoliczności przemawiają albo za brakiem nowości albo za brakiem dostatecznego ujawnienia i wyjścia poza zakres pierwotnego ujawnienia w zastrzeżeniach spornego patentu. Z tych też powodów skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji Urzędu Patentowego i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając skargę uprawnionego według powyższych kryteriów, Sąd uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pwp patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Z treści ww. przepisu wynika, iż wstępnym warunkiem badania zasadności wniosku o unieważnienie patentu na wynalazek jest ustalenie czy wniosek ten pochodzi od osoby uprawnionej do jego złożenia.

Sąd podziela stanowisko organu, iż interes prawny wnioskodawcy w tej sprawie nie budzi wątpliwości. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcie interesu prawnego na gruncie przepisów ustawy prawo własności przemysłowej interpretowane jest bardzo szeroko i wywodzone jest z przepisów Konstytucji RP odnoszących się do prawa prowadzenia działalności gospodarczej oraz przepisów ustawy regulującej zasady prowadzenia tej działalności. Sąd uznał, że wnioskodawca interes taki posiada, gdyż strony są konkurentami na rynku, zaś uprawniony w oparciu o sporne prawo wystąpił przeciwko wnioskodawcy na drogę sądową. W tej sytuacji uzasadnione jest stanowisko wnioskodawcy, że sporne prawo ogranicza jego swobodę działalności gospodarczej, dlatego ma on prawo żądać ustalenia przez organ, czy przedmiotowy patent został udzielony z zachowaniem ustawowych warunków wymaganych do udzielenia ochrony. Interes prawny w unieważnieniu prawa ochronnego mają bowiem w szczególności konkurenci uprawnionego z patentu, jak również pozwani w sprawach o naruszenie tego prawa.

Wskazać należy, że co do zasady, unieważnienie prawa wyłącznego, w tym patentu, udzielonego stronie postępowania zgłoszeniowego, służy skorygowaniu błędu popełnionego przy jego udzieleniu, polegającego na przyznaniu tego prawa, mimo braku ustawowych warunków jego udzielenia. Jednakże, uwzględniając niewątpliwie zasadę trwałości decyzji administracyjnych, ustawodawca zastrzegł w art. 89 ust. 1 pwp, kiedy patent może być unieważniony w całości lub w części.

Przechodząc do zarzutów skargi Sąd zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, iż zasada działania organu z urzędu w postępowaniu spornym w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty i specyfiki tego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 849/09, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 350/06, Lex nr 322819 NSA zaakcentował, że w postępowaniu spornym Urząd Patentowy nie może wyjść poza granice wniosku i wskazaną przez wnioskodawcę podstawę prawną, określające na tym etapie sprawę administracyjną. Przy takim unormowaniu nie można przenosić do postępowania spornego przez art. 256 ust. 1 pwp, wynikających z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., obowiązków Urzędu Patentowego w zakresie zbierania dowodów oraz załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ponieważ art. 255 ust. 4 pwp jest przepisem zawierającym objętą nim pełną regulację wykluczającą możliwość uzupełniającego zastosowania w tym zakresie przepisów k.p.a.

Ponadto w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II GSK 82/06 (LEX nr 308131) NSA stwierdził, że w treści art. 256 ust. 1 pwp odesłano w zakresie postępowania spornego do przepisów kpa, stosowanych jednak odpowiednio, gdyż: "Już sama natura postępowania spornego, w którym Urząd Patentowy rozstrzyga spór pomiędzy stronami o przeciwstawnych interesach, bliższa pod wieloma względami kontradyktoryjnemu postępowaniu cywilnemu niż administracyjnemu, nakazuje daleko idącą ostrożność w przenoszeniu zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego do regulowania przebiegu postępowania spornego.".

Z kolei w wyroku z dnia z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 508/15 (LEX nr 2083286) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie sporne nie stanowi nadzwyczajnego trybu, którego celem jest weryfikacja zgodności z prawem (materialnym i przepisami postępowania, które w sprawie o udzieleniu prawa miały zastosowanie) decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji, lecz jest postępowaniem, w którym organ ocenia na podstawie dowodów przedłożonych przez strony tego postępowania czy zaistniała konkretna, wskazana we wniosku przesłanka unieważnienia tego prawa. Stanowisko powyższe uzasadnione jest także treścią art. 89 ust. 1 w zw. z art. 100 ust. 1 pwp, zgodnie z którym to na osobie żądającej unieważnienia prawa ochronnego spoczywa ciężar wykazania, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa.

Jak stanowi art. 24 pwp, patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Przepis ten definiuje zatem podstawowe wymogi stawiane rozwiązaniom, którym może zostać przyznana ochrona patentowa, tj. techniczny charakter rozwiązania, nowość, poziom wynalazczy oraz przemysłowe stosowanie. Wszystkie spośród wskazanych w tym przepisie wymogów są odrębne i niezależne oraz muszą być spełnione łącznie, by dane rozwiązanie mogło uzyskać ochronę patentową.

W teorii prawa patentowego przyjmuje się, że wynalazek to rozwiązanie o charakterze technicznym ukierunkowane na zaspokojenie praktycznych potrzeb za pomocą nowych sposobów oddziaływania na materię lub wykorzystania jej właściwości, podające w sposób zupełny i kompletny reguły postępowania, które gwarantują osiągnięcie zamierzonego rezultatu (S. Sołtysiński, w: J. Szwaja, A. Szajkowski (red.), System prawa własności intelektualnej, t. 3, s. 29–32). Rozwiązanie oznacza, że wynalazek jest swoistą receptą określającą poszczególne kroki, które muszą być zrealizowane w celu osiągnięcia danego efektu technicznego. Wynalazek nie jest zatem ideą, lecz instrukcją osiągnięcia określonego rezultatu. W związku z tym nie będzie wynalazkiem sama idea wynalazcza ani wskazanie jedynie efektu technicznego, bez określenia, jak ten efekt techniczny jest osiągany. Owo konkretne rozwiązanie musi mieć charakter techniczny, który to uznaje się powszechnie za konstytutywną cechę wynalazku, której bezwzględne spełnienie warunkuje dalszą analizę ustawowych warunków ochrony. Jak stwierdził NSA w wyroku z 16 marca 2011 r. (II GSK 374/10, Legalis) "zasadnicze znaczenie w ocenie zdolności patentowej ma kryterium technicznego charakteru wynalazku, bowiem niestwierdzenie przez Urząd Patentowy tej przesłanki skutkuje uznaniem braku zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku i powoduje, iż dalszego badania nie prowadzi się, a ochrona patentowa jest wykluczona".

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie istotą sporu pozostawały w szczególności zagadnienia dotyczące należytego ujawnienia wynalazku oraz stosowalności przemysłowej zastrzeganego rozwiązania, gdyż takie zarzuty zawierał wniosek o unieważnienie spornego patentu, stanowiąc ramy postępowania spornego i związania Urzędu Patentowego oceną przedmiotowego wniosku. W tych też granicach organ analizował przedstawiony materiał dowodowy sprawy oraz argumenty stron postępowania.

W zakresie zarzutu braku przemysłowej stosowalności organ nie podzielił zarzutu wnioskodawcy, który powołał się na brak należytego ujawnienia oraz brak wymogu powtarzalności stosowania wynalazku uznając, że w istocie zastrzeżenia niezależne, według przedstawionego opisu, nie pozwalają na powtórzenie rezultatu, z powodu zbyt ogólnego określenia zmiennego nachylenia tłoka roboczego.

Z takim stanowiskiem organu nie można się zgodzić, mając w szczególności na uwadze, że ochrona patentowa nie może być ochroną abstrakcyjną, gdyż ustawodawca jako jeden z elementów takiej ochrony wskazał na przesłankę stosowalności danego rozwiązania w praktyce. W analizowanym przypadku, jednym z kluczowych elementów wynalazku odróżniającym go od innych podobnych urządzeń (czyszczących tłoków roboczych) jest właśnie zmienność kąta nachylenia zewnętrznych żeber tłoka do jego osi podłużnej w granicach od 30-90 stopni. Wnioskodawca poddał w wątpliwość możliwość realizacji w praktyce takiego rozwiązania (przedstawionego na rysunku Fig. 1 patentu [...]). Wskazał, iż wątpliwości te wynikają z braku dostatecznego ujawniania w dokumentacji patentowej, na czym ma polegać praca tłoka pod zmiennym kątem oraz zauważył, że niezgodność tego rysunku z zastrzeżeniem patentowym wyraża się także w tym, że na skrajnych stożkowych częściach tłoka według spornego patentu w wyżłobieniach pomiędzy żebrami brak jest równomiernie rozłożonych na obwodzie tłoka otworów do mocowania roboczych elementów czyszczących.

Wnioskodawca poddał także w wątpliwość skuteczność działania tłoka roboczego według patentu [...], bowiem w opisie patentowym nie wskazano żadnych zależności pomiędzy średnicą rurociągu, promieniami kolan, nie ma też wzmianki o konieczności stosowania szeregu różnych tłoków, a jedynie wspomina się o możliwości zmian roboczych elementów czyszczących. Stwierdził, że wskazane wątpliwości świadczą o braku możliwości realizacji spornego rozwiązania bez konieczności wykonania prac eksperymentalnych o niepewnym skutku, co niewątpliwie stanowiłoby dodatkowy wkład twórczy dla znawcy przedmiotu.

W ocenie Sądu, powyższych wątpliwości Urząd Patentowy w pełni nie wyjaśnił, zwłaszcza w kontekście sposobu i zakresu ujawnienia spornego wynalazku, uznając kwestię przemysłowej stosowalności wynalazku za dowiedzioną, mimo że uprawniony w trakcie przeprowadzonego przez organ postępowania nie przedstawił żadnego egzemplarza wynalazku wg. spornego patentu (o co wnioskowała strona skarżąca), zwłaszcza w sytuacji, gdy uprawniony nie kwestionował faktu rozbieżności jego oferty rynkowej dotyczących tłoków czyszczących z opisem spornego patentu.

Brak w tym zakresie szczegółowej analizy organu poddaje w wątpliwość odtworzenie w pełni wynalazku według opisu patentowego, gdyż brak jest potwierdzenia uzyskania powtarzalności zakładanego efektu jego działania (w tym przypadku działania tłoka pod zmiennym kątem), co stanowi podstawę przemysłowej stosowalności wynalazku.

Zdaniem Sądu, nie mogą o tym rozstrzygać zastrzeżenia zależne patentu, gdyż cechy nowe wynalazku (wyróżniające go ze znanego stanu techniki) zawierają zastrzeżenia niezależne, ujawniające w pełni, a nie w mniej lub bardziej ograniczonym zakresie, istotę wynalazku. To przede wszystkim na ich podstawie powinno dokonywać się odtworzenie wynalazku bez dodatkowego wkładu twórczego znawcy. Tymczasem uprawniony, a w konsekwencji także organ, wywodzi to także z cech urządzenia zawartych w części przedznamiennej wynalazku, zwłaszcza w zakresie tożsamości pojęć pierścieni i ożebrowania, które to określenia nie powinny budzić u odtwarzającego wynalazek znawcy żadnych istotnych wątpliwości.

W tym miejscu należy zauważyć, że dane rozwiązanie nadaje się do przemysłowego stosowania, jeżeli wskazano działanie osiągane w wyniku zastosowania wynalazku i określono, przy użyciu jakich środków technicznych ono następuje oraz jakie są jego rezultaty. Zakwestionowanie spełniania wymagania przemysłowej stosowalności danego wynalazku może okazać się zasadne, jeżeli w opisie wynalazku dostatecznie jasno nie wskazano, w jaki sposób zakładany rezultat jest w pełni osiągalny. Jeżeli zatem opis wynalazku nie zawiera dostatecznego ujawnienia jego istoty (nie wyjaśnia w pełni zasady działania tłoka roboczego o zmiennym kącie nachylenia tłoka niższym niż 90 stopni), co stanowi jego cechę wyróżniającą, to kwestia ta powinna zostać przez organ wyjaśniona przy ocenie spełniania przez wynalazek wymagań, o których mowa w art. 24 pwp i art. 27 pwp.

W przypadku rozpoznawanej sprawy taka sytuacja ma właśnie miejsce, gdyż z treści zastrzeżeń zależnych i niezależnych opisu spornego patentu nie wynika w sposób jednoznaczny czy oczekiwany efekt w wyniku zastosowaniu wynalazku, sposobem według spornego patentu, jest w praktyce możliwy do uzyskania.

Zdaniem Sądu powyższe prowadzi do wniosku, że przedmiotowa konstrukcja w kontekście przesłanki jej przemysłowej stosowalności nie została należycie przez organ oceniona, mając na uwadze sposób i zakres ujawnienia wynalazku. W przypadku tej przesłanki ocena organu w zakresie spełnienia wymogu przemysłowej stosowalności przez przedmiotowy wynalazek nie jest prawidłowa, gdyż została dokonana w wyniku ustaleń faktycznych, w oparciu o zgromadzony niepełny materiał dowodowy sprawy. Brak jest bowiem wystarczających dowodów na potwierdzenie przemysłowej stosowalności spornego wynalazku. W tym celu organ powinien ponownie rozważyć i ocenić wniosek strony skarżącej o okazanie konstrukcji tłoka roboczego wg. spornego wzoru.

Powyższe stanowi naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z art. 252 pwp, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż każda z przesłanek wymienionych w art. 24 pwp samodzielnie może stanowić podstawę unieważnienia prawa ochronnego na zgłoszone do ochrony patentowej rozwiązanie.

Urząd Patentowy RP ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest do zastosowania się do wytycznych zawartych w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 4 p.p.s.a. oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz.1431).