Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1323/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 38 ust. 2, art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 132 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 61, art. 80, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. Z. i E. Z. na decyzje Wojewody z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących A. Z. i E. Z. solidarnie kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.Z. i E.Z., dalej "skarżący", jest decyzja Wojewody, dalej "Wojewoda", z [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wnioskiem z [...] maja 2016 r. E.Z. i A.Z. wystąpili do Starosty Powiatowego w K. o ponowne ustalenie i wypłacenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, "które nie zrealizowały celu publicznego określonego w decyzjach wywłaszczeniowych", w stosunku do których odmówiono wnioskodawcom zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Starosta uznając się organem niewłaściwym przekazał wniosek Prezydentowi Miasta K., dalej "Prezydent".

Decyzjami z [...] maja 2017 r., [...] września 2018 r. [...] września 2019 r. Prezydent umorzył postępowanie w przedmiocie ponownego ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Decyzja te były uchylane decyzjami Wojewody z [...] grudnia 2017 r., [...] stycznia 2019 r., [...] grudnia 2019 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...] Prezydent orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie ponownego ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Organ wskazał, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że byłym właścicielom zostało przyznane odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. Nie jest więc dopuszczalne rozpatrywanie wniosku o ponowne ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, gdyż naruszałoby to zasadę trwałości decyzji ostatecznej, określoną w art. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, ze zm., dalej "k.p.a."). W przedmiotowej sprawie nie zachodziły okoliczności powołane przez wnioskodawców, będących następcami prawnymi byłych właścicieli wynikające z art. 129 i art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65, ze zm., dalej "u.g.n."). Tylko w sytuacji wyeliminowania z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji z obrotu prawnego organ byłby zobligowany do ponownego ustalenia odszkodowania.

W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji E.Z. i A.Z. zarzucili błędne ustalenie, że doszło do wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, która to okoliczność nie znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. W aktach brak jest dowodów finansowych potwierdzających wypłatę odszkodowania, co oznacza, że nie zostało ono wypłacone ich poprzednim prawnym. Zarzucili naruszenie art. 132 ust. 3 u.g.n. przez jego niezastosowanie skutkujące brakiem waloryzacji i wypłaty odszkodowania, mimo, że odszkodowanie takie przyznano orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R.. nigdy nie zostało wypłacone.

Wojewoda, zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r., działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 9a u.g.n. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta z [...] czerwca 2020 r.

Wyjaśnił, że wniosek dotyczy następujących działek (lub ich części): nr 257/3, 267/1, 270, 272/17, 273/7, 273/24, 273/26, 273/31, 273/32, 275/1, 285/1, 396, 405/1, 318/11, 318/12, 319, 335/1, 335/4, 319, 400/2, 400/3, 321, 303/7, 328/4, 303/9, 328/6, 328/8, 328/9, 273/9, 395, obręb ewidencyjny P.; 1175/1, 1175/2 i 1177/2 obręb ewidencyjny Ś.

W wyniku analizy zebranego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach postępowania ustalono następujący stan faktyczny:

- orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z [...] listopada 1955 r. nr [...] zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa, w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (lotnisk), parcele gruntowe (dalej p.gr.) nr: 1315/3, 1317/3, 1320/2, cz. 1222/2, cz. 1329/2, cz. 1333/3, 1335/3, 1359/4, 1359/9, 1359/11, 1317/4, 1335/4, 1359/28, 1359/26, cz. 1429/4, cz. 1434/3 stanowiące własność J.Z., oraz p.gr. nr 1381/3 i nr 1381/5 których J.Z. był współwłaścicielem;

- p.gr. nr 1434/3 podzielono na p.gr. nr 1434/8 i nr 1434/9, a wywłaszczono p.gr. nr 1434/8 o pow. 0,3319 ha, która stanowi obecnie część działek nr: 396, 275/1, 273/31 i 405/1; p.gr. nr 1429/4 podzielona została na p.gr. nr 1429/9 i nr 1429/10, a wywłaszczono p.gr. nr 1429/9 o pow. 0,0118 ha, która stanowi obecnie część działek nr: 275/1, 273/31 i 405/1, stanowiących własność Gminy K.; p.gr. nr 1333/3 uległa podziałowi na p.gr. nr 1333/5 i nr 1333/6, a wywłaszczono p.gr. nr 1333/5 o pow. 0,4597 ha, stanowiącą obecnie część działek nr: 273/7, 273/24, 273/26, 273/31, 273/32, będących własnością Gminy K.. P.gr. nr 1329/2 uległa podziałowi na p.gr. nr 1329/6 i nr 1329/7, a wywłaszczono p.gr. nr 1329/6 o pow. 0,2969 ha, odpowiadającą obecnie częściom działek nr nr: 267/1, 318/11, 318/12 i 319, będących własnością Gminy K.;

- p.gr. nr 1320/2 o pow. 0,1563 ha stanowi obecnie część działek nr 270 i nr 272/17; p.gr. nr: 1315/3, 1335/3, 1359/4, 1359/9, 1359/11, 1317/4, 1335/4, 1317/3, 1359/26 i 1359/28 stanowią obecnie cześć działek nr 396 i nr 257/3, będących własnością Gminy K.;

- działki nr 400/2 i nr 400/3 - powstałe z parceli 1381/5 przejętej a rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości PWRN w R. z [...] listopada 1955 r. L. [...], będących własnością Gminy [...];

- działki nr 399 i nr 240/13 - powstałe z parceli 1381/5 przejętej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości PWRN w R. z [...] listopada1955 r. L. [...], będących własnością Gminy [...];

- działka nr 273/9 - powstała z parceli 1333/3 przejętej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości PWRN w R. z dnia [...].11.1955 r. L. [...];

- działki nr 303/7, 328/4, 303/9, 328/6, 328/8, 328/9 - powstałe z parceli 1322/2 przejętej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości PWRN w R. z dnia [...].11.1955r. L. [...];

- działka nr 395 - powstała z parceli 1333/3 (1335) przejętej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości PWRN w R. z dnia [...].11.1955 r. L. [...].

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że ww. parcele gruntowe wywłaszczono na podstawie orzeczenia wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] listopada 1955 r. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31). Orzeczenie to stało się ostateczne z dniem [...] lutego 1956 r. Odszkodowanie za przejęte na rzecz Skarbu Państwa parcele gruntowe zostało ustalone orzeczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R.: z [...] listopada 1955 r. nr [...], z [...] grudnia 1955 r. nr [...], z [...] grudnia 1955 r. nr [...];

- działka nr 1175 (po podziale nr, 1175/1, 1175/2) i nr 1177/2 została przejęta na Skarb Państwa decyzją wywłaszczeniowa z [...] grudnia 1974 r. nr [...];

- działka nr 5563/10 o pow. 0,0441 ha (odpowiadająca obecnie działce nr 1135): w oparciu o decyzję Urzędu Powiatowego w K. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji Zarząd Gospodarki Terenami z [...] maja 1975 r. nr [...] (stała się ostateczna z dniem [...] czerwca 1975 r.) wydaną na podstawie art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192), oraz wniosek M.Z. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa działka nr 5563/10 o pow. 0,0441 ha (odpowiada obecnie działce nr 1135) - oświadczenie o wykonaniu prawa wykupu w formie aktu notarialnego z [...] czerwca 1978 r. Rep. [...];

- decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawczą Urzędu Miejskiego w K. z [...] kwietnia 1982 r. nr [...], zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa działki nr 5564/13, 5564/12 i 5564/14 powstałe z podziału działki nr 5564/5. Decyzja stała się prawomocna z dniem [...] kwietnia 1982 r. Do wypłaty odszkodowania zgodnie z pkt. 3 ww. decyzji zobowiązana była nieistniejąca obecnie Wojewódzka Dyrekcja Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczył działki nr 5564/13 o pow. 0.0151 ha tj. obecnie odpowiadającej częściom działek nr 335/1 i nr 335/4;

- aktem notarialnym z [...] marca 1987 r. Rep. [...] M.Z. sprzedała Skarbowi Państwa działkę nr 5470/1 o pow. 0,0196 ha. pod rekultywację wysypiska śmieci za cenę 19 500,00 zł. W chwili obecnej stanowi ona część działki nr 285/1, będącej własnością Gminy [...];

- działka nr 321 - powstała z działki 5507/1, została nabyta przez A w R. - umowa kupna-sprzedaży z [...] stycznia 1988 r.;

Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w K. z [...] listopada 1974 r., sygn. akt [...] ustalono, iż spadek po J.Z. nabyli: żona M.Z. oraz dzieci E.Z. i A.Z. po 1/3 części. Z kolei zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z [...] sierpnia 2008 r. sygn. akt [...] spadek po M.Z. nabył syn A.Z. w całości.

Zdaniem organu odwoławczego do ww. wywłaszczonych nieruchomości nie można zgodnie z prawem ponownie ustalić i wypłacić odszkodowanie, gdyż decyzje wywłaszczeniowo-odszkodowawcze posiadają przymiot ostateczności, co oznacza, że dopóki nie zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego w nadzwyczajnych trybach przewidzianych w k.p.a., nie jest prawnie dopuszczalne ponowne ustalenie odszkodowania i kręgu osób uprawnionych do jego otrzymania.

W rozpatrywanej sprawie nie jest prawnie dopuszczalne ponowne ustalenie odszkodowania ani wydanie odrębnej decyzji o ustaleniu i wypłacie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w trybie art. 129 ust. 5 u.g.n.. Pozbawienie bowiem praw do nieruchomości nastąpiło jednocześnie z ustaleniem odszkodowania i kręgu osób uprawnionych do jego otrzymania.

Dodatkowo, zgodnie z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), w oparciu o który wywłaszczono zdecydowaną większość działek, roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w dniu [...] lutego 1956 r., zatem roszczenia odszkodowawcze uległy przedawnieniu z dniem [...] lutego 1959 r.

Odnosząc się zaś do zarzutu niezastosowania art. 132 ust. 3 u.g.n. organ odwoławczy uznał go z bezzasadny, gdyż wniosek inicjujący postępowanie administracyjne był zgoła inny. Postępowanie stało się bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu, zgodnie z przepisami art. 105 § 1 k.p.a., co też zgodnie z prawem Prezydent uczynił.

W skardze na opisana wyżej decyzję skarżący zaskarżając ja w całości decyzję zarzucili:

a) naruszenie art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób całkowicie dowolny i w konsekwencji bezpodstawne ustalenie, że doszło do wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, która to okoliczność w żaden sposób nie znajduje potwierdzenia w zebranym w niniejszej sprawie materiale dowodowym i że sprawa nie dotyczy wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji skoro wynika to z naszych pism;

b) art. 132 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem dokonania waloryzacji i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, pomimo iż odszkodowanie takie, przyznano orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu w R. a nie zostało nigdy wypłacone.

W oparciu o powyższe zarzuty zażądali uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezydentowi.

W ocenie skarżących organ administracji analizując pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. dotyczące postępowań wywłaszczeniowych uznał, że poprzednicy prawni skarżących, będący właścicielami wywłaszczonych nieruchomości otrzymali odszkodowania. Ponadto organ administracji analizując akta wywłaszczenia działek nr 5564/13, 6564/12 i 6564/14, w tym w szczególności decyzję wywłaszczeniowo- odszkodowawczą Urzędu Miejskiego w K. z [...] kwietnia 1982 r. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w K. o przyjęciu do depozytu sądowego odszkodowania ustalonego powyższą decyzją i wezwanie spadkobierców do podjęcia depozytu uznał, że byłym właścicielom przyznano odszkodowania i odszkodowania te zostały wypłacone. Nie jest więc dopuszczalne ponowne rozpatrywanie wniosku o ponowne ustalenie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości gdyż, zdaniem organu, naruszałoby to zasadę trwałości decyzji ostatecznej określoną w art. 16 k.p.a. Z takim stanowiskiem Prezydenta nie można się zgodzić.

Z analizy przeprowadzonego przed organem administracji postępowania oraz zaskarżonej decyzji wynika, że na chwilę obecną brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt wypłaty spornego odszkodowania. W tej sytuacji nieuprawnionym i nie mieszczącym się w zakresie swobodnej oceny dowodów jest stanowisko tych organów, jakoby okoliczności te pozwalały wysnuć wniosek, iż odszkodowanie zostało wypłacone do rąk byłym właścicielom. Na organie administracji spoczywał obowiązek zbadania czy wypłata odszkodowania na wywłaszczone nieruchomości nastąpiła do rąk poprzedników prawnych skarżących. Organ administracji poza analizą akt wywłaszczeniowych z 1955 r. i z 1982 r. nie podjął, w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wszystkich niezbędnych kroków celem wyjaśnienia okoliczności rzekomej wypłaty odszkodowania do rąk właścicieli nieruchomości. W aktach sprawy brak jest dowodów finansowych na wypłatę odszkodowania, co oznacza, że nie istnieją dowody finansowe lub osobowe, na podstawie których organ ustaliłby czy wypłata odszkodowania na rzecz uprawnionych miała miejsce, czy też nie.

Faktu wypłaty odszkodowania nie potwierdza również powoływana przez organ I instancji decyzja wywłaszczeniowo- odszkodowawczą Urzędu Miejskiego w K. z [...] kwietnia 1982 r. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w K. o przyjęciu do depozytu sądowego odszkodowania ustalonego powyższą decyzję i wezwanie spadkobierców do podjęcia depozytu. Skoro zatem w aktach dotyczących postępowania wywłaszczeniowego brak jest dokumentów świadczących o wypłacie odszkodowania do rąk uprawnionych lub na ich rachunek bankowy, to oznacza, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nigdy nie zostało wypłacone. Organy naruszyły więc art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., bowiem nie podjęły niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia, czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone.

A skoro odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomość nie zostało wypłacone, to zgodnie z treścią art. 132 ust. 3 u.g.n. wysokość odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacja oznacza urealnienie ustalonego już, a nie wypłaconego odszkodowania od chwili kiedy decyzja o ustaleniu odszkodowania stała się ostateczna na dzień jego zapłaty. Przytoczony przepis art. 132 ust. 3 u.g.n., o waloryzacji wysokości odszkodowania, daje gwarancję, że mimo opóźnienia w zapłacie odszkodowania wywłaszczony otrzyma je w odpowiedniej, zaktualizowanej wysokości na dzień jego zapłaty, niezależnie od innych skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ).

Skarga okazała się zasadna.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa procesowego, a w szczególności art. 105 § 1 k.p.a. przez przyjęcie, że zachodzą w sprawie przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego w całości.

Już przy identyfikacji treści żądania skarżących organy wadliwie je odczytały. Wojewoda wniosek obejmujący ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości uznał w okolicznościach konkretnej sprawy za niedopuszczalny. Przyjął on, że w sytuacji uprzedniego ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wydanie decyzji w trybie art. 129 ust. 5 u.g.n. jest wyłączone.

Stwierdził ponadto, że skoro skarżący nie zgłosili wniosku o waloryzację odszkodowania – podnoszony w odwołaniu zarzut niezastosowania art. 132 ust. 3 u.g.n. jest chybiony.

Sąd nie podziela tego stanowiska.

Zgodnie z art. 132 ust. 3 u.g.n. ‘wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania". Żądanie więc zapłaty ustalonego w decyzji odszkodowania i to po upływie tak długiego czasu od wydania decyzji jak w rozpoznawanej sprawie pociąga za sobą konieczność dokonania jego waloryzacji (oczywiście przy przyjęciu zasadności dokonania wypłaty odszkodowania). Żądanie to powinno zostać ocenione przez organy administracji jako wymagające rozstrzygnięcia decyzją administracyjną na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 3 u.g.n.(tak słusznie NSA w wyroku z dnia 15 maja 2018 r., I OSK 2650/17).

Tak więc żądanie zgłoszone przez skarżących dotyczyło de facto waloryzacji i wypłaty ustalonego uprzednio odszkodowania i powinno było zostać merytorycznie przez organy rozpatrzone.

Odmienna ocena żądania dokonana przez organy przesądza o naruszeniu art. 61, art. 80 i art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy.

Stanowisko Wojewody, że "brak dowodów świadczących o tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, powinien stanowić podstawę do odmowy jego waloryzacji i wypłaty" Sąd uznał je za niezasadne.

Sprowadza się bowiem ono do, niemającego umocowania prawnego przerzucenia ciężaru dowodu, że odszkodowanie nie zostało wypłacone na wnioskodawcę żądającego zwaloryzowanego odszkodowania. Tak negatywny dowód jest praktycznie niemożliwy. Nie można z braku dowodów na brak wypłaty odszkodowania wnioskować o jego wypłacie. Sąd zdaje sobie sprawę z trudności dowodowych związanych z wykazaniem, że odszkodowanie zostało wypłacone. Dlatego też, zdaniem Sądu, możliwe jest ustalenie tej okoliczności dowodami pośrednimi, jeśli niewątpliwie będą wskazywały na dokonanie wypłaty.

Przyczyną umorzenia postępowania co do części zgłoszonych żądań było także przyjęcie przez Wojewodę ich przedawnienia.

Wojewoda stanął na stanowisku, że ponieważ zdecydowaną większość działek w tej sprawie wywłaszczono w oparciu o art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), to roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w dniu [...] lutego 1956 r., zatem roszczenia odszkodowawcze uległy przedawnieniu z dniem [...] lutego 1959 r.

Przedmiotem sporu jest w istocie ocena, czy roszczenie o wypłatę odszkodowania ustalonego w przeszłości trzema orzeczeniami administracyjnymi z dnia [...] listopada 1955 r., [...] grudnia 1955 r. i [...] grudnia 1955 r., wydanymi przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R., uległo przedawnieniu, czy też osoby uprawnione nadal mogą dochodzić wypłaty ustalonego w tych orzeczeniach odszkodowania.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane, że odszkodowania zostały ustalone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. w drodze orzeczeń administracyjnych za wywłaszczenie nieruchomości. Orzeczenia te wydane zostały na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przepisy tego dekretu, jak również przepisy kolejnych aktów prawnych dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania, nie przewidywały wygaśnięcia albo przedawnienia wypłaty odszkodowań już ustalonych orzeczeniami administracyjnymi wydanymi na podstawie powołanego dekretu. W art. 39 ust. 1 tego dekretu wskazano jedynie, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Oznacza to, że ustawodawca w wyraźny sposób wskazał tylko na przedawnienie roszczenia odszkodowawczego, a nie na przedawnienie wypłaty ustalonego już odszkodowania.

W art. 38 ust. 2 omawianego dekretu ustawodawca przewidział także szczególny tryb zwolnienia się ze zobowiązania wypłaty odszkodowania do rąk osoby uprawnionej poprzez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, ale tylko w sytuacji wyraźnie przez ustawodawcę określonej. Podobne rozwiązania prawne, dotyczące zwolnienia się ze zobowiązania wypłaty odszkodowania do rąk osoby uprawnionej poprzez złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, określone zostały w kolejnych aktach prawnych normujących ustalanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Takie rozwiązanie zostało określone także w art. 133 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z art. 467 k.c.:

Poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego:

1) jeżeli wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie wie, kto jest wierzycielem, albo nie zna miejsca zamieszkania lub siedziby wierzyciela;

2) jeżeli wierzyciel nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych ani przedstawiciela uprawnionego do przyjęcia świadczenia;

3) jeżeli powstał spór, kto jest wierzycielem;

4) jeżeli z powodu innych okoliczności dotyczących osoby wierzyciela świadczenie nie może być spełnione.

Art. 468 k.c. stanowi, że

§ 1. O złożeniu przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego dłużnik powinien niezwłocznie zawiadomić wierzyciela, chyba że zawiadomienie napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Zawiadomienie powinno nastąpić na piśmie.

§ 2. W razie niewykonania powyższego obowiązku dłużnik jest odpowiedzialny za wynikłą stąd szkodę.

Z art. 469 k.c. wynika, że:

§ 1. Dopóki wierzyciel nie zażądał wydania przedmiotu świadczenia z depozytu sądowego, dłużnik może przedmiot złożony odebrać.

§ 2. Jeżeli dłużnik odbierze przedmiot świadczenia z depozytu sądowego, złożenie do depozytu uważa się za niebyłe.

Zgodnie z art. 470 k.c.:

Ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia.

Istnienie prawomocnego postanowienia o złożeniu do depozytu sądowego kwoty odszkodowania oznacza, że wierzytelność odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w zakresie wynikającym z postanowienia Sądu wygasła.

Obowiązujący przed wejściem w życie k.c. art. 236 kodeksu zobowiązań (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933 r. – Dz.U. z 1933 r., Nr 82, poz. 598 ze zm.) stanowił podobnie, że ważne złożenie do depozytu sądowego zwalnia dłużnika z zobowiązania. Tak więc bez względu na datę postanowienia o złożeniu odszkodowania do depozytu sądowego, tj. przed czy po 1 stycznia 1965 r., czyli datą wejścia w życie k.c., jego skutki w postaci zwolnienia dłużnika z zobowiązania są takie same.

Reasumując, w rozpatrywanej sprawie wnioskodawcy domagają się wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania.

Przepisy ówcześnie obowiązującego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, jak i przepisy współcześnie obowiązujące nie przewidują przedawnienia wykonania decyzji administracyjnej o ustaleniu odszkodowania (także po waloryzacji). Tak, jak bowiem nie budzi wątpliwości brak przedawnienia wykonania obecnie, wydanych w przeszłości, ostatecznych orzeczeń administracyjnych o wywłaszczeniu nieruchomości, tak samo nie ma podstaw do uznania, aby ulegało przedawnieniu wykonanie orzeczeń administracyjnych o ustaleniu odszkodowania za to wywłaszczenie.

Dopóki więc decyzja administracyjna pozostaje w obrocie prawnym, dopóty podlega ona wykonaniu, skoro przepisy prawa administracyjnego i procedury administracyjnej, w tym procedury egzekucyjnej w administracji, nie stanowią o zaniechaniu wykonania ostatecznej decyzji administracyjnej w omawianym zakresie. Wszelkie obowiązki, nałożone decyzją administracyjną, podlegają bowiem wykonaniu niezależnie od upływu czasu, chyba że konkretny przepis prawa stanowi inaczej (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 1118/97).

Rozważania organów administracji w niniejszej sprawie o przedawnieniu roszczeń odszkodowawczych nie mają więc znaczenia, skoro przedmiotem postępowania nie jest jego ustalenie lub przyznanie prawa do odszkodowania, lecz jedynie wykonanie – po zwaloryzowaniu - wydanego już w przeszłości orzeczenia administracyjnego, w którym ustalono to odszkodowanie (tak słusznie w wyroku z dnia 21 lipca 2017 r., sygn. I OSK 326/15).

Ponieważ od wydania ostatecznych decyzji ustalających odszkodowanie w sprawie nastąpił znaczny upływ czasu to wypłata odszkodowania z tych decyzji wymaga obecnie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiocie ustalenia dwóch okoliczności – czy rzeczywiście nie dokonano w przeszłości jego wypłaty, i przy pozytywnym ustaleniu tej okoliczności, należy ustalić kwotę do wypłaty w wysokości zwaloryzowanej zgodnie z art. 132 ust. 3 u.g.n. Jeżeli więc obecni uprawnieni domagają się wypłaty odszkodowania, a organ orzekający nie dysponuje dokumentami lub dowodami potwierdzającymi dokonanie wypłaty odszkodowania w przeszłości, to właśnie wydanie decyzji w tym przedmiocie służy procesowemu rozstrzygnięciu tych okoliczności, od których zależy spełnienie zgłaszanego żądania przez wnioskodawców.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy posługując się czytelnymi dokumentami wyjaśnią precyzyjnie jaka wierzytelność, w jakiej kwocie została prawomocnie złożona do depozytu sądowego i okoliczność tą wezmą pod uwagę stosownie do wskazanych wyżej zasad

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.